4 FRET Se 5 AME CR AERIS OITE | RPI ABORR RS ir 2 oS e OEE CURR TRE nghiên cứu Tây Nguyên, nhưng chủ yếu về tài nguyên, khoáng sản, địa chất lay Nguyên và các phong tục tập quán của đồng
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TBƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI TED p00 ¬
Họ và tên tác giả luận án KTS PHAM HUNG
TÊN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY KIẾN TRÚC TRUYỀN THỐNG
DÂN TỘC BANAR TRONG TỔNG THỂ KIẾN TRÚC
TRUYỀN THỐNG TÂY NGUYÊN
Mã số : 2.17.00 Luận án thạc sĩ ngành : Kiến trúc
Lý- 00/2 Người hướng dẫn khoa học :
GS.PTS.KTS NGUYEN VIỆT CHÂU
wl
—-.
Trang 3MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI”'““=
MỤC
CHƯƠNG I: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN - XÃ HỘI VÀ ĐẶC ĐIỂM
KIẾN TRÚC TRUYỀN THỐNG TÂY NGUYÊN TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
TRANG
I/ ĐẶC ĐIỂM KHÍ HẬU, DIA HÌNH, DIEU KIEN TỰ NHIÊN CỦA
TÂY NGUYÊN
1.1- Điều kiện tự nhiên
1.2- Đặc điểm khí hậu
1.3- Đặc điểm về sông ngồi
1.4- Kết luận
II/ KHÁI QUÁT LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CÁC ĐIỂM DAN CU TAY NGUYEN ORE EE —
¬
Ill) CO CẤU PHAN BO DAN CU CAC DAN TOC TAY NGUYEN
3.1- Đặc điểm cư trú
3.2- Về mật độ dân số
IV/ THỰC TRẠNG KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TÂY NGUYÊN,
MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG CƠ BẢN CUA DANG VA NHA NƯỚC
ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TÂY NGUYÊN
4.1- Thực trạng Kinh tế - Xã hội của Tây Nguyên
4.2- Một số định hướng của Đảng và Nhà nước đối
với sự phát triển KT - XH của Tây Nguyên
V/ ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC
DÂN TỘC TÂY NGUYÊN
5.1- Khái quát chung,
5.2- Đặc điểm kiến trúc truyền thống của các dân tộc
Tây
5.2.1-
Nguyên Dac điểm về cấu trúc
05
07
09
13
13
14
15
15
16
17
17
18
20
20
32
22 = ante
23
KT ng SiR
Trang 45.2.2- Đặc điểm của các loại hình kiến trúc 24
5.2.3- Đặc điểm kết cấu bộ khung nhà truyền thống 2
5.3- So sánh đặc điểm kiến trúc truyền thống của
nh Thang) các dân tộc Tây Nguyên với các dân tộc khác của đất nước 26
CHƯƠNG lI; ĐIỀU KIỆN CHUNG - TẬP QUÁN SINH HOẠT - ĐẶC ĐIỂM
KIẾN TRÚC NHÀ Ở TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC BANAR: 46
I/ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CUA DAN TOC BANAR -
TỔ CHỨC XÃ HỘI VÀ CÁC PHONG TỤC TẬP QUÁN 47
1.1- Lịch sử hình thành và phát triển 47
1.1.1- Điều kiện khí hậu địa hình đất đai 47
wn 1:2- Tổ chức xã hội và các phong tục tập quán 5]
1.2.1- Một số tín ngưỡng và lễ thức của đồng bào Banar 5]
1.2.2 Một số phong tục của đồng bao Banar a2
II/ TINH HINH PHAN BO DAN CU CUA DONG BAO BANAR 54
2.1- Phân bố dân cư truyền thống của dân tộc Banar 54 2.2- Tình hình phân bố dân cư của đồng bào Banar hiện nay © 57
IIl/ ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC BANAR - CÁC TRUYỀN THỐNG CẦN GÌN GIỮ - CÁC PHONG TỤC CẦN
3.1- Đặc điểm kiến trúc truyền thống dân tộc Banar 60
3.1.1- Truyền thống quy hoạch xây dựng buôn làng
—ei 3.122- Đặc điểm truyền thống kiến trúể công trình đân tộc Banar ˆ 63
* Nhà mồ và tượng mề của người Banar 86
3.2- Tóm tắt đặc điểm kiến trúc nhà ở truyền thống dan toc Banar 90
2
Trang 53.3- Các truyền thống cần gìn giữ - Các hủ tục cần- huỷ bỏ
3.3.1- Các truyền thống, phong tục cần gìn giữ 3.3.2- Các hủ tục cần huỷ bỏ
