Xuất phát từ những lí do trên, qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy khối 5 đặc biệt là dạy môn Tiếng Việt, nhằm góp phần bồi dưỡng năng khiếu Tập làm văn cho học sinh, tôi quyết định chọn s
Trang 11 Mở đầu 1.1 Lí do chọn đề tài:
Môn Tiếng Việt là một trong những môn học quan trọng trong chương trình giáo dục ở tiểu học Qua việc học môn Tiếng Việt giúp học sinh rèn được các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, giao tiếp,…Trong môn Tiếng Việt ở lớp 5 lại có nhiều phân môn: Tập đọc, Tập làm văn, Chính tả, Luyện từ và câu, Kể chuyện Theo quan điểm biên soạn chương trình sách giáo khoa hiện nay có sự tích hợp, liên hệ,
bổ trợ lẫn nhau về kiến thức và kĩ năng giữa các phân môn trong cùng một chủ điểm Tuy nhiên trong thực tế dạy học, nhiều giáo viên hoặc là quên, hoặc là ngại, hoặc là chưa nhận thức đầy đủ, rõ ràng vấn đề này Chẳng hạn khi dạy các bài tập đọc thể loại miêu tả, một số giáo viên chỉ chú trọng rèn kĩ năng đọc và tìm hiểu nội dung bài mà chưa khai thác thêm về cách quan sát tinh tế, cách dùng các từ ngữ gợi
tả, gợi cảm, để giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong bài qua các biện pháp nghệ thuật của tác giả Do đó học sinh chưa nhận thấy và học hỏi được những biện pháp nghệ thuật, sẽ gặp khó khăn khi học các giờ Tập làm văn miêu tả
Vì vậy các bài văn miêu tả của học sinh thường khô khan, ít hình ảnh
Xuất phát từ những lí do trên, qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy khối 5 đặc biệt là dạy môn Tiếng Việt, nhằm góp phần bồi dưỡng năng khiếu Tập làm văn cho
học sinh, tôi quyết định chọn sáng kiến với tiêu đề: “Khai thác bài Tập đọc để nâng cao hiệu quả dạy làm văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 ”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Nghiên cứu thực trạng dạy học phân môn Tập làm văn, tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến những hạn chế của học sinh khi làm văn tả cảnh Từ đó tìm ra giải pháp
giúp học sinh có khả năng làm văn tả cảnh tốt hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt ở lớp 5
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Các bài Tập đọc thể loại tả cảnh, các bài Tập làm văn tả cảnh và phương pháp dạy học những bài này trong môn Tiếng Việt ở khối lớp 5 nói chung và lớp 5A nói riêng tại Trường Tiểu học Trung Tiến, năm học 2017 - 2018
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp luyện tập thực hành
- Phương pháp kiểm tra đánh giá
Trang 22 Nội dung 2.1 Cơ sở lí luận:
Trong chương trình Tiểu học, Tiếng Việt là môn học có nhiều phân môn và
có số tiết chiếm tỉ lệ cao nhất Nhiệm vụ trọng tâm của môn Tiếng Việt là cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng sử dụng Tiếng Việt thành thạo cho học sinh Đó chính là điều kiện cơ bản, bắt đầu để các em tiếp cận với tri thức của các bộ môn khác Mỗi phân môn, ngoài việc thực hiện nhiệm vụ của riêng mình còn có nhiệm
vụ chung của môn Tiếng Việt Nếu phân môn Luyện từ và câu cung cấp, mở rộng vốn từ, rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu thì phân môn Tập đọc ngoài việc rèn kĩ năng đọc học sinh còn cung cấp cho các các em kiến thức văn học, kiến thức đời sống về con người, thiên nhiên Thì các bài tập đọc trong phân môn Tập đọc cũng chính là những bài văn thuộc các thể loại khác nhau Và Tập làm văn là phân môn tổng hợp tri thức các phân môn đó Mỗi một bài văn của các em là một quá trình tích luỹ các kiến thức, kĩ năng đã học từ các phân môn khác Phân môn Tập đọc nếu chỉ dạy với yêu cầu, mục đích của một tiết dạy tập đọc theo chương trình thì khó có thể hướng dẫn học sinh hiểu hết được nội dung cũng như nắm bắt được hết giá trị nghệ thuật của văn bản nghệ thuật trong phân môn Tập đọc Do đó sẽ khó giúp các em cảm thụ hết cái hay, cái đẹp của bài tập đọc, bởi một bài tập đọc chính là một văn bản nghệ thuật Như thế sẽ khó giúp các em nắm được bố cục, trình tự, nghệ thuật của bài tập đọc để các em học hỏi và vận dụng khi làm bài Tập làm văn
