Hiện nay, thư viện là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong toàn bộ hệ thống đào tạo của một trường học nói chung và Trường Đại học Tài chính Quản trị kinh doanh nói riêng. Nhà trường áp dụng hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ cho các ngành đào tạo nên vai trò của thư viện phải được quan tâm hơn nhằm tăng cường hiệu quả học tập cho sinh viên để đáp ứng yêu cầu đổi mới của hình thức đào tạo trong toàn trường. Với hình thức đào tạo này thì sinh viên tự học là chính, không còn việc “thầy đọc trò chép” như trước đây, thời gian trên lớp cho sinh viên chỉ chiếm 13, còn lại sinh viên phải tự nghiên cứu và tự học. Do vậy, việc sinh viên đến thư viện khai thác tư liệu học tập là rất quan trọng, không chỉ là nơi để ngồi học mà còn là kỹ năng tự học của sinh viên, biết khai thác hiệu quả thư viện bằng cách đọc sách, cách sử dụng tài liệu tham khảo… để tự học, tự nghiên cứu. Với phương pháp giảng dạy và học tập mới mỗi sinh viên cần phải coi thư viện là “giảng đường thứ hai” thì mới có thể hoàn thành được những yêu cầu về khối lượng cũng như chất lượng kiến thức của các môn học.
Trang 1MỞ ĐẦU 1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHUYẾN KHÍCH SINH VIÊN KHAI THÁC NGUỒN TƯ LIỆU HỌC TẬP TẠI THƯ VIỆN 6
1.1 Một số khái niệm 6
1.2 Vai trò của thư viện trường đại học 8
1.2.1 Vai trò của thư viện trong công tác đổi mới phương pháp học tập 9
1.2.2 Vai trò của thư viện trong công tác nghiên cứu khoa học của sinh viên .10 1.3 Các biện pháp khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện 11
1.3.1 Biện pháp đổi mới phương pháp dạy và học 11
1.3.2 Biện pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá 12
1.3.3 Biện pháp tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên 13
1.3.4 Biện pháp đổi mới hoạt động thư viện 13
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện 14
1.4.1 Yếu tố chủ quan 14
1.4.2 Yếu tố khách quan 15
Chương 2 THỰC TRẠNG KHUYẾN KHÍCH SINH VIÊN KHAI THÁC NGUỒN TƯ LIỆU HỌC TẬP TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH - QUẢN TRỊ KINH DOANH 19
2.1 Giới thiệu sơ lược về thư viện Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh 19
2.2 Thực trạng khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh 21
2.2.1 Công tác đổi mới phương pháp dạy và học 21
2.2.2 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá 22
2.2.3 Triển khai hoạt động sinh viên nghiên cứu khoa học 23
Trang 22.3 Phân tích số liệu khảo sát về thực trạng sinh viên khai thác nguồn tư
liệu học tập tại thư viện 24
2.3.1 Thực trạng sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện 24
2.3.2 Yếu tố ảnh hưởng việc khuyến khích sinh viên khai thác tư liệu học tập tại thư viện 26
2.3 Một số đánh giá được rút ra từ thực trạng 29
2.3.1 Kết quả đạt được 29
2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 30
Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHUYẾN KHÍCH SINH VIÊN KHAI THÁC NGUỒN TƯ LIỆU HỌC TẬP HIỆU QUẢ TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – QUẢN TRỊ KINH DOANH 34
3.1 Giải pháp đối với sinh viên 34
3.2 Giải pháp vốn tư liệu học tập tại thư viện 35
3.3 Giải pháp đối với thư viện 36
3.4 Nhóm giải pháp đối với nhà trường 41
KẾT LUẬN 43 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Thư viện là nơi cung cấp nền tảng kiến thức cho công tác đào tạo, nghiêncứu, các hoạt động phát triển khoa học công nghệ và đó là trái tim tri thức củamột trường Đại học Bởi, ở hầu hết các trường đại học, đặc biệt là các trườngđào tạo theo hệ thống tín chỉ, thì hoạt động tự học, tự nghiên cứu của sinh viêndiễn ra thường xuyên Thư viện lưu trữ, bổ sung và cập nhật những thông tin,giáo trình, tài liệu tham khảo, các tư liệu điện tử,… phục vụ cho hoạt động tìmkiếm tài liệu, nghiên cứu khoa học của sinh viên; mở rộng điều kiện học tập chosinh viên cả về không gian, thời gian Như vậy, thư viện giữ vị trí quan trọngtrong việc hỗ trợ công tác học tập và giảng dạy
Để dạy và học có hiệu quả cao thì việc tăng thời gian tự học của sinh viênvới sự trợ giúp của thư viện là điều hết sức cần thiết Có thể nói rằng thư việntrong trường đại học có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tính độc lập, sángtạo của sinh viên Người sinh viên phải học một cách thông minh hơn, chủ độnghơn qua việc phân tích, tổng luận những tài liệu tra tìm được ở thư viện Từ đó,
sẽ xóa bỏ lối học thụ động, khuyến khích việc tự học, tự nghiên cứu, kích thích
sự chủ động của sinh viên Thư viện chính là điểm đến của sinh viên có thái độhọc tập đúng đắn Để có động cơ tích cực học tập, người học phải tự ý thứcđược hoặc cần được giúp đỡ để nhận thức được rằng học trước hết là cho bảnthân mình và chính mình là người phải biết cách biến kiến thức chưa khai pháthành tài sản riêng Đồng thời, quá trình đào tạo đại học phải giúp sinh viên biếtrèn luyện việc tự học và duy trì việc học suốt đời
Hiện nay, thư viện là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong toàn
bộ hệ thống đào tạo của một trường học nói chung và Trường Đại học Tài chính
- Quản trị kinh doanh nói riêng Nhà trường áp dụng hình thức đào tạo theo họcchế tín chỉ cho các ngành đào tạo nên vai trò của thư viện phải được quan tâmhơn nhằm tăng cường hiệu quả học tập cho sinh viên để đáp ứng yêu cầu đổimới của hình thức đào tạo trong toàn trường Với hình thức đào tạo này thì sinh
Trang 4viên tự học là chính, không còn việc “thầy đọc - trò chép” như trước đây, thờigian trên lớp cho sinh viên chỉ chiếm 1/3, còn lại sinh viên phải tự nghiên cứu và
tự học Do vậy, việc sinh viên đến thư viện khai thác tư liệu học tập là rất quantrọng, không chỉ là nơi để ngồi học mà còn là kỹ năng tự học của sinh viên, biếtkhai thác hiệu quả thư viện bằng cách đọc sách, cách sử dụng tài liệu thamkhảo… để tự học, tự nghiên cứu Với phương pháp giảng dạy và học tập mớimỗi sinh viên cần phải coi thư viện là “giảng đường thứ hai” thì mới có thể hoànthành được những yêu cầu về khối lượng cũng như chất lượng kiến thức của cácmôn học
Tuy nhiên, một thực tế đặt ra hiện nay sinh viên của trường “rất lười đếnthư viện” để khai thác nguồn tư liệu học tập Sự phụ thuộc vào người dạy đã dẫnđến tâm lí ỷ lại, sinh viên chỉ học trong giáo trình, không tìm đọc các tài liệutham khảo Chính điều này đã làm giảm mong muốn được học hỏi, khám phá,dẫn đến việc nhiều sinh viên chưa có khả năng tự học, chưa nhận thức rõ vị trí
và vai trò của thư viện trong việc trong việc hỗ trợ học tập và nghiên cứu Liệuphương pháp học tập của sinh viên như vậy có thể đáp ứng với yêu cầu củaphương thức đào tạo mới cũng như việc lĩnh hội làm giàu tri thức bản thân.Đứng trên quan điểm là những sinh viên trẻ tuổi đang sinh sống và học tập tạiTrường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh, chúng tôi nhận thức rất rõ vaitrò khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện với việc học của sinh viên
Xuất phát từ những lý do trên nhóm nghiên cứu chọn đề tài “Thực trạng
và giải pháp khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh” làm đề tài nghiên cứu
khoa học và công nghệ của sinh viên là một việc cần thiết và có ý nghĩa thiếtthực
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay, với vaitrò là “giảng đường thứ 2”, là “trái tim của trường đại học”, hoạt động thư việntrong các trường đại học đóng vai trò quan trọng, là điều kiện cần thiết đáp ứng
Trang 5yêu cầu đổi mới phương pháp dạy - học và nâng cao chất lượng đào tạo.Vì vậy,
đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến thư viện
Thạc sĩ Trần Thị Kiều Phương (2011), “Giải pháp nguồn tin điện tử phục
vụ công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học tại trường Đại học Ngoại Thương”.