IV/ KẾT LUẬN:
CHƯƠNG II: KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY KIẾN TRÚC TRUYEN THONG
CỦA DÂN TỘC BANAR
ee
92
92
93
95 I/ BỐ CỤC QUY HOẠCH XÂY DỰNG LÀNG (PLAY) DAN TOC BANAR
1.1- Khái quát chung 1.2- Tổ chức quy hoạch chỉ tiết một làng (Plây)
của đồng bào Banar 1.2.1- Điều kiện chung
1,2.2- Các mô hình quy hoạch đề xuất
:-1:2.3- Phương'án quy hoạch để xuất'cụ thể*- zesee-==xee+ees
Ii/ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP CẢI TẠO CÁC CÔNG TRÌNH PHỤC VỤ CÔNG CỘNG, NÂNG CAO TRUYỀN THỐNG KIẾN TRÚC NHÀ Ở CỦA DÂN TỘC BANAR -MỘT SỐ GIẢI PHÁP
THỬ NGHIỆM
2.1- Các công trình phục vụ công cộng ở trung tâm buôn làng
2.1.1- Nhà rông
2.1.2- Trường làng
2.1.3- Nhà trẻ và mẫu giáo 2.2- Đề xuất một số mẫu nhà ở đồng bào dân tộc Banar
2.2.1- Khái quát chung
2.2.2- Các nguyên tắc thiết kế nhà ở
2.2.3-: Các thành phần“của nhà Ở THỚI?922eseeesesEre.crerloecso9000 te -_2.2.4- Những yêu cầu cơ bản đối với nhà ở
2.2.5- Vấn để nhà ở tự xây
2.2.6- Đề xuất các phương án tổ chức nhà ở mới của
đồng bào Banar KẾT LUẬN
96
99
99
100
105
108
108
109
110
113
5
114 118» mm-se=seeteee<
121
123
Chú thích: Ký hiệu [ 8 ] là số thứ tự trong: "Danh mục tài liệu - sách tham khảo"
3
Trang 6
sea inal to
teth8docc=eversdoiŸÏ tggyc sec <rsae-sztrduBoociipdj~-cs=dddl4odbecsfoide)
PHẦN MỞ ĐẦU
Đất nước Việt Nam bao gồm 54 dân tộc sống rải rác khấp các miền địa hình ở 3 vùng Bắc, Trung, Nam 54 dân tộc anh em được hình thành và phát
triển trong quá trình dựng nước và giữ nước Dân tộc Việt Nam là một cộng
đồng chính trị, xã hội, sinh hoạt kinh tế được hợp thành bởi những tộc người see NAN " cùng sống chung trong một quốc gia
Từ xa xưa, ở bất cứ quốc gia nào mỗi triểu đại đều hoạch định một
phương hướng xây dựng đất nước cho giai đoạn trước mắt và lâu đài là chiến
lược phát triển kinh tế văn hoá xã hội, trong các chiến lược đó thì chiến lược
về con người đặt lên hàng đầu vì con người là động lực chính để thúc đẩy và phát triển xã hội Mục tiêu cuối cùng của việc phát triển kinh tế văn hoá xã
hội là để phục vụ, thoả mãn nhu cầu của con người trong lĩnh vực của họ
Nhiều bộ môn lĩnh vực khoa học ra đời để nghiên cứu nhằm đáp ứng thoả mãn những nhu cầu này, trong đó bộ môn khoa học qui hoạch và xây dựng đô thị và nông thôn ra đời ở các nước phát triển Nhiều công trình
nghiên cứu qui hoạch, xây dựng đô thị và nông thôn được vận dụng khá rộng rãi trên toàn thế giới
Ở Việt Nam công tác nghiên cứu về qui hoạch đô thị và truyền thống kiến trúc nông thôn Việt Nam mới chỉ ra đời cách đây hơn 30 năm vào
những năm 1976 trở lại đây công tác qui hoạch xây dựng mới được dé cập một cách mạnh mẽ, nhưng do điều kiện công tác nghiên cứu về qui hoạch và
kiến trúc nông thôn vẫn chưa được hoàn thiện và áp dụng rộng rãi nhất là đối với các dân tộc thiểu số ít người và các bản làng vùng sâu, vùng xa
- Với Tây Nguyên, đây là mảnh đất mới từ xa xưa được coi là nơi rừng
thiêng nước độc, vì vậy ít có công trình nghiên cứu khoa học về vùng này
Dưới thời Pháp đô hộ Việt Nam có nhiều công trình khoa học tập trung
._— pm a
Trang 74 FRET Se 5 AME CR AERIS OITE | RPI ABORR RS ir 2 oS e OEE CURR TRE
nghiên cứu Tây Nguyên, nhưng chủ yếu về tài nguyên, khoáng sản, địa chất