Mặt khác, thiên nhiên và con người Việt Nam luôn là đề tài bất tận cho chúng ta khám phá Vì vậy ở mỗi thể loại văn đều có vô số đề bài yêu cầu học sinh viết thành những bài văn khác nhau về tả cảnh, tả người… Nhưng với học sinh tiểu học, hiểu biết và trải nghiệm của các em còn hạn chế, sự tưởng tượng của các em chưa phong phú Có những cảnh các em chưa được biết đến, có những người các
em chưa được tiếp xúc, có những con vật, cây cối, đồ vật các em chưa được nhìn thấy Vậy nên việc cung cấp cho các em hiểu và biết được vấn đề đó thông qua các bài Tập đọc để làm bài Tập làm văn là một việc làm hết sức cần thiết Đây quả là một vấn đề mà những giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Việt ở lớp 5 luôn quan tâm trăn trở
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Cùng với yêu cầu đổi mới hiện nay, giáo viên phải tạo môi trường khuyến khích học sinh chủ động và tích cực học tập, thể hiện năng lực từng cá nhân nhằm khơi dậy trong học sinh tính tò mò, tự khám phá để tìm ra những kiến thức mới Học sinh là nhân vật trung tâm của quá trình dạy học, còn giáo viên có quyền lựa chọn phương pháp cho từng bài học Giáo viên tránh nói nhiều, tránh làm thay học sinh, cần tổ chức cho học sinh cùng làm việc dưới sự hướng dẫn của mình đó là xu hướng chung của đổi mới phương pháp dạy học
Trang 3Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy cũng như qua dự giờ đồng nghiệp, bản thân tôi nhận thấy có những khó khăn nhất định so với yêu cầu đổi mới hiện nay trong
môn Tiếng Việt Nguyên nhân chủ yếu là:
* Về phía giáo viên:
- Tiếng Việt là môn học khó, nhất là phân môn Tập làm văn đòi hỏi người giáo viên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú, phải có vốn sống thực tế
- Trong chương trình môn Tiếng Việt lớp 5, giữa Tập đọc và Tập làm văn có mối quan hệ mật thiết với nhau Cụ thể trong cùng một tuần, cứ sau hai tiết Tập đọc
là đến các tiết Tập làm văn Các bài Tập làm văn thường gắn với chủ điểm đang học ở các bài Tập đọc Trong những bài văn, bài thơ, đoạn văn mẫu trong phân môn Tập đọc, phân môn Tập làm văn, tác giả đã sử dụng nhiều biện pháp tu từ như:
so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, liên tưởng, đảo ngữ, điệp ngữ, điệp từ,… nhưng một số giáo viên chưa hiểu hết tác dụng của nó
- Và thực tế ở trường Tiểu học Trung Tiến hầu hết giáo viên dạy Tập đọc chỉ dừng lại ở mục tiêu cơ bản của tiết dạy là luyện đọc và trả lời câu hỏi theo yêu cầu sách giáo khoa mà chưa đi sâu vào hướng dẫn các em cảm thụ hết cái hay cái đẹp
từ các biện pháp nghệ thuật tác giả đã sử dụng để làm toát lên nội dung của bài, chưa hướng dẫn học sinh nhận dạng xem bài Tập đọc đó thuộc thể loại văn gì
- Không ít giáo viên chưa hiểu hết tầm quan trọng của phân môn Tập đọc và Tập làm văn, còn xem nhẹ môn học này nên trong các buổi học chính khoá cũng như các tiết hướng dẫn tự học vào buổi thứ hai, nhiều giáo viên chưa đầu tư nội dung bài soạn
- Một số giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học cho các tiết hướng dẫn tự học vào buổi thứ hai nhưng không biết dạy nội dung gì? Dạy như thế nào?
