Thiết kế đề cương bài học theo chủ đề chương “đại cương về kim loại” góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn hóa học lớp 12 nâng cao (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ VĂN PHÊ THIẾT KẾ CÁC CHỦ ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ BÀI TẬP CHƯƠNG “ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI” GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ VĂN PHÊ

THIẾT KẾ CÁC CHỦ ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ BÀI TẬP

CHƯƠNG “ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI”

GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC

MÔN HÓA HỌC LỚP 12 NÂNG CAO

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS LÊ VĂN DŨNG

Huế, Năm 2015

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của

cá nhân tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong Luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác

Huế, tháng 5 năm 2015

Tác giả luận văn

Lê Văn Phê

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời Cảm Ơn

Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Khoa Hóa học trường ĐHSP Huế, được sự hướng dẫn tận tình của thầy cô giáo, sự giúp

đỡ của đồng nghiệp kết hợp với sự nỗ lực của bản thân tôi đã hoàn thành luận văn này

Tôi chân thành biết ơn sâu sắc sự quan tâm, giúp đỡ to lớn của TS Lê Văn Dũng cùng quý thầy cô tham gia giảng dạy trong suốt khóa học, sự hướng dẫn nhiệt tình đầy tâm huyết của quý thầy cô đã giúp tôi hoàn thành luận văn của mình

Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã nhận được sự hỗ trợ, động viên tích cực của cán bộ giảng viên Khoa Hóa, Phòng đào tạo sau đại học trường ĐHSP Huế; cán bộ, giáo viên, các em học sinh trường THPT Long Khánh, THPT Văn Hiến thuộc thị

xã Long Khánh tỉnh Đồng Nai; bạn bè thân thiết và các thành viên trong gia đình

Tôi trân trọng cảm ơn!

Mặc dù đã rất cố gắng, song trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn vẫn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung của Hội đồng bảo

vệ luận văn cùng Quý độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn

Huế, tháng 5 năm 2015

Tác giả

Lê Văn Phê

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

PHẦN I: MỞ ĐẦU 7

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 7

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 8

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 8

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 9

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận 9

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: 9

5.3 Thực nghiệm sư phạm 9

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 9

7 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 9

PHẦN II: NỘI DUNG 10

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 10

1.1 Đổi mới PPDH theo hướng dạy học tích cực 10

1.1.1 Những xu hướng dạy học hóa học hiện nay 10

1.1.2 Dạy học tích cực 11

1.1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực 11

1.1.2.2 Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực 11

1.1.3 Một số phương pháp dạy học, kỹ thuật dạy học tích cực cần được phát triển ở trường phổ thông 12

1.3.1.1 Phương pháp thuyết trình 12

1.3.1.2 Phương pháp vấn đáp (đàm thoại) 13

1.3.1.3 Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề 13

1.3.1.4 Tổ chức hoạt động nhóm 14

1.3.1.5 Kỹ thuật động não 15

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.1.4 Điều kiện áp dụng phương pháp dạy học tích cực 15

1.1.4.1 Giáo viên 15

1.1.4.2 Học sinh 15

1.1.4.3 Chương trình và SGK 15

1.1.4.4 Thiết bị dạy học 15

1.1.4.5 Đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh 16

1.2 Vấn đề tự học ở trường THPT 16

1.2.1 Tự học và các hình thức tự học đối với sự phát triển tư duy và lĩnh hội kiến thức của học sinh 16

1.2.1.1 Tự học hoàn toàn (không có GV) 16

1.2.1.2 Tự học trong một giai đoạn của quá trình học tập 16

1.2.1.3 Tự học qua tài liệu hướng dẫn 17

1.2.1.4 Tự học dưới sự hướng dẫn của GV ở lớp 17

1.2.2 Thực trạng vấn đề dạy - học môn hóa học của HS THPT hiện nay 17

1.2.3 Thiết kế đề cương bài học - giải pháp có hiệu quả để phát huy tính tích cực chủ động và khuyến khích ý thức tự học của học sinh 18