lay Nguyên và các phong tục tập quán của đồng bào Tây Nguyên, hầu như
chưa có công trình nghiên cứu về qui hoạch và kiến trúc nhà ở của đồng bào
dũn tộc ở đây
- Dưới thời Mỹ - Nguy những nhà qui hoạch xây dựng thời kỳ này đã
có sự nghiên cứu tương dối kỹ lưỡng về phong tục, tập quán xây dựng làng
bản của đồng bào các dân tộc khác nhau, vì vậy làng bản của họ còn giữ được nhiều nét truyền thống, đồng thời đã từng bước đưa những nét mới tiến bộ vào công tác xây dựng nhà ở mà người dân bản địa có thể chấp nhận
4 - Từ ngày hoà bình lập'lại, Đẳng và Nhà nước ta đã quan'tâm đến việc“ — dau tư phát triển Tây Nguyên, nhiều chương trình nghiên cứu khoa học, nhiều
nhà khoa học đã đầu tư nghiên cứu Tây Nguyên các đồ án đang được đưa vào cuộc sống của đồng bào và từng bước có hiệu quả
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI:
s Mỗi dân tộc trong một điều kiện và hoàn cảnh sống cụ thể, trong quá trình đấu tranh với thiên nhiên, lao động và sinh hoạt đã đúc kết ra những
kinh nghiệm Trong điều kiện sống, điều kiện địa hình, khí hậu cụ thể họ đã biết áp dụng những kinh nghiệm đó vào xây dựng nhà ở của mình thích hợp với điều kiện địa hình, khí hậu cũng như sinh hoạt của họ được thuận tiện _ Xe hon Mac dt trong các tập tục thói quen ae ‘ating mat tich cực song không
thể tránh khỏi những mặt hạn chế, trải qua một quá trình phát triển lịch sử lâu
dài đã ăn sâu vào tiểm thức của nhiều thế hệ không dễ gì thay đổi trong một thời gian ngắn
Thời gian, sự phát triển của khoa học kỹ thuật và kinh tế thị trường đã dân làm thay đổi cuộc sống cùng với một kiến trúc của vùng Tây Nguyên
( ác tiến bộ khoa học kỹ thuật, các loại vật liệu mới đã dần được đưa vào nhà
ủ của đồng bào dân tộc, làm không gian ở linh hoạt hơn, màu sắc phong phú
Trang 8
aes}
hon và thời gian sử dụng của ngôi nhà lâu hơn Đi đôi với những mặt tích cực
là một số những tiêu cực: Phong tục tập quán cổ truyền dần dần mất đi, những nét đẹp trong kiến trúc truyền thống cũng mất đi và bị lai tạp bởi kiến trúc của người Kinh hoặc bị quá đơn giản hoá
Cùng với kinh tế thị trường các buôn, bản dần được đời về các điểm đô thị, hay gần trục đường quốc lộ, gây ra tình tạng lộn xộn mất cân bằng về phân bố dan cư Ở một số vùng sâu, vùng xa đồng bào một số đân tộc vẫn còn giữ nếp sống du canh, du cư phá rừng làm rẫy ảnh hưởng đến hệ sinh thái aa
Vì vậy cần phải tìm hiểu, khảo sát nghiên cứu, đưa ra các giải pháp qui
lioạch và kiến trúc mới áp dụng vào cuộc sống của đồng bào đân tộc thiểu số
vùng Tây Nguyên là hết sức cần thiết
® Dân tộc Banar cũng như các dân tộc khác trên đất nước Việt Nam, họ
có tiếng nói và chữ viết riêng, có một tập tục sống riêng, đi theo đó là một truyền thống xây dựng buôn làng, nhà ở của mình phù hợp với thiên nhiên khác nghiệt giữa núi rừng hoang dã Tuy sự hiểu biết về thiên nhiên còn hạn chế, song họ cũng đã biết lợi dụng thiên nhiên để phục vụ đời sống của mình trong đó có lĩnh vực xây dựng làng bản và nhà ở, và cũng chính sự hiểu biết
về thiên nhiên hạn chế nhiều lĩnh vực đời sống được lý giải bằng những lý do huyền bí, thần linh như Giàng núi, Giàng nước.v.v và yếu tố thần linh cũng
di vào lĩnh vực xây dựng làng bản và nhà ở Điều này đã có một ảnh hưởng lớn đến việc phát huy mức sáng tạo của quần chúng lao động trong mọi lĩnh