* Về phía học sinh:
Ngay từ đầu năm học tôi được nhà trường phân công dạy lớp 5A, qua việc giảng dạy tôi nhận thấy thực trạng học sinh trong lớp:
- Đa số các em rất ngại học phân môn Tập làm văn, vì đây là phân môn đòi hỏi phải dùng ngôn ngữ viết để trình bày bài làm của mình nhưng vốn Tiếng Việt
và từ ngữ của học sinh lớp tôi phụ trách nói riêng và học sinh khối 5 trường Tiểu học Trung Tiến nói chung còn rất hạn chế do Tiếng Việt là ngôn ngữ thứ hai mà khi bước vào lớp 1 học sinh mới bắt đầu tiếp cận với Tiếng Việt
- Tập làm văn là một phân môn đòi hỏi học sinh phải thực sự có năng khiếu mới có kĩ năng viết văn hay nhưng thực tế học sinh rất ít em có khả năng làm được điều đó Nhiều bài viết của các em còn khô khan, trình tự sắp xếp còn lộn xộn, bố cục thiếu chặt chẽ, bài văn chưa có trọng tâm
- Mặt khác, khả năng cảm thụ văn học của học sinh chưa cao, chưa biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật vào trong bài viết của mình nên hầu hết các bài văn đều chưa có cảm xúc và chưa lôi cuốn người đọc
- Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máy móc, chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn của riêng mình Phần
Trang 4lớn học sinh thường dùng lời cô, thầy hướng dẫn để viết thành bài văn của mình nên các bài làm thường na ná nhau mà chưa có nét riêng
Từ những lí do trên, ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành cho học sinh làm một số bài văn tả cảnh và thống kê thực trạng bài làm học sinh để tìm ra hạn chế, tìm giải pháp khắc phục
Kết quả như sau:
Tổng số
HS
Bài làm hay giàu cảm xúc
Bài làm nhiều từ ngữ gợi tả, gợi cảm có hình ảnh phù hợp
Trình tự miêu tả chưa hợp lí
Trước thực trạng đó, tôi thiết nghĩ mình cần phải thay đổi cách thức dạy học mới để góp phần nâng cao hiệu quả phân môn Tập làm văn
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
- Hiệu quả của việc dạy học không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Điều chỉnh thời lượng giữa các tiết dạy như thế nào? Thiết kế nội dung bài dạy trong các tiết học buổi chính khoá, các tiết hướng dẫn tự học ra sao? Tất cả những điều đó đều phản
ánh nghệ thuật của người giáo viên ở các tiết dạy trên lớp Trong quá trình giảng
dạy, tôi đã sử dụng các bài Tập đọc thuộc văn bản nghệ thuật, coi đó là những bài văn mẫu để dạy học sinh một phần ở tiết dạy chính khoá và phần còn lại ở tiết hướng dẫn tự học
- Với khuôn khổ nội dung của bài viết này, tôi chỉ xin đưa ra một vài ví dụ về phương pháp dạy Tập làm văn từ cách khai thác các bài Tập đọc của thể loại tả cảnh ở lớp 5 Vì đây là thể loại văn chiếm nhiều thời lượng nhất trong chương trình, đồng thời đây cũng là đề tài vô cùng phong phú mà các nhà văn, nhà thơ luôn tìm tòi, khám phá và sáng tạo Hơn nữa, thể loại văn này các em được học xuyên suốt bắt đầu từ lớp 2 cho đến mãi về sau
2.3.1 Giải pháp thứ nhất: Khai thác bài Tập đọc để vận dụng làm bài Tập làm văn
Lớp năm là lớp cuối bậc tiểu học, các em đã lớn, kĩ năng đọc đã khá tốt nên việc học tập đọc khá nhẹ nhàng Trong khi đó ở phân môn Tập làm văn, kiến thức lại khá nặng Các em phải tập làm nhiều dạng bài: tả cảnh, tả người, báo cáo thống
kê, thuyết trình tranh luận, làm biên bản cuộc họp, lập chương trình hoạt động, tập viết đoạn đối thoại Ngoài ra học sinh còn phải ôn luyện về làm văn kể chuyện, tả con vật, tả đồ vật, tả cây cối, làm đơn, Trong mỗi tiết Tập làm văn lại thường có hai bài tập để khai thác kiến thức rồi mới đến bài tập luyện lập dàn ý hay viết đoạn văn, bài văn Do đó áp lực về mặt kiến thức và thời gian là không nhỏ Vì vậy trong các tiết Tập đọc tôi thường khai thác thêm các kiến thức để giúp học sinh vận dụng vào học làm văn
Trang 5Ví dụ: Bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa (Tập đọc, SGK TV5, tập I, trang 10)
Trước khi cho học sinh trả lời câu hỏi 1 (SGK), tôi gọi học sinh đọc to câu đầu của bài văn
Sau đó hỏi:
+ Câu văn này giới thiệu điều gì?
- Tác giả giới thiệu màu sắc bao trùm cảnh làng quê ngày mùa, đó là màu vàng
+ Đây là phần nào của bài văn miêu tả?
- Phần mở bài của bài văn miêu tả
+ Kể tên những sự vật trong bài có màu vàng và từ chỉ màu vàng đó
- Lúa - vàng xuộm; nắng - vàng hoe; quả xoan - vàng lịm; lá mít, lá chuối - vàng ối; tàu đu đủ, lá sắn héo - vàng tươi; quả chuối - chín vàng; bụi mía - vàng xọng; rơm
và thóc vàng giòn; con gà, con chó vàng mượt; mái nhà rơm – vàng mới; tất cả -một màu vàng trù phú, đầm ấm
+ Hãy chọn một từ chỉ màu vàng trong bài và cho biết từ đó gợi cho em cảm giác gì?
* Chẳng hạn:
- Lúa: vàng xuộm - lúa đã chín kĩ, màu vàng đậm
- Gà, chó: vàng mượt - gợi cảm giác những con vật béo tốt, có bộ lông óng ả, mượt mà
- Tất cả: vàng trù phú, đầm ấm - màu vàng gợi sự giàu có, ấm no
-
+ Những chi tiết nào về thời tiết và con người đã làm cho bức tranh làng quê thêm
đẹp và sinh động?
- Thời tiết: không nắng, không mưa, không có cảm giác héo tàn hanh hao
- Con người: Mải miết làm việc không tưởng tới ngày hay đêm
+ Nếu như câu đầu tiên là phần mở đầu thì phần tìm hiểu vừa rồi thuộc phần nào
của bài văn?
- Phần thân bài
+ Bài văn thể hiện tình cảm gì của tác giả đối với quê hương?
- Tác giả rất yêu quê hương nên mới viết được một bài văn tả cảnh ngày mùa trên quê hương hay như thế
* Tuy tác giả không trực tiếp thể hiện tình yêu quê hương nhưng qua cách quan sát, miêu tả cảnh vật, con người tác giả đã thể hiện điều đó (Tác giả đã lồng cảm xúc của mình vào từng cảnh tả) Đây chính là phần kết bài
+ Tác giả đã tả cảnh làng quê theo trình tự nào?
- Tác giả tả từng phần của cảnh, tả các màu vàng rất khác nhau, tả hoạt động của con người, sự thay đổi về thời tiết
+ Em có nhận xét gì về cách quan sát và dùng từ ngữ của tác giả?
- Tác giả đã quan sát tinh tế cảnh vật bằng nhiều giác quan và dùng từ ngữ miêu tả rất chọn lọc, chính xác, gợi cảm
+ Bài văn tả cảnh gì, như thế nào và qua đó tác giả muốn nói lên điều gì?
Trang 6- Bài văn miêu tả quang cảnh làng mạc giữa ngày mùa, làm hiện lên một bức tranh làng quê thật đẹp, sinh động và trù phú, qua đó thể hiện tình yêu tha thiết của tác giả với quê hương
Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài xong, tôi giới thiệu cho học sinh biết đây chính là một bài văn tả cảnh, một thể loại mà các em được học nhiều nhất
ở chương trình Tập làm văn lớp 5
Qua bài học, giúp các em cảm nhận được rằng: bằng nghệ thuật quan sát rất tinh tế, cách dùng từ chính xác và đầy sáng tạo, tác giả đã vẽ lên bằng lời một bức tranh sinh động về làng quê vào ngày mùa toàn màu vàng với vẻ đẹp đặc sắc và sống động
Sau khi dạy xong tiết Tập đọc Quang cảnh làng mạc ngày mùa đến tiết
Tập làm văn tiếp theo Cấu tạo của bài văn tả cảnh tôi thấy, khi vừa mới nêu
yêu cầu của bài tập 1: Đọc và tìm các phần mở bài, thân bài, kết bài của bài văn Hoàng hôn trên sông Hương đa số học sinh đã tìm đúng các phần của bài văn.
Chuyển sang bài tập 2: Thứ tự miêu tả trong bài văn trên có gì khác với bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa? Từ hai bài văn đó, hãy rút ra nhận xét về cấu tạo của bài văn tả cảnh.
Học sinh đã không phải mất nhiều thời gian để suy nghĩ, hầu như tất cả các
em đều tìm ra được sự khác nhau Đó là:
Bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa tả từng phần của cảnh.
- Đoạn 1: Tả sự vật và các màu sắc của chúng.
- Đoạn 2: Tả thời tiết, tả con người
Bài Hoàng hôn trên sông Hương tả sự thay đổi của cảnh theo thời gian:
- Đoạn 1: Nêu nhận xét chung về sự yên tĩnh của Huế lúc hoàng hôn.
- Đoạn 2: Tả sự thay đổi sắc màu của sông Hương từ lúc bắt đầu hoàng hôn
đến lúc tối hẳn
- Đoạn 3: Tả hoạt động của con người bên bờ sông, trên mặt sông từ lúc bắt
đầu hoàng hôn đến lúc thành phố lên đèn
- Đoạn 4: Nhận xét về sự thức dậy của Huế sau hoàng hôn.
Cùng với những kiến thức đã được cung cấp trong tiết Tập đọc trước, các em
đã rút ra được nhận xét về cấu tạo của bài văn tả cảnh gồm có ba phần:
- Mở bài: Giới thiệu bao quát về cảnh được tả
- Thân bài: Tả từng phần của cảnh hoặc sự thay đổi của cảnh theo trình tự
thời gian
- Kết bài: Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ của người viết
2.3.2 Giải pháp thứ hai: Cảm thụ bài Tập đọc để vận dụng vào học Tập làm văn trong tiết hướng dẫn tự học
+ Tôi hướng dẫn học sinh tự học bằng các câu hỏi gợi ý sau:
Tìm và phân tích các biện pháp nghệ thuật mà tác giả đã sử dụng để làm nổi
bật vẻ đẹp của cảnh tả ở bài Tập đọc Quang cảnh làng mạc ngày mùa
+ Nêu các từ chỉ màu vàng có trong bài.
Trang 7- vàng xuộm, vàng hoe, vàng lịm, vàng ối, vàng tươi, vàng, vàng xọng, vàng giòn, vàng mượt, vàng mới, màu vàng trù phú, đầm ấm
+ Những từ cùng chỉ màu vàng đó gọi chung là từ gì?
- Từ đồng nghĩa
+ Nêu tác dụng của việc dùng từ đồng nghĩa trong đoạn văn trên.
- Tác giả đã sử dụng một loạt từ đồng nghĩa để miêu tả được các màu vàng khác nhau của sự vật nhằm làm sinh động và nổi bật quang cảnh làng mạc ngày mùa, đồng thời làm cho cảnh được tả trở nên đa dạng, phong phú
* Đây chính là nghệ thuật dùng từ đặc tả để làm một bài văn mà các em cần phải học tập
+ Ngoài màu vàng, tác giả còn nói tới màu sắc gì nữa của cảnh vật?
- Màu đỏ của lá lụi, màu đỏ chót của quả ớt
+ Tác giả còn sử dụng biện pháp nghệ thuật nào nữa trong bài văn tả cảnh?
- Biện pháp so sánh
+ Nêu các hình ảnh so sánh có trong bài.
- Những chùm quả xoan vàng lịm như những tràng hạt bồ đề treo lơ lửng; những tàu lá chuối vàng ối xõa xuống như những đuôi áo, vạt áo; nắng vườn chuối đương có gió lẫn với lá vàng như những vạt áo nắng, đuôi áo nắng, vẫy vẫy
* Để bài văn tả cảnh được sinh động và gợi cảm các em cần sử dụng các từ đồng nghĩa nhằm làm nổi bật sắc thái riêng của từng cảnh tả, kết hợp với các biện pháp
so sánh, nhân hóa, liên tưởng
+ Ngoài việc dùng thị giác, tác giả còn quan sát sự vật bằng giác quan nào nữa?
- Khứu giác: hơi thở của đất trời, mặt nước thơm thơm, nhè nhẹ
* Khi quan sát cảnh tả, các em cần quan sát bằng tất cả các giác quan để miêu tả hết
vẻ đẹp của cảnh vật
+ Thời gian, thời tiết và hoạt động của con người đã làm cho bài văn trở nên như thế nào?
- Cảnh tả về thời tiết và con người giúp ta cảm nhận được bức tranh làng mạc ngày mùa rất hữu tình: thời tiết đẹp, con người siêng năng, gợi lên cảnh làng quê thật ấm no, góp phần làm cho bài tả sâu hơn
* Vì vậy, khi làm bài văn tả cảnh các em cần xen tả hoạt động của con người, con vật và thời tiết để làm cho bài văn thêm sống động, đồng thời làm cho bài văn giàu sắc thái biểu cảm
+ Vì sao có thể nói bài văn thể hiện tình yêu tha thiết của tác giả đối với quê hương?
+ Phải thực sự yêu cảnh tả thiết tha thì tác giả mới say sưa quan sát và dùng những
từ ngữ chính xác, những hình ảnh đẹp nhất khi miêu tả quang cảnh làng mạc ngày mùa
* Để bài văn có cảm xúc, trước hết các em phải yêu cảnh tả, có cảm xúc thực sự về
cảnh, tập trung quan sát cảnh thật cụ thể bằng nhiều giác quan và bằng tất cả tình cảm của mình, phải thả "hồn" của mình vào trong từng cảnh tả
Trang 8Ngoài ra trong quá trình giảng dạy trên lớp tôi rất trú trọng tới việc truyền hưng phấn, tình cảm của mình cho học sinh Qua đó đã góp phần giúp các em làm được những bài văn có cảm xúc hơn
2.3.3 Giải pháp thứ ba: Hướng dẫn học sinh vận dụng vào viết đoạn văn tả cảnh
Sau khi học sinh cảm nhận và nắm được cách quan sát, cách tả một cảnh cũng
như các biện pháp nghệ thuật thường sử dụng trong bài văn tả cảnh, tôi cho các em vận dụng vào viết một đoạn văn tả cảnh
Chẳng hạn tôi đã giao một bài tập về nhà như sau:
Đề bài: Hãy viết một đoạn văn (khoảng 5 đến 7 câu) tả cảnh trường em trước buổi học
Sau đó, bằng hệ thống câu hỏi gợi ý, tôi hướng dẫn cho học sinh về cách quan sát, trình tự tả (theo thời gian hoặc theo từng bộ phận của cảnh), lựa chọn những đặc điểm tiêu biểu của cảnh, lựa chọn từ ngữ gợi tả cho chính xác để đặt câu, cách viết câu mở đoạn, câu kết đoạn và những biện pháp nghệ thuật cần áp dụng (so sánh, nhân hóa, liên tưởng) Đặc biệt lưu ý học sinh không nên chỉ liệt kê các bộ phận của cảnh mà cần miêu tả cụ thể, làm bài cần có cảm xúc thực sự, phải toát lên
vẻ đẹp của cảnh và tình cảm của người viết đối với cảnh trường của mình
2.3.4 Giải pháp thứ tư: Nhận xét đánh giá sửa lỗi cho học sinh
Để học sinh có thời gian quan sát lại cảnh trường, hai hôm sau tôi mới thu bài
về chấm Kết quả bài làm của các em đã có sự tiến bộ nhất định Trong đó có nhiều bài làm khá tốt nhưng vẫn có một số bài làm chưa đạt Ví dụ có bài làm chưa đạt như sau:
“ Trường em có nhiều cây bàng, cây phượng và cây xà cừ to cao Trường em còn có các bồn hoa Dãy phòng học một tầng đã hơi cũ Trước buổi học, có bạn thì quét trực nhật, có bạn thì đang chơi dưới sân trường.”