1.3 Bài tập hóa học 19

1.3.1 Khái niệm về BTHH 19

1.3.2 Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học 19

1.3.2.1 Tác dụng trí dục 19

1.3.2.2 Tác dụng đức dục 20

1.3.2.3 Tác dụng giáo dục kỹ thuật tổng hợp 20

1.3.3 Phân loại bài tập hóa học 20

1.3.3.1 Dựa vào nội dung toán học của BTHH 20

1.3.3.2 Dựa vào hoạt động của HS khi giải BTHH 20

1.3.3.3 Dựa vào yêu cầu của BTHH 20

1.3.3.4 Dựa vào cách thức tiến hành kiểm tra 20

1.3.3.5 Dựa vào phương pháp giải bài tập 20

1.3.3.6 Dựa vào mục đích sử dụng 21

1.3.4 Xu hướng phát triển của BTHH hiện nay 21

1.3.5 Ý nghĩa của BTHH đối với việc phát triển năng lực tư duy và tạo hứng thú cho HS trong học tập môn hóa học 21

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chương 2: NỘI DUNG 22

2.1 Thiết kế các chủ đề lý thuyết và xây dựng hệ thống bài tập chương đại cương về kim loại lớp 12 THPT 22

2.1.1 Nội dung kiến thức và mục tiêu của phần Hóa học vô cơ trong chương trình lớp 12 THPT 22

2.1.1.1 Nội dung 22

2.1.1.2 Mục tiêu 22

2.1.2 Thiết kế đề cương bài học trên cơ sở định hướng nội dung kiến thức và xây dựng hệ thống câu hỏi cho học sinh chuẩn bị ở nhà 22

2.1.2.1 Cơ sở xây dựng Đề cương bài học 22

2.1.2.2 Sử dụng Đề cương bài học như là một “mắt xích ”trong quá trình dạy học 23

2.1.3 Vị trí, mục tiêu chương Đại cương về kim loại trong chương trình Hóa học 12 THPT 23

2.1.3.1 Vị trí 23

2.1.3.2 Mục tiêu 24

2.1.3.3 Thiết kế đề cương bài học cho chương Đại cương về kim loại 24

2.1.4 Đề cương bài học chương đại cương về kim loại 27

2.1.4.1 Chủ đề 1: Cấu tạo và tính chất chung của kim loại 27

2.1.4.2 Chủ đề 2: Dãy điện hóa của kim loại-sự ăn mòn kim loại 34

2.1.4.3 Chủ đề 3: Sự điện phân - điều chế kim loại 44

2.1.4.4 Chủ đề 4: Luyện tập -thực hành - kiểm tra 52

2.2 Tuyển chọn, giới thiệu một số phương pháp giải toán hóa học tiếp cận đề thi đại học liên quan chương đại cương về kim loại 53

