SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN QUAN SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG CÁC TIẾT SINH HOẠT CÓ CHỦ Đ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN QUAN SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG CÁC TIẾT SINH HOẠT CÓ CHỦ
ĐỀ TẠI LỚP 9A TRƯỜNG PTDTBTTHCS TRUNG HẠ”
Người thực hiện: Hà Thị Mai
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1 PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài .1
1.2 Mục đích nghiên cứu .2
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận .3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4
2.2.1 Thuận lợi – Khó khăn ……… 4
2.2.2 Các nguyên nhân và các yếu tố tác động 4
2.3 Những giải pháp đã được áp dụng 5
2.3.1.Mục tiêu 5
2.3.2 Nội dung và cách thức thực hiện 6
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17
3 PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 1 Kết luận 18
2 Kiến nghị 19
Trang 31 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.
Ở các trường trung học cơ sở, Giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò đặc biệtquan trọng với việc giáo dục nhân cách cho học sinh Chính thầy Hiệu trưởng,thầy Phạm Ngọc Thành một nhà giáo dày dạn kinh nghiệm trong những buổihọp hội đồng sư phạm trường PTDTBT THCS Trung Hạ cũng khẳng định:người tác động đến học sinh nhiều nhất và người giúp nhà trường triển khai cáccông việc đến học sinh hiệu quả nhất chính là các Giáo viên chủ nhiệm; ngườiGiáo viên chủ nhiệm có vai trò hết sức quan trọng Vậy làm thế nào để hoànthành nhiệm vụ khi mà dưới tác động của kinh tế thị trường, kinh tế mở hiện naynhững học sinh của chúng ta không "ngây thơ, trong sáng" như trước đây Các
em rất dễ dàng học được kiến thức, biết được mọi điều cả khi không đến trường.Giáo viên chủ nhiệm gặp rất nhiều khó khăn trong việc quản lý giáo dục toàndiện cho học sinh Gánh trên vai trách nhiệm nặng nề những nhà giáo có tâmhuyết đều nỗ lực đổi mới công tác giáo dục, kể cả công tác chủ nhiệm lớp bởi
"Sản phầm tinh xảo chỉ được ra lò dưới bàn tay của những người thợ lành nghề"
Với trách nhiệm lớn lao đó, là Giáo viên chủ nhiệm lớp 9A ở trườngPTDTBT THCS Trung Hạ tôi đã xác định được các chức năng cơ bản của mình
Trước hết Giáo viên chủ nhiệm lớp là người quản lý giáo dục toàn diệnhọc sinh một lớp Cần hiểu quản lý giáo dục ở đây không chỉ nắm được nhữngchỉ số hành chính như tên tuổi, số lượng, gia cảnh, trình độ học sinh về học lực,đạo đức mà còn dự báo được xu hướng phát triển nhân cách của học sinh tronglớp đề ra phương hướng tổ chức hoạt động giáo dục, dạy học phù hợp với điềukiện, kĩ năng của từng học sinh
Tiếp theo Giáo viên chủ nhiệm lớp bằng các hoạt động giáo dục tổ chứccho tập thể học sinh phát huy hết các tiềm năng tích cực có trong mỗi học sinh.Đối với học sinh (đặc biệt là học sinh lớp 9- Lớp cuối cấp), người Giáo viên chủnhiệm lớp cần xác định mình còn là cố vấn cho tập thể lớp Để phát huy vai trònày, Giáo viên chủ nhiệm cần có năng lực dự báo chính xác khả năng của họcsinh trong lớp Giáo viên chủ nhiệm phải khơi gợi tiềm năng sáng tạo của các
em trong việc xây dựng kế hoạch hoạt động toàn diện phù hợp với nhiệm vụ vàđiều kiện mỗi tháng, mỗi kì trong từng năm học
Đối với tập thể học sinh mỗi lớp học Giáo viên chủ nhiệm lớp là cầu nốigiữa tập thể học sinh với các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường, là người
tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục Giáo viên chủ nhiệm là nhà quản lý,nhà sư phạm, đại diện cho Hiệu trưởng truyền đạt những yêu cầu đối với họcsinh với phương pháp thuyết phục, thái độ nghiêm túc để mỗi học sinh và tậpthể lớp ý thức đầy đủ trách nhiệm phải tuân thủ, tự giác thực hiện Chức năngcầu nối còn thể hiện là người đại diện cho quyền lợi chính đáng của học sinhtrong lớp, bảo vệ học sinh về mọi mặt một cách hợp lí, phản ánh với hiệutrưởng, các giáo viên bộ môn, với gia đình và đoàn thể trong và ngoài nhàtrường về nguyện vọng chính đáng của học sinh, để có giải pháp giải quyết phùhợp, kịp thời, có tác dụng giáo dục Giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò quantrọng trong việc giáo dục nhân cách của học sinh trong lớp phát triển một cách
Trang 4toàn diện Bởi lẽ họ là người trực tiếp đảm đương vai trò quản lí học sinh trongmột lớp, trực tiếp tổ chức cho học sinh thực thi mọi yêu cầu giáo dục của nhàtrường đưa ra Giáo viên chủ nhiệm là người gần gũi học sinh nhất, hiểu tâm tưtình cảm của các em, luôn trực tiếp uốn nắn những hành vi sai trái của học sinh
và giúp học sinh phát triển đúng hướng
Trong hoàn cảnh hiện nay, do tác động của kinh tế thị trường, học sinhsống trong quan hệ xã hội rất phong phú và vô cùng phức tạp, các em luôn nhạycảm với cái mới, cái lạ trong đó có cả cái tốt và cái xấu Giáo viên chủ nhiệmphải ý thức được trách nhiệm của bản thân trong việc định hướng cho các em,uốn nắn cho các em những con đường đúng vì giáo viên chủ nhiệm trong nhàtrường đồng thời như người cha, người mẹ, người anh, người chị và là ngườibạn thân thiết của các em Để làm được điều đó người Giáo viên chủ nhiệm lớpphải trau dồi lòng yêu nghề, yêu thương học sinh, thực hiện trên hành động "Tất
cả vì học sinh thân yêu" Quan tâm tới mọi khía cạnh đối với từng học sinh lớpchủ nhiệm, những quan trọng nhất là giúp đỡ các em rèn luyện ý thức, thái độ,hình thành những phẩm chất, tình cảm trong sáng, đúng đắn, xây dựng cho các
em hoài bão, lí tưởng thẩm mĩ Sống cao thượng Có bản lĩnh để kháng cự vớicám dỗ, những ảnh hưởng tiêu cực đang diễn ra xung quanh mình Vì vậy tôi đã
đưa ra: “ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO
HỌC SINH TRONG CÁC TIẾT SINH HOẠT CÓ CHỦ ĐỀ TẠI LỚP 9A TRƯỜNG PTDTBT THCS TRUNG HẠ ”.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Thông qua quá trình lâu dài, nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, bản thânluôn đặt ra mục tiêu là: Làm thế nào để hoàn thành xuất sắc công tác chủ nhiệm
mà lãnh đạo nhà trường giao phó?
Do đó, với vai trò là một giáo viên có nhiều năm làm công tác chủ nhiệm
ở trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở Trung Hạ (PTDTBT THCSTrung Hạ) tôi đã và đang làm là sẽ luôn vận dụng những kinh nghiệm mà bảnthân đã đúc kết được trong nhiều năm học qua Mục đích của đề tài là giúpchúng ta có được những kinh nghiệm để hoàn thành tốt công tác chủ nhiệm lớp,đưa lớp chủ nhiệm đạt được những thành tích nhất định
Bên cạnh đó, nêu ra một số biện pháp hữu hiệu, khả thi về công tác chủnhiệm Tạo điều kiện cho phong trào thi đua của lớp vào nề nếp, khuôn khổ,phát huy tính tích cực của học sinh và tinh thần làm chủ tập thể, tự quản của họcsinh
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Học sinh lớp 9A với số lượng học sinh trong lớp là 24 em( Trong đó, có 7học sinh nam, 17 học sinh nữ, Dân tộc 20 học sinh) tại Trường phổ thông dântộc bán trú THCS Trung Hạ do tôi chủ nhiệm
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Khảo sát thực tế học sinh;
- Phương pháp quan sát;
- Phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm giáo dục;
- Phương pháp thống kê;
Trang 5- Phương pháp đàm thoại giáo viên với phụ huynh học sinh;
- Phương pháp thảo luận nhóm;
2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận.