Trong buổi hướng dẫn tự học tiếp theo tôi trả bài cho học sinh Tôi tiến hành nhận xét cụ thể những ưu điểm cần phát huy, đặc biệt tập trung vào việc làm rõ những hạn chế cần khắc phục để học sinh nhận thấy Tôi phân chia bài làm chưa tốt thành các nhóm có những hạn chế như nhau rồi tổ chức cho học sinh sửa lỗi Đồng thời tôi cũng đọc một vài bài làm tốt để học sinh nhận thấy cái hay cần bắt chước
2.3.5 Giải pháp thứ năm: Hướng dẫn viết lại đoạn văn lần hai
Nếu chỉ dừng lại ở việc chữa lỗi trong bài làm cho học sinh thì có rất ít tác dụng Vì vậy tôi đã yêu cầu tất cả các em đều viết lại đoạn văn tả cảnh trường em trước buổi học và hôm sau sẽ thu bài (nếu không nói thu bài thì nhiều học sinh sẽ không làm) Tiết trước, những học sinh nào viết chưa được thì viết lại để đạt mức hoàn thành, những học sinh nào viết tốt rồi thì viết lại cho hay hơn
Hôm sau tôi thu bài làm về kiểm tra Kết quả lần này đã có sự thay đổi rõ rệt hơn Nhiều bài làm đã tốt hơn, hay hơn, bởi vì các em đã biết dựa vào những nhận xét, cách hướng dẫn sửa lỗi trong bài lần trước của giáo viên, học hỏi bài làm hay
Trang 9của bạn và rút kinh nghiệm của chính bản thân mình Chẳng hạn có nhiều bài đã sửa và làm lại được như sau:
“Nhìn từ xa, trường em như một khu công viên thu nhỏ Khi vào trường, chúng ta bước qua bước qua hai cánh cổng sừng sững như hai chú lính đứng gác Trường em có khoảng sân rợp bóng bởi những tán lá bàng xanh màu ngọc bích, lá phượng xanh non đan xen và đối xứng nhau như hai hàng quân danh dự đón chào Trên những cành cây còn đọng những giọt sương mai long lanh như những viên ngọc quý đang đu đưa theo gió, vài chú chim đang truyền cành như trốn tìm với lũ sâu líu lo trong vòm lá Trước dãy phòng học hai tầng là những bồn hoa cây cảnh được thiết kế theo kiểu hình lục lăng với những đóa hoa nở sớm đang tươi cười trong nắng Trên sân trường từng tốp học sinh đang ríu rít như bầy chim non tiếng nói cười, rộn ràng vui vẻ Một khung cảnh thật trong lành, thật đẹp và cũng thật vui nhộn.
Trường em đẹp quá! Đẹp quá!