vực nói chung và trong lĩnh vực xây dựng làng bản và nhà ở nói riên ta
Lịch sử phát triển của dân tộc Banar gắn với lịch sử phát triển của dất
nước và cũng chịu bao cuộc "bể dâu" trên mảnh đất Việt Nam này Trải qua bao thời kỳ khác nhau, từ thời tiền sử đến thời phong kiến, từ thời đô hộ của thực dân Pháp đến thời Mỹ Nguy, và hơn 10 năm của thời kỳ đầu trong công
cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội sau khi Miền Nam hoàn toàn giải phóng,
nhiều việc làm thiếu cẩn trọng đã làm mất đần đi những truyền thống tốt
Trang 9dep của đồng bào dân tộc và vô hình chung có xu hướng đồng hoá nền kiến túc của đồng bào dân tộc Banar,vốn là nền văn hoá vật chất đáng quý cần
duoc lưu trữ phát huy, Những điều trên đã làm cho đồng bào Banar trở nên xa
là với cuộc sống của mình Trách nhiệm của những người làm công tác
n†hiện cứu quy hoạch và xây dựng của các ngành, các cấp là phải xem nên
Lien trúc dân tộc Banar binh dang với lịch sử phát triển kiến trúc của đất nước xen: RROD text, hon
—
sunny như thế giới, vì nó có tính phat triển và kế thừa Hiểu như vậy để chúng
Lí Không được áp đặt chủ quan trong quá trình xây dựng Trên cơ sở truyền
thong ấy chúng ta từng bước đưa kiến trúc hiện đại, văn minh đến với đồng báo, dể đồng bào để chấp nhận Làm như vậy ta sẽ nhanh chóng xoá đi sự
cách biệt giữa người Kinh và đồng bào dân tộc
MỤC TIÊU GUA DE TÀI
~ Nghiên cứu những nét đẹp truyền thống trong kiến trúc và qui hoạch xay dựng buôn làng của đồng bào dân tộc (lấy dân tộc Banar điển hình làm doi tượng nghiên cứu) để kế thừa, đồng thời từng bước đưa những nét văn
mình tiến bộ trong-nền kiến:trúc:mới-hoà:nhập.những.nét.truyền thống làm
chủ người đân dễ chấp nhận
- Qui hoạch lập cơ cấu của một buôn hay một bản của đồng bào người dạn tộc Banar Kế thừa và phát huy đặc điểm qui hoạch cũ và những nghiên
cu mới để cơ cấu mới phù hợp với điểu kiện khí hậu, địa hình của địa phương cải tạo điều thuận lợi cho sinh hoạt của đồng bào
~ Nghiên cứu không gian kiến trúc cổ truyền, duy trì và phát huy những uct đẹp trong kiến trúc truyền thống, đưa không gian mới vào công trình kiến trúc nhà ở đân tộc Thay thế và đưa những loại vật liệu mới để đảm bảo tính
kinh tế và để tuổi thọ của công trình được lâu hơn
Trang 10
mm
—‡
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Điều tra tổng hợp về hiện trạng kinh tế, xã hội các yếu tố về điều kiện
tr nhiên, tình hình phân bố dân cư của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên
- Nghiên cứu phong tục tập quán, hình thức kiến trúc và không gian
kiến trúc cổ truyền của một dân tộc đặc trưng vùng Tây Nguyen là Banar
- Nghiên cứu tìm hiểu thực trạng các công trình kiến trúc nhà ở của dân tộc đó
- Kế thừa đặc điểm kiến trúc truyền thống, đưa ra các giải pháp mới
vào hình thức kiến trúc và không gian ở, đưa vật liệu mới vào kiến trúc nhà ởi
cổ truyền Đề xuất một mô hình qui hoạch điển hình áp dụng cho một bản PAM germane none ast oceania tet —
Trang 11
THONG BAO
Đê xem được phân chính văn của tài liệu này, vui lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
— Trường Đại học Kiên trúc Hà Nội
Địa chỉ: T.13 — Nhà H — Truong Dai hoc Kiến trúc Hà Nội
Đc: Km 10 — Nguyên Trai — Thanh Xuân Hà Nội
Email: digilib.hau(2)emaIl.com
TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN