Quan điểm của đảng cộng sản việt nam về xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

* Mục đích của nhóm khi chọn đề tài : Đó là nhằm giúp chúng em hiều rõ hơn về nền văn hoá tiên tiến đậm đã bản sắc dân tộc của Việt Nam, nẳm bắt được sự chỉ đạo của Ðảng góp phần nâng ca

Phần I : MỞ ĐẦU

Cùng với sự phát triển như vũ bảo của nền kinh tế, nền văn hóa cũng phát triển mạnh mẽ làm cho xă hội ngày càng văn minh tiến bộ hơn, con người

mở mang được tầm vóc của mình hơn Dưới tác động của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin, hành tinh của chúng ta trở nên nhỏ bé, không một quốc gia nào có thể phát triển trong sự biệt lập với thể giới bên ngoài Ngược lại,

sự tùy thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng và tác động trực tiếp đến từng quốc gia, từng khu vực và toàn thể giới Hiện tượng cộng sinh văn hóa là một tẩt yếu và là một đặc trưng mới của văn hóa thế giới Mỗi người đều được sống với bản sắc văn hóa dân tộc mình, lại vừa được tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác Khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, đời sống vật chất ngày càng được nâng cao Đời sống đạo đức của con người lại có su hướng

sa sút, những vấn nạn xã hội ngày càng gia tăng: “đồng tiền lên ngôi, lối sống vụ lợi ích kỷ, thực dụng, tôn thờ các giá trị vật chẩt, các tiện nghi tiêu dùng và hưởng lạc, sự trỗi dậy của chủ nghĩa cá nhân cực đoan đã lấn át và làm xói mòn các giá trị tinh thần, làm hủy hoại đạo đức, nhân cách phát triển có nguy cơ biến thành phản phát triển bởi sự coi thường đạo đức và các nền tảng của đạo đức xã hội” Chính lúc này vẩn đề văn hóa trở nên quan trọng nhất Ở một tiểu vùng mà văn hoá của một vài nước lớn dễ chi phối, ảnh hưởng và có xu thế đồng hóa, bộc lộ rõ qua các thời kỳ lịch sử Nhưng văn hoá Việt Nam vẫn tồn tại bền vững và có bản sắc riêng cho đến ngày nay Trong giai đoạn hội nhập và phát triển của nền kinh tế các nền văn hóa khác sẽ theo chân tràn vào nước ta Nền văn hóa Việt đang đứng trước những cơ hội lớn đổi mới nền văn hóa đề theo kịp với thời đại và tiến bộ xã hội Nhưng nó cũng đặt ra một thách thức lớn : “Làm thể nào để vừa phát triển lại phải vừa giữ được những giá trị tinh hoa của dân tộc?”

*Lí do chọn đề tài: Hiện nay Ðảng và nhà nước ta đã có những chủ trương chính sách gì để xây dựng , bảo tồn và phát triển nền văn hóa Ðó cũng là một vẩn đề lớn mang tính cấp thiết mà chúng ta cần phải quan tâm

và tìm hiểu Chính vì vậy chúng em lựa chọn đề tài : “ Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” để nghiên cứu và tìm hiểu Trong quá trình nghiên cứu, do một vài yếu

tố khách quan cũng như năng lực có hạn nên bài tiểu luận còn nhiều sai sót hoặc chưa được đầy đủ và hoàn thiện Rất mong được sự góp ý từ thầy cô và các bạn Chúng em xin chân thành cảm ơn

* Mục đích của nhóm khi chọn đề tài : Đó là nhằm giúp chúng em hiều

rõ hơn về nền văn hoá tiên tiến đậm đã bản sắc dân tộc của Việt Nam, nẳm bắt được sự chỉ đạo của Ðảng góp phần nâng cao nhân thức của mỗi người trong việc xây dựng ,bảo vệ và phát triển nền Văn hoá của dân tộc

* Phạm vi nghiên cứu :

- Sự phát triển của nền văn hoá ở Việt Nam từ xưa đến nay

- Chủ chương xây dụng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc của Đảng

Phần II : Nội dung tiểu luận

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, cùng với quá trình đặt trọng tâm vào đổi mới về kinh tế, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam

đã xác định đường lối xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Quan điểm này đánh dấu sự phát triển tư duy lý luận của Đảng, đồng thời cũng là kết quả tổng kết thực tiễn xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam trong suốt quá trình lãnh đạo của Đảng

Nhận thức toàn diện và sâu sắc về phương hướng, đặc trưng, nhiệm vụ

và giải pháp để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc là một trong những yêu cầu cấp thiết để tạo nên sự thống nhất và đồng thuận xã hội, tạo động lực cho việc triển khai các nghị quyết của Đảng về lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ đổi mới hiện nay Đồng thời, đây cũng là cơ sở để chúng ta kế thừa những quan điểm và thành tựu lý luận này để xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam

Chương I Đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

1.1 Khái niệm về văn hóa và văn hóa Việt Nam.

Khái niệm văn hóa thường được tiếp cận ở hai cấp độ lý luận và thực

tiễn Ở cấp độ lý luận, văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần

do loài người (cá nhân và cộng đồng) sáng tạo ra để phục vụ sự tồn tại và phát triển của xã hội Bản chất của văn hóa là sự sáng tạo, vươn tới cái Chân

- Thiện - Mỹ, vươn tới các giá trị nhân văn đem lại hạnh phúc cho con người Văn hóa là “thiên nhiên” thứ hai do con người tạo ra để phục vụ con người Ở cấp độ thực tiễn, văn hóa thể hiện trong toàn bộ hoạt động sống của con người, từ hoạt động sản xuất vật chất đến hoạt động tinh thần, phản ánh kiểu lựa chọn sáng tạo của cá nhân và cộng đồng

Như vậy, văn hóa vừa là sản phẩm sáng tạo của con người, vừa là môi trường nhân tạo để nuôi dưỡng đời sống vật chất và tinh thần của con người Cùng với thiên nhiên thứ nhất do tạo hóa tạo nên, văn hóa trở thành môi trường sống của con người, văn hóa được nhìn nhận là động lực của sự tiến

bộ xã hội Cần phải khắc phục nhận thức phiến diện về văn hóa, đồng nhất văn hóa với một vài hoạt động thuộc lĩnh vực tinh thần và xem nhẹ vai trò, chức năng xã hội của nó

Bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam bao gồm những giá tri bền vững, những tinh hoa được vun đắp qua hàng ngàn năm đầu tranh dựng nước và giữ nước, tạo thành những nét đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam Lich sử dân tộc ta từ thời dựng nước là lịch sử không ngừng đầu tranh chống ngoại xâm để giành và giữ nền độc lập, tạo nên phầm chất cao

cả và thiêng liêng của bản sắc văn hoá dân tộc, đó là tinh thần yêu nước thương nòi Chủ nghĩa yêu nước của văn hoá dân tộc ta không chỉ biểu lộ ở lòng dũng cảm, bản sắc văn hoá dân tộc không chỉ là cái ngưng đọng, bất biến mà nó luôn phát triền một cách biện chứng theo xu hướng tích lũy, thu nạp những điều tốt đẹp, tiến bộ, đồng thời sa thải những cái xẩu, cái lạc hậu không phù hợp với thời đại Dân tộc Việt Nam là một dân tộc bình đắng với tất cả các dân tộc trên thể giới, có chủ quyền, độc lập và toàn vẹn về lãnh thổ, có lịch sử dựng nước và giữ nước Do đó chúng ta có một nền văn hoá riêng, mang phong cách, bản sắc độc đáo của khu vực Á-Ðông

1.2 Lịch sử hình thành của nền văn hóa Việt Nam.

Văn hoá dân tộc Việt Nam là thành tựu của cả dân tộc Việt Nam, được hình thành trong quá trình đầu tranh với thiên nhiên, chổng ngoại xâm và thực tiễn của lao động, gắn liền với lich sử phát triển của dân tộc Trước hết

là nền Văn hoá thời Tiền sử với những thành tựu ban đầu của người nguyên thuỳ ở núi Đọ (Thanh Hoá), sau đó là nền văn hóa SƠn Vi (hậu kỳ đá cũ) Đặc trưng của nền Văn hoá này là sản bắt, bài lượm, dùng đã làm công cụ sản xuất Theo dấu tích khảo cổ học, thời kỳ này “người nguyên thuỳ đã biết dùng lửa” Từ thể giới quan triết học thừa nhận rằng: việc chôn người chết kèm theo những vật dụng là thể hiện niềm tin về một thể giới khác Ðây được xem là một quan niệm nhân Văn, nhân đạo sâu sắc bước đầu của tồ tiên người Việt Thời kỳ đã mới (cách đây hơn một vạn năm) đã đánh đầu một bước tiến quan trọng trong lối sống của con người Thời kỳ này con người đã nhân biết, tận dụng và sử dụng nhiều loại nguyên vật liệu từ đá, đất sét, sừng, xương, tre, nứa, gỗ để làm công cụ sản xuất Họ đã biết làm gốm, thuần dưỡng động vật, trồng cây, biết định cư thành từng nhóm, dân số tăng lên Chính phương thức sống này đã đẩy văn hoá phát triển lên một tầm cao mới, tiêu biếu cho sự tiến bộ đó là những đặc trưng của nền văn hoá Hoà Bình

Đến thời kì Bắc thuộc, văn hóa Việt Nam phục thuộc vào sự thống trị của phong kiến Trung hoa ở phương Bắc Thời kỳ này đã đặt Văn hoá Việt Nam vào thể cam go phải đấu tranh với sự đô hộ của phong kiến xâm lược chống lại sự đồng hoá dân tộc Văn hóa Việt Nam vôn đĩ độc lập trong sự sởi mở, rộng lượng của truyền thống người Việt cổ, sau quá trình tiếp biến thiên nhiên và cuộc sống lâu dài nay có nguy cơ bị Hán hóa, biến thành một tiểu khu của Trang Hoa đại lục Không chiu khuất phục, dân tộc Việt Nam

giương cao ngọn cờ: Ðẩu tranh để bảo vệ bản sắc, bảo vệ dân tộc, chống đồng hóa, tiếp tục phát huy giá trị văn hóa dân tộc, giải phóng đất nước Dưới sự thống trị của các triều đình phong kiến Việt Nam (đặc biệt là triều đình nhà Nguyễn), vào thế kỷ thứ XVI một tôn giáo có nguồn gốc từ Phương tây đã xâm nhập vào văn hoá Việt Nam: đó là Thiên Chúa Giáo Nó

đã được dân tộc Việt Nam tiếp biến, cải thiện phần nào cho phù hợp với truyền thống Văn hoá dân tộc Từ đây, văn hoá Việt Nam được bổ xung một nội dung văn hóa tôn giáo mới, tăng thêm phân đa dạng và sâu sắc

Dưới triều nhà Nguyễn, dân tộc Việt Nam đã đánh mất độc lập Lúc này, văn hoá Việt Nam “Tiếp xúc và giao thoa văn hóa Việt - Pháp; giao lưu văn hóa với thể giới Ðông Tây”, làm phai nhạt tính đậm đà, bản sắc của văn hoá dân tộc và thay vào đó bằng văn hoá ngoại lai, xa lạ với cư dân nông nghiệp lúa nước

Cách mạng tháng 8/1945 thành công, nước Việt Nam dân chủ công hoà

ra đời, đánh dấu một mốc son vĩ đại trong lịch sử dân tộc, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên của độc lập, tự chủ, xây dựng nền Văn hoá mới xă hội chủ nghĩa Sau năm 1945, đất nước ta bị chia cắt làm hai miền: Miền bắc xây dụng, phát triển kinh tế-chính trị, văn hoá- xã hội chủ nghĩa; Miền nam còn chịu ách thống trị của thực dân-đế quốc Mỹ, do đó văn hoá Miền nam bị ảnh hướng nhiều bới lối sống của Văn hoá Phương tây

Sau năm 1975, miền nam hoàn toàn giải phóng, đất nước độc lập, giang sơn thu về một mối, văn hóa Việt Nam thống nhất phát triển dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam

1.3 Đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam hiện đại có sự thống

nhất hữu cơ giữa tính tiên tiến và tính đậm đà bản sắc dân tộc Đây là kết

quả của việc tổng kết kinh nghiệm lãnh đạo xây dựng và phát triển nền văn hóa mới của Đảng Cộng sản Việt Nam trong gần 80 năm qua Trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể, Đảng ta đều đề ra phương hướng, nhiệm vụ phát triển văn hóa, phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ cách mạng Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, Đảng ta đã xác định nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Trình độ tiên tiến của nền văn hóa không mâu thuẫn với bản sắc văn hóa dân tộc, ngược lại, hai đặc tính thống nhất biện chứng với nhau, tác động qua lại và quy định lẫn nhau Tuy nhiên, để tìm hiểu đặc trưng của nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, chúng ta có thể cần làm rõ từng

nội dung “tiên tiến” và “đậm đà bản sắc dân tộc”.

Nền văn hóa tiên tiến trước hết là nền văn hóa yêu nước và tiến

bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, dựa

trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hoà giữa tự nhiên với cá nhân và cộng đồng, giữa tự nhiên với xã hội

Chủ nghĩa yêu nước là hệ thống quan niệm, tư tưởng, lý luận về địa

vị và sự tồn tại của đất nước, về độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ, về tinh thần yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc trong xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, về trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ của người dân đối với đất nước…, trong đó, lý tưởng độc lập dân tộc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt Đây là chủ nghĩa yêu nước chân chính, hoàn toàn xa lạ với chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi hoặc chủ nghĩa sôvanh nước lớn Chủ nghĩa yêu nước là giá trị cao nhất trong thang bậc giá trị của văn hóa Việt Nam Nó là cơ sở để liên kết cộng đồng và liên kết thế hệ tạo thành sức sống liên tục của truyền thống văn hóa dân tộc Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam phải được nâng lên tầm cao của thời đại và phải được bổ sung những nội dung mới gắn liền với lý tưởng tiến bộ và cách mạng của thời đại, thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy, lý tưởng độc lập dân tộc phải gắn liền với lý tưởng xã hội chủ nghĩa Đó là con đường phát triển vững chắc của dân tộc, con đường đảm bảo hạnh phúc của toàn thể nhân dân Vì vậy, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trở thành nội dung cốt lõi của nền văn hóa Việt Nam hiện đại

Nền văn hóa tiến bộ là nền văn hóa thúc đẩy sự phát triển của đất

nước dựa trên tư tưởng cách mạng và khoa học dẫn đường Đó là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Nền văn hóa tiến bộ cũng là nền văn

hóa thể hiện tinh thần nhân văn và dân chủ sâu sắc.

Tính nhân văn thể hiện ở ngay trong mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ

xây dựng nền văn hóa mà Đảng ta đã đề ra Đây là nền văn hóa hướng tới đấu tranh, giải phóng cho con người, trước hết là nhân dân lao động khỏi sự

áp bức, bóc lột về phương diện giai cấp, dân tộc và xã hội; phấn đấu để không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; tạo điều kiện để nhân dân tham gia sáng tạo, hưởng thụ nhiều hơn những thành tựu văn hóa của dân tộc và nhân loại Văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng đã khẳng định: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và xã hội Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy con người tự hoàn thiện nhân cách,

kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”5

Tính dân chủ của nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là

dân chủ xã hội chủ nghĩa, gắn liền với chế độ chính trị - xã hội tiến bộ “của dân, do dân và vì dân” Nền văn hóa này khai thác động lực dân chủ trong nhân dân, tạo điều kiện để phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân và cộng đồng, đề cao trách nhiệm của công dân trước nhân dân, dân tộc và thời đại Tính chất dân chủ của nền văn hóa thống nhất với việc đề cao ý thức công dân, đề cao trật tự kỷ cương xã hội và thống nhất giữa quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân trước pháp luật Đồng thời phát huy dân chủ phải gắn liền với việc nâng cao ý thức chính trị, đạo đức xã hội và trình độ dân trí, tạo điều kiện để nhân dân tham gia xây dựng bộ máy nhà nước, chống lãng phí, tham nhũng, quan liêu và các tiêu cực khác trong bộ máy nhà nước

và ngoài xã hội Phát huy dân chủ phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, chống tư tưởng tự do vô chính phủ, tự do vô kỷ luật

Bản sắc văn hóa dân tộc là các giá trị đặc trưng tiêu biểu phản ánh

diện mạo, cốt cách, phẩm chất và bản lĩnh riêng của mỗi quốc gia, dân tộc;

là dấu hiệu cơ bản để phân biệt nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác Bản sắc văn hóa dân tộc thể hiện tập trung trong truyền thống văn hóa dân tộc Truyền thống văn hóa là các giá trị do lịch sử truyền lại, được các thế hệ sau kế thừa gìn giữ và phát huy trong thời đại của mình, tạo nên dòng chảy liên tục của lịch sử văn hóa Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước “Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống”7 Bản sắc văn hóa dân tộc là cơ sở để liên kết xã hội và liên kết các thế hệ, tạo nên sức mạnh tinh thần của dân tộc Vì vậy, bản sắc văn hóa dân tộc vừa được coi là

“căn cước”, vừa được coi là “bộ gien” di truyền văn hóa dân tộc Đứng trước

sự bùng nổ của cách mạng khoa học - công nghệ và sự tác động của xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa, các quốc gia, dân tộc, nhất là các nước đang phát triển đều ý thức sâu sắc việc bảo vệ, giữ gìn các giá trị đặc sắc và đa dạng của văn hóa dân tộc, chống nguy cơ bị đồng hóa Vì vậy, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trở thành yêu cầu khách quan và là mục tiêu của sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam hiện nay

Bản sắc văn hóa dân tộc là một khái niệm “động” và “mở”, mang tính lịch sử cụ thể và vận động, đổi mới không ngừng trên cơ sở loại bỏ những yếu tố bảo thủ và tiêu cực, tiếp thu và phát huy những yếu tố tích cực

và tiến bộ, đồng thời tạo lập các giá trị mới để đáp ứng với yêu cầu phát triển của thời đại Không nên đồng nhất bản sắc dân tộc với “cái cũ”, với quá khứ, với cái “nguyên gốc” do dân tộc mình tạo ra Bản sắc văn hóa dân tộc vừa bao hàm các giá trị do dân tộc mình sáng tạo ra trong quá khứ và hiện tại, vừa bao hàm các giá trị tinh hoa của văn hóa nhân loại được dân tộc tiếp nhận một cách sáng tạo, biến nó thành nguồn lực bên trong để xây dựng

và bảo vệ đất nước Cũng không nên đồng nhất bản sắc văn hóa dân tộc với một số yếu tố hình thức bên ngoài của nền văn hóa, mà đây là sự thống nhất giữa nội dung và hình thức, thống nhất giữa trình độ tư duy, tinh thần độc lập tự cường, ý chí và bản lĩnh dân tộc với các hình thức biểu hiện bên ngoài của nó Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trước hết cần bảo vệ và phát huy truyền thống yêu nước và đại đoàn kết dân tộc, khẳng định ý chí và bản lĩnh của con người Việt Nam hiện đại trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đồng thời bảo vệ và phát huy các tài sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các giá trị tinh hoa của văn hóa dân tộc, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh để làm động lực thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong thời kỳ mới

Chương II: Những quan điểm, chỉ đạo của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã xác định các quan điểm chỉ đạo cơ bản và những nhiệm vụ cụ thể để xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Các quan điểm này được bổ sung, phát triển, thể hiện trong Văn kiện Đại hội lần thứ

IX và Hội nghị lần thứ mười khoá IX của Đảng Đây là những tư tưởng, lý luận quan trọng của Đảng về lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ đổi mới, cần được triển khai sâu rộng trong toàn bộ đời sống xã hội

2.1 Các quan điểm chỉ đạo

Thứ nhất, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Quan điểm này xác

định vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa trong sự nghiệp đổi mới ở nước

ta hiện nay Mục tiêu của sự nghiệp đổi mới là phấn đấu vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, trong đó phải giải quyết hài hoà giữa sự phát triển kinh tế và văn hóa, đảm bảo cho đất nước phát triển bền vững và lâu dài Vì vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh tới vai trò của việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nền văn hóa này vừa phải là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Mọi hoạt động kinh tế phải đặt con người ở vị trí trung tâm của sự phát triển, vừa phải chú ý đến hiệu quả kinh tế, vừa phải chú ý đến hiệu quả xã hội và văn hóa Đồng thời, phải chú trọng khai thác văn hóa như một nguồn lực đặc biệt để phát triển

kinh tế - xã hội, nhất là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa và du lịch văn hóa… Như vậy, văn hóa không phải là kết quả thụ động của nền kinh tế mà là nguyên nhân, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

Thứ hai, nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Quan điểm này xác định phương hướng và đặc

trưng của nền văn hóa Việt Nam mà chúng ta tập trung xây dựng trong thời kỳ đổi mới hiện nay Trình độ tiên tiến của nền văn hóa phải thống nhất với bản sắc văn hóa dân tộc và khẳng định tầm vóc, vị thế của văn hóa dân tộc trong giao lưu và hợp tác quốc tế

Thứ ba, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Quan điểm này nhấn mạnh đến tư

tưởng nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về đảm bảo tính thống nhất và tính đa dạng của nền văn hóa Việt Nam hiện đại Tính thống nhất của nền văn hóa Việt Nam thể hiện ở sự thống nhất về truyền thống yêu nước và tinh thần đại đoàn kết của các dân tộc anh em trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thống nhất ở việc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng và quản

lý của Nhà nước đối với việc xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa; thống nhất ở ý chí và nguyện vọng chung của cộng đồng các dân tộc trong

sự nghiệp đổi mới hiện nay Tính thống nhất là điều kiện để đảm bảo sự phát triển đa dạng của văn hóa các dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam Hiện nay, trên đất nước ta có 54 dân tộc với các đặc trưng văn hóa khác nhau Các giá trị và các đặc trưng văn hóa đó bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau cùng phát triển, làm phong phú cho nền văn hóa Việt Nam và củng cố sự thống nhất quốc gia

Thứ tư, xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng Quan điểm

này xác định vai trò chủ thể xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa Mọi người dân Việt Nam phấn đấu vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh đều có vinh dự, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ tham gia xây dựng và phát triển nền văn hóa nước nhà Công nhân, nông dân, trí thức là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân, cũng là nền tảng của sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước Đội ngũ trí thức gắn bó với nhân dân giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa

Thứ năm, văn hóa là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng Quan điểm này nhấn mạnh tới phương pháp xây dựng

nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: Văn hóa là một mặt trận, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ và các nhà hoạt

động văn hóa phải là chiến sĩ trên mặt trận đó “Mặt trận” là nơi đoàn kết thống nhất ý chí và tình cảm của nhân dân, của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ

và các nhà hoạt động văn hóa vào thực hiện mục tiêu chung của sự nghiệp đổi mới do Đảng đề ra “Mặt trận” là nơi đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác

và cái giả, khẳng định cái đúng, cái tốt và cái đẹp nhằm xây dựng môi trường văn hóa tinh thần lành mạnh Đồng thời, đây cũng là nơi để chống lại mưu toan phá hoại của kẻ thù, đặc biệt là âm mưu "diễn biến hoà bình" của các thế lực thù địch quốc tế trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa Trong quá trình

đó, “xây” phải đi đôi với “chống” và lấy “xây” làm trọng tâm Quan điểm này cũng nhấn mạnh đến tính đặc thù của việc xây dựng và phát triển văn hóa Bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị mới tích cực và tiến bộ, loại bỏ những yếu tố bảo thủ và lạc hậu trong nền văn hóa, làm cho các giá trị văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành tâm lý, tập quán tiến bộ, văn minh, nhân bản là một quá trình đầy khó khăn gian khổ, phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian và cần phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng, tránh nóng vội, chủ quan duy ý chí Trong thời kỳ phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh

tế quốc tế hiện nay, cần phải nhận thức sâu sắc rằng, sản phẩm văn hóa là một sản phẩm hàng hóa đặc biệt, hoàn toàn khác với sản phẩm hàng hóa thông thường khác Đây là phương tiện để biểu đạt đời sống tinh thần của mỗi dân tộc Vì vậy, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội cần có giải pháp hữu hiệu để bảo vệ và phát triển nền văn hóa của dân tộc mình, chống nguy cơ bị đồng hóa về văn hóa