Kĩ năng sống là gì? Có nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng sống nhưngtôi tâm đắc nhất là quan niệm của tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liênhợp quốc (UNESCO) Theo đó thì kĩ năng sống là: Học để biết; Học để tồn tại;Học để làm; Học để cùng chung sống
Trên thế giới thuật ngữ kĩ năng sống đã xuất hiện từ lâu, riêng ở Việt Namchúng ta thuật ngữ này mới xuật hiện trong nhà trường từ những năm 1995 -
1996 do UNICEF đứng ra triển khai Mục đích của các tổ chức xã hội này làtrang bị cho người Việt Nam mới, những học sinh trung học cơ sở, tiếp cận với
kĩ năng sống: học để biết, học để làm, học để tồn tại, học để cùng chung sống
Vì sao con người cần được trang bị kĩ năng sống? Thiếu kĩ năng sống thìcon người bị ảnh hưởng gì? Câu hỏi đó không thể dễ dàng trả lời nhưng có mộtthực tế là trong mỗi con người chúng ta luôn tồn tại một khoảng cách giữa nhậnthức và hành vi Nhận thức đúng nhưng hành vi chưa chắc đúng Ví dụ: hútthuốc có hại cho sức khỏe nhưng nhiều người vẫn hút thuốc; chơi game nhiều cóhại nhưng nhiều người vẫn không dứt được; Đó là do học thiếu kĩ năng sống.Theo cuốn "Giáo dục kĩ năng sống ở trường Trung học phổ thông" của NXBgiáo dục thì "Kĩ năng sống chính là nhịp cầu giúp con người biến kiến thứcthành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có kĩ năng sốngphù hợp sẽ luôn vững vàng trước khó khăn, thử thách: biết ứng xử, giải quyếtvấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ thành công hơn trong cuộc sống, luônyêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình Ngược lại người thiếu kĩ năngsống thường bị vấp váp, dễ bị thất bại trong cuộc sống" Bên cạnh đó cuốn tàiliệu này còn kết luận việc trang bị kĩ năng sống cho mỗi cá nhân còn góp phầnthúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đề xã hội và bảo vệquyền con người, nâng cao chất lượng cuộc sống
Như vậy có thể thấy kĩ năng sống là một vấn đề cấp thiết đối với ngànhgiáo dục nước ta trong những năm gần đây và hiện nay Bởi vì trong bối cảnhhiện nay thế hệ trẻ đang đối mặt với "cuộc sống số", chịu sự tác động đan xencủa nhiều yếu tố vừa tốt vừa xấu, phải dương đầu với nhiều thách thức Trongcuộc đấu tranh đó chúng ta đã có nhiều bài học xương máu, nhiều giá trị đã bị
đổ vỡ, nhiều con người đã không thể tồn tại hiểu theo cả nghĩa đen và nghĩabóng bởi vì suy cho cùng là do họ chưa được trang bị đầy đủ các kĩ năng sốngtối thiểu khi bước chân vào đời
Trong Luật Giáo dục năm 2005, Điều 2 xác định: Mục tiêu của giáo dục
phổ thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tríthức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp; trung thành với lí tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và nănglực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh nhằm trang bị cho học sinh những
Trang 6kiến thức, thái độ và kĩ năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho học sinhnhững hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quentiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày Ngoài
