Tiết 128: Nghĩa tường minh và hàm ý. Nguyễn Hồng Lam

Không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.. Được hiểu theo hàm ý đến muộn quá, bệnh không thể cứu chữa được nữa... Mẩu chuyện vui NHầM Mộ

Gi¸o viªn: NguyÔn Hång Lam

1 Hàm ý là phần thông báo: 1 Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ng ợc với nghĩa t ờng minh

B Cùng một nội dung với nghĩa t ờng minh

C Không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy

D Đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

2 Khi nào ng ời ta dùng hàm ý ?

A Khi không muốn nói thẳng C Không biết rõ ý

B Muốn ng ời nghe không hiểu D Muốn chấm dứt cuộc thoại

Kiểm tra bài cũ.

3.Nghĩa t ờng minh là gi? 3.Nghĩa t ờng minh là gi?

A Là nghĩa đ ợc nhận ra bằng cách suy đoán

B Là nghĩa đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

C Là nghĩa đ ợc tạo nên bằng cách nói ẩn dụ

D Là nghĩa đ ợc tạo thành bằng cách nói so sánh

4 Câu nào sau đây có chứa hàm ý? 4 Câu nào sau đây có chứa hàm ý?

A Lão chỉ tẩm ngẩm thế nh ng cũng ra phết chứ chả vừa đâu: Lão vừa xin tôi một ít bả chó

B Lão làm khổ lão chứ ai làm khổ lão

C Cuộc đời quả thực cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn

D Chẳng ai hiểu lão chết vì bệnh gì mà bất thình lình vậy

Tình huống:

Tại phòng khám Người nhà đưa bệnh nhân đến gặp

bác sĩ.

Người nhà: Xin lỗi bác sĩ, chúng tôi đến chậm 10 phút.

Bác sĩ: Được rồi, để tôi khám xem sao.

Bác sĩ cầm mạch, sẽ cắn môi, nhìn bệnh nhân với ánh

mắt lo ngại:

- Chậm quá Đến bây giờ mới tới.

Được hiểu theo nghĩa tường minh, chậm về mặt thời gian

Được hiểu theo hàm ý (đến muộn quá, bệnh không thể cứu chữa được nữa)

Mẩu chuyện vui

NHầM

Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, sợ ng ời ta c ời vội vàng hất

nó xuống đất nói:

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

Có ng ời cúi xuống đất cố tình tìm đ ợc con rận nhặt lên:

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

(Truyện c ời dân gian Việt Nam)

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

Mình không

ở bẩn làm gì

có rận !

T ởng là không bẩn, thế mà có rận !

Anh chồng đi chăn một đàn bò 10 con Chiều tối, anh ta c ỡi mộtcon bò và lùa những con còn lại về nhà Đến cổng Anh chồngdừng lại để đếm xem có đủ 10 con bò hay không Anh ta đếm đi

đếm lại mãi vẫn chỉ thấy có 9 con Hoảng quá anh ta thất thanhgọi vợ Chị vợ lật đật chạy ra hỏi: “Ai chọc tiết mình mà kêu khiếpthế” Anh chồng mếu máo: “Mình ơi Thiếu một con bò ”

Chịvợ c ời: “T ởng gì? Thừa một con thì có”.“T ởng gì? Thừa một con thì có ”.

Anh đúng là ngu nh bò, còn một con

đang c ỡi nữa sao không đếm?”

TiÕt 128:

I LÝ thuyÕt

1 §iÒu kiÖn sö dông hµm ý

a T×m hiÓu ng÷ liÖu:

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u.

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một giây nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách “ ”

xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng

củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u

đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con (Ngô Tất Tố – Tắt Đèn) Tắt Đèn)

Mẹ đó bỏn con cho nhà cụ Nghị thụn Đoài.

Sau bữa ăn này, con khụng cũn được

ở nhà nữa Mẹ đó bỏn con.

Chị Dậu khụng núi thẳng với

con vỡ chị khụng muốn núi

thẳng một sự thật khiến cả

hai mẹ con phải đau lũng.

- Cả hai câu nói của chị Dậu đều hàm ý: Mẹ đã bán con

=> Chị Dậu không muốn nói thẳng ra một sự thật khiến cả hai mẹ con phải đau lòng

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u.

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một giây nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách “ ”

xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng

củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u

đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con (Ngô Tất Tố – Tắt Đèn) Tắt Đèn)

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy , giống nh sét đánh bên tai, nó

liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u

đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con (Ngô Tất Tố – Tắt Đèn) Tắt Đèn)

=> Chị Dậu không muốn nói thẳng ra một sự thật khiến

cả hai mẹ con phải đau lòng

Điều kiện sử dụng hàm ý : -

Ng ời nói ( ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (ng ời đọc) có năng lực giải đoán

hàm ý.

