Trong thời gian qua, Quảng Ngãi đã thực hiện được một số hoạt động thích ứng HĐTƯ với BĐKH nhưng hiệu quả của các hoạt động này chưa được đánh giá một cách đầy đủ.. Việc đánh giá HĐTƯ th
Trang 2BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
CHU THỊ THANH HƯƠNG
NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU -
ÁP DỤNG CHO TỈNH QUẢNG NGÃI
Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
Mã số: 62850101
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KIỂM SOÁT VÀ
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
Hà Nội, 2018
Trang 3Công trình được hoàn thành tại:
VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THUỶ VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS TS Huỳnh Thị Lan Hương-Viện KH KTTV&BĐKH
vào giờ ngày tháng năm 2018
Có thể tìm thấy Luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam;
- Thư viện Viện Khoa học Khí tượng thuỷ văn và Biến đổi khí hậu
Trang 4DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
1 Chu Thị Thanh Hương, Huỳnh Thị Lan Hương, Trần Thục
(2015), Phương pháp đánh giá tính hiệu quả các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số 8-2015,
61-64
2 Chu Thị Thanh Hương, Huỳnh Thị Lan Hương, Trần Thục
(2016), Đo đạc, báo cáo, thẩm định hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu Tạp chí Môi trường, Chuyên đề II - 2016, 52-55
3 Chu Thi Thanh Huong, Huynh Thi Lan Huong, Tran Thuc (2017),
Developing the Indicators for Monitoring the Adaptation Actions for Quang Ngai Province, Viet Nam using the Delphi Technique, International Journal of Sciences 06: 80-86 DOI: 10.18483/ijSci.1341
4.Trần Thục, Huỳnh Thị Lan Hương, Trần Thanh Thuỷ, Chu Thị
Thanh Hương, Nguyễn Xuân Hiển (2017), Thích ứng với biến đổi khí
hậu trong mối liên hệ với giảm nhẹ rủi ro thiên tai Tạp chí Khoa học
biến đổi khí hậu, số 1, 16-22
5 Chu Thị Thanh Hương, Huỳnh Thị Lan Hương, Trần Thục
(2017), Nghiên cứu xây dựng quy trình đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu, Tạp chí Môi trường, Chuyên đề II - 2017, 93-96
6 Chu Thi Thanh Huong, Huynh Thi Lan Huong, Tran Thuc (2017),
Result on effectiveness assessment of the adaptation actions in Quang Ngai, Viet Nam, International Journal of Scientific & Technology
Research, October 2017 edition
Trang 5MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết
Biến đổi khí hậu (BĐKH) có tác động đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực và các khu vực trên thế giới Để ứng phó hiệu quả với BĐKH, cần có phương pháp và công cụ để hỗ trợ các nhà quản lý trong quá trình hoạch định chính sách Thỏa thuận Paris về BĐKH ra đời năm 2015 khuyến khích các quốc gia xây dựng Thông báo quốc gia về thích ứng, trong đó có khung minh bạch đối với các hành động được thực hiện và các hỗ trợ nhận được cho các hành động này Quyết định số 2053/QĐ-TTg ngày 28 tháng 10 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch thực hiện Thỏa thuận Paris về BĐKH, theo đó yêu cầu xây dựng Khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định (MRV) cho thích ứng với BĐKH
Tỉnh Quảng Ngãi, một tỉnh ven biển miền Trung chịu nhiều tác động của BĐKH Trong thời gian qua, Quảng Ngãi đã thực hiện được một số hoạt động thích ứng (HĐTƯ) với BĐKH nhưng hiệu quả của các hoạt động này chưa được đánh giá một cách đầy đủ Cần xây dựng quy trình đánh giá hiệu quả (ĐGHQ) của các HĐTƯ với BĐKH và áp dụng trong nghiên cứu điển hình ở tỉnh Quảng Ngãi, từ
đó đề xuất khung MRV cho các HĐTƯ với BĐKH
2 Phạm vi nghiên cứu
Luận án tập trung xây dựng quy trình ĐGHQ của các HĐTƯ với BĐKH và áp dụng trong nghiên cứu điển hình ở tỉnh Quảng Ngãi, đề xuất khung MRV cho các HĐTƯ với BĐKH Vấn đề giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và đánh giá hiệu quả kinh tế chưa được xem xét trong khuôn khổ của Luận án
Việc ĐGHQ HĐTƯ chỉ đánh giá theo 03 nhóm chỉ số: tăng cường năng lực thích ứng, thực hiện HĐTƯ và phát triển bền vững
Trang 6Việc ĐGHQ kinh tế của HĐTƯ không được xem xét trong khuôn khổ Luận án
- Đề xuất được quy trình ĐGHQ của các HĐTƯ với BĐKH trên
cơ sở kết hợp giữa phương pháp RBM và phương pháp Delphi theo quy tắc KAMET Quy trình đánh giá bao gồm các bước cụ thể, rõ ràng, dễ sử dụng và phù hợp với điều kiện Việt Nam;
- Luận án đã đề xuất được CSKH cho xây dựng Khung MRV cho các HĐTƯ với BĐKH, trong đó sử dụng công cụ ĐGHQ HĐTƯ
4.2 Ý nghĩa thực tiễn
- Kết quả của Luận án nhằm hỗ trợ các nhà quản lý tại địa phương ĐGHQ của các HĐTƯ với BĐKH Trên cơ sở kết quả ĐGHQ của các HĐTƯ, các nhà quản lý có thể xác định các hoạt động cần được
ưu tiên trong thời gian tới;
- Quy trình được đề xuất trong khuôn khổ của Luận án có thể áp dụng cho các HĐTƯ với BĐKH ở các địa phương khác Bên cạnh
đó, cũng có thể áp dụng ở cấp cao hơn như cấp Bộ, quốc gia để phục
vụ công tác quản lý nhà nước về BĐKH
- Đề xuất được khung MRV cho đánh giá hiệu quả các HĐTƯ
Trang 75 Tính mới của Đề tài luận án
- Luận án đã phân tích lựa chọn và xây dựng được phương pháp ĐGHQ của các HĐTƯ với BĐKH trên cơ sở kết hợp giữa phương pháp RBM và phương pháp Delphi theo quy tắc KAMET; đã xây dựng được quy trình ĐGHQ của các HĐTƯ với BĐKH phù hợp với điều kiện của Việt Nam
- Luận án đã đánh giá được hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH ở tỉnh Quảng Ngãi Việc đánh giá HĐTƯ thông qua hiệu quả trong tăng cường khả năng thích ứng và thúc đẩy phát triển bền vững sẽ hỗ trợ đúc kết kinh nghiệm về thực hiện các HĐTƯ với BĐKH giai đoạn vừa qua và xây dựng kế hoạch trong tương lai
- Luận án đã đề xuất được khung MRV cho các HĐTƯ với BĐKH ở Việt Nam Cho đến nay, đã có một số nghiên cứu về Khung MRV cho các hoạt động giảm nhẹ BĐKH Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên khung MRV cho thích ứng với BĐKH được Luận án nghiên cứu
và đề xuất Kết quả của Luận án có thể được tiếp tục nghiên cứu nhằm xây dựng hệ thống MRV cho cấp tỉnh và cấp quốc gia
6 Kết cấu của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Kiến nghị, Luận án được bố cục thành 3 Chương, gồm:
Chương 1 Tổng quan các nghiên cứu về đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
Chương 2 Cơ sở khoa học lựa chọn phương pháp và đề xuất quy trình đánh giá hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
Chương 3 Đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu cho tỉnh Quảng Ngãi và đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định cho thích ứng với biến đổi khí hậu
Trang 8CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG THÍCH ỨNG
VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã có các nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH), xây dựng và thực hiện các giải pháp thích ứng với BĐKH Nghiên cứu ĐGHQ của các HĐTƯ với BĐKH là nhằm trả lời các câu hỏi: (i) hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH trong giảm mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH, (ii) chính sách cần được xây dựng và thực hiện nhằm thích ứng hiệu quả với BĐKH
Một số vài nghiên cứu được thực hiện bởi các cơ quan đã đưa ra các hệ thống giám sát đánh giá như Mạng lưới ứng phó với BĐKH châu Phi (ACCRA), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP),
Tổ chức hợp tác phát triển Đức (GIZ), Phương pháp theo dõi các HĐTƯ (TRAC3), Khung theo dõi thích ứng và đo lường phát triển (TAMD) đã đề xuất các hệ thống giám sát đánh giá trong đó sử dụng các bộ chỉ số khác nhau Phương pháp của UNEP trong đưa ra báo cáo đánh giá về thiếu hụt trong HĐTƯ WRI đưa ra Phương pháp đánh giá dựa trên kết quả (Result Based Management - RBM) nhằm theo dõi hiệu quả của HĐTƯ dựa trên 3 nhóm chỉ số: (i) Nhóm chỉ số về tăng cường khả năng thích ứng; (ii) Nhóm chỉ số về thực hiện HĐTƯ; và (iii) Nhóm chỉ số về phát triển bền vững Bên cạnh
đó, phương pháp Delphi cũng thường được áp dụng trong việc tìm sự đồng thuận của chuyên gia trong đánh giá Phương pháp Delphi cũng được sử dụng trong xây dựng bộ chỉ số phát triển bền vững, tham vấn trong lĩnh vực BĐKH
Ở Việt Nam, đã có một số các nghiên cứu ban đầu về tác động của BĐKH và các giải pháp thích ứng với BĐKH như bộ công cụ lựa
Trang 9chọn ưu tiên đầu tư cho thích ứng với BĐKH do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và Ngân hàng thế giới xây dựng năm 2013; Mẫu hệ thống chỉ tiêu theo dõi và đánh giá việc thực hiện Chương trình NTP-RCC giai đoạn 2012-2015; Đánh giá tác động của Chương trình SP-RCC; Tiêu chí lựa chọn các mô hình thích ứng của các Tổ chức phi chính phủ; Tiêu chí lựa chọn các
dự án đầu tư theo Chương trình SP-RCC Tuy nhiên, các nghiên cứu
về hiệu quả của các giải pháp thích ứng vẫn còn hạn chế về mặt đo lường, định lượng các hiệu quả mà các giải pháp thích ứng đem lại
Vì vậy cần lựa chọn, phối hợp sử dụng các phương pháp phù hợp nhằm đưa ra quy trình ĐGHQ HĐTƯ với BĐKH
Thoả thuận Paris về BĐKH quy định MRV cho hành động bao gồm giảm nhẹ KNK và thích ứng với BĐKH, tài chính cho và nhận Hiện tại trên thế giới cũng như ở Việt Nam chưa có hướng dẫn chính thức về MRV đối với các HĐTƯ với BĐKH Cần nghiên cứu một hệ thống tập trung vào xây dựng các chỉ số dựa trên kết quả của các dự
án để theo dõi hiệu quả của các hành động thích ứng với BĐKH; xây dựng mẫu báo cáo tập trung vào hiệu quả HĐTƯ với BĐKH và bộ câu hỏi thẩm định được các thông tin nhận được
Quảng Ngãi một tỉnh Miền Trung Việt Nam, chịu nhiều tác động của BĐKH Có thể nói, BĐKH tác động không nhỏ đến mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi Để ứng phó với BĐKH, tỉnh Quảng Ngãi đã phê duyệt kế hoạch ứng phó với BĐKH năm
2011 Trong thời gian qua tỉnh đã thực hiện một số HĐTƯ Tuy nhiên các dự án này chưa được ĐGHQ một cách có hệ thống Vì vậy cần phải nghiên cứu lựa chọn phương pháp ĐGHQ các HĐTƯ với BĐKH, áp dụng cho tỉnh Quảng Ngãi để từ đó xây dựng được khung MRV thích ứng với BĐKH
Trang 10CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG
THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
2.1 Cơ sở của việc lựa chọn phương pháp đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
Việc lựa chọn phương pháp phù hợp đánh giá hiệu quả của các HĐTƯ BĐKH dựa vào: (i) Mục đích của việc đánh giá: Nhằm xây dựng quy trình đánh giá hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH (ii) Quy mô việc đánh giá các phương pháp: Cấp dự án (iii) Đối tượng của việc đánh giá: Hiệu quả HĐTƯ ở cấp dự án sau khi HĐTƯ đã được thực hiện Để lựa chọn được phương pháp phù hợp với mục đích nghiên cứu, Luận án sử dụng phương pháp phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) để tiếp tục lựa chọn phương pháp phù hợp và xét đến các tiêu chí lựa chọn phương pháp Hai phương pháp được lựa chọn là Quản lý dựa trên kết quả (RBM)
và Phương pháp Delphi RBM là công cụ chủ chốt cho hệ thống giám sát đánh giá các HĐTƯ, giúp đánh giá chất lượng của HĐTƯ Hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH cần được đánh giá dựa trên các kết quả thực hiện các hoạt động đó Phương pháp Delphi được áp dụng ở nhiều lĩnh vực, được sử dụng để đánh giá các HĐTƯ với BĐKH của cộng đồng địa phương khu vực ven biển, xây dựng bộ chỉ
số phát triển bền vững tập trung vào các lĩnh vực môi trường Áp dụng Delphi tham vấn ý kiến chuyên gia xác định bộ chỉ số và câu hỏi phù hợp với mục đích nghiên cứu
2.2 Đề xuất quy trình đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
