Tính cộng đồng của doanh nhân trẻ việt nam (tt)

Có hay không tính cộngđồng của doanh nhân trẻ, mức độ tính cộng đồng của doanh nhân thểhiện như thế nào, yếu tố nào khiến cho các doanh nghiệp trẻ ViệtNam vẫn có thể tồn tại tr

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN DIỆU HƯƠNG

Công trình được hoàn thành tại: Khoa Tâm lý học, Trường Đại họcKhoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Hữu Thụ

Phản biện :

Phản biện :

Phản biện:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiễn sĩ cấp

cơ sở họp tại: Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội vàNhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Vào giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Doanh nhân là lực lượng xã hội tạo ra nguồn của cải đáng kểcho xã hội Bên cạnh những đóng góp tích cực vào nền kinh tế,doanh nhân Việt Nam vẫn đang gặp rất nhiều khó khăn

Nghiên cứu về doanh nhân, nhất là cộng đồng doanh nhân trẻluôn là vấn đề mang tính thời sự bởi những đóng góp quan trọng củatầng lớp này đối với kinh tế của Việt Nam Có hay không tính cộngđồng của doanh nhân trẻ, mức độ tính cộng đồng của doanh nhân thểhiện như thế nào, yếu tố nào khiến cho các doanh nghiệp trẻ ViệtNam vẫn có thể tồn tại trong thời đại khủng hoảng kinh tế toàn cầu…đòi hỏi chúng ta phải tiến hành những nghiên cứu khoa học một cáchnghiêm túc

Hiện nay, các công trình nghiên cứu về cộng đồng doanhnghiệp, doanh nhân, đặc biệt là doanh nhân trẻ không nhiều, chủ yếutiếp cận từ lĩnh vực kinh tế, văn hóa Chưa có nhiều công trìnhnghiên cứu dưới góc độ tâm lý học về cộng đồng doanh nhân, doanhnghiệp Với những lý do khách quan trên đây, việc nghiên cứu đề tàivề “Tính cộng đồng của doanh nhân trẻ Việt Nam” là cần thiết, có ýnghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực trạng tính cộng đồng của doanhnhân trẻ, các yếu tố ảnh hưởng đến tính cộng đồng này Từ đó, đềxuất các biện pháp tâm lý - xã hội nhằm giúp cho sự phát triển đúnghướng tính cộng đồng của doanh nhân trẻ, tạo điều kiện thuận lợi chosự phát triển nhân cách, nâng cao tính cộng đồng của doanh nhân trẻViệt Nam hiện nay

3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu về biểu hiện và mức độ của tính cộng đồng củadoanh nhân trẻ thể hiện qua niềm tin, thái độ và hành động ứng xửmang tính cộng đồng

4 Khách thể nghiên cứu

a Khách thể nghiên cứu: 202 doanh nhân trẻ thuộc cácdoanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa tại Hà Nội, Hải Phòng trong đóphỏng vấn sâu 10 người

b Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Ở phạm vi nghiên cứu của luận ánnày, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu tính cộng đồng của doanhnhân trẻ Việt Nam biểu hiện ở mặt tích cực (dương tính), thể hiệnqua ba mặt: niềm tin, thái độ và hành động ứng xử của doanh nhântrẻ.

- Khách thể: nghiên cứu được thực hiện với doanh nhân trẻđang quản lý các doanh nghiệp nhỏ và vừa có độ tuổi từ 18 đến 40tuổi tại Hà Nội, Hải Phòng

5 Giả thuyết khoa học

- Tính cộng đồng của doanh nhân trẻ Việt Nam là khá cao vàđược biểu hiện ở ba mặt: niềm tin, thái độ, hành động ứng xử của họ

- Tính cộng đồng của doanh nhân trẻ phụ thuộc vào các yếu

tố khách quan và chủ quan Các yếu tố này có quan hệ tương quanlẫn nhau, trong đó yếu tố khách quan là cơ bản, có ảnh hưởng nhiềunhất tới tính cộng đồng của doanh nhân trẻ Việt Nam

6 Nhiệm vụ của đề tài

6.1 Đọc và phân tích tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận tínhcộng đồng của doanh nhân trẻ

6.2 Nghiên cứu thực trạng tính cộng đồng của doanh nhântrẻ Việt Nam, các yếu tố tác động tới tính cộng đồng của doanh nhântrẻ Việt Nam

