Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương sóng cơ và sóng âm vật lý 12 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú ( Luận án tiến sĩ)

Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương sóng cơ và sóng âm vật lý 12 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú ( Luận án tiến sĩ)Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương sóng cơ và sóng âm vật lý 12 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú ( Luận án tiến sĩ)Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương sóng cơ và sóng âm vật lý 12 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú ( Luận án tiến sĩ)Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương sóng cơ và sóng âm vật lý 12 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú ( Luận án tiến sĩ)Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương sóng cơ và sóng âm vật lý 12 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú ( Luận án tiến sĩ)

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LƯƠNG VĂN LUYỆN

XÂY TIẾN TRÌNH DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG “SÓNG CƠ VÀ SÓNG ÂM” (VẬT LÝ 12 BAN CƠ BẢN) NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ LỰC

CHO HỌC SINH PT DÂN TỘC NỘI TRÚ

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp giảng dạy Vật lý

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô hướng dẫn khoa học PGS TS Vũ Thị Kim Liên đã tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Đối với tôi cô luôn là tấm gương sáng về tinh thần làm việc không mệt mỏi,

lòng hăng say với khoa học, lòng nhiệt tình quan tâm bồi dưỡng thế hệ trẻ

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, khoa sau đại học, khoa Vật lí,

các thầy cô giáo giảng dạy cùng toàn thể các bạn học viên lớp cao học K.20

trường ĐHSP – ĐHTN đã tận tình giảng dạy, góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi

trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và làm luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo của ba

trường Vùng cao Việt Bắc, trường PTDT nội trú Thái Nguyên, trường Văn hóa

bộ công an, đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này

Thái nguyên, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Lương Văn Luyện

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa có ai công bố trong một công trình nào khác

Thái nguyên, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Lương Văn Luyện

Trang 4

MỤC LỤC

Trang Trang bìa phụ

Lời cảm ơn i

Lời cam đoan ii

Mục lục iii

Những từ viết tắt trong luận văn iv

Danh mục các bảng v

Danh mục các đồ thị và biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ LỰC CỦA HỌC SINH PT DÂN TỘC NỘI TRÚ 5

1.1 Cơ sở lí luận 5

1.1.1 Tính tích cực hoạt động nhận thức là gì ? 5

1.1.2 Những biểu hiện của tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh 6

1.1.3 Phân loại tính tích cực hoạt động nhận thức 7

1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến tính tích cực nhận thức 8

1.1.5 Biện pháp chung phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh 9

1.1.6 Vấn đề phát huy tính tự lực nhận thức của học sinh 10

1.1.7 Mối quan hệ giữa tính tích cực và tự lực nhận thức của học sinh 11

1.1.8 Dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh 11

1.2 Cơ sở thực tiễn 17

1.2.1 Đặc điểm hoạt động học tập của HS DTNT 17

1.2.2 Thực trạng dạy và học các kiến thức chương “ Sóng âm và sóng cơ” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) tại một số trường PT Dân tộc nội trú 19

1.2.3 Các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học vật lí ở trường phổ thông dân tộc nội trú 19

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 23

Trang 5

Chương 2: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG “SÓNG CƠ VÀ SÓNG ÂM” (VẬT LÍ 12 – BAN CƠ BẢN) THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ LỰC TRONG

HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HS PT DÂN TỘC NỘI TRÚ 24

2.1 Đặc điểm của chương “Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) 24

2.1.1 Vị trí, vai trò của chương “Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) 24

2.1.2 Cấu trúc và mục tiêu của chương “Sóng cơ và sóng âm” 25

2.2 Xây dựng tiến trình dạy học một số bài thuộc chương “Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) nhằm phát huy tính tích cực, tự lực trong hoạt động nhận thức của HS PT dân tộc nội trú 26

2.2.1 Bài 7: SÓNG CƠ VÀ SỰ TRUYỀN SÓNG CƠ 26

2.2.2 Bài 8: GIAO THOA SÓNG 33

2.2.3 Bài 9: SÓNG DỪNG 42

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 50

3.1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 50

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 50

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 50

3.2 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm 50

3.2.1 Đối tượng của thực nghiệm sư phạm 50

3.2.2 Khống chế những ảnh hưởng tới kết quả thực nghiệm sư phạm 51

3.2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 51

3.3 Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 52

3.3.1 Căn cứ để đánh giá 52

3.3.2 Đánh giá, xếp loại 52

3 4 Các giai đoạn thực nghiệm sư phạm 53

3.4.1 Công tác chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm 53

3.4.2 Kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm 54

Trang 6

3.5 Đánh giá chung về tnsp 66

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 68

KẾT LUẬN 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO 70 PHỤ LỤC

Trang 7

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Chất lượng học tập, đặc điểm HS lớp thực nghiệm và đối chứng 53

Bảng 3.2: Thống kê biểu hiện của tính tích cực, tự lực của HS 55

Bảng 3.3: Kết quả kiểm tra lần 1 56

Bảng 3.4: Xếp loại kiểm tra lần 1 57

Bảng 3.5: Phân phối tần suất kết quả kiểm tra lần 1 57

Bảng 3.12: Tổng hợp các thông số thống kê qua ba bài kiểm tra TNSP 65

Trang 9

DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ VÀ BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Biểu đồ xếp loại kiểm tra lần 1 58

