Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)

Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu cơ sở khoa học trong việc đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu – Áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi (Luận văn thạc sĩ)

2

VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

CHU THỊ THANH HƯƠNG

UYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ

NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ CÁC

GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU –

ÁP DỤNG CHO TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KIỂM SOÁT VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Hà Nội, 2018

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

CHU THỊ THANH HƯƠNG

NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU -

ÁP DỤNG CHO TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường

Mã số: 62850101

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KIỂM SOÁT VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS Huỳnh Thị Lan Hương

2 GS.TS Trần Thục

Hà Nội, 2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong Luận án này là trung thực, không sao chép dưới bất kỳ hình thức nào từ bất kỳ một nguồn nào Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã được thực hiện trích dẫn đầy đủ và ghi nguồn tài liệu tham khảo theo đúng quy định

Tác giả Luận án

Tác giả chân thành cảm ơn các chuyên gia, các nhà khoa học của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), các đồng nghiệp và các cơ quan hữu quan đã có những góp ý về khoa học cũng như hỗ trợ nguồn tài liệu, số liệu cho tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án

Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn tới bố, mẹ và gia đình đã luôn ở bên cạnh, động viên cả về vật chất lẫn tinh thần, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tác giả có thể hoàn thành Luận án của mình

TÁC GIẢ

Chu Thị Thanh Hương

iii

MỤC LỤC

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH viii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ix

MỞ ĐẦU 12

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 20

1.1 Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới 20

1.1.1 Đánh giá hiệu quả trước khi thực hiện các giải pháp thích ứng nhằm xác định các giải pháp ưu tiên 20

1.1.2. Đánh giá hiệu quả ở giai đoạn đang thực hiện và sau khi thực hiện các giải pháp thích ứng 21

1.1.3. Đo đạc, báo cáo, thẩm định các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 28

1.2 Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam 30

1.2.1. Bộ chỉ số thích ứng với biến đổi khí hậu 30

1.2.2. Công cụ lựa chọn ưu tiên đầu tư cho thích ứng với biến đổi khí hậu

31

1.2.3. Hệ thống chỉ số theo dõi, giám sát và đánh giá Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2012-2015 33

1.2.4. Đánh giá tác động của Chương trình Hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu 34

1.2.5. Các tiêu chí đánh giá dự án ưu tiên theo Chương trình Hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu 34

1.2.6. Một số tiêu chí đánh giá mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu 35

1.2.7. Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam 37

1.2.8. Đánh giá hiệu quả một số biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn 38

1.3 Tổng quan về khu vực nghiên cứu 40

1.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi 40

1.3.2 Biến đổi khí hậu ở tỉnh Quảng Ngãi 42

1.3.3 Các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu ở Quảng Ngãi 48

iv

1.4 Số liệu sử dụng trong Luận án 53

1.5 Kết luận Chương 1 54

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 58

2.1 Phân tích lựa chọn phương pháp đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 58

2.1.1. Đánh giá ưu điểm và hạn chế của từng phương pháp và khả năng áp dụng phù hợp với mục đích nghiên cứu 58

2.1.2 Lựa chọn phương pháp đánh giá hiệu quả các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 64

2.2.3 Phương pháp Delphi 68

2.2.4 Phương pháp quản lý dựa trên kết quả RBM 73

2.2 Đề xuất quy trình đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 75

2.2.1. Quy trình đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 76

2.2.2. Chỉ số đánh giá hiệu quả của hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 80

2.2.3. Đường cơ sở về hiện trạng thích ứng với biến đổi khí hậu 85

2.2.4. So sánh kết quả thực hiện hoạt động thích ứng với Đường cơ sở 86

2.3 Kết luận Chương 2 88

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO TỈNH QUẢNG NGÃI VÀ ĐỀ XUẤT KHUNG ĐO ĐẠC, BÁO CÁO, THẨM ĐỊNH CHO THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 90