Trên cơ sở khảo sát nguồn tin điện tử của thư viên trường Đại học NgoạiThương đề tài xác định được phương hướng và xác định giải pháp nâng cao vàphát triển nguồn tin điện tử của trường nhằm phục vụ công tác học tập nghiêncứu cũng như học tập của sinh viên và cán bộ nhân viên trường
Thạc sĩ Lê Ngọc Oánh (2006), “Thư viện góp phần đổi mới phương pháp
giảng dạy và học tập ở bậc đại học”, Bản tin Thư viện - Công nghệ thông tin
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Thành phố Hồ Chí Minh Bài viết bàn vềvai trò của thư viện đối với nhà trường; mục đích, chức năng, nhiệm vụ của thưviện và các giải pháp nâng cao chất lượng thư viện trường học
Lê Quỳnh Chi (2011), “Thư viện đại học và việc đổi mới phương pháp
học tập của sinh viên” được in trong tạp chí khoa học Đại học sư phạm Thành
phố Hồ Chí Minh đăng ngày 07-9-2011 Bài viết nói về thư viện và việc đổi mớiphương pháp học tập của sinh viên, đưa ra nhiều phương pháp, thư viện tạođộng cơ học tập, hình thành thói quen tra cứu tham khảo tài liệu nhằm đổi mớiphương pháp học tập của sinh viên, từng bước hình thành kĩ năng đọc tài liệu, kĩnăng tìm kiếm, khai thác nguồn thông tin đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháphọc tập Thư viện trường đại học là một nơi để sinh viên học tập nghiên cứutham khảo tài liệu Là một môi trường rèn luyện không thể thiếu để sinh viênphát huy khả năng độc lập, tư duy, sáng tạo
Nguyễn Thị Lan Thanh (2004), “Thư viện các trường đại học với việc
nâng cao chất lượng giáo dục đại học”, tham luận tại Hội thảo “Đổi mới giáo
dục đại học Việt Nam - Hội nhập và thách thức”, Hà Nội Nói về vai trò của thưviện trường đại học với việc nâng cao chất lượng nền giáo dục đồng thời đưa ranhiều giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ở Việt Nam
Trang 6ThS Phạm Thị Trang Nhung và ThS Phạm Tiến Toàn (2014), “Bàn về
nguồn học liệu phục vụ sinh viên trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học theo phương thức đào tạo tín chỉ các trường đại học”, Trường Đại học
Khoa học Xã hội & Nhân văn Hà Nội
Các công trình nghiên cứu trên chú trọng đến vai trò thư viện, định hướngphát triển thư viện Tuy nhiên, trường Đại học Tài chính Quản trị kinh doanhcho đến nay chưa có công trình khảo sát, nghiên cứu thực trạng và giải phápkhuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện trường Nên
đề tài nhóm tác giả chọn không trùng lắp với các công trình, bài viết đã công bố
Trong quá trình nghiên cứu, nhóm tác giả sẽ tiếp thu và kế thừa các thànhquả khoa học của các công trình đi trước nhằm làm rõ những vấn đề thực tiễnđang đặt ra và tìm ra các giải pháp khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tưliệu học tập tại thư viện trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh
3 Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài đi sâu nghiên cứu thực trạng khuyến khích sinh viên khai thácnguồn tư liệu học tập tại thư viện Từ đó, đưa ra một số giải pháp để khuyếnkhích việc sinh viên đến thư viện học tập nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, uytín của nhà trường
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thưviện
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh.
- Về thời gian tiến hành nghiên cứu: năm 2016.
5 Phương pháp nghiên cứu
Thứ nhất, phương pháp thu thập số liệu:
- Số liệu sơ cấp: Nghiên cứu tiến hành khảo sát đối tượng là sinh viênnăm thứ nhất, năm thứ hai và năm thứ ba trường Đại học Tài chính - Quản trịkinh doanh Phiếu khảo sát được phát trực tiếp cho đối tượng khảo sát theo
Trang 7phương pháp chọn mẫu thuận tiện để thu thập số liệu sơ cấp Tổng số phiếu phát
ra là 220 phiếu, tổng số thu về là 210 phiếu Sau khi sàng lọc và loại bỏ cácphiếu không đạt yêu cầu, số phiếu đưa vào phân tích là 201 phiếu hợp lệ Ngoài
ra, đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn cán bộ thư viện và quan sát thực địa
- Số liệu thứ cấp: nghiên cứu các quyết định, sách, báo, tài liệu và cáctrang web có liên quan đến vấn đề nghiên cứu; thu thập số liệu từ thư viện
Thứ hai, phương pháp phân tích và xử lý số liệu:
- Phương pháp phân tích: Phân tích, đánh giá thực trạng khuyến khíchsinh viên khai thác nguồn tư liệu học tại thư viện trường Đại học Tài chính -Quản trị kinh doanh
- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các công cụ thống kê để xử lýkết quả thu thập được từ phương pháp điều tra nhằm rút ra kết luận khách quan.
Nghiên cứu sử dụng Excel 2010 để xử lý và phân tích số liệu
Trang 8NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHUYẾN KHÍCH SINH VIÊN KHAI
THÁC NGUỒN TƯ LIỆU HỌC TẬP TẠI THƯ VIỆN
1.1 Một số khái niệm
Thư viện là “Tổ chức hay bộ phận của tổ chức trong đó các kho thư viện
được lập, duy trì và sẵn sàng cho mượn nhờ các dịch vụ của một đội ngũ nhânviên”.[15, tr.2]
Năm 1970, khi đề nghị chuẩn hóa quốc tế về lĩnh vực thư viện - thông tin,UNESCO đã đưa ra định nghĩa về thư viện: “Thư viện, không phụ thuộc vào têngọi của nó, là bất cứ bộ sưu tập có tổ chức nào của sách, ấn phẩm định kỳ hoặccác tài liệu khác, kể cả đồ họa nghe nhìn và nhân viên phục vụ có trách nhiệm tổchức cho bạn đọc sử dụng các tài liệu đó nhằm mục đích thông tin, nghiên cứukhoa học, giáo dục hoặc giải trí”
Thư viện đại học được thành lập và quản lý bởi các cơ quan giáo dục và
nghiên cứu đại học Theo định nghĩa của tác giả Reitz (2005) trong cuốn “Từđiển thông tin thư viện” thì thư viện trường đại học là “một thư viện hoặc một hệthống thư viện do nhà trường thành lập, quản lý và cấp ngân sách hoạt động đểđáp ứng các nhu cầu về thông tin, tra cứu và thông tin về môn học của sinh viên,các khoa và cán bộ của trường” [20]
Theo định nghĩa này ta thấy: thư viện trong trường đại học có thể là mộtthư viện và cũng có thể là một hệ thống thư viện Cũng theo tác giả thì hệ thốngthư viện là một một tập hợp các thư viện chịu sự quản lý chung; cũng có thể làmột nhóm các thư viện quản lý độc lập liên kết với nhau, chính thức hay khôngchính thức cùng thỏa thuận đạt đến một mục đích chung, mỗi thư viện được xemnhư là một thành viên Hình ảnh rõ nhất của sự liên kết này là một trường đạihọc đa ngành, đa lĩnh vực đào tạo với các cơ sở thông tin độc lập liên kết vớinhau bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm đáp ứng yêu cầu liên kết đào tạo vàchia sẻ tài nguyên thông tin cũng như cơ sở vật chất
Trang 9Tư liệu nói chung là một khái niệm tương đối rộng Tư liệu là những
thông tin rút ra từ tài liệu viết tay, in ấn, từ các đồ vật như: công cụ sản xuất,công trình kiến trúc, đồ dùng cá nhân, phim ảnh, băng hình, internet… và lànhững thông tin sống động từ con người
Tư liệu xuất phát từ 3 nguồn cơ bản: Con người, môi trường vật chất xungquanh và các văn bản, sách báo, giấy tờ Phân chia theo tính chất tồn tại của tưliệu gồm tư liệu động: là những tư liệu sống động từ thực tế và tư liệu tĩnh: là tưliệu cố định trong các văn bản, giấy tờ…
Theo nhóm nghiên cứu từ khái niệm tư liệu thì tư liệu học tập là các
phương tiện vật chất lưu giữ, mang hoặc phản ánh nội dung học tập của môn họcthuộc chương trình giáo dục được người học sử dụng làm phương tiện và nguồn
để học tập theo mục tiêu và nội dung của chương trình và được giáo viên sử dụnglàm căn cứ để tổ chức, hỗ trợ học tập theo đúng mục tiêu và nội dung dạy học
Khuyến khích là một quá trình tác động đến tinh thần để khuyên và động
viên khích lệ tạo sự hăng hái, phấn chấn, tin tưởng mà cố gắng Đồng thời tạođiều kiện thuận lợi để phát triển nhằm đạt được mục đích
Khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện là tác
động đến nhận thức và hành vi của sinh viên nhằm thu hút họ đến thư viện Tạithư viện sinh viên khai thác các thông tin, tư liệu khoa học và công nghệ, nghiên cứu
và học tập của giảng viên và sinh viên; lưu trữ bản gốc các luận văn thạc sĩ, luận ántiến sĩ đã bảo vệ tại trường, các kết quả nghiên cứu khoa học, các ấn phẩm củatrường Thông qua biện pháp khuyến khích động viên sẽ nuôi dưỡng thói quen
và sự hứng thú cho sinh viên đến thư viện khai thác nguồn tư liệu phục vụ họctập Đồng thời phát triển tính tự giác, tích cực và tính độc lập nhận thức, khắcphục tính thụ động, ỷ lại vào thầy hoặc người khác Giúp sinh viên làm quen vớicách làm việc độc lập, cơ sở để nâng cao học vấn đáp ứng sự phát triển của khoahọc kỹ thuật trong thực tiễn công tác sau này Bồi dưỡng hứng thú học tập, rènluyện ý chí phấn đấu, đức tính kiên trì, óc phê phán, nâng cao niềm tin và nănglực bản thân
Trang 10Sinh viên đến thư viện khai thác tư liệu là hoạt động không thể thiếu đểđảm bảo cho sinh viên hoàn thành tốt các nhiệm vụ của quá trình học tập nênviệc khuyến khích sinh viên đến thư viện giúp sinh viên không ngừng nâng caochất lượng và hiệu quả học tập, nâng cao trình độ văn hoá chung cho mình đểđáp ứng yêu cầu của cuộc sống đặt ra có thói quen và có phương pháp tự họcsuốt đời
1.2 Vai trò của thư viện trường đại học
Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay, với vaitrò là “giảng đường thứ 2”, là “trái tim của trường đại học”, hoạt động thư việntrong các trường đại học đóng vai trò quan trọng, là điều kiện cần thiết đáp ứngyêu cầu đổi mới phương pháp dạy - học và nâng cao chất lượng đào tạo Chính
vì vậy, những năm qua việc đầu tư nâng cao năng lực, hiện đại hoá hoạt độngthông tin thư viện trong các trường đại học luôn được sự quan tâm, chỉ đạo sátsao của Đảng, Nhà nước và các ngành, các cấp, điều này đã được thể hiện trongcác Văn kiện đại hội Đảng; Pháp lệnh thư viện; Chiến lược phát triển giáo dục;Các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính Quyết định số37/2013/QĐ-TTg ngày 26/6/2013 của Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh quyhoạch mạng lưới các trường đại học và cao đẳng giai đoạn 2006 - 2020 đã khẳng
định: “Tăng cường năng lực và nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện ở
các trường, hình thành hệ thống thư viện điện tử kết nối các trường trên cùng địa bàn, cùng một vùng và trên phạm vi toàn quốc; Thiết lập mạng thông tin toàn cầu và mở rộng giao lưu quốc tế cho tất cả các trường đại học, cao đẳng trong cả nước; Quy hoạch, sắp xếp lại công tác xuất bản giáo trình, sách và tài liệu tham khảo ”.[13, tr.3]
Quyết định số 70/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Điều
lệ trường đại học, quy định tổ chức và hoạt động của trường đại học, tại khoản
1, điều 18, đã quy định: “Thư viện, trung tâm thông tin tư liệu của nhà trường có
nhiệm vụ cung cấp các thông tin, tư liệu khoa học và công nghệ phục vụ giảng dạy, nghiên cứu và học tập của giảng viên và sinh viên; lưu trữ bản gốc các luận văn
Trang 11thạc sĩ, luận án tiến sĩ đã bảo vệ tại trường, các kết quả nghiên cứu khoa học, các ấn phẩm của trường Thư viện, trung tâm thông tin tư liệu hoạt động theo quy chế do Hiệu trưởng ban hành, phù hợp với pháp luật về thư viện, pháp luật về lưu trữ và các quy định của pháp luật hiện hành có liên quan” [14, tr5]
Bên cạnh nhiệm vụ cung cấp thông tin phục vụ hoạt động đào tạo vànghiên cứu tại trường đại học, thư viện còn là một tiêu chí quan trọng để đánhgiá trong kiểm định chất lượng và xếp hạng trường đại học Bộ giáo dục và đàotạo đã ban hành Quyết định số 65/2007/ QĐ-BGDĐT, ban hành Quy định về
tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường đại học Tại Điều 12, Tiêu chuẩn 9: Thư viện, trang thiết bị học tập và cơ sở vật chất khác quy định: “Thư viện
của trường đại học có đầy đủ sách, giáo trình, tài liệu tham khảo tiếng Việt
và tiếng nước ngoài đáp ứng yêu cầu sử dụng của cán bộ, giảng viên và người học Có thư viện điện tử được nối mạng, phục vụ dạy, học và nghiên cứu khoa học có hiệu quả” [2, tr4]
1.2.1 Vai trò của thư viện trong công tác đổi mới phương pháp học tập
Đổi mới giáo dục Đại học trong những năm gần đây đặt ra yêu cầu bứcthiết phải đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập Để hoạt động giảng dạy
và học tập đạt chất lượng cao mỗi giảng viên và sinh viên phải hoàn thành tốtnhiệm vụ của mình
Trong công tác đổi mới phương pháp học tập, nhiệm vụ của sinh viên lànhận nội dung bài tập, các vấn đề, câu hỏi mà giảng viên giao sau đó tiến hành
tự học, tự nghiên cứu theo phạm vi vấn đề, định hướng câu hỏi của giảng viên.Kết quả của phương pháp học tập như vậy sẽ hình thành cho người học kỹ năngchọn lựa thông tin, phân tích, so sánh, đánh giá tổng hợp những kiến thức thuthập được để đưa ra những kết luận cần thiết Với phương pháp học tập như thếngười học luôn phải chủ động trong việc chiếm lĩnh các tri thức Để thực hiệntốt hình thức đào tạo mới này, giảng viên lên lớp không diễn giải lý thuyết dàidòng mà nêu vấn đề để cả lớp cùng thảo luận hay ấn định một vấn đề cần nghiêncứu để các sinh viên cùng thảo luận trong các buổi học sau
Trang 12Ở môi trường Đại học, thư viện trở thành một trong những nơi cung cấptri thức hiệu quả nhất cho sinh viên Thư viện phải đóng vai trò quan trọng trongcông tác hỗ trợ học tập Thư viện tìm cách thu hút người đọc bằng tiện ích màcông nghệ thông tin đem lại, tạo ra không gian cho việc đọc sách, tự học, phòngtruy cập internet, tạo điều kiện cho sinh viên có thể đến thư viện học một mình,học theo nhóm, hoặc trao đổi những thông tin thu nhận được từ kho tài liệu củathư viện Bên cạnh đó, vai trò cán bộ thư viện sẽ năng động hơn, không đơnthuần chỉ là thủ thư trông coi kho sách mà phải là người hướng dẫn bạn đọc tìmkiếm, khai thác thông tin, tư vấn cho bạn đọc các tài liệu cần cho môn học Quatầm vóc, quy mô của thư viện ta cũng có thể đánh giá được phần nào quy mô,chất lượng đào tạo của trường Đại học đó Với phương pháp học tập mới, mỗisinh viên cần phải coi thư viện là “giảng đường thứ hai” thì mới có thể hoànthành được những yêu cầu về khối lượng cũng như chất lượng kiến thức của cácmôn học Thư viện là nền tảng phục vụ việc học tập, giảng dạy và nghiên cứu tạitrường đại học.
1.2.2 Vai trò của thư viện trong công tác nghiên cứu khoa học của sinh viên
Hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên đòi hỏi ở thư viện một khảnăng cung cấp thông tin và các dịch vụ kèm theo ngày càng mở rộng và ở trình
độ cao Đồng thời, chính từ việc nghiên cứu đó đã trực tiếp tạo ra nguồn thôngtin khoa học ngay tại thư viện nhà trường một khối lượng ngày càng lớn Nhìnchung, có thể thấy: khả năng cung cấp và quản lí thông tin của thư viện luôn đòihỏi ngày một cao hơn, đa dạng hơn, phức tạp hơn Đó là thực tế và nó luôn đặt
ra thách thức to lớn đối với hoạt động của thư viện Vì vậy vai trò của thư việnđược đặt ra trong vấn đề nghiên cứu khoa học là :
- Bảo đảm việc đáp ứng các nhu cầu thông tin được hình thành trong cácquá trình nghiên cứu
- Cung cấp điều kiện khai thác, truy cập và các dịch vụ tương ứng đếnnguồn thông tin theo yêu cầu sinh viên
Trang 13- Cung cấp các dịch vụ thông tin cần thiết để sinh viên có khả năng kiểmsoát và khai thác được các nguồn thông tin hiện có làm tư liệu cho hoạt độngnghiên cứu của mình.