Đồ thị 3.1: Đồ thị đường phân bố tần suất lần 1 58

Trang 10

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo đang diễn ra sôi động ở nước ta Việc rèn luyện năng lực tư duy cho học sinh có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển toàn diện của học sinh Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 BCH TW Đảng

cộng sản Việt Nam khoá VIII đã nêu ra “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo

dục là nhằm xây dựng những con người có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi ” Để đạt được mục tiêu đề ra, Nghị

quyết hội nghị cũng đã chỉ rõ “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp Giáo dục -

Đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học…”

Cùng với sự quan tâm đến việc đổi mới phương pháp Giáo dục - Đào

tạo nhằm nâng cao chất lượng của cả hệ thống giáo dục Quốc dân, Đảng và nhà nước cũng rất quan tâm đến việc phát triển giáo dục - đào tạo đối với đồng bào các dân tộc thiểu số Đảng, nhà nước đã đề ra các chủ trương,

chính sách dân tộc như: “Bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp đỡ nhau cùng phát triển”; “ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo vùng sâu, vùng

xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số” Hệ thống các trường phổ thông dân tộc

nội trú (PT DTNT) được thành lập ở hầu hết các tỉnh miền núi là sự cụ thể hóa chính sách ưu tiên dân tộc của Đảng và nhà nước

Tuy nhiên hiện nay, chất lượng giáo dục và kết quả học tập của HS ở nhiều trường PT DTNT còn nhiều hạn chế Thực tiễn dạy và học Vật lí trong trường PT DTNT cho thấy đa số giáo viên chưa có biện pháp khơi dậy và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Mặt khác học sinh dân tộc

Trang 11

thiểu số thường rụt rè, thụ động trước nhứng kiến thức mới, chưa được rèn khả năng tự học, ngại suy nghĩ dẫn đến chất lượng giáo dục chưa cao Trong nhiều năm qua đã có nhiều đề tài nghiên cứu nhằm tìm ra những biện pháp để tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh PT DTNT như:

Thiết kế tiến trình hoạt động dạy học các kiến thức về “Lực ma sát” theo sách giáo khoa vật lí lớp 10 thí điểm ban khoa học tự nhiên nhằm phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập [9]; “Xây dựng tiến trình dạy học các thuyết về ánh sáng (Vật lí 12 nâng cao) theo hướng phát triển năng lực tư duy cho học sinh” [8]; “Nghiên cứu tổ chức dạy học một số kiến thức chương Dòng điện xoay chiều (Vật lí 12 nâng cao) theo hướng phân hóa góp phần nâng cao chất lượng nắm vững kiến thức của HS trường THPT Dân tộc nội trú” [23]; “Định hướng tìm tòi giải quyết vấn đề khi dạy học một số kiến thức chương Các định luật bảo toàn lớp 10 ban cơ bản cho học sinh dân tộc nội trú”

[14]; và một số đề tài khác [15] [16] [27] …

Các đề tài trên đều đã nghiên cứu để thiết kế và xây dựng các tiến trình dạy học một số kiến thức cụ thể trong chương trình Vật lí THPT theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực cho học sinh các trường THPT nói chung và các trường PT DTNT nói riêng Các đề tài này là tài liệu tham khảo tốt cho cả giáo viên và học sinh THPT khi dạy và học các phần kiến thức trên, đã đóng góp cho việc nâng cao chất lượng dạy học Vật lí ở các trường THPT

Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu xây dựng tiến trình dạy học chương

“ Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) theo hướng phát huy tính tích

cực, tự lực áp dụng cho đối tượng học sinh PT DTNT Đây là phần kiến thức quan trọng trong chương trình Vật lí phổ thông, các kiến thức của chương này giúp cho học sinh hiểu được về các loại sóng cơ, quy luật của chuyển động sóng, những hiện tượng đặc trưng của sóng và ứng dụng của sóng cơ trong thực

tế Nắm vững được kiến thức về sóng cơ là tiền đề để học sinh nhận thức các

phần kiến thức tiếp theo là “Sóng điện từ”, “Sóng ánh sáng” dễ dàng hơn

Trang 12

Tuy nhiên đa số học sinh thường thấy khó và trừu tượng khi học chương “Sóng

cơ và sóng âm” nên chưa phát huy được tính tích cực, sáng tạo trong học tập

Để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục nói chung và dạy học Vật lí

trong trường PT DTNT, tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương “Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) nhằm phát huy tích cực, tự lực cho học sinh trường PT dân tộc nội trú”

II Mục đích nghiên cứu

Xây dựng tiến trình dạy học một số bài chương “Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực trong hoạt

động nhận thức của HS PT dân tộc nội trú

III Đối tƣợng nghiên cứu

Hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS trong tiến trình dạy - học chương “Sóng cơ và sóng âm” theo chương trình Vật lí 12 - Ban cơ bản

IV Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được tiến trình dạy học theo hướng phát huy tính tích cực,

tự lực trong hoạt động nhận thức của HS về chương “Sóng cơ và sóng âm” sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lí ở các trường PT dân tộc nội trú

V Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu, đề xuất tiến trình dạy học phù hợp với kiến thức chương

“Sóng cơ và sóng âm” (Vật lí 12 - Ban cơ bản) với điều kiện, cơ sở vật chất, khả năng của học sinh PT dân tộc nội trú

VI Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích của đề tài tôi đã xác định những nhiệm vụ chính sau đây:

- Nghiên cứu lí luận dạy học hiện đại về việc phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS trong dạy học Vật lí

- Nghiên cứu lí luận về dạy học Vật lí trong trường phổ thông

Trang 13

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full

Định dạng
Số trang	92
Dung lượng	769,62 KB
File đính kèm	Luận án Full.rar (1 MB)