Trang 112.2.1 Quy trình đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
- Bước 1 Xây dựng bộ chỉ số giám sát đánh giá: Quá trình lựa
chọn các chỉ số áp dụng Delphi được thực hiện cụ thể qua 08 bước nhỏ: (i) Lựa chọn nhóm chuyên gia tham gia quá trình tham vấn; (ii) Xây dựng tiêu chí giám sát hiệu quả HĐTƯ dựa trên RBM; (iii) Các câu hỏi được xây dựng dựa trên kết quả thực hiện của dự án; (iv) Áp dụng phương pháp Delphi vòng 1; (v) Phân tích dữ liệu vòng 1; (vi)
Áp dụng phương pháp Delphi vòng 2; (vii) Phân tích dữ liệu vòng 2;
và (viii) Phân tích và tổng hợp kết quả Sự phù hợp của bộ chỉ số được xác định theo quy tắc KAMET
Bảng 2.1 Quy tắc KAMET phân tích đánh giá từ các chuyên gia
Nếu (qi) ≥ 3.5, Q ≤ 0.5
và (%) ≤ 15% thì qi được chấp thuận và không cần phải tham vấn về qi nữa
Ghi chú: Giá trị trung bình (q i ): giá trị trung bình của các câu hỏi
Trang 12- Bước 3 Thực hiện cuộc
điều tra, khảo sát về quá
trình/kết quả thực hiện HĐTƯ:
Dựa trên các câu hỏi được xây
dựng ở Bước 2, tiến hành khảo
sát tại địa phương nhằm tìm
hiểu về kết quả đạt được của
HĐTƯ
- Bước 4 Phân tích số liệu
thu được: Các bộ câu hỏi thu
được sau quá trình phỏng vấn
được phân tích, tổng hợp theo
từng nhóm chỉ số Kết quả được
quy đổi qua các đơn vị tính toán
được xác định theo từng chỉ số
Đối với những chỉ số định
lượng được, các ngưỡng đánh
giá được tham khảo từ các tài
liệu về đánh giá thiệt hại do
thiên tai và ý kiến chuyên gia
- Bước 5 Xây dựng đường
cơ sở của hoạt động thích ứng: Đường cơ sở là thực trạng về mức độ
dễ bị tổn thương và năng lực thích ứng, dựa vào đó có thể đánh giá được sự thay đổi khi đã thực hiện các HĐTƯ
- Bước 6 So sánh kết quả thực hiện hoạt động thích ứng với đường cơ sở: Việc so sánh kết quả sau khi thực hiện HĐTƯ (hoặc tại
thời điểm thực hiện phỏng vấn) so với đường cơ sở (trước khi thực hiện hoạt động thích ứng) sẽ cho chúng ta hiệu quả của HĐTƯ
Hình 2.4 Quy trình đánh giá hiệu quả các hoạt động thích ứng với BĐKH
Trang 132.2.2 Các tiêu chí lựa chọn chỉ số đánh giá hiệu quả các hoạt động thích ứng:
Quy tắc SMART (Specific, Measurable, Attainable, Relevant, Timebound) được áp dụng để lựa chọn bộ chỉ số giám sát đánh giá HQHĐTƯ ban đầu để tham vấn sự phù hợp ở các bước sau:
Hình 2.5 Quá trình lựa chọn các chỉ số giám sát các HĐTƯ BĐKH 2.2.3 Đường cơ sở về hiện trạng thích ứng với biến đổi khí hậu
Đường cơ sở là thực trạng về mức độ dễ bị tổn thương và năng lực thích ứng để dựa vào đó có thể đánh giá được sự thay đổi khi đã thực hiện các HĐTƯ Để xây dựng được một đường cơ sở chuẩn cần thiết phải có đầy đủ các thông tin và dữ liệu liên quan Nguồn dữ liệu
có thể lấy được từ các tài liệu dự án; trên các trang web, số liệu quá khứ/hiện tại, số liệu phỏng vấn
1 Lựa chọn nhóm chuyên gia
3 Xây dựng bộ câu hỏi phỏng vấn kiểm tra kết
quả thực hiện HĐTƯ
5 Phân tích dữ liệu vòng 1
6 Áp dụng PP Delphi vòng 2
4 Áp dụng PP Delphi vòng 1 Điều tra, khảo
sát thu thập thông tin
2 Xây dựng tiêu chí giám sát RBM
Giai đoạn trước khi tham vấn
Giai đoạn tham vấn
7 Phân tích dữ liệu vòng 2
8 Phân tích và tổng hợp kết quả
Giai đoạn sau khi tham vấn
Trang 142.2.4 So sánh kết quả thực hiện với đường cơ sở:
Hình 2.6 Cách thức triển khai Quy trình ĐG các HĐTƯ BĐKH
Tham vấn (2 vòng)
Phương pháp Delphi, quy tắc KAMET;
Phương pháp RBM
Nhóm chỉ số Thực hiện hoạt động thích ứng
Nhóm chỉ số Tăng cường khả năng thích ứng
Nhóm chỉ số Phát triển bền vững
Câu hỏi về Thực hiện hoạt động thích ứng
Câu hỏi về Phát triển bền vững
Câu hỏi về Tăng cường khả năng lực thích ứng
Tổng hợp thông tin Phân tích thông tin
Phỏng vấn các bên liên quan
Xây dựng đường cơ sở
So sánh, phân tích kết quả
Chọn năm cơ sở, năm đánh giá
Đề xuất giải pháp quản lý
B2 Xây dựng bộ câu hỏi
phỏng vấn kiểm tra quá