- Cung cấp các dịch vụ trao đổi thông tin, giúp sinh viên thuận lợi trongquá trình nghiên cứu
1.3 Các biện pháp khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện
1.3.1 Biện pháp đổi mới phương pháp dạy và học
Nói đến đổi mới phương pháp dạy và học là nói đến đổi mới hoạt độngcủa cả giảng viên và sinh viên Thư viện đại học đóng một vai trò đặc biệt quantrọng đối với cả giảng viên và sinh viên trong quá trình đổi mới phương phápdạy và học Theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT ngày 15/08/2007 của BộGiáo dục và Đào tạo, bắt đầu từ năm học 2007-2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đãđưa ra lộ trình đào tạo học chế tín chỉ trong hệ thống giáo dục Đại học Việt Nam[1] Để thực hiện tốt quy chế này đòi hỏi phải có sự chuyển biến toàn diện vềcách vận hành chương trình đào tạo, mô hình quản lý đào tạo cũng như cơ sở vậtchất phục vụ học tập trong các trường Đại học và Cao đẳng; đặc biệt, vai trò củathư viện đối với hình thức đào tạo tín chỉ sẽ ngày càng trở nên quan trọng
Để thực hiện tốt hình thức đào tạo mới này sinh viên phải tham gia họctập với thái độ tích cực, chủ động vào thư viện tìm kiếm và tham khảo sách báo,thông tin điện tử, nghiên cứu các báo cáo, luận văn các công trình khoa học liênquan đến đề tài ấn định sau đó thực hiện phân tích, so sánh, phê bình đánh giácác dữ liệu, tổng hợp kiến thức để đưa đến nhận định chung Việc sinh viên phátkiến, tự tìm hiểu sẽ khắc sâu vào tâm trí sinh viên hơn là việc vừa lắng nghe vừachép kiến thức từ giảng viên
Như vậy, đòi hỏi sinh viên đến thư viện thu thập thông tin, tài liệu để giảiquyết những bài tập, những vấn đề mà giảng viên yêu cầu Từ đó, giúp sinh viên
bổ sung nội dung học tập một cách đầy đủ, chuyên sâu mà còn là nơi giúp sinhviên phát triển tri thức về ngành nghề, về khoa học; từ đó đảm bảo để sinh viên
Trang 14có được một khối lượng kiến thức cần thiết, vững vàng bước vào đời Ngoài ra,với phương pháp học tập này, giảng viên và sinh viên đều là người cùng tìmkiếm những thông tin mới, những tri thức mới về ngành nghề, về khoa học Nhưvậy mới phát huy được tư duy sáng tạo của sinh viên trong quá trình học tập
1.3.2 Biện pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá
Đổi mới phương pháp dạy đại học phải đi đôi với việc đổi mới cách thứcđánh giá kết quả học tập của sinh viên Trước đây cánh thức đánh giá kết quảhọc tập của sinh viên chỉ chú trọng vào kết quả kỳ thi cuối khóa và việc đánh giáchỉ chú trọng đến kiến thức chứ chưa chú trọng đến việc phát huy tư duy, khảnăng sáng tạo, khả năng làm việc nhóm, … Trong bối cảnh mới, với việc đổimới phương pháp dạy học, việc đánh giá kết quả học tập của sinh viên cần thiếtphải đổi mới theo hướng nhà trường và giảng viên có thể sử dụng các loại kiểmtra khác nhau trong đánh giá quá trình đã được sử dụng ở các đại học nướcngoài như kiểm tra ngắn, kiểm tra đột xuất, bài tập làm ở nhà, báo cáo nghiêncứu khoa học, tiểu luận, thảo luận nhóm, thi giữa học kỳ Cách kiểm tra đánhgiá này sẽ làm cho sinh viên chú ý việc suy luận, nghiên cứu, phân tích giảiquyết vấn đề một cách thường xuyên trong quá trình học tập, và sẽ chấm dứttình trạng học vẹt, học tủ, hay dùng phao để gian lận thi cử Khi đó giảng viên sẽkhuyến khích sinh viên tham khảo nhiều tài liệu khi làm bài ở nhà, có thể chosinh viên hợp tác theo nhóm, và có thể cho sinh viên sử dụng tài liệu trong các
kỳ kiểm tra đó Với hình thức kiểm tra, đánh giá có sự thay đổi như vậy đòi hỏisinh viên tăng cường đến thư viện tham khảo tư liệu phục vụ cho việc học tậpcủa mình đạt hiệu quả
1.3.3 Biện pháp tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên
Căn cứ Thông tư số 19/2012/TT-BGDĐT ngày 01/6/2012 của Bộ Giáodục và Đào tạo về việc ban hành quy định về hoạt động nghiên cứu khoa họccủa sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học Hiện nay, nghiên cứu khoa họccủa sinh viên là một nội dung quan trọng trong chương trình đào tạo ở trườngđại học, là nhiệm vụ của mọi sinh viên [3] Qua đó hình thành tư duy và
Trang 15phương pháp nghiên cứu khoa học Vì vậy, bên cạnh việc chú trọng phát triển vànâng cao chất lượng hoạt động đào tạo, các trường đại học hiện nay đang ngàycàng chú tâm vào hoạt động học tập nghiên cứu khoa học của sinh viên Muốnthế, tạo môi trường học tập và nghiên cứu cho sinh viên là vấn đề mà các trườngđại học cần quan tâm Sinh viên muốn làm nghiên cứu khoa học điều tất yếuphải có tài liệu Thư viện là một trong những môi trường học tập tốt, là địa chỉđáng tin cậy trong việc cung cấp thông tin, tạo động cơ học tập, hình thành kĩnăng đọc tài liệu, kĩ năng tìm kiếm, khai thác các nguồn tài liệu đáp ứng yêu cầuhoạt động nghiên cứu khoa học Đây là giải pháp tạo nhu cầu kích thích sinhviên đến thư viện.
1.3.4 Biện pháp đổi mới hoạt động thư viện
Thư viện, với chức năng cung cấp hệ thống tri thức khoa học đầy đủ vàcập nhật, là bộ phận quan trọng không thể xem nhẹ của một môi trường giáodục Đối với trường Đại học, nơi mà khả năng tự học và tự nghiên cứu được đềcao, thì vai trò của thư viện càng đề cao Quyết định số 10/2007/QĐ-BVHTTngày 04/5/2007 của Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Dulịch) đã yêu cầu: “Hết sức coi trọng vị trí thư viện trường đại học trong công tácđào tạo và nghiên cứu khoa học; nâng cấp thư viện các trường đại học; xây dựngmới, tu bổ lại trụ sở thư viện, tạo cho các thư viện hiện đại về cơ sở vật chất vàtrang thiết bị; phong phú về tài liệu Xây dựng một hệ thống thư viện đại họcmạnh, phát triển theo hướng hiện đại, thư viện điện tử, thư viện số Có khả năngđáp ứng các nhu cầu thông tin của người sử dụng một cách dễ dàng, nhanh
chóng” [5] Vì vậy, đầu tư xây dựng một thư viện với vốn tư liệu phong phú, đa
dạng; cơ sở vật chất hiện đại, nhiều chức năng, nhiều dịch vụ, đáp ứng nhu cầuhọc tập và nghiên cứu ngày càng cao, có sức thu hút mạnh mẽ đối sinh viên làhướng đi vô cùng hợp lý và đúng đắn
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện
1.4.1 Yếu tố chủ quan
Trang 16Yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến việc khuyến khích sinh viên khai thácnguồn tư liệu học tập tại thư viện bao gồm: Nhận thức và nhu cầu của sinh viên
về việc khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện
Thứ nhất, trình độ nhận thức của sinh viên
Trình độ nhận thức và khả năng tự học, tự rèn luyện của sinh viên là yếu
tố quan trọng khuyến khích sinh viên đến thư viện khai thác nguồn tư liệu họctập Đối với những sinh viên có trình độ nhận thức tốt thì dễ thấy có hứng thúhọc tập, họ luôn tích cực, chủ động và khát khao tìm kiếm tri thức Do vậy, họmuốn đến thư viện khai thác nguồn tư liệu học tập hiệu quả Ngược lại, khảnăng nhận thức không tốt dẫn đến tâm lý thiếu phấn đấu trong học tập và khôngmuốn đến thư viện
Về bản chất, quá trình học tập của sinh viên ở bậc đại học là quá trìnhnhận thức có tính nghiên cứu Điều này đã được thể chế hóa trong Luật giáo dụcnhư sau: “Phương pháp giáo dục đại học phải coi trọng bồi dưỡng năng lực tựhọc, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng tạo, rènluyện kỹ năng thực hành, tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng” Mộttrong những yếu tố giúp sinh viên tự học, tự nghiên cứu đó là đến thư viện khaithác tư liệu học tập Bên cạnh sự hướng dẫn của giảng viên, sự quản lý của nhàtrường thì việc đến thư viện khai thác tư liệu học tập chỉ có thể thực sự đem lạihiệu quả khi sinh viên nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của nó và có sự nỗ lực
từ chính bản thân sinh viên Khi chuyển sang phương thức đào tạo theo tín chỉ,sinh viên phải thay đổi nhận thức, xóa bỏ sức ỳ để có những phương pháp họctập tích cực, thái độ tự chủ - tự chịu trách nhiệm nhằm thích ứng với những yêucầu học tập mới
Thứ hai, nhu cầu sinh viên về khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện
Để sinh viên đến thư viện học tập, trước hết họ có nhu cầu đến thư viện.Nhu cầu là yếu tố quan trọng thúc đẩy sinh viên tích cực đến thư viện khai thácnguồn tư liệu học tập Hiện nay, phương pháp giáo dục truyền thống, giáo dụcthụ động không còn phù hợp, thay vào đó là phương pháp giáo dục chủ động,
Trang 17giáo dục khả năng tự học, tự nghiên cứu của sinh viên Với phương pháp giáodục mới, giảng viên là người thiết kế, hướng dẫn, sinh viên phải tự tìm kiếm trithức, tham khảo các vấn đề liên quan đến môn học trước khi đến lớp, tự hoạtđộng theo cách riêng, độc lập và sáng tạo Như vậy nhu cầu sinh viên về khaithác tư liệu học tập tại thư viện tăng cao nhằm phục vụ việc học tập, nghiên cứukhoa học, tìm tòi tri thức.