3.1 Đánh giá hiệu quả của hoạt động trồng rừng ngập mặn ven biển Quảng Ngãi 90

3.1.1 Xây dựng bộ chỉ số giám sát đánh giá 90

3.1.2 Xây dựng bộ câu hỏi thẩm định kết quả dự án 98

3.1.3 Đánh giá hiệu quả của hoạt động trồng rừng ngập mặn 103

3.2 Đánh giá hiệu quả của hoạt động quản lý tổng hợp đới bờ tỉnh Quảng Ngãi

109

3.2.1 Xây dựng bộ chỉ số giám sát đánh giá 109

3.2.2 Xây dựng bộ câu hỏi thẩm định kết quả của dự án 115

3.2.3 Đánh giá hiệu quả thích ứng của dự án 121

v

3.3 Bài học từ việc đánh giá hiệu quả hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu

126

3.4 Đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu

127

3.4.1 Đánh giá những khó khăn và các yếu tố cần thiết để thực hiện Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu 127

3.4.2. Đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu 131

3.4.3 Khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu cấp quốc gia 138

3.5 Kết luận Chương 3 142

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 145

A Kết luận 145

B Kiến nghị 147

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 149

TÀI LIỆU THAM KHẢO 150

PHỤ LỤC 156

vi

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Phân tích ưu nhược điểm của hai loại chỉ số 24 Bảng 2.1 Ưu nhược điểm của một số phương pháp đánh giá hiệu quả và sắp

Bảng 2.2 Mẫu câu hỏi cho các chuyên gia về mức độ liên quan của bộ chỉ số

Bảng 2.3 Quy tắc KAMET phân tích đánh giá từ các chuyên gia sử dụng phương pháp Delphi 72 Bảng 3.1 Bộ chỉ số giám sát đánh giá hiệu quả của dự án trồng rừng ngập mặn 92

Bảng 3.2 Bảng câu hỏi tham vấn các chuyên gia về chỉ số giám sát dự án trồng rừng ngập mặn 93

Bảng 3.3 Kết quả đánh giá tại vòng 1 và vòng 2 nhằm xây dựng bộ chỉ số giám

Bảng 3.4 Bộ câu hỏi tham vấn chuyên gia phục vụ thẩm định kết quả báo cáo

Bảng 3.5 Kết quả đánh giá tại Vòng 1 và Vòng 2 nhằm xây dựng câu hỏi phỏng

Bảng 3.8 Bảng câu hỏi tham vấn chỉ số giám sát dự án QLTHĐB giai đoạn 1 (2013 - 2015) 112

Bảng 3.9 Kết quả đánh giá tại Vòng 1 và Vòng 2 nhằm xây dựng Bộ chỉ số

Bảng 3.10 Bộ câu hỏi tham vấn chuyên gia phục vụ thẩm định kết quả báo cáo

dự án QLTHĐB 116

vii

Bảng 3.11 Kết quả đánh giá tại Vòng 1 và Vòng 2 nhằm xây dựng câu hỏi phỏng vấn thẩm định kết quả báo cáo Dự án QLTHĐB - Giai đoạn 1 (2013-2015) 118

Bảng 3.12 Kết quả đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu của Dự án

viii

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Khung phân tích xây dựng chỉ số đánh giá thích ứng với BĐKH 23

Hình 1.2 Phương pháp tiếp cận để lựa chọn biện pháp thích ứng 27

Hình 1.3 Vị trí địa lý tỉnh Quảng Ngãi 41

Hình 1 4 Mức biến đổi nhiệt độ theo các kịch bản RCP 4.5 và RCP 8.5 43

Hình 1 5 Mức biến đổi lượng mưa theo các kịch bản RCP 4.5 và RCP 8.5 44 Hình 1 6 Sơ đồ tiếp cận của Luận án 56

Hình 2.1 Các quy tắc giám sát đánh giá các hoạt động thích ứng 73

Hình 2.2 Khung đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu 76

Hình 2.3 Quá trình đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu 76

Hình 2.4 Quy trình đánh giá hiệu quả các hoạt động thích ứng với BĐKH 77

Hình 2.5 Quá trình lựa chọn các chỉ số giám sát các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 79

Hình 2.6 Bộ chỉ số thí dụ về các khía cạnh thích ứng 82

Hình 2.7 Cách thức triển khai Quy trình đánh giá các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu 87

Hình 3.1 Mức độ phù hợp của bộ chỉ số giám sát đánh giá dự án trồng rừng ngập mặn 94