Sau khi áp dụng các giải pháp nêu trên tôi tiến hành khảo sát học sinh lớp tôi đến thời điểm cuối tháng ba Kết quả thu được như sau:
Tổng số
HS
Bài làm hay giàu cảm xúc
Bài làm nhiều từ ngữ gợi tả, gợi cảm có hình ảnh phù hợp
Trình tự miêu tả chưa
hợp lí
Khi học sinh đã viết được đoạn văn khá tốt rồi thì các em sẽ viết được cả bài văn dễ dàng hơn
Đối với những thể loại làm văn khác tôi cũng vận dụng phương pháp dạy tương tự như dạy dạng bài văn tả cảnh và kết quả cũng rất khả quan
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:
2.4 1 Đối với học sinh trong lớp:
Với phương pháp dạy học xây dựng kiến thức Tập làm văn trên nền kiến thức của phân môn Tập đọc đã tạo cho các em một thói quen trong học tập về tính tích cực, tự giác Tôi nhận thấy ngoài nhiệm vụ chính là biết làm một bài văn, học
sinh được chủ động, tự do thể hiện cái tôi của mình một cách rõ ràng, bộc bạch cái riêng của mình một cách trọn vẹn, không còn phụ thuộc vào các bài văn mẫu Các
em đã có sự học hỏi cách miêu tả của tác giả trong các bài Tập đọc để làm bài văn
tả cảnh theo ý riêng của mình
Trong các tiết Tập làm văn thuộc chương trình chính khóa, các em thể hiện được khả năng làm bài của mình cao hơn Do đó đã giảm được tình trạng
trạng thích học Toán hơn học Tiếng Việt như trước đây
Trang 10Qua việc chấm bài kiểm tra thường xuyên cũng như bài kiểm tra định kì cuối
kì I, tôi thấy khả năng viết văn của các em đã được nâng lên rõ rệt và bài làm của các em có những ưu điểm sau:
+ Bài văn có ba phần rõ rệt, bố cục rõ ràng, rành mạch, cân đối, chặt chẽ, diễn đạt rõ ý
+ Bài làm có trọng tâm, nhiều bài văn giàu cảm xúc bài làm nhiều từ ngữ gợi
tả, gợi cảm và có hình ảnh Những học sinh trước đây làm bài rất khô khan, chủ yếu là liệt kê các sự việc thì nay đã viết được câu văn hay có hình ảnh, giàu cảm xúc, biết sử dụng các biện pháp nhân hoá, so sánh, liên tưởng …khiến bài văn trở nên vừa hồn nhiên vừa sinh động
+ Những hình ảnh, màu sắc, âm thanh và hoạt động được các em miêu tả hòa quyện với nhau đã làm toát lên bức tranh muôn màu muôn vẻ
+ Các từ ngữ gợi tả, gợi cảm được sử dụng đúng chỗ nên lời văn của các em trở nên trong sáng
+ Các em đã biết gửi gắm tình cảm của mình vào từng cảnh tả, biết kết hợp đan xen tả với thể hiện cảm xúc một cách chân thật, tự nhiên gắn liền với từng sự vật cụ thể nên bài văn có sức lôi cuốn người đọc
2.4.2 Đối với bản thân:
Sau một thời gian nghiên cứu nghiêm túc và vận dụng thành công các giải pháp đem lại hiệu quả rõ rệt trong việc dạy học làm văn tả cảnh cho học sinh, bản thân tôi cảm thấy rất hài lòng Từ đây tôi đã tích lũy thêm cho mình một kinh nghiệm quý báu không chỉ dạy tập làm văn dạng bài tả cảnh cho học sinh lớp 5, mà còn có thể vận dụng cho việc dạy những thể loại văn khác
4.3 Đối với đồng nghiệp và nhà trường:
Sau hơn một học kì thực hiện phương pháp trên, tôi đã trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp trong các buổi sinh hoạt tổ Một số giáo viên đã mạnh dạn vận dụng phương pháp này vào trong quá trình giảng dạy trên lớp Hầu hết giáo viên đã
có nhận thức đúng về việc đổi mới phương pháp dạy học và đã thực sự đầu tư thời gian, phát huy khả năng sáng tạo của mình trong việc soạn giảng Từ đó đã bước đầu nâng cao được chất lượng dạy học trong trường, giảm đi sự chênh lệch giữa môn Toán và môn Tiếng Việt