Bệnh Alzheimer: Từ cơ sở bệnh sinh đến chẩn đoán và điều trị

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG BỆNH ALZHEIMER- Tốc độ xử lý, khả năng cấu trúc thị giác - Ảo giác và hoang tưởng - Rối loạn khí sắc - Rối loạn hành vi - TC TKTV: rối loạn ăn, ngủ, ham muốn,… - Mất

Bệnh Alzheimer:

Từ cơ sở bệnh sinh

đến chẩn đoán và điều trị.

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG BỆNH ALZHEIMER

- Tốc độ xử lý, khả năng cấu trúc thị giác

- Ảo giác và hoang tưởng

- Rối loạn khí sắc

- Rối loạn hành vi

- TC TKTV: rối loạn ăn, ngủ, ham muốn,…

- Mất các kỹ năng và hoạt động sống nâng cao

- Mất các chức năng trong sinh hoạt

- Mất khả năng săn sóc bản thân

DIỄN TIẾN (Giai đoạn sớm)

Giảm trí nhớ là triệu chứng nổi bật

Thay đổi khí sắc và hành vi nhẹ

Giảm khả năng đánh giá

DIỄN TIẾN (Giai đoạn giữa)

Bắt đầu cần được giúp đỡ trong sinh hoạt sống hàng

ngày

DIỄN TIẾN (Giai đoạn nặng)

CƠ SỞ SINH BỆNH

BỆNH ALZHEIMER

NỀN TẢNG CỦA TRÍ NHỚ & NHẬN THỨC

 Tế bào thần kinh

 Dẫn truyền thần kinh

NHẬN THỨC hình thành:

Ghi nhận ↔ Học tập ↔ Nâng cao

Quá trình phát triển nhận thức

THOÂNG

TIN

Nhóm tế bào cùng chức năng

NHẬN THỨC PHÁT TRIỂN

từ cơ bản đến chuyên sâu

Vào những năm 1980: bắt đầu các nghiên cứu phân tử và khám phá ra thành phần chính của những tổn thương đặc trưng:

- Amyloid β peptide trong các mảng thoái hóa thần kinh neuritic

plaques (a)

- Protein Tau trong đám rối sợi nguyên thần kinh (b)

GIẢI PHẪU BỆNH ALZHEIMER

Aguzzi, 2010

Giả thuyết

Tau-protein

Sự tạo

thành đám rối sợi thần kinh từ Tau- protein

Phân bố của đám rối sợi TK

(NFT)

 NFT phân bố chính ở vùng khứu trong, hải mãi

và vùng amygdala Ngoài ra còn có ở nhân nền Meynert, vỏ não thái dương (diện 20 and 21

của Brodmann) và phần còn lại của cấu trúc hải

mã và các vùng vỏ não khác.

 Các NFT tạo thành các thể vùi trong bào tương

và dẫn đến chết tế bào  teo não.

De La Monte S Alzheimer’s Disease Pathogenesis-Core Concepts, Shifting Paradigms and Therapeutic Targets 2011

Các giai đoạn Alzheimer theo

Braak

• Gđ I và II ở hồi khứu trong: bình thường hoặc giảm trí nhớ nhẹ

• Gđ III và IV ở hệ viền: giảm trí nhớ và nhận thức, cá tính nhẹ

• Gđ V và VI ở vỏ não: ảnh hưởng nhiều chức năng sống nâng cao và

cơ bản

De La Monte S Alzheimer’s Disease Pathogenesis-Core Concepts, Shifting Paradigms and Therapeutic Targets 2011

năng ti thể và chuyển hóa năng lượng, …

- IGF có nhiều ở hải mã, có vai trò quan trọng trong quá trình ghi nhớ

- Khả năng Alzheimer là do hậu quả của quá trình đề kháng Insulin

(DM type 3) (de la Monte and

Wands, 2008)

- Trong các NC sinh thiết mô não Alzheimer có sự giảm đáng kể IGF

- IGF tập trung nhiều vùng hải mã

và khứu trong, nơi bị ảnh hưởng đầu tiên của teo não do Alzheimer

De La Monte S Alzheimer’s Disease Pathogenesis-Core Concepts, Shifting Paradigms and Therapeutic Targets 2011

CHẨN ĐOÁN

BỆNH ALZHEIMER

Tiêu chuẩn chẩn đoán sớm Alzheimer

1 Dubois B, Feldman HH, Jacova C, et al Lancet Neurol 2007; 6: 734–46.

Tiêu chuẩn chẩn đoán sớm Alzheimer

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiều khả năng bệnh :

Tiêu chuẩn A cộng với một hoặc nhiều đặc điểm

hổ trợ B, C, D hoặc E

Tiêu chuẩn chẩn đoán chính

A Giảm trí nhớ xuất hiện sớm và có các đặc điểm sau:

1 Giảm từ từ và tăng dần trong hơn 6 tháng, được ghi nhận bởi bệnh nhân hoặc người thân

2 Có bằng chứng khách quan về giảm trí nhớ trong các test đánh giá: thường bao gồm khiếm khuyết sự nhớ lại sau khi quá trình mã hóa đã được kiểm soát

3 Giảm trí nhớ có thể biểu hiện độc lập hoặc đi kèm với giảm các chức năng nhận thức khác lúc khởi bệnh hoặc trong quá trình tiến triển bệnh Alzheimer

Tiêu chuẩn chẩn đoán sớm Alzheimer Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiều khả năng bệnh :

Tiêu chuẩn A cộng với một hoặc nhiều đặc điểm

hổ trợ B, C, D hoặc E

Các đặc điểm hổ trợ:

B Hiện diện teo thùy thái dương trong

 Giảm thể tích vùng hải mã, vỏ não khứu trong, amygdala khi đánh giá bằng các thang điểm thị giác hoặc bằng phương pháp định lượng vùng trên MRI não (đã được chuẩn hóa ở não người bình thường)

C Bất thường về chất đánh dấu sinh học trong dịch não tủy

 Nồng độ -amyloid42 thấp, nồng độ tau-protein tăng, hoặc nồng độ phospho-tau tăng, hoặc kết hợp cả ba

 Các chất đánh dấu khác được chứng minh trong tương lai

D Các dạng hình ảnh chức năng đặc hiệu trên PET

 Chuyển hóa glucose bị giảm ở vùng đính – thái dương hai bên

 Hiện diện các gắn kết được chứng minh có liên quan trong tương lai như PIB hoặc FDDNP

E Chứng minh có đột biến gen trội bệnh Alzheimer trong dòng họ gia đình

Tiêu chuẩn chẩn đoán sớm Alzheimer Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiều khả năng bệnh :

Tiêu chuẩn A cộng với một hoặc nhiều đặc điểm

 Có dấu thần kinh khu trú: yếu nửa người, mất cảm giác, khiếm khuyết thị trường

 Các dấu ngoại tháp xuất hiện sớm

Các bệnh lý khác đủ nặng để ành hường đến trí nhớ và các triệu chứng khác

 Sa sút trí tuệ không phải bệnh Alzheimer

 Trầm cảm nặng

 Bệnh lý mạch máu não

 Nhiễm độc chất hoặc kim loại( cần phải có cac xét nghiệm chuyên biệt)

Bất thường trên MRI FLAIR và T2 vùng thái dương trong gợi ý đến nhiễm trùng hoặc

nguyên nhân mạch máu

MRI trong chẩn đoán AD

Jack CR Jr, Petersen RC, Xu YC, et al Neurology 1997; 49:786–794.

Đánh giá teo thùy thái dương trong trên MRI não (thang Scheltens) dựa vào

khe màng mạch sừng thái dương

hải mã

Chẩn đoán sa sút trí tuệ rất ít

được quan tâm

 Sa sút trí tuệ là một bệnh lý rất phổ biến ở người lớn tuổi

 25 triệu trên thế giới bị sa sút trí tuệ

 Mỗi 5-9 giây có một ca mới mắc

đoán

giữa triệu chứng đầu tiên và điều trị là 10-32 tháng 1

1 Bond et al (2005) International Journal of Clinical Practice; 59:s146

*Ban tham vấn trí nhớ và SSTT TPHCM

ĐIỀU TRỊ

BỆNH ALZHEIMER

Điều trị bệnh Ahzheimer

 Loại bỏ yếu tố nguy cơ

 Gia tăng hoạt động não bộ

 Thuốc: đơn giản và rộng rãi

Lão hóa và nhận thức

Ann Intern Med 2006;144:73-81.

PHÒNG NGỪA

 Vai trò của dinh dưỡng

Nhóm ức chế Cholinesterase

ChEIs là thuốc được đề nghị sử dụng hàng đầu khi cĩ chẩn đốn

Alzheimer giai đoạn nhẹ đến trung bình

Giả thuyết Glutamic

2004

Memantine

•Alzheimer giai đoạn từ trung bình đến nặng

•Có thể dùng một mình hoặc phối hợp với nhóm ChEIs

1989 2002

FDA công nhận

Day care center & Nusing home

Day care center & Nusing home

 Thuốc được công nhận hiện nay: nhóm kháng

men cholinesterase, memantin.

 Vai trò rất lớn của các trung tâm chăm sóc trí nhớ

và nhận thức.

Cảm ơn quý vị đã chú ý

theo dõi