ra giáo dục kĩ năng sống còn tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốtquyền, bổn phận của mình và phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần vàđạo đức
Năm học 2017 - 2018 tôi được Ban giám hiệu trường PTDTBT THCSTrung Hạ phân công làm công tác chủ nhiệm lớp 9A, tôi bắt đầu vận dụngnhững kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm đối với lớp để xây dựng một tậpthể đoàn kết, vững mạnh, luôn cố gắng vươn lên trong học tập
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1 Thuận lợi - Khó khăn:
a.Thuận lợi:
Trường PTDTBT THCS Trung Hạ nằm trên trục đường chính cạnh trungtâm của xã, Ban lãnh đạo nhà trường luôn chú trọng và quan tâm đến việc giáodục đạo đức học sinh Đồng thời, lãnh đạo nhà trường luôn thường xuyên quantâm đến công tác chủ nhiệm cũng như năng lực chủ nhiệm của giáo viên làmcông tác chủ nhiệm để có những chiến lược mới nhằm xây dựng những tập thểlớp chất lượng theo tiêu chí “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Các bộ phận trong nhà trường luôn quan tâm đến công tác chủ nhiệm lớp,luôn có tinh thần tự nguyện hợp tác với các giáo viên làm công tác chủ nhiệm đểviệc giáo dục đạo đức và kết quả học tập của học sinh đạt kết quả tốt nhất
b.Khó khăn:
Một số học sinh chưa tự giác tích cực học bài ở nhà, vẫn tự ý nghỉ học vô
lí do, vẫn còn tình trạng học sinh không tham gia lao động của nhà trường cũngnhư của lớp, chưa chủ động phối hợp với giáo viên chủ nhiệm nên kết quả một
số hoạt động vẫn chưa cao
Tập thể lớp 9A với sĩ số là 24 học sinh, trong đó đa số các em là học sinhdân tộc tiểu số(20 học sinh), số học sinh nữ 17 học sinh, học sinh nam là 7 họcsinh, phần lớn là con em gia đình làm nông nghiệp, số em hoàn cảnh gia đìnhcòn khó khăn(11 học sinh), 4 học sinh có bố mẹ đi làm ăn xa, ở với ông bà,thiếu sự quan tâm thường xuyên của bố mẹ; còn một số phụ huynh chưa thật sự
để tâm đến việc học tập, giáo dục con cái và phó mặc cho nhà trường Điều nàycũng là yếu tố khó khăn đối với giáo viên chủ nhiệm
2.2.2.Các nguyên nhân và các yếu tố tác động:
Có nhiều nguyên nhân và yếu tố tác động đến kết quả của công tác chủ nhiệm, có nguyên nhân là chủ quan như điều kiện kinh tế của gia đình học sinh;
độ tuổi của học sinh; địa bàn sinh sống của học sinh Cũng có những nguyênnhân là khách quan như: nhận thức của gia đình học sinh đối với việc học củacon cái; tính cách ham chơi và nhận thức chậm của các đối tượng học sinh, hocsinh thường xuyên hay nghỉ học vô lí do, địa bàn sinh sống của học sinh luôntiềm ẩn nhiều trò chơi, lôi kéo, cám dỗ …tất cả là những yếu tố đó có tác độnglớn đến công tác chủ nhiệm của những giáo viên chủ nhiệm lớp
Tuy nhiên, đó chỉ là những nguyên nhân từ phía học sinh, còn để làm tốt
Trang 7công tác chủ nhiệm thì chính người giáo viên làm công tác chủ nhiệm ấy mớithật sự là yếu tố có tính tác động quyết định nhất đến sự thành công hay thất bạicủa công tác chủ nhiệm lớp Vì thế, người làm công tác chủ nhiệm phải là nhữngngười luôn nhiệt huyết, năng động, chuyên cần và luôn có những thay đổi trongquá trình chủ nhiệm để có thể đạt được những kết quả tốt, hoàn thành xuất sắccông tác chủ nhiệm lớp.Trên thực tế trong các tiết sinh hoạt chủ nhiệm cuối tuầnthì người giáo viên chủ nhiệm chủ yếu dùng phần lớn thời gian để nhắc nhở hay