Hình 3.2 Mức độ phù hợp của bộ câu hỏi phỏng vấn dự án trồng rừng ngập mặn 98

Hình 3.3 Hiệu quả thích ứng của dự án trồng rừng ngập mặn 106

Hình 3.4 Mức độ phù hợp của bộ chỉ số giám sát đánh giá dự án QLTHĐB 115

Hình 3.5 Mức độ phù hợp của bộ câu hỏi phỏng vấn dự án QLTHĐB 117

Hình 3.6 Hiệu quả thích ứng của dự án QLTHĐB 122

Hình 3.7 Khung MRV cho thích ứng với BĐKH ở cấp dự án 137

Hình 3.8 Sơ đồ MRV thích ứng biến đổi khí hậu cấp quốc gia 140

ix

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

(Africa Climate Change Resilience Alliance)

(The Fourth Assessment Report)

IMS)

x

(Nationally Determined Contributions)

(National Target Program to Respond to Climate Change)

(Organization for Economic Cooperation and Development)

Weaknesses, Opportunities, Threats - SWOT)

(Tracking Adaptation to Climate Change Collaboration)

xi

VNGO&CC Mạng lưới Các tổ chức Phi chính phủ Việt Nam về BĐKH

(Viet Nam Working Group on Climate Change)

Kế hoạch hành động Bali năm 2007 đưa ra yêu cầu các hành động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp quốc gia và quốc tế cần được thực hiện theo phương thức có thể “Đo đạc được”, “Báo cáo được” và “Thẩm định được” (MRV) Thỏa thuận Paris về BĐKH đã được 195 Bên thông qua tại Hội nghị lần thứ 21 các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về BĐKH (COP 21) vào tháng 12 năm 2015, đã mở ra cơ hội giải quyết vấn đề BĐKH toàn cầu, tuy nhiên cũng tạo

13

ra một số thách thức cho các Bên Thỏa thuận Paris khuyến khích các quốc gia xây dựng Báo cáo quốc gia về thích ứng, trong đó có khung minh bạch đối với các hành động được thực hiện và các hỗ trợ nhận được cho các hành động này [12], [22] MRV cho các hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính đã được nhiều tác giả đề cập đến, tuy nhiên MRV cho các HĐTƯ là hoàn toàn mới và chưa có hướng dẫn cụ thể Để thực hiện Thoả thuận Paris, ngày 28 tháng 10 năm 2016 Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2053/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch thực hiện Thoả thuận Paris về BĐKH tại Việt Nam, theo đó nhiệm vụ số 58 yêu cầu xây dựng hệ thống MRV thích ứng với BĐKH MRV cho thích ứng với BĐKH là một khái niệm gồm 3 quá trình độc lập, bao gồm: Đo đạc (M), Báo cáo (R) và Thẩm định (V) Phương pháp đánh giá hiệu quả các HĐTƯ phù hợp có thể được xem là một công cụ hỗ trợ quá trình MRV cho HĐTƯ với BĐKH

2 BỐI CẢNH KHU VỰC NGHIÊN CỨU

Tỉnh Quảng Ngãi nằm trong khu vực hứng chịu nhiều thiên tai của Việt Nam, nơi được nhận định là khu vực của Châu Á - Thái Bình Dương thường xuyên chịu ảnh hưởng bão, đối mặt với nhiều loại hình thiên tai và những diễn biến bất thường khác của thời tiết (bão, lũ, tố, lốc, dông, hạn hán và ngập úng…) Thiên tai làm gia tăng sự phân hóa mức sống dân cư, làm cản trở, chậm quá trình xóa đói giảm nghèo và gây ảnh hưởng đến phát triển giáo dục, phá hoại cơ sở hạ tầng, gián đoạn thời gian đến trường của học sinh đặc biệt là ở khu vực miền núi nơi thường xuyên bị chia cắt do lũ, lũ quét và khu vực đồng bằng nơi luôn chịu ngập úng do lũ lụt Bên cạnh đó thiên tai còn gây nhiều ảnh hưởng bất lợi đối với nhóm dân cư dễ bị tổn thương như người già, yếu, tàn tật, phụ nữ và trẻ em [16] Trong thời gian qua, Quảng Ngãi đã thực hiện triển khai một số HĐTƯ với BĐKH, tuy nhiên hiệu quả của các hoạt động này còn chưa được đánh giá một cách đầy đủ

Luận án đủ ở file: Luận án full