1.4.2 Yếu tố khách quan
Yếu tố khách quan tác động đến việc khuyến khích sinh viên khai thácnguồn tư liệu học tập tại thư viện bao gồm: hệ thống tư liệu tại thư viện, cơ sởvật chất và hoạt động quản lý phục vụ tại thư viện
Thứ nhất, mức độ đáp ứng hệ thống tư liệu tại thư viện
Nguồn tư liệu là cốt lõi của thư viện nên tư liệu phong phú và đáp ứng yêucầu của sinh viên là yếu tố tạo nên đặc tính của thư viện để thu hút sinh viên
Với mô hình đào tạo theo tín chỉ, một lần nữa vai trò của nguồn tư liệu lạiđược khẳng định và nó có thể quyết định đến sự thành bại của mô hình đào tạonày Do đó, sinh viên muốn học tập tốt trên lớp và tự học thì cần tìm đến cácnguồn học liệu do giáo viên cung cấp Để làm được điều này, thư viện sẽ là môitrường giúp sinh viên có thể tìm tài liệu phục vụ cho việc học tập hiệu quả Thưviện phải là nơi cung cấp đầy đủ các tài liệu cần thiết và không gian học tập chosinh viên, là nơi tư vấn thông tin giúp sinh viên có thể tự học và tự nghiên cứu
Do đó, đối với một trường đại học, xây dựng nguồn học liệu khoa học và đadạng cần được chú trọng để giúp cho việc học và dạy theo tín chỉ hiệu quả vàthành công Trong tiến trình chuyển đổi mô hình đào tạo từ niên chế sang tínchỉ, song hành với sự thay đổi về nội dung và phương pháp dạy - học, cáctrường đại học cũng tập trung phát triển các nguồn tư liệu trong thư viện Dựavào danh mục các tài liệu tham khảo của các môn học thuộc các ngành học đượcđào tạo tại trường, trung tâm thông tin – thư viện tại các trường đại học sẽ tiếnhành bổ sung các tài liệu vật lý (sách, báo và tạp chí) hoặc đăng ký mua quyềnkhai thác và sử dụng các cơ sở dữ liệu thích hợp Đó là nơi bổ sung các tài liệu
Trang 18vật lý cũng như nguồn tài nguyên số ở cấp độ chi tiết sâu hơn và sát hơn với nhucầu tin của sinh viên.
Thứ hai, mức độ đáp ứng cơ sở vật chất
Thư viện phải đóng vai trò quan trọng trong công tác hỗ trợ học tập vàgiảng dạy Thư viện tìm cách thu hút người đọc bằng cơ sở vật chất và khônggian đáp ứng nhu cầu của sinh viên Thư viện phải trở thành trung tâm nghiêncứu trong các trường Đại học, phải tạo được sự hấp dẫn đối với giáo viên vàsinh viên bởi tính chuyên dụng, tiện nghi và mỹ quan
Khi thư viện xây dựng những cơ sở dữ liệu và tổ chức thành các nguồntin, các chủ đề liên quan đến việc giảng dạy và nghiên cứu Trang thiết bị củathư viện đầy đủ tạo mọi điều kiện sinh viên học tập và nghiên cứu Đồng thời,thư viện tạo ra không gian cho việc đọc sách, tự học, phòng truy cập internet, tạođiều kiện cho sinh viên có thể đến thư viện học một mình, học theo nhóm, hoặctrao đổi, tọa đàm những thông tin thu nhận được từ kho tài liệu của thư viện.Như vậy, cơ sở vật chất thư viện hiện đại đáp ứng yêu cầu của sinh viên sẽkhuyến khích họ đến thư viện
Thứ ba, hoạt động quản lý - phục vụ tại thư viện
Người cán bộ thư viện đại học sẽ đóng vai trò quan trọng trong việchướng dẫn đối với các sinh viên trong và khuyến khích họ sử dụng sách báo, tàiliệu của thư viện để tham khảo, sưu tầm, học hỏi
Với vai trò đóng góp vào sự đổi mới phương pháp giảng dạy và học tậptại trường, cán bộ thư viện phải chủ động giới thiệu, cung cấp nguồn thông tinphong phú, đa dạng Đồng thời, cán bộ thư viện tạo môi trường thân thiện, thôngthoáng, chuyên nghiệp không chỉ bằng khả năng chuyên môn, nghiệp vụ giỏi màcòn bằng khả năng giao tiếp tốt Các cán bộ thư viện ngày nay không thể chỉbằng lòng là những người “thủ kho giữ tài liệu” với phương châm “vui vẻ, hòanhã, nhiệt tình” mà còn phải mà phải là người hướng dẫn bạn đọc tìm kiếm, khaithác thông tin, tư vấn cho bạn đọc các tài liệu cần cho môn học; năng động, thạonghề, có trình độ ngoại ngữ, tin học để chỉ ra những tài liệu độc giả cần một
Trang 19cách nhanh nhất, chính xác nhất Như vậy, khi thư viện đáp ứng được nhiều tiêuchí khác nhau từ nguồn tài nguyên, trang thiết bị, nhân sự, thái độ phục vụ chođến các sản phẩm và dịch vụ khai thác cung cấp thông tin sẽ là yếu tố quantrọng thúc đẩy sinh viên đến thư viện khai thác nguồn tư liệu học tập vô giá.