6.3 Đề xuất biện pháp tâm lý - xã hội nhằm nâng cao tínhcộng đồng của doanh nhân trẻ Việt Nam

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

7.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

7.2.1 Phương pháp phân tích văn bản, tư liệu

7.2.2 Phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

7.2.4 Phương pháp quan sát

7.2.5 Phương pháp chuyên gia

7.2.6 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

8 Những đóng góp của luận án

8.1.Về mặt lý luận

Nghiên cứu tính cộng đồng của doanh nhân trẻ Việt Namcung cấp thêm cơ sở khoa học và thực tiễn cho lĩnh vực Tâm lý họcquản trị kinh doanh Luận án đã hệ thống các tài liệu về tính cộng

đồng, bổ sung thêm, phát triển thêm khái niệm về cộng đồng, tínhcộng đồng của doanh nhân trẻ Luận án triển khai hướng nghiên cứutính cộng đồng dựa trên cách tiếp cận tâm lý học xã hội.

8.2 Về mặt thực tiễn

Những kết quả nghiên cứu chỉ ra một số thực trạng về tínhcộng đồng biểu hiện ở những khách thể nghiên cứu (doanh nhân trẻViệt Nam) Đó là: Niềm tin của doanh nhân trẻ đối với xã hội, cộngđồng doanh nhân trẻ, khách hàng và người lao động biểu hiện ở mứccao Những doanh nhân trẻ có trình độ học vấn sau đại học đánh giávề Niềm tin của doanh nhân trẻ đối với xã hội, cộng đồng doanh nhântrẻ, khách hàng và người lao động cao hơn những doanh nhân trẻ cótrình độ phổ thông, trung cấp/cao đẳng hay đại học Nghiên cứu thựctiễn cho thấy, trong các yếu tố tác động, thì yếu tố chủ quan (trình độhọc vấn, động cơ trong hoạt động kinh doanh) có ảnh hưởng rõ nhấtđến tính cộng đồng của doanh nhân trẻ Kết quả nghiên cứu này bướcđầu giúp hiểu biết cụ thể hơn một trong những đặc điểm tâm lý củadoanh nhân trẻ nói riêng và trong một chừng mực nhất định doanhnhân Việt Nam nói chung Điều này có ý nghĩa thiết thực trong việcphát triển nguồn nhân lực Ở một mức độ nhất định, kết quả nghiêncứu này cũng cho phép so sánh tính cộng đồng của doanh nhân trẻViệt Nam với tính cộng đồng của doanh nhân trẻ các nước khác trongkhu vực và thế giới Từ kết quả nghiên cứu có thể đề xuất biện pháptâm lý - xã hội nhằm nâng cao tính cộng đồng của doanh nhân trẻViệt Nam

9 Cấu trúc của luận án

Luận án gồm những phần: mở đầu, các chương (04 chương),kết luận và kiến nghị, danh sách các công trình khoa học có liên quanđến luận án, tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÍNH CỘNG ĐỒNG, TÍNH

CỘNG ĐỒNG CỦA DOANH NHÂN TRẺ

1.1 Một số nghiên cứu tính cộng đồng ở ngoài nước

1.1.1 Nghiên cứu tính cộng đồng trong một số ngành khoa học liên quan

1.1.1.1 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ triết học

Chủ trương làm cho xã hội có trật tự, Khổng Tử cho rằngtrước hết là thực hiện "chính danh"

Như vậy, Khổng Tử là người đề xuất cho quan điểm “tập thểluận” mà nội dung cụ thể gồm: sự ổn định của xã hội dựa trên cácmối quan hệ thứ bậc, trên dưới; các mối quan hệ dựa trên bổn phậnđối với nhau; gia đình là hình mẫu cho các tổ chức, thiết chế khác của

xã hội

1.1.1.2 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ xã hội học

Trong đời sống xã hội, khái niệm cộng đồng được sử dụngmột cách tương đối rộng rãi, để chỉ nhiều đối tượng có những đặcđiểm tương đối khác nhau về quy mô, đặc tính xã hội