2.2 Những nhiệm vụ chủ yếu

Để xây dựng thành công nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Đảng ta đã chỉ ra mười nhiệm vụ cụ thể như sau:

Nhiệm vụ thứ nhất: Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới Xây dựng con người Việt Nam hiện đại đáp ứng được yêu

cầu của sự nghiệp đổi mới là nhiệm vụ trọng tâm của quá trình xây dựng và phát triển nền văn hóa hiện nay Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã nhấn mạnh: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và xã hội Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy con người tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Nhiệm vụ thứ hai: Xây dựng môi trường văn hóa Môi trường văn hóa là môi

trường chứa những giá trị văn hóa và những quan hệ văn hóa của con người

từ quá khứ đến hiện tại và hướng tới tương lai Môi trường văn hóa là nơi

đồng thời diễn ra các hoạt động văn hóa từ hoạt động sáng tạo, sản xuất, bảo quản, lưu giữ, truyền bá, thưởng thức và đánh giá các giá trị văn hóa Môi trường văn hóa được hiện diện bằng sự tồn tại của các giá trị văn hóa vật thể, các giá trị văn hóa phi vật thể, các hoạt động văn hóa cá nhân và cộng đồng trong những mối quan hệ đa dạng và sinh động, từ hành vi của cá nhân tới gia đình, họ hàng, làng xóm và cộng đồng xã hội cùng với sự ứng xử của họ với quá khứ, hiện tại và tương lai, với con người và tự nhiên

Nhiệm vụ thứ ba: Phát triển sự nghiệp văn học và nghệ thuật Văn học,

nghệ thuật là bộ phận tinh tế và nhạy cảm của văn hóa, thể hiện khát vọng vươn tới các giá trị Chân - Thiện - Mỹ của nhân dân Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp văn học, nghệ thuật là sáng tạo những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng, nghệ thuật, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ sâu sắc, có ý nghĩa giáo dục, bồi dưỡng tinh thần, tình cảm, nhân cách và bản lĩnh cho các thế hệ công dân hiện nay Khuyến khích các tìm tòi, thể nghiệm mọi phương pháp, phong cách sáng tạo, đáp ứng mọi nhu cầu tinh thần lành mạnh của nhân dân Nâng cao trách nhiệm của đội ngũ nghệ sĩ trước nhân dân, dân tộc và thời đại Đồng thời bài trừ các khuynh hướng sáng tác suy đồi, phi nhân tính Đấu tranh chống lại các khuynh hướng sáng tác trái với đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng Nâng cao thị hiếu thẩm

mỹ nghệ thuật cho nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh, thiếu niên, nhi đồng Khuyến khích các hoạt động văn nghệ quần chúng, tạo điều kiện để nhân dân tham gia sáng tạo, hưởng thụ các giá trị nghệ thuật cao của dân tộc và nhân loại

Nhiệm vụ thứ tư: Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa Di sản văn

hóa là tài sản, của cải quý báu kết tinh sự sáng tạo lâu dài của dân tộc do lịch

sử để lại, bao gồm các di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể

Di sản văn hóa còn là cơ sở để liên kết cộng đồng, là nền tảng để sáng tạo các giá trị văn hóa mới, là tiền đề để mở rộng giao lưu văn hóa với các dân tộc khác trên thế giới Di sản văn hóa không chỉ nhằm thoả mãn nhu cầu tinh thần của nhân dân, góp phần khẳng định niềm tự hào dân tộc, mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội Giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng qua hệ thống di sản văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thế hệ trẻ hiện nay Vì vậy, đầu tư cho việc bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa, nâng cao trách nhiệm của nhân dân đối với việc bảo vệ và phát huy vai trò của di sản văn hóa dân tộc là công việc vừa cơ bản, vừa cấp bách, cần phải được tiến hành nghiêm túc, kiên trì và thận trọng

Nhiệm vụ thứ năm: Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ Để đáp ứng yêu cầu về con người và nguồn nhân lực, nhân

tố quyết định sự phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần tạo chuyển biến cơ bản và toàn diện về giáo dục và đào tạo Giáo