Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM PHAN THỊ CẨM VÂN TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH PHẦN KIM LOẠI HÓA H

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHAN THỊ CẨM VÂN

TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG

BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC

CHO HỌC SINH PHẦN KIM LOẠI HÓA HỌC 12 NÂNG CAO TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HÓA HỌC

Mã số: 60 14 0111

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

HUẾ, NĂM 2014

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nên trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng

và chưa từng được công bố trong một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Phan Thị Cẩm Vân

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tốt luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân

thành đến thầy giáo PGS.TS Nguyễn Xuân Trường, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy giáo, cô giáo khoa Hóa, phòng Đào tạo sau Đại học, trường Đại học Sư phạm Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Qua đây, tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý thầy giáo, cô giáo, các em học sinh trường THPT Thuận An, trường THPT Bùi Thị Xuân, trường THPT Đặng Huy Trứ đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè

và đồng nghiệp đã ủng hộ, động viên, tạo điều kiện tốt nhất và đóng góp những ý kiến quý báu về nhiều mặt trong suốt quá trình tôi học tập.

Huế, tháng 09 năm 2014 Tác giả luận văn Phan Thị Cẩm Vân

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC .1

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT .5

DANH MỤC CÁC BẢNG .6

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ .6

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Phạm vi nghiên cứu 9

7 Giả thuyết khoa học 9

8 Những đóng góp của đề tài 9

NỘI DUNG .11

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỰ HỌC VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC .11

1.1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11

1.1.1 Trên thế giới 11

1.1.2 Trong nước 12

1.2 BÀI TẬP HÓA HỌC VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN 13

1.2.1 Khái niệm bài tập hóa học [21], [26], [27] 13

1.2.2 Phân loại bài tập hóa học [8], [14], [17], [21], [27] 14

1.2.3 Tác dụng của bài tập hóa học [17], [21] 15

1.2.4 Xu hướng phát triển của BTHH [4], [22], [23] 16

1.2.4.1 Dạy học lấy học sinh làm trung tâm 16

1.2.4.2 Đổi mới PPDH theo hướng hoạt động hoá người học 16

1.2.4.3 Tiếp cận kiến tạo trong dạy học 17

1.3 TỰ HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TỰ HỌC CỦA HS TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 17

Trang 5

1.3.1 Khái niệm tự học 17

1.3.2 Vai trò của tự học [2], [5], [7], [21] 18

1.3.3 Các hình thức tự học 19

1.4 THỰC TRẠNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ VIỆC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT 20

1.4.1 Mục đích điều tra 20

1.4.1.1 Đối với học sinh 20

1.4.1.2 Đối với giáo viên 20

1.4.2 Đối tượng điều tra 21

1.4.3 Mô tả phiếu điều tra 21

1.4.3.1 Phiếu điều tra học sinh 21

1.4.3.2 Phiếu điều tra giáo viên 21

1.4.4 Kết quả điều tra (lưu ở đĩa CD) 21

1.4.5 Nhận xét thực tế dạy học và sử dụng bài tập hoá học để nâng cao năng lực tự học ở trường THPT hiện nay 21

CHƯƠNG 2 TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN KIM LOẠI LỚP 12 .23

2.1 NGUYÊN TẮC TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG HTBT HÓA HỌC PHẦN KIM LOẠI BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 23

2.1.1 Đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại 23

2.1.2 Đảm bảo tính logic, hệ thống 23

2.1.3 Đảm bảo tính đầy đủ, đa dạng, phù hợp với các đối tượng HS 23

2.1.4 Đảm bảo tính vừa sức 23

2.1.5 Bám sát nội dung dạy học, chú trọng kiến thức trọng tâm 24

2.1.6 Gây hứng thú cho người học 24

2.1.7 Tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tự học 24

2.1.8 Vận dụng được kiến thức và phát triển tư duy 24

2.2 QUI TRÌNH TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG HTBT BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC 25

2.3 TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HTBT BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC 26

2.3.1 Tổng quan về HTBT bồi dưỡng tự học phần kim loại 12 nâng cao 26

2.3.2 Hệ thống bài tập chương 5 “ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI” 27

2.4 Sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học phần kim loại lớp 12 nâng cao 55

Trang 6

2.4.1 Hướng dẫn sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học 55

2.4.2 Một số kiến thức HS cần nắm để tự làm bài tập 56

2.4.3 Hướng dẫn giải chi tiết một số bài tập 66

2.4.3.1 Hướng dẫn giải bài tập chương 5 “ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI” 66

2.4.3.2 Hướng dẫn giải bài tập chương 6 “KIM LOẠI KIỀM – KIM LOẠI KIỀM THỔ - NHÔM” (lưu ở đĩa CD) 87

2.4.3.3 Hướng dẫn giải bài tập chương 7 “CROM – SẮT – ĐỒNG” (lưu ở đĩa CD) 87

2.5 Những lưu ý khi sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học 87

2.5.1 Đối với học sinh 87

2.5.2 Đối với giáo viên 87

2.6 Đề kiểm tra dùng thực nghiệm sư phạm 88

2.6.1 Ma trận, đề kiểm tra và đáp án chương 5 (lưu ở đĩa CD) 88

2.7 Giáo án dạy học chương 5, 6, 7 (lưu ở đĩa CD) 88

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .90

3.1 MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM 90

3.2 ĐỐI TƯỢNG THỰC NGHIỆM 90

3.3.TIẾN TRÌNH THỰC NGHIỆM 90

3.3.1 Chọn lớp TN và ĐC 90

3.3.2 Trao đổi với GV về việc hướng dẫn HS sử dụng HTBT và phương pháp tiến hành TN 91

3.3.3 Giao HTBT và hướng dẫn HS sử dụng 91

3.3.4 Kiểm tra 91

3.3.5 Xử lí kết quả thực nghiệm 91

3.3.5.1 Điểm trung bình cộng 91

3.3.5.2 Phương sai S2 và độ lệch chuẩn S 91

3.3.5.3 Sai số tiêu chuẩn 92

3.3.5.4 Hệ số biến thiên 92

3.3.5.5 Đại lượng kiểm định t (Student) 92

3.4 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 93

3.4.1 Kết quả thực nghiệm sư phạm 93

3.4.1.1 Phân phối tần số, tần suất bài kiểm tra lần 1, 2, 3 93

3.4.1.2 Đồ thị tích lũy bài kiểm tra lần 1, 2, 3 94

Trang 7

3.4.1.3 Tổng hợp kết quả học tập sau 3 lần kiểm tra 95

3.4.1.4 Tổng hợp các tham số đặc trưng của 3 bài kiểm tra 96

3.4.2 Nhận xét kết quả thống kê 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .98

1 Kết luận 98

2 Kiến nghị 99

3 Hướng phát triển của đề tài 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

Trang 8

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

BTHH : Bài tập hóa học

đktc : Điều kiện tiêu chuẩn

ĐLBT : Định luật bảo toàn

HTBT : Hệ thống bài tập

O-K : Oxi hóa khử

SGK : Sách giáo khoa

THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông

TNKQ : Trắc nghiệm khách quan

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.2 Nhận biết các ion kim loại 58

Bảng 3.1 Các lớp TN và ĐC 90

Bảng 3.2 Tần số tích lũy bài kiểm tra lần 1, 2, 3 93

Bảng 3.3 Tần suất tích lũy bài kiểm tra lần 1, 2, 3 93

Bảng 3.4 Tổng hợp kết quả học tập 3 bài kiểm tra 95

Bảng 3.5 Tổng hợp các tham số đặc trưng 3 bài kiểm tra 96

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1.1 Sơ đồ cấu trúc của hệ bài tập 14

Hình 2.1 Pin điện hóa (a) 28

Hình 2.2 Pin điện hóa (b) 29

Hình 2.3 Pin điện hóa (c) 29

Hình 2.4 Điện phân dung dịch CuSO4

Hình 2.5 Sơ đồ tách chất 57

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 94

Hình 3.4 Đồ thị đường lũy tích tổng hợp 3 bài kiểm tra 95

Hình 3.5 Thống kê chất lượng bài kiểm tra 1 tiết 95

Trang 10

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại đã bước vào thập niên đầu của thế kỉ XXI, thế kỉ mà tri thức và kĩ năng của con người được coi là yếu tố quyết định sự phát triển xã hội Người ta nói thế kỉ XXI là thế kỉ của nền văn minh trí tuệ, để có được nền văn minh đó thì giáo dục phải đào tạo những con người thông minh, trí tuệ, sáng tạo, phát triển và giàu tính nhân văn cho xã hội

Muốn đáp ứng được mục tiêu đào tạo đó thì trong chiến lược giáo dục nhất thiết phải đổi mới phương pháp dạy học để thích ứng với sự bùng nổ tri thức, có tác dụng quyết định với tiến trình phát triển xã hội, ngược lại nếu việc dạy và học một cách thụ động sẽ không đáp ứng được những yêu cầu đó

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay là: Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của người học; Bồi dưỡng phương pháp tự học; Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; Hình thành thái độ tình cảm hứng thú học tập cho học sinh Chủ yếu là để học tập không ngừng, học tập suốt đời, mỗi người phải biết cách tự học, biết phát huy cao độ tiềm năng của bản thân Vì vậy, tự học là một vấn đề cốt lõi thuộc mục tiêu của giáo dục hiện đại

Vậy việc tăng cường năng lực tự học cho học sinh nói chung là một yếu tố rất quan trọng và dạy học chủ yếu là dạy cách học, dạy cách tư duy Dạy cách học chủ yếu là dạy phương pháp tự học

Một trong những phương pháp bồi dưỡng HS tự học môn hóa học ở trường THPT

là sử dụng HTBT BTHH đóng vai trò vừa là nội dung vừa là phương tiện để chuyển tải kiến thức, phát triển tư duy và kỹ năng thực hành bộ môn một cách hiệu quả nhất BTHH không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụng kiến thức mà còn là phương tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới

Bên cạnh đó, do thời gian dạy học môn hoá học trên lớp còn hạn hẹp, thời gian ôn tập, hệ thống hoá lý thuyết và giải bài tập chưa được nhiều, không phải HS nào cũng

đủ thời gian để thấu hiểu, ghi nhớ và vận dụng những kiến thức mà GV truyền thụ ở trên lớp Vì vậy việc tự học ở nhà của HS là rất quan trọng và cần thiết

Trang 11

Ngoài ra phần hóa vô cơ được đánh giá là phần trọng tâm của chương trình hóa học lớp 12 Với những lí do nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài: “TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC

TỰ HỌC CHO HỌC SINH PHẦN KIM LOẠI HÓA HỌC 12 NÂNG CAO TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”

Tôi hy vọng sẽ góp phần giúp các em nâng cao năng lực nhận thức và tư duy, năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề trong học tập và trong cuộc sống Mặt khác cung cấp cho các em một hệ thống bài tập để ôn luyện, phục vụ cho các kỳ thi cuối cấp

Đây là ý tưởng thiết thực giúp giáo viên nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, giúp học sinh có kĩ năng tự học để tự học suốt đời, giúp học sinh có khả năng hợp tác trong học tập hiện nay và trong lao động sau này

2 Mục đích nghiên cứu

Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài:

+ Tự học và phát triển năng lực tự học của HS

+ Bài tập hóa học và những xu hướng phát triển

- Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng hệ thống BTHH bồi dưỡng việc tự học cho HS trong quá trình dạy học

- Xây dựng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT

- Hướng dẫn HS sử dụng HTBT đã xây dựng một cách hợp lí, hiệu quả

- TN sư phạm để đánh giá hiệu quả của HTBT đã xây dựng và các biện pháp đã

đề xuất từ đó rút ra kết luận về khả năng áp dụng đối với HTBT đã đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu : Việc tuyển chọn, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng

năng lực tự học cho HS phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT

- Khách thể nghiên cứu : Quá trình dạy học hóa học ở trường THPT

Trang 12

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Các phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Đọc và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại và hệ thống hóa

5.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp điều tra bằng các phiếu câu hỏi

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp chuyên gia

- TN sư phạm đánh giá hiệu quả, tính khả thi của HTBT và các biện pháp bồi dưỡng HS tự học đã đề xuất

5.3 Các phương pháp thống kê toán học dùng để xử lí kết quả TN sư phạm

6 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung kiến thức được giới hạn trong 3 chương:

+ Chương 5: ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI

+ Chương 6: KIM LOẠI KIỀM – KIM LOẠI KIỀM THỔ – NHÔM

+ Chương 7: CROM – SẮT – ĐỒNG

- Địa bàn nghiên cứu :

+ Trường THPT Thuận An, Huế

+ Trường THPT Bùi Thị Xuân, Huế

+ Trường THPT Đặng Huy Trứ, Huế

- Thời gian nghiên cứu : từ 01/12/2013 đến 30/04/2014

7 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và sử dụng hợp lí, có hiệu quả HTBT bồi dưỡng HS tự học

phần kim loại hóa học 12 thì sẽ nâng cao được kết quả dạy học hóa học hiện nay ở trường THPT

8 Những đóng góp của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ ý nghĩa, tác dụng của BTHH trong quá trình tự học của HS

- Đề xuất nội dung và phương pháp bồi dưỡng việc tự học của HS

- Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS phần kim loại hóa học 12 nâng cao trường THPT

- Đề xuất cách lựa chọn các dạng BTHH để bồi dưỡng việc tự học của HS

Trang 13

- Giúp HS rèn luyện các kĩ năng giải BTHH góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học ở trường THPT

- Là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong quá trình dạy học hóa học ở trường THPT

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	1,68 MB