Khái niệm cộng đồng bao gồm các thực thể xã hội có cơ cấu

tổ chức chặt chẽ cho đến các tổ chức ít có cấu trúc chặt chẽ, là mộtnhóm xã hội có lúc khá phân tán, được liên kết bằng lợi ích chungtrong một không gian tạm thời, dài hay ngắn Ở một khía cạnh khác,nhìn nhận cộng đồng như một đặc thù chỉ có ở nền văn minh conngười, ở đó, con người hợp tác với nhau vì những lợi ích chung,thường được gọi chung là tính cộng đồng

Trong xã hội nông nghiệp/truyền thống sự cố kết cơ học, tínhcộng đồng là các cộng đồng quan hệ chặt chẽ, tất cả mọi người đềubiết nhau, mối quan hệ liên cá nhân gần gũi Các cộng đồng như vậybị phá vỡ bởi công nghiệp hóa và trở thành một xã hội có điều kiệnkinh tế xã hội hiện đại (trong đó các mối quan hệ liên cá nhân lỏnghơn, hời hợt hơn) Điều kiện này cho phép các cá nhân có cơ hội theođuổi các mục đích cá nhân của mình mà không bị tác động bởi áp lựcnhóm/cộng đồng

1.1.1.3 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ văn hóa học

Tiếp cận từ lý thuyết “lựa chọn văn hóa” trong nghiên cứu vềvăn hóa chính trị, Aaron Wildavsky (1987) [50] đề xuất một mô hìnhmang tính công cụ để phân loại và phân tích độ cố kết và đặc điểmvăn hóa cơ bản của các loại hình cộng đồng và tổ chức chính trị - xãhội Đây là một cách tiếp cận có giá trị đặc biệt trong việc phân tíchmối quan hệ giữa các quy tắc, chế định nội bộ của cộng đồng với độ

cố kết và văn hóa ứng xử nội bộ của cộng đồng

1.1.2 Nghiên cứu về tính cộng đồng dưới góc độ tâm lý học 1.1.2.1 Hướng nghiên cứu mối quan hệ tính cộng đồng và tính cá nhân

Nghiên cứu của các nhà tâm lý học thuộc Viện Hàn lâm khoahọc Bulgaria (Gerganov và đồng nghiệp, 1996) [59, tr.277-297] cũngcho kết quả là người Bulgaria có định hướng cộng đồng hơn là định

hướng cá nhân, tuy nhiên định hướng cá nhân có xu hướng tăng Cácnghiên cứu tiếp theo cũng chứng minh rằng định hướng cá nhân hayđịnh hướng cộng đồng đều có thể tồn tại trong cùng một con người

và cùng một xã hội

Nghiên cứu về thế hệ doanh nhân mới của Trung Quốc doD.Ralston và đồng nghiệp (1999) [73] tiến hành cho thấy là tuy vẫncòn theo đuổi một số giá trị truyền thống Khổng giáo, thế hệ này có

xu hướng cá nhân hơn, họ có tính cạnh tranh cao hơn, hành động độclập hơn trong khi sẵn sàng mạo hiểm để thu lợi nhuận Tức là trêncon đường hiện đại hóa mà Trung Quốc đang tiến hành, thế hệ doanhnhân mới chịu các ảnh hưởng của cả phương Đông và phương Tây.Đồng quan điểm, Schwartz cho rằng trong những điều kiện nhất địnhthì tính cộng đồng thể hiện qua các mối quan hệ là rất quan trọng(như trong gia đình), còn trên thương trường chẳng hạn, thì cácnguyên tắc theo xu hướng cá nhân có thể được chấp nhận

1.1.2.2 Hướng nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tính cộng đồng

Triandis (1995) [80, tr.43-80] và Hofstede (1991) [62] chorằng sự giàu có, sung túc là một trong những yếu tố chủ yếu phá vỡđiều kiện xã hội có lợi cho tính cộng đồng Điều này xảy ra bởi vì sựgiàu có, sung túc cho phép các cá nhân có cơ hội tách mình khỏinhóm nội và những người quan trọng khác, mở đường cho cá nhânlựa chọn những gì mà mình muốn mà không nhất thiết phải có sự tánthành của nhóm Quan điểm này có ý rằng cùng với công nghiệp hóa

và hiện đại hóa, xu hướng, khuynh hướng cá nhân sẽ tăng lên Nóicách khác, hiện đại đi đôi với tính cá nhân, còn truyền thống đi đôivới tính cộng đồng