xử phạt những học sinh vi phạm như vậy vô tình giáo viên chủ nhiệm đã tạo chocác em một suy nghĩ là cô sẽ vào để la mắng các em và tâm lí các em đã chuẩn
bị sẵn sàng để nghe những điều bực tức từ giáo viên chủ nhiệm Trước đây tôi
đã từng như thế trong suốt tiết sinh hoạt này đến tiết sinh hoạt khác đến nỗimình cũng cứ nghĩ là hôm nay lên lớp sinh hoạt sẽ mắng những học sinh nào,bắt học sinh nào viết kiểm điểm, xử phạt sao cho các em sợ, đã viết giấy mờiphụ huynh chưa? Có em học sinh gặp tôi ở cầu thang đã thốt lên " Chuẩn bịnghe cô tuyên huấn rồi!" làm cho tôi giật mình bối rối và nhìn lại mình nhiềuhơn Còn ở một số lớp mà có đa số là học sinh ngoan thì tiết sinh hoạt lại chẳng
có nhiều việc để làm Sau khi tiến hành đánh giá kết quả tuần qua (mà chủ yếu
là tiết Tốt, học sinh không vi phạm và nếu có thì chỉ một hai em) là phổ biến kếhoạch Phần lớn thời gian giáo viên chủ nhiệm cho các em tự trao đổi, tròchuyện với nhau Như vậy dù là ở lớp nào thì tôi thấy đều có những bất cập,người giáo viên chưa có biện pháp cải tiến để tạo sự hứng thú cho hoc sinh lớpchủ nhiệm, từ đó những nhiệm vụ khác mà đáng lẽ người giáo viên chủ nhiệmlàm tốt thì đã bị sao nhãng và lãng quên
2.3 Những giải pháp đã được áp dụng tại đơn vị Trường PTDTBT THCS Trung Hạ
2.3.1 Mục tiêu
Với bốn vấn đề lớn của nền giáo dục thế kỉ XXI: Học để biết, học để làm,học để tồn tại và học để cùng chung sống, khi áp dụng vào hoàn cảnh thực tế ởnước ta những năm qua các chuyên gia đã đề xuất những kĩ năng cơ bản màngành giáo dục phải truyền thụ cho học sinh phổ thông Cụ thể:
Kĩ năng tự nhận thức; Kĩ năng xác định giá trị; Kĩ năng kiểm soát cảmxúc; Kĩ năng ứng phó với căng thẳng; Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ; Kĩ năng thểhiện sự tự tin; Kĩ năng giao tiếp; Kĩ năng lắng nghe tích cực; Kĩ năng thể hiện sựcảm thông; Kĩ năng thương lượng; Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn; Kĩ năng hợptác; Kĩ năng tư duy phê phán; Kĩ năng tư duy sáng tạo; Kĩ năng ra quyết định;
Kĩ năng giải quyết vấn đề; Kĩ năng kiên định; Kĩ năng đảm nhiệm trách nhiệm;
Kĩ năng đạt mục tiêu; Kĩ năng quản lí thời gian; Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thôngtin
Trong bốn vấn đề lớn mà nền giáo dục hiện đại Việt Nam hướng đến chohọc sinh phổ thông thì theo tôi người giáo viên chủ nhiệm cần có trách nhiệm
trong việc chú trọng hơn đến vấn đề thứ tư: Học để cùng chung sống Bởi vì
các vấn đề khác thì các bộ môn học trong nhà trường đã tổ chức cho học sinhtiếp cận qua các bài học cụ thể Riêng vấn đề giáo dục cho học sinh có thái độhòa bình, khoan dung, hiểu biết, trân trọng lịch sử, truyền thống, những giá trị
Trang 8văn hóa của cộng đồng khác nhau; truyền thụ cho cá nhân những giá trị việckhông sử dụng bạo lực, thương lượng hòa bình, tôn trọng và chấp nhận đa dạng,khoan dung, dân chủ, đoàn kết, công lý; trang bị cho học sinh những tri thức, kĩnăng, giá trị và thái độ cần thiết cho cuộc sống nghề nghiệp để vào đời thì chỉ