Tóm lại, để khuyến khích sinh viên đến thư viện khai thác nguồn tư liệu
học tập chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, cả chủ quan lẫn khách quan Mỗi yếu
tố có vị trí, vai trò khác nhau song chúng có quan hệ chặt chẽ, bổ sung và tácđộng qua lại lẫn nhau Vì vậy, muốn nâng cao sự tích cực sinh viên đến thư việnphải xem xét đồng thời tác động vào nhiều yếu tố theo hướng tích cực hóa
Trang 20Chương 2 THỰC TRẠNG KHUYẾN KHÍCH SINH VIÊN KHAI THÁC NGUỒN TƯ LIỆU HỌC TẬP TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI
CHÍNH - QUẢN TRỊ KINH DOANH 2.1 Giới thiệu sơ lược về thư viện Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh
Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh đã trải qua 50 năm hìnhthành và phát triển phát triển Trở thành một trường Đại học, việc xây dựngchiến lược phát triển hoạt động thư viện phải phù hợp với trào lưu và xu thế pháttriển hệ thống thông tin - thư viện các trường Đại học Chính vì vậy, trung tâmthông tin - thư viện là bộ phận không thể tách rời trong công tác giáo dục,nghiên cứu khoa học và học tập của trường Thực hiện chức năng phục vụ hoạtđộng đào tạo, nghiên cứu, triển khai ứng dụng khoa học công nghệ và quản lýcủa nhà trường, Trung tâm thông tin - thư viện có nhiệm vụ thu thập, xử lý vàcung cấp thông tin, tư liệu khoa học công nghệ, phục vụ các lĩnh vực hoạt độngcủa trường
- Về cơ sở vật chất (trụ sở, vốn tài liệu)
+ Trụ sở: Trụ sở Trung tâm thông tin - thư viện Trường Đại học Tài chính
- Quản trị kinh doanh nằm trong khuôn viên trường,với diện tích 610 m2 (cơ sở
1 và cơ sở 2) có đầy đủ trang thiết bị, sự bố trí các phòng trong trung tâm thôngtin thư viện đã tạo điều kiện tốt cho bạn đọc trong quá trình hoạt động, nghiêncứu, tìm tòi và sáng tạo tại thư viện
+ Vốn tài liệu: Từ một thư viện có 500 cuốn sách đến nay vốn tài liệu củathư viện rất đa dạng và phong phú với nhiều tài liệu quý hiếm Trong thư việnkhông chỉ có giáo trình, luận án, luận văn, báo, tạp chí các loại mà còn có các tàiliệu chuyên ngành, sách tham khảo các môn khoa học khác Cụ thể:
Trang 21TT Loại hình vốn tài liệu Đầu sách Bản sách Số lượng Ghi chú
(Nguồn Báo cáo Tổng kết tình hình thực hiện Quyết định số BVHTT của Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Ngành Thư viện Việt Nam đến năm 2010 định hướng đến năm 2020 của Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh).
10/2007/QĐ Đội ngũ cán bộ: Trải qua nhiều biến động (từ ngày thành lập thư việnchỉ có 2 cán bộ chưa có trình độ nghiệp vụ) đến nay thư viện có đội ngũ cán bộkhá hoàn chỉnh, cả về số lượng lẫn về trình độ đào tạo Thư viện có 6 cán bộtrong đó có 1 giám đốc; 1 phó giám đốc và 4 cán bộ Về trình độ cán bộ có 2thạc sỹ, 3 trình độ đại học, 1 trình độ cao đẳng
- Hạ tầng, công nghệ thông tin: Được trang bị 65 chiếc máy tính và kếtnối mạng Internet
- Hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của thư viện (chuẩn nghiệp vụ trong
xử lý tài liệu, sản phẩm và dịch vụ…)
+ Chuẩn nghiệp vụ xử lý tài liệu:
Về phân loại: Hiện nay trung tâm thông tin thư viện của trường Đại học
Tài chính - Quản trị kinh doanh đang sử dụng bảng phân loại 19 lớp của Thưviện Quốc gia Việt nam Đối với kho mở, tài liệu được sắp xếp theo môn loại
Về mô tả: Trung tâm thông tin thư viện trường Đại học Tài chính - Quản
trị kinh doanh áp dụng quy tắc mô tả tài liệu tiêu chuẩn quốc tế ISBD
Về định nghĩa từ khóa: áp dụng định từ khóa theo bộ từ khóa của Thư
viện Quốc gia Việt nam
Trang 22Về biên mục tài liệu: Trung tâm thông tin thư viện trường biên mục đọc
máy theo MARC21
+ Sản phẩm và dịch vụ thông tin của Trung tâm thông tin thư viện trườngĐại học Tài chính - Quản trị kinh doanh còn rất nghèo nàn Cụ thể là: Các sảnphẩm thông tin thư viện như: thư mục chuyên đề, mục lục thư viện dạng hộpphiếu, thư mục thông báo sách mới; Dịch vụ thư viện có đọc tại chỗ, cho mượn
về nhà, cung cấp thông tin theo yêu cầu và truy cập máy tính
- Ứng dụng công nghệ thông tin (số hóa tài liệu, xây dựng thư viện điện
tử, thư viện số…): đang triển khai trong các năm tới
- Thư viện mở cửa phục vụ bạn đọc: từ thứ hai đến thứ sáu trong tuần.Buổi sáng từ 7h30 đến 11h30, buổi chiều từ 13h30 đến 17h00
Trong những năm qua, trung tâm thông tin – thư viện của trường Tàichính – Quản trị kinh doanh đã đạt những thành tựu, cung cấp kịp thời nhữngthông tin hữu ích cho các thế hệ thầy và trò của trường Với đội ngũ cán bộ trẻcó tấm lòng yêu nghề và ý chí phấn đấu vì sự nghiệp nên nhịp độ làm việc củathư viện rất sôi nổi, không ngừng rèn luyện, tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kiếnthức chuyên môn nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ, tổ chức xử lý, cung cấp tin
và tài liệu cho các thầy cô và sinh viên trong trường Đồng thời trang bị nhữngkiến thức cần thiết về phương pháp tra cứu, tìm kiếm thông tin và sử dụng thưviện cho bạn đọc Góp phần không nhỏ vào công cuộc giáo dục và đào tạo nhânlực cho đất nước nói chung và cho việc thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạocủa trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh nói riêng
2.2 Thực trạng khuyến khích sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh
2.2.1 Công tác đổi mới phương pháp dạy và học
Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT ngày 15 tháng 8 năm 2007 của Bộtrưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành thì từ năm 2010, Trường Đạihọc Tài chính - Quản trị kinh doanh bắt đầu triển khai chuyển đổi sang đào tạotheo tín chỉ Do đó, nhà trường tiến hành biên soạn lại giáo trình, đề cương, kịch
Trang 23bản, cuốn câu hỏi và bài tập các môn học cho phù hợp chương trình đào tạo Vớiphương pháp này đòi hỏi sinh viên phải tham gia với thái độ tích cực và chủđộng, phải đăng ký các học phần theo điều kiện của bản thân, tích cực tìm kiếmtài liệu phù hợp với từng học phần Từ sự chuyển đổi phương thức đào tạo này,sinh viên của trường tăng cường đến khai thác tư liệu học tập tại thư việnTrường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh Trong giảng dạy, giảng viênchuyển sang phương pháp giảng dạy tích cực giúp nâng cao hiệu quả học tậpnhờ vào việc giảm bớt giờ diễn giảng trên lớp để tăng thời gian cho sinh viên tựhọc và tổ chức xêmina Giảng viên biên soạn tài liệu hướng dẫn học tập giáotrình mình phụ trách trong đó quy định cụ thể lịch trình giảng dạy, mục tiêu củatừng bài giảng, hướng dẫn tự học từng chương, nội dung và thời điểm tổ chứcxêmina để sinh viên chủ động chuẩn bị. Vì vậy, sinh viên đến lớp học tập, bêncạnh giáo trình chính thức bắt buộc phải có, giảng viên còn yêu cầu các bạntham khảo một số lượng lớn tài liệu khác có liên quan đến môn học để mở mangnhận thức, bao gồm cả tài liệu sách vở và tài liệu trên mạng Chắc chắn sinhviên không thể đủ khả năng tài chính để mua tất cả về tham khảo Và khi đó, thưviện nhà trường sẽ cung cấp cho sinh viên nguồn tài liệu và cả hệ thống máytính nối mạng để truy cập tìm tài liệu khi cần thiết