2.2.1 Kim loại thể hiện nhiều mức oxi hóa tác dụng dung dịch axit 53

2.2.2 Kim loại tác dụng với hỗn hợp axit 54

2.2.3 Bài toán hỗn hợp kim loại tác dụng dung dịch chứa hỗn hợp muối 57

2.2.4 Kim loại bị oxi hóa nhiều lần với các chất oxi hóa khác nhau 58

2.2.5 Bài toán về phản ứng giữa sắt với dung dịch AgNO3; HNO3 (hay H2SO4 đặc nóng) 59

2.2.6 Bài toán về kim loại phản ứng với dung dịch muối sắt (III) 62

2.2.7 Bài toán về phản ứng của kim loại với dung dịch hỗn hợp: muối và axit 63

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2.8 Bài toán nhiệt nhôm 65

2.2.9 Bài toán vận dụng sự bảo toàn nguyên tử của nguyên tố, bảo toàn electron trong cả quá trình phản ứng 66

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 70

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 70

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 70

3.3 Địa bàn và thời gian thực nghiệm sư phạm 70

3.4 Nội dung thực nghiệm sư phạm 71

3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 72

3.5.1 Kết quả TNSP 72

3.5.2 Xử lý kết quả TNSP 72

3.5.3 Vẽ đồ thị đường lũy tích và biểu đồ 75

3.6 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 77

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 78

I KẾT LUẬN 78

II KIẾN NGHỊ 79

1 Đối với Sở giáo dục và Đào tạo 79

2 Đối với trường THPT 79

3 Đối với giáo viên 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

 BẢNG

Bảng 1.1: Các mức trình độ đặt và giải quyết vấn đề 14

Bảng 1.2 Kết quả thăm dò mức độ hứng thú và chọn thi môn Hóa học của HS 17

Bảng 1.3 Kết quả thống kê PPDH của GV thường sử dụng (THPT Long Khánh) 18 Bảng 2.1 Sơ đồ phân phối các tiết học trong chương Đại cương về kim loại 26

Bảng 2.2 Cấu hình electron và kiểu mạng tinh thể kim loại 33

Bảng 3.1 Lớp tham gia thực nghiệm và GV giảng dạy 71

Bảng 3.2 Bảng phân phối tần suất, tần suất lũy tích bài kiểm tra 15’ 73

THPT Long Khánh và THPT Văn Hiến 73

Bảng 3.3 Bảng phân phối theo kết quả học tập bài kiểm tra 15’ cả 2 trường THPT Long Khánh và THPT Văn Hiến 73

Bảng 3.4 Bảng tổng hợp các tham số bài kiểm tra 15’ hai trường 73

THPT Long Khánh và Văn Hiến 73

Bảng 3.5 Bảng phân phối tần suất, tần suất lũy tích bài kiểm tra 45’ 74

Bảng 3.6 Bảng phân phối theo kết quả học tập bài kiểm tra 45’ cả 2 trường 74

Bảng 3.7 Bảng tổng hợp các tham số bài kiểm tra 45’ hai trường 74

 HÌNH Hình 2.1 Các kiểu mạng tinh thể của kim loại 27

Hình 2.2 Mô phỏng sự hoạt động của pin điện hóa Zn - Cu 37

Hình 2.3 Mô phỏngthí nghiệm ăn mòn kim loại Zn khi tiếp xúc dd H2SO4 39

Hình 2.4 Mô phỏng thí nghiệm điện phân dd CuSO4 anot trơ 45

Hình 2.5 Mô phỏng thí nghiệm điện phân dd CuSO4 anot bằng đồng 46

 BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Đồ thị cột biểu diễn kết quả học tập qua bài kiểm tra 15’ của HS 76

hai trường THPT Long Khánh; Văn Hiến 76

Biểu đồ 3.2 Đồ thị cột biểu diễn kết quả học tập qua bài kiểm tra 45’ của HS 76

hai trường THPT Long Khánh và Văn Hiến 76

 ĐỒ THỊ Đồ thị 3.1 Đường lũy tích bài kiểm tra 15’ của HS hai trường THPT Long Khánh; Văn Hiến 75

Đồ thị 3.2 Đường lũy tích bài kiểm tra 45’ của HS cả hai trường THPT Long Khánh và Văn Hiến 75

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đất nước ta đang trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, đòi hỏi nền giáo dục nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng phải đổi mới mạnh mẽ để nâng cao chất lượng đào tạo nhằm cung cấp nguồn nhân lực có đủ năng lực và trình độ để xây dựng

và phát triển đất nước Báo cáo chính trị của Đảng tại Đại hội XI ghi rõ: “Đổi mới

căn bản và toàn diện về giáo dục, đào tạo, Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra , nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lí tưởng , đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”

Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã kí ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8,

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) với nội

dung “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa và hội nhập quốc tế” Trong đó mục tiêu của giáo dục phổ thông là “ tập

trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”

Một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến chất lượng giáo dục bậc THPT còn có những hạn chế nhất định là do ý thức tự học của học sinh chưa tốt, ỷ lại vào sự chỉ dẫn của GV, quá coi trọng việc học thêm ngoài giờ HS thường ít đọc SGK và không chuẩn bị bài trước khi đến lớp dẫn đến GV không đủ thời gian để truyền tải nội dung bài học và HS ít tham gia tích cực vào giờ học, làm thêm bài tập để rèn luyện kỹ năng, củng cố kiến thức