2 Ghi nhớ/Sgk

II Luyện tập

- Câu nói thứ hai hàm ý rõ hơn vì cái Tý không hiểu

hàm ý của câu nói thứ nhất.

- Cả hai câu nói của chị Dậu đều hàm ý: Mẹ đã bán con

II LuyÖn tËp

Bµi tËp 1

TiÕt 128:

I LÝ thuyÕt

a – Tắt Đèn) Anh nói nữa đi - Ông giục.

- Báo cáo hết !– Tắt Đèn) Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ - Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và cô

vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy.

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ già Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.

I Lí thuyết

Chúng tôi không thể

cho đ ợc.

Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có!

“Tiểu th cũng có bây giờ đến đây!

Đàn bà dễ có mấy tay,

Đời x a mấy mặt đời này mấy gan!

Dễ dàng là thói hồng nhan,

Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.”

Hoạn Th hồn lạc phách xiêu, Khấu đầu d ới tr ớng liệu điều kêu ca.

(Truyện Kiều, Nguyễn Du)

Quyền quý nh tiểu th

m cũng có lúc phải à cũng có lúc phải

đến tr ớc ta ?

Hãy chuẩn bị nhận lấy sự báo oán thích

đáng.

Hoạn Th hồn lạc phách xiêu,

Khấu đầu d ới tr ớng liệu điều kêu ca.

công

C©u hái th¶o luËn

1 Tại sao bé Thu không nói

Bµi tËp 2

Câu trước bé Thu đã nói

thẳng nhưng không có hiệu

quả Câu sau bé Thu dùng

hàm ý với thái độ khẩn thiết

hơn bé nghĩ rằng ông Sáu sẽ

hiểu hàm ý của mình

công

C©u hái th¶o luËn

1 Tại sao bé Thu không nói

Câu trước bé Thu đã nói

thẳng nhưng không có hiệu

quả Câu sau bé Thu dùng

hàm ý với thái đô khân thiết

hơn bé nghĩ rằng ông Sáu sẽ

hiểu hàm ý của mình

Bµi tËp 2

Việc sử dụng hàm ý đạt hiệu quả khi:

- Người nói phải nắm được năng lực giải đoán hàm ý của người nghe.

- Người nghe phải có thái độ cộng tác.

II LuyÖn tËp

TiÕt 128:

I LÝ thuyÕt

Bµi tËp 3

§iÒn vµo l ît lêi cña B mét c©u cã hµm ý tõ chèi

A: Mai vÒ quª m×nh ®i !

B: / …/ /

A: §µnh vËy

A: Mai vÒ quª m×nh ®i !

B: Quª cËu cã g× hay ho mµ rñ t«i vÒ.

A: §µnh vËy

Sử dụng hàm ý phải tuân theo phương châm lịch sự và phù hợp hoàn cảnh giao tiếp.

II LuyÖn tËp

TiÕt 128:

I LÝ thuyÕt

Bµi tËp 4

Việc tác giả so sánh “hi vọng” với “con đường” có hàm ý gì?

A Hi vọng không có thực cũng như trên mặt đất vốn không có đường

B Hi vọng cũng lâu dài và gian khó như những con đường trên mặt đất

C.Hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu có gắng thực hiện thì sẽ có lúc nó thành sự thật

D Hi vọng sẽ bất ngờ xuất hiện trong cuộc sống mà nhiều khi ta chẳng biết trước được

C.Hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu có gắng thực hiện thì sẽ có lúc nó thành sự thật

II LuyÖn tËp

TiÕt 128:

I LÝ thuyÕt

Bµi tËp 5

- Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho

đến hoàng hôn Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng

đến nơi nào.

- Chơi với chúng tớ cậu sẽ đ ợc tận

h ởng một cuộc phiêu l u kì thú nhất trên đời!

-Bọn tớ chơi từ khi thức

dậy cho đến lúc chiều tà

Bọn tớ chơi với bình minh

N ớc non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

Ng ời đồng mình thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ, em nằm trên l ng

Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn Con dạo này không đ ợc chăm chỉ lắm.

Lời khen của cô giáo làm nó nở từng khúc ruột

vào câu nói.

Người nghe ( người đọc ):

có năng lực giải đoán

có văn hoá trong giao tiếp

TRONG VĂN CHƯƠNG

Tăng tính hàm súc

Muốn bày tỏ thái độ phê

bình khi bạn mắc lỗi đi học

muộn

-Học thuộc phần ghi nhớ về nghĩa t ờng minh và hàm ý.

- Hoàn thành các bài tập.

- Chuẩn bị nội dung cho tiết Ch ơng trình địa ph ơng :“ ”

+ Tìm hiểu vai trò của từ ngữ địa ph ơng.

+ Tìm hiểu và s u tầm về vốn từ ngữ địa ph ơng.

TiÕt häc kÕt thóc