có người giáo viên chủ nhiệm làm tốt nhất, hiệu quả nhất, liên tục nhất Với mụctiêu đó, là một giáo viên chủ nhiệm trong nhiều năm qua tôi đã kiên trì thựchiện ý tưởng của mình trong từng năm học của lớp mà tôi chủ nhiệm Sau đâytôi xin trình bày cụ thể cách làm của bản thân tôi mong quý thầy cô cùng chia sẻ
và góp ý để để sáng kiến của tôi có thể được áp dụng rộng rãi, hỗ trợ thêm chonhững người giáo viên chủ nhiệm lớp đang ngày đêm trăn trở vì những thế hệhọc sinh thân yêu
2.3.2 Nội dung và cách thức thực hiện
Từ trải nghiệm thực tế đó tôi đã trăn trở rất nhiều và khi có các văn bảnquy định của Bộ; Sở và của Phòng GD & ĐT quy định về việc tăng cường vàtriển khai giáo dục kĩ năng sống cho học sinh phổ thông thì tôi đã nghĩ ngay đếntiết sinh hoạt chủ nhiệm Tôi đã tự mình điều chỉnh lại nhận thức, hành vi củamình Năm học 2016 - 2017, lớp tôi chủ nhiệm là lớp 8A, các em rất ngỗnghịch, học trung bình yếu là nhiều nói chung là giáo dục gặp rất nhiều khókhăn nhất là tôi không giữ được sự bình tĩnh khi nhìn vào sổ đầu bài thấy tiếtKhá nhiều hơn tiết Tốt, tên học sinh vi phạm dày chi chít nào là không học bài
cũ, nói chuyện riêng, không chép bài, không nghiêm túc Tôi quyết định thayđổi chiến thuật Trong những tiết sinh hoạt tôi dành nhiều thời gian hơn choviệc chuyện trò, gần gũi các em bằng nhiều cách để hiểu các em hơn, từ đó tìm
ra biện pháp hữu hiệu hơn để thay đổi các em mà không cần căng thẳng, khôngcần nhắc nhở nhiều Và đặc biệt tôi thấy phải có trách nhiệm bồi đắp, giáo dụccho các em những kĩ năng sống cần thiết Tại vì sao tôi lại suy nghĩ như vậy?Bởi vì trong qúa trình làm công tác chủ nhiệm lớp tôi thấy nhiều học sinh bị ghi
sổ đầu bài, bị vướng vào những lỗi vi phạm nội quy, thậm chí cả trong cuộcsống của các em ngoài xã hội (nếu vi phạm cơ quan có chức năng sẽ báo về nhàtrường để nhắc nhở và giáo dục các em) nhưng vẫn một mực em không tỏ thái
độ hối lỗi, Khi đọc tài liệu hướng dẫn về Giáo dục kĩ năng sống cho học sinhphổ thông thì tôi nhận ra đó là phần nhiều các em thiếu kĩ năng sống tối thiểu.Khi đối mặt với thực tế cuộc sống hay những tình huống có vấn đề các emkhông biết cách đối phó, ứng biến, không tìm ra những giải pháp hữu hiệu đểgiải quyết nên dẫn đến có sự mâu thuẫn trong tình cảm, lí trí và hành động vì thếđến các em cũng không hiểu bản thân mình vì sao lại như thế!
Xuất phát từ nhận thức, những suy nghĩ đó tôi đã tiến hành áp dụng sáng kiến này trong hai năm học vừa qua và đã thu được những kết quả khả quan Tôixin được trình bày các bước tiến hành đề tài này sau đây:
* Bước 1: Lập bảng kế hoạch
Trong một năm học có 37 tuần học, khi được giao nhiệm vụ chủ nhiệmlớp 9A, tôi đã bắt tay vào xây dựng một kế hoạch dài hơi cho cả năm học dựavào nhiệm cụ của từng tháng học, tuần học Để lập được bảng kế hoạch nàyngười giáo viên phải chủ động tìm hiểu các em học sinh lớp mình một cách
Trang 9đúng đắn, đầy đủ và cụ thể để lựa chọn những đề tài, những tác động sư phạmphù hợp Vậy tìm hiểu như thế nào là đúng, là đủ?