Tuy nhiên, thực tế là việc đổi mới phương pháp học tập tại trường hiệnnay gặp rất nhiều khó khăn Đa số sinh viên vẫn quen với phương pháp họctruyền thống từ phổ thông, nên thiếu khả năng độc lập tư duy, sáng tạo và kĩnăng, kĩ xảo tiếp nhận tri thức Nhiều tri thức, kĩ năng, thậm chí tri thức, nănglực cơ bản không thể chỉ học trên lớp, mà phải học qua nhiều kênh thông tinkhác nhau tại thư viện: tham khảo sách, báo, tạp chí, mạng internet và cácphương tiện thông tin khác Với ý nghĩa đó, để học tập hiệu quả cần có sự tiếpsức nguồn tư liệu tại thư viện trường Từ đó, thúc đẩy sinh viên đến thư việnkhai thác nguồn tư liệu học tập
2.2.2 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá
Trang 24Với hình thức học theo chế tín chỉ đòi hỏi nhà trường đổi mới công táckiểm tra đánh giá đối với sinh viên Giảng viên thường xuyên đánh giá sinh viêntrong suốt quá trình của môn học thông qua các hình thức kiểm tra đa dạng nhưthi viết, trắc nghiệm, chữa bài tập trên lớp, thảo luận, thực hành…với ba đầuđiểm chính là điềm chuyên cần (10%), điểm giữa kì (20%) và điểm thi kết thúchọc phần (70%) Qua đó hình thành cho sinh viên cách làm việc nghiêm túc,tính tích cực và ý chí phấn đấu vươn lên để đạt kết quả cao trong học tập nhằmđảm bảo hoàn thành các nhiệm vụ tự học, tự nghiên cứu trước giờ lên lớp: đọctài liệu, làm các bài tập, bài kiểm tra, thảo luận nhóm theo yêu cầu của giảngviên Ví dụ các môn lý luận chính trị thường giao cho sinh viên những bài tiểuluận, việc viết các bài tiểu luận theo chủ đề có tác dụng rất tốt không chỉ để họnắm được các thông tin liên quan đến chủ đề đó mà rèn luyện họ rất tốt về cáchkhai thác tài liệu và cách viết tài liệu khoa học Với những yêu cầu đó, bắt buộcsinh viên phải tìm tòi, tìm đọc những cuốn sách khác nhau để hoàn thành cũngnhư mở rộng kiến thức của mình Do chương tình đào tạo theo tín chỉ chú trọngđến việc đánh giá kết quả học tập thường xuyên thông qua bài tập chuẩn bị ởnhà, thảo luận nhóm, bài tiểu luận Đồng thời, trong cách ra đề kiểm tra theohướng mở hơn, đó là ngoài kiến thức trong giáo trình còn có thêm kiến thức mởrộng Chính vì vậy, sinh viên cần tích cực đến thư viện hơn để khai thác tư liệuphục vụ cho học tập hiệu quả
2.2.3 Triển khai hoạt động sinh viên nghiên cứu khoa học
Năm học 2015 - 2016, theo kế hoạch số 142/KH – ĐHTCQTKD trườngĐại học Tài chính - Quản trị kinh doanh triển khai kế hoạch hoạt động sinh viênnghiên cứu khoa học - công nghệ Với sự phát động và triển khai hoạt độngnghiên cứu khoa học đã thu hút nhiều sinh viên tham gia với tổng số 33 đề tài.Nhà trường tiếp tục triển khai đăng kí đề tài sinh viên năm học 2016 - 2017 Đâychính là giải pháp quan trọng thúc đẩy sinh viên cần tích cực đến thư viện khaithác nguồn tư liệu học tập Vì khi làm bất cứ công trình nghiên cứu nào, sinhviên đều phải hiểu rõ lịch sử nghiên cứu vấn đề, đối tượng và phạm vi nghiên
Trang 25cứu, phương pháp nghiên cứu Hệ thống tài liệu tham khảo phong phú mà thưviện cung cấp sẽ phần nào giúp sinh viên giải quyết vấn đề trên
Ngoài ra, thông qua các cuộc thi tìm hiểu, Hội thi Olympic toàn quốc cácmôn khoa học Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh “Ánh sáng soi đường”,
Olimpic Tiếng Anh…Tạo động lực cho sinh viên đến thư viện tìm nguồn tư liệu
vì tại thư viện có nhiều dịch vụ khác nhau có thể đáp ứng nhiều nhu cầu cầnthiết của hoạt động trên, như: trợ giúp tra cứu tài liệu, tạp chí chuyên ngành,internet
Đặc biệt, sinh viên năm cuối cần làm chuyên đề tốt nghiệp thì việc đến thưviện hết sức cần thiết Vì đây là nơi cung cấp những nguồn tài liệu quý giá vàcần thiết cho bất cứ công trình nghiên cứu nào Như vậy để thấy rằng, hàng ngàyhàng giờ, nguồn tư liệu tại thư viện đang góp phần to lớn cho các hoạt động họctập và nghiên cứu diễn ra trong nhà trường
2.2.4 Đổi mới hoạt động thư viện
Trong những năm gần đây, nhà trường rất coi trọng công tác thư viện, vàthư viện cũng đã dần được đổi mới Đặc biệt, thư viện được trang bị hệ thốngmáy tính gồm 65 chiếc tạo điệu kiện cho sinh viên tra tìm thông tin một cáchnhanh chóng và thuận lợi nhất Hàng năm, thư viện gửi đến các Khoa các danhmục sách cần cung cấp và thư viện bổ sung thêm một số đầu mục sách giáotrình, tài liệu tham khảo, báo, tạp chí mới theo định kì Đặc biệt, thư viện có sựđổi mới đó là phòng đọc cho sinh viên: Phòng này phục vụ việc tra cứu báo chí,tài liệu tham khảo tại chỗ cho cán bộ, giảng viên và sinh viên, được tổ chức hìnhthức phục vụ “mở” Sinh viên được vào kho, tự chọn sách báo và đọc tại phòngđọc Với hình thức phục vụ mới này, cán bộ thư viện thực sự gặp rất nhiều khókhăn trong việc quản lý sách báo nhằm hạn chế những thất thoát có thể xảy ra.Tuy nhiên, quá trình đổi mới còn rất chậm và còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứngđược nhu cầu thông tin-tài liệu đối với sinh viên Năng lực phục vụ sinh viên chỉ
ở mức độ mượn trả tài liệu và tra cứu thông tin thư mục tài liệu có trong thưviện
Trang 26Mặc khác, giới hạn tài liệu trong thư viện không đủ đáp ứng nhu cầu thôngtin của bạn đọc Chưa có những công nghệ hiện đại để hiện đại hóa các hoạtđộng thư viện nhằm nâng cao chất lượng phục vụ và mở rộng khả năng cung cấpthông tin cho sinh viên.
2.3 Phân tích số liệu khảo sát về thực trạng sinh viên khai thác nguồn
tư liệu học tập tại thư viện
2.3.1 Thực trạng sinh viên khai thác nguồn tư liệu học tập tại thư viện
Thứ nhất, thực trạng mức độ thường xuyên đến thư viện khai thác tư liệu
học tập của sinh viên Việc đọc tài liệu gần như là việc sinh viên phải làm mỗi
ngày ở trên lớp (theo sự hướng dẫn của giảng viên) và ngoài lớp (để hoàn thànhcác nhiệm vụ mà giảng viên yêu cầu) Bản chất của hoạt động dạy học ở đại học
là hoạt động mang tính chất nghiên cứu, tức sinh viên phải tự tìm tòi, khám phátri thức
Biểu đồ 2.1 Mức độ thường xuyên đến thư viện khai thác tư liệu học tập
3 7.5
38.8 44.7 6
Mức độ thường xuyên đến thư viện khai thác tư liệu học tập
Trang 273 7.5
38.8 44.7
Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu
Tuy vậy, kết quả khảo sát biểu đồ 2.1 về mức độ thường xuyên đến thưviện khai thác tư liệu học tập cho thấy: Mức độ thường xuyên đến thư viện củasinh viên là còn thấp Hầu hết sinh viên hiếm khi hoặc thỉnh thoảng mới đến thưviện (chiếm 83,5%), chứng tỏ việc đến thư viện chưa thực sự được sinh viên tiếnhành đều đặn như yêu cầu của bậc đại học Việc đến thư viện ở mức độ thườngxuyên chiếm tỷ lệ 7,5% và rất thường xuyên chiếm tỉ lệ nhỏ 3% Với hình thứcđào tạo theo hệ thống tín chỉ được hướng dẫn trong Quyết định số 493 QĐ-ĐHTC-QTKD ngày 21/5/2013: “Đối với những học phần lý thuyết hoặc thựchành, để tiếp thu được 1 tín chỉ (15 tiết) sinh viên phải dành ít nhất 30 giờ chuẩn
bị cá nhân”.[18] Như vậy, để học được 15 tiết lý thuyết mỗi sinh viên phải dành
ít nhất 30 giờ tự học và tìm kiến tài liệu Hiện nay, Trường Đại học Tài chính Quản trị kinh doanh đang đào tạo 5 ngành và 9 chuyên ngành Tổng số sinh viêncủa trường là 3.955 sinh viên Do đó, việc đến thư viện học và tìm tư liệu họctập của sinh viên cần được tăng cường
-Biểu đồ 2.2 Lý do bạn đến thư viện
Trang 28[34.5]% [30.1]%
[6.9]%
Khi GV có yêu cầu thực hiện các
chuyên đề môn học, cần tài liệu …
Khi cần làm việc nhóm, thảo luận
Thời gian sắp thi, cần ôn bài
Đã có thói quen đến thư viện đều
20 lượt bạn đọc/ngày Đặc biệt đến mùa thi cử số lượng sinh viên đến thư việntăng đột biến
Biểu đồ 2.3 Bạn thường lên thư viện để làm gì?