Để khắc phục những hạn chế nêu trên đồng thời góp phần xây dựng và rèn luyện thói quen tự học cho HS chúng tôi đề xuất:

- Giáo viên nên thiết kế đề cương bài học cho HS trong mỗi chương qua hệ thống câu hỏi biên soạn phù hợp trình độ học sinh mỗi lớp nhằm định hướng cho học sinh những nội dung cần phải tìm hiểu trước ở SGK

Demo Version - Select.Pdf SDK

- Xây dựng hệ thống bài tập bổ trợ phù hợp với từng chủ đề lý thuyết

Từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài:

“Thiết kế Đề cương bài học theo chủ đề chương “Đại cương về kim loại” góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học lớp 12 nâng cao ”

Đề tài gồm có hai phần và 8 phụ lục:

Phần 1: Mở đầu

Phần 2: Nội dung

- Thiết kế các chủ đề bài học và bài tập vận dụng trong chương Đại cương về kim loại

- Tuyển chọn, giới thiệu các phương pháp giải toán hóa học nhanh gọn tiếp cận đề thi đại học liên quan đến chương Đại cương về kim loại

- Thực nghiệm sư phạm

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục đích:

- Đề xuất thiết kế đề cương học tập nhằm khuyến khích HS tự học, chuẩn bị bài ở nhà và sử dụng SGK, tham khảo tài liệu

- Định hướng cho học sinh có thói quen tìm hiểu nội dung bài học qua sách tham khảo, mạng internet

- Xây dựng hệ thống bài tập hóa học để củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng giải bài tập cho học sinh khối 12 nhằm tích cực hóa nhận thức, phát triển năng lực tư duy và đáp ứng nguyện vọng thi đại học, thi học sinh giỏi của học sinh

Nhiệm vụ:

- Nghiên cứu lý luận chung về phương pháp dạy và học môn Hóa học

- Tìm hiểu thực trạng dạy - học môn Hóa học lớp 12 hiện nay

- Thiết kế đề cương học tập và xây dựng hệ thống bài tập trong chương Đại cương về kim loại - Hóa học lớp 12 THPT

- Xây dựng hệ thống bài tập và sử dụng BTHH để rèn luyện kỹ năng và phát triển tư duy cho học sinh

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT

- Đối tượng nguyên cứu: Hệ thống lý thuyết và bài tập chương Đại cương về

kim loại - Hóa học 12 THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Chương trình hóa học khối 12 mà trọng tâm là chương Đại cương về kim loại

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các tài liệu lý luận dạy học và phương pháp dạy học hóa học

- Nghiên cứu lý thuyết về kiểm tra đánh giá

- Nghiên cứu lý luận và phương pháp bồi dưỡng học sinh tự học, tự nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Nghiên cứu thực tế dạy - học môn hóa học ở trường THPT Long Khánh (công lập), trường THPT Văn Hiến (tư thục) thuộc Thị xã Long Khánh

- Nghiên cứu kỹ năng vận dụng giải bài tập hóa học của học sinh 12

5.3 Thực nghiệm sư phạm

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thiết kế được đề cương học tập và xây dựng hệ thống bài tập phù hợp với thời lượng học tập, trình độ nhận thức của học sinh và tiếp cận được nội dung đề thi đại học môn Hóa học thì sẽ nâng cao chất lượng môn Hóa học bậc THPT, khuyến khích thầy - trò tăng cường tự học, tự nghiên cứu góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, phát hiện và đào tạo nhân tài cho đất nước

7 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

- Thiết kế đề cương học tập cho học sinh qua chương Đại cương về kim loại -

Hóa học 12 nhằm nâng cao ý thức tự học của học sinh

- Xây dựng hệ thống bài tập để bồi dưỡng kỹ năng vận dụng kiến thức và nâng cao năng lực tư duy cho học sinh khối 12

Demo Version - Select.Pdf SDK