Theo bản thân tôi, trước hết người giáo viên phải tìm hiểu hoàn cảnh củatừng học sinh Mỗi học sinh được sinh ra và lớn lên trong một gia đình hoàncảnh khác nhau Tuổi tác, trình độ văn hóa, nghề nghiệp phẩm chất đạo đức của
bố mẹ, gia đình đông con hay ít con, sự quan tâm giáo dục, phương pháp giáodục con cái của bố mẹ; sự quan tâm chăm sóc lẫn nhau giữa các thành viên tronggia đình, điều kiện sinh hoạt vật chất, điều kiện sinh hoạt tinh thần, quan hệ củagia đình tốt hay không tốt đối với hàng xóm, quan hệ bạn bè tốt hay xấu tất cảđiều kiện trên đều có khả năng ảnh hưởng đến các em học sinh của chúng ta
Nó giúp người giáo viên chủ nhiệm biết được nguyên nhân, những yếu tố tíchcực hoặc tiêu cực, những thuận lợi hay khó khăn đang tác động đến học sinh.Đồng thời biết được phương pháp giáo dục của gia đình (tốt hay chưa tốt) để cóthể tham mưu, tư vấn và phối hợp với gia đình, lựa chọn tác động phù hợp
Vấn đề thứ hai mà người giáo viên chủ nhiệm cần tìm hiểu tiếp theo là
những đặc điểm về thể chất, sinh lí của từng học sinh Thể lực (chiều cao, cân nặng ), sức khỏe (có bệnh tật gì không, có khuyết tật gì không ) nắm vững
những đặc điểm này, giáo viên chủ nhiệm sẽ hướng sự quan tâm của cả lớp tớiviệc giúp em khỏe phát huy mặt mạnh (đảm nhận những công việc nặng nhọc,giúp đỡ bạn yếu đau, bệnh tật), đồng thời hướng sự quan tâm, thông cảm, giúp
đỡ của cả lớp đối với những bạn có thể trạng không bình thường, thông cảm,gần gũi, giúp các bạn hòa nhập nhằm hạn chế và xóa bỏ mặc cảm về khuyết tậtcủa mình cùng nhau phấn đấu vươn tới mục tiêu chung trong tình cảm của tậpthể lớp đoàn kết thân ái
Điều cần quan tâm tìm hiểu khi nhận lớp là giáo viên chủ nhiệm phải tìmhiểu những đặc điểm về tâm lý của mỗi học sinh Khả năng tự nhận thức, tư duy
ở mỗi em (thông minh nhanh nhẹn hay bình thường hoặc chậm) trong học tập,lao động, vui chơi, giao tiếp; tác phong hoạt bát hay chậm chạp, hứng thú hoạtđộng, sở thích, nhu cầu giao tiếp và tình cảm của mỗi em; tính cẩn thận, bồngbột , tính hiền dịu hay nóng nảy việc nắm vững đặc điểm tâm lí của mỗi họcsinh sẽ giúp giáo viên chủ nhiệm lựa chọn, sử dụng phương pháp giáo dục cá biệt có hiệu quả
Tiếp đến giáo viên chủ nhiệm lớp phải có trách nhiệm nắm vững tính cách
và những hành vi đạo đức của từng học sinh.Chăm học hay lười học, khiêm tốnhay ba hoa, trung thực hay giả dối, mạnh dạn hay nhút nhát, nhân hậu vị tha hayích kỉ với bạn bè; có tính tự lập hay ỉ lại, dựa dẫm vào người khác; biết tự trọng,
có ý thức xây dựng bảo vệ danh dự bản thân và tập thể hay vô tổ chức kỉ luật
Cuối cùng khi lập kế hoạch này người giáo viên chủ nhiệm lớp sẽ căn cứvào thời gian của năm học Đầu năm thì nên chọn những đề tài liên quan đến nềnếp, nội quy, mang tính giáo dục chung về đạo đức vì lúc này nhiều em vẫn cònrụt rè, e ngại
Cũng cần lưu ý rằng ở tuổi học sinh trung học cơ sở cuộc sống nội tâmcủa các em có nhiều mặt dễ có những biến đổi do tâm lí lứa tuổi chưa ổn định vàchịu nhiều sự tác động của xã hội, của hoàn cảnh sống Vì thế cần có sự dìu dắt,
Trang 10định hướng đúng và điều chỉnh kịp thời mà có khi người làm cha, làm mẹ chưachắc đã hoàn toàn bằng người giáo viên chủ nhiệm lớp.