15 10.6
43.2 31.2
Đọc, mượn sách và các tài …
Đọc sách, báo, tạp chí
Tự học và học nhóm Truy cập Internet
Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu
Trang 29Hầu hết sinh viên đến thư viện với mục đích chính để tự học và học nhómvới tỉ lệ 43,2% sinh viên Tiếp đến để truy cập Internet với tỉ lệ 31,2% Việc đọc,mượn sách và các tài liệu tham khảo 15% và đọc sách, báo, tạp chí ở thư việncòn thấp chiếm 10,6% Nhiều sinh viên tới thư viện mang theo tài liệu riêng đểhọc Như vậy, sinh viên tới thư viện không phải hoàn toàn để đọc sách, họ tìmtới để nghiên cứu những vấn đề của riêng họ Vì thư viện là nơi lý tưởng để tưduy, nghiên cứu
59.5 8.2
14.2 7.1 11
GIÁO TRÌNH, TÀI LIỆU THAM KHẢO
LUẬN VĂN, LUẬN ÁN SÁCH NGOẠI NGỮ, TIN HỌC, KĨ NĂNG
TÀI LIỆU NGOẠI VĂN BÁO VÀ TẠP CHÍ
Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu Thứ ba, nguồn tư liệu sinh viên thường khai thác Kết quả khảo sát cho
thấy sinh viên khai thác nguồn tài liệu phần lớn là giáo trình và tài liệu thamkhảo lên tới 59,5% Các nguồn tài liệu khác có mức độ quan tâm và khai thácthấp có luận văn, luận án 8,2%, tài liệu ngoại văn 7,1%; Báo, tạp chí với 11%;Sách ngoại ngữ - tin học - kĩ năng có mức độ quan tâm tương đối với 14,2%.Mức độ quan tâm với giáo trình và tài liệu tham khảo cho thấy sinh viên rấtquan tâm tới tài liệu phục vụ cho quá trình học tập, ở đây là các môn học trênlớp, các tài liệu giáo trình là điều kiện bắt buộc để các sinh viên có thể học vàhiểu thêm kiến thức được truyền dạy bởi giảng viên trên lớp Các giảng viên bộmôn cũng có tác động nhất định đến việc hướng dẫn tìm tài liệu Luận văn, luận
án gắn với sinh viên năm cuối nên mức độ quan tâm cũng chưa cao với sinh viêncác năm thứ nhất và năm thứ hai
Trang 30Thứ 4, lợi ích và khó khăn khi sinh viên đến thư viện khai thác tư liệu thư học tập
Biểu đồ 2.5 Bạn thu được những ích lợi gì từ việc khai thác tư liệu ở thư viện
11
30.5 18.2
29.6 10.7
ĐIỂM SỐ CÁC MÔN HỌC TĂNG LÊN TĂNG KHẢ NĂNG TỰ TÌM KIẾM THÔNG TIN
TĂNG KỸ NĂNG TỔNG HỢP VÀ PHÊ BÌNH THÔNG TIN
TĂNG TÍNH ĐỘC LẬP KHÔNG CÓ GÌ
Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu
Khi đến thư viện khai thác tư liệu học tập qua kết quả khảo sát biểu đồ 2.5cho thấy lợi ích lớn nhất đó là tăng khả năng tự tìm kiếm thông tin chiếm 30,5%
và tăng tính độc lập chiếm 29,6% Đây là yếu tố cần thiết thúc đẩy việc tự họccủa sinh viên trong điều kiện theo học chế tín chỉ Đồng thời, việc đến thư việnhọc tập tăng kỹ năng tổng hợp thông tin (18,2%) và điểm số các môn học tănglên (11%)
Biểu đồ 2.6 Khó khăn đến thư viện khai thác tư liệu thư học tập
31.5 11.9
7.7 7.2
41.7
SỐ LƯỢNG TÀI LIỆU ÍT NÊN KHÔNG ĐỦ CHO
SINH VIÊN MƯỢN
NHÂN VIÊN THƯ VIỆN KHÔNG NHIỆT TÌNH GIÚP
ĐỠ
KHÔNG ĐƯỢC TRA CỨU TÀI LIỆU TRÊN MÁY
TÍNH PHÒNG ỐC CHẬT CHỘI, KHÔNG THOẢI MÁI
THƯ VIỆN KHÔNG MỞ CỬA VÀO GIỜ NGHỈ,
NGÀY NGHỈ
Nguồn: Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu
Trang 31Tuy nhiên, khi đến thư viện khai thác tư liệu học tập, sinh viên vẫn còngặp phải một số khó khăn Theo kết quả điều tra thực tế khó khăn lớn nhất cảntrở các bạn sinh viên đó là thư viện không mở cửa vào giờ nghỉ, ngày nghỉchiếm 41,7% và số lượng tư liệu ít nên không đủ cho nhu cầu sinh viên mượnchiếm 31,5% Khó khăn này làm thời gian sinh viên muốn đến thư viện thu hẹp.Với số lượng tài liệu hạn chế như hiện nay sinh viên đến thư viện không tìmđược tài liệu cần sẽ gây tâm lý chán nản và không thu hút sinh viên.
2.3.2 Yếu tố ảnh hưởng việc khuyến khích sinh viên khai thác tư liệu học tập tại thư viện
2.3.2.1 Mức độ đáp ứng về nguồn tư liệu tại thư viện
Bảng 1: Khảo sát mức độ đáp ứng về nguồn tư liệu tại thư viện
Câu Mức độ (%)
Nội dung
Rất không đồng ý (1)
Không đồng ý (2)
Bình thường (3)
Đồng ý (4)
Hoàn toàn đồng ý (5)
8 Số lượng đầu sách, báo,
nguồn tư liệu tại thư viện
phong phú
9 Tư liệu của thư viện đáp
10 Bạn có thể mượn được các
tài liệu theo yêu cầu của
các môn học tại thư viện
11 Trường hợp tài liệu chưa có
sẵn(do chưa có/ hoặc do
người khác đã mượn
trước), thư viện có thể thu
xếp để đáp ứng nhu cầu của
bạn một cách nhanh chóng
và chính xác
12 Số lượng đầu sách, báo,
nguồn tư liệu tại thư viện
phong phú
13 Tư liệu của thư viện đáp
Trang 3214 Bạn có thể mượn được các
tài liệu theo yêu cầu của
các môn học tại thư viện
Nguồn: Kết quả điều tra của nhóm nghiên cứu
Qua khảo sát mức độ đáp ứng về nguồn tư liệu của thư viện, kết quả bảng
1 cho thấy hiện nay tư liệu tại thư viện chưa đáp ứng được nhu cầu của sinh viên(phương án chọn không đồng ý chiếm tỉ lệ cao 51,24%) Với số lượng gần 4000sinh viên, như vậy đòi hỏi thư viện phải bổ sung khối lượng tài liệu rất lớnnhưng trên thực tế thư viện có tổng 2208 đầu sách tương ứng với 11.967 bảnsách gồm giáo trình, tài liệu tham khảo, luận văn, luận án, tài liệu ngoại văn vàbáo, tạp chí Chính vì lý do số lượng tài liệu quá ít dẫn đến tình trạng sinh viênchỉ được mượn đọc tài liệu tại chỗ chứ không được mượn về nhà để nghiên cứu.Đây là một bất cập làm giảm hứng thú sinh viên khi đến thư viện học tập vì nhucầu không được đáp ứng Đồng thời khi mượn các tài liệu thư viện theo yêu cầucác môn học chưa đầy đủ, thiếu một số tài liệu phục vụ chuyên ngành Trongtrường hợp tài liệu chưa có sẵn thì thư viện chưa đáp ứng như cầu bạn đọc mộtcách nhanh chóng và chính xác (tỷ lệ không đồng ý chiếm 49,76%) Ngoài cáctài liệu môn học chính để tìm sách bổ trợ kỹ năng chưa được phong phú Hiệnnay, các nguồn tư liệu thư viện được bổ sung qua hàng năm nhưng chưa nhiều
so với nhu cầu sinh viên trong khi đặc thù là khối trường kinh tế nên thông tintrong tư liệu chưa phải các ấn bản hay và cập nhật (tỷ lệ không đồng ý chiếm46,77%)
Một vấn đề đặt ra trong thời buổi công nghệ thông tin phát triển như hiệnnay thì việc ứng dụng công nghệ thông tin cần được chú ý Tuy nhiên, côngnghệ thông tin trong thư viện trường còn yếu cả về chiều rộng lẫn chiều sâu Cácphần mềm hiện nay của trung tâm thông tin thư viện trường đang sử dụng chỉphục vụ quản lý hoạt động thư viện truyền thống tức là chỉ phục vụ cho cán bộquản lý tài liệu giấy, các phần mềm đầu tư rời rạc Tài nguyên tại các thư việnchủ yếu là dạng giấy (sách, báo, tạp chí, tài liệu nội sinh,…) hoặc dạng tệp, rất ít