Dựa vào những cơ sở trên tôi đã chủ động xây dựng một kế hoạch giáodục kĩ năng cho lớp chủ nhiệm trong 37 tuần học như sau:
1,2,3
Trường học của
tôi!
Phát phiếu kín KN: lắng nghe tích cực-tư
duy phê phán - tìm kiếm và
xử lí thông tin4,5 Lớp học của em! Thảoluậnnhóm KN: lắng nghe tích cực-tưduy phê phán-tìm kiếm và
xử lí thông tin6,7 Em muốn gì ởGVCN lớp em? Phát phiếukín KN: giao tiếp - tìm kiếm vàxử lí thông tin-lắng nghe
KN: tư duy phê phán-lắngnghe tích cực-tự nhận thức-giải quyết vấn đề
KN: hợp tác-đạt mục lắng nghe tích cực
KN: tự nhận thức- khẳngđịnh giá trị - thể hiện sự tựtin-kiên định - đạt mục tiêu20,21
"Tôi thích bạn"
nói hay không?
Phát phiếukín
KN: giải quyêt vấn đề-giaotiếp- kiểm soát cảm xúc-ứng phó với căng thẳng22,23 Làm thế nào vớirác trong lớp? Thảo luận KN: tư duy phê phán- raquyết định
KN: giải quyết mâu hợp tác - thương lượng -lắng nghe tích cực - ứng
Trang 11KN: thể hiện sự cảm hợp tác
-Chú ý: phần ô thực tế để dành ghi những kế hoạch đột xuất hay những thay đổi trong quá trình thực hiện trên lớp để rút kinh nghiệm.
* Bước 2: Triển khai kế hoạch trong các tiết sinh hoạt chủ nhiệm có
chủ đề
Dựa vào bảng kế hoạch đã xây dựng được người giáo viên chủ nhiệm sẽcăn cứ vào tình hình thực tế của từng tuần để triển khai các chủ đề thích hợp Cóthể đảo các chủ đề nếu xét thấy cần thiết và hiệu quả hay có thể thay đổi chủ đềtùy theo hoàn cảnh thực tế Cụ thể trong năm học 2017 - 2018 tôi đã tiến hànhnhư sau:
Ở những tuần đầu của năm học thì giáo viên chủ nhiệm lớp chưa có điềukiện để tiến hành các chủ đề vì tiết sinh hoạt thường dành để ổn định lớp, độingũ cán bộ lớp Khi lớp đã đi vào nề nếp, các em học sinh đã ổn định về mọimặt lúc đó là điều kiện thích hợp để giáo viên chủ nhiệm triển khái các chủ đềtrong các tiết sinh hoạt Cụ thể sau khi dành hai phần ba thời gian, hoặc một nửathời gian tùy theo tình hình của lớp trong tiết sinh hoạt đó thì người giáo viênchủ nhiệm sẽ dành thời gian còn lại cho các em hoạt động vui chơi theo chủ đề
Sau khi khai giảng học sinh đã ổn định nề nếp, quen thầy quen cô, quenbạn quen bè tôi bắt đầu triển khai các chủ đề ở các tiết sinh hoạt như sau:
1 Chủ đề : Trường học của tôi.
- Phát phiếu trắng cho học sinh cả lớp, đề nghị các em trình bày ý kiếncủa mình bằng cách viết vào giấy Yêu cầu là phải độc lập không trao đổi để cóchính kiến riêng
- Giáo viên thu lại và sàng lọc nhanh các ý kiến, lọc ra những ý kiến viếtkhông đạt yêu cầu, lấy các ý kiến hay, độc đáo
- Giáo viên chủ nhiệm nhờ lớp trưởng đọc các ý kiến lên