Khi nghiên cứu ở cấp độ văn hóa, các thay đổi về định hướnggiá trị và hành vi của người Hàn Quốc trong một thế kỷ (1870 -1970), Jea-Ho Cha (1994) [55, tr.157-174] đi đến kết luận rằng: tuytính cộng đồng ở một số khía cạnh có yếu đi và sự thay đổi diễn ratheo xu hướng cá nhân, nhưng tính cộng đồng trong xã hội Hàn Quốcvẫn khá nổi trội

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Nhật Bản đã làmcho mối quan hệ giao tiếp qua lại với hàng xóm láng giềng của ngườiNhật ngày càng lạnh nhạt, lỏng lẻo và thưa thớt Những nhìn chungcông nghiệp hóa, hiện đại hóa thay đổi một cách không đáng kể củacác giá trị văn hóa cơ bản vốn nhấn mạnh tới quan hệ con người, dù

tính cá nhân của người Nhật cao hơn của người Hàn Quốc (Lebra,1976; Misumi, 1988; Stevenson, Azuma, & Hakuta, 1986 dẫn trongKim và đồng nghiệp, 1994) [66].

Karl Wennberg, Saurav Pathak & Erkko Autio (2013) [86] sửdụng dữ liệu từ “Giám sát doanh nhân toàn cầu” (GlobalEntrepreneurship Monitor) và Tổ chức Nghiên cứu hành vi và hiệuquả lãnh đạo toàn cầu (the Global Leadership and OrganizationalBehavior Effectiveness) cho 42 quốc gia để điều tra tác động của sựtự tin của cá nhân và lo sợ thất bại trong việc tham gia vào hoạt độngkinh doanh tuỳ thuộc vào thực tiễn văn hoá quốc gia Sử dụngphương pháp nghiên cứu liên ngành, tác giả cho rằng hiệu quả tíchcực của sự tự tin khi hoạt động kinh doanh được kiểm soát bởi cácyếu tố văn hoá cộng đồng, định chế cộng đồng và định hướng hoạtđộng Ngược lại, tác động tiêu cực của sự sợ hãi thất bại khi bắt đầuhoạt động kinh doanh được kiểm soát bởi các thực tiễn văn hoá củacộng đồng và sự né tránh bất định

1.1.2.3 Hướng nghiên cứu về cấu trúc của tính cộng đồng

Nghiên cứu của W.Gudykunst, Y.Yoon và T.Nishida (1987)cho thấy rằng những người theo xu hướng cộng đồng chú ý nhiềuhơn tới sự khác biệt giữa nhóm nội và nhóm ngoại Một số tác giảkhác cũng tranh luận rằng những người theo xu hướng cộng đồngthường hay hợp tác và giúp đỡ thành viên của nhóm nội hơn nhưnglại thường hay cạnh tranh và ít giúp đỡ thành viên nhóm ngoại Tầmquan trọng của sự hài hòa trong nhóm nội đối với những người theo

xu hướng cộng đồng đã được chứng minh K.Leung (1987) chỉ rarằng, khi xung đột, những người theo xu hướng cộng đồng thíchthương thuyết và thích dùng người trung gian hòa giải hơn rất nhiều

so với những người theo xu hướng cá nhân (giải quyết xung đột)

1.1.2.4 Hướng nghiên cứu về hệ quả của tính cộng đồng/tính

cá nhân

Trong nghiên cứu trường hợp, dựa trên dữ liệu từ các nhàquản lý cấp cao, Seddon (1987) [90] đã thấy rằng, các thành viên củacác nước đang phát triển (Kenya) có xu hướng cộng đồng hơn và họkhông thường xuyên tham gia vào các cuộc tranh luận nhóm, tức làtính tranh luận trong tổ chức của họ thấp

Kanungo và Mendonca (1996) [91] cho rằng, trọng tâm củanền văn hóa cá nhân là hoàn thành các mục tiêu công việc, trong khi

nền văn hóa tập thể chú ý nhiều hơn đến các mối quan hệ gắn liền vớicông việc

Trong “Mối liên hệ giữa tính tranh luận với tính cộngđồng/tính cá nhân ở Phần Lan và Hoa Kỳ”, tác giả S.M Croucher(2016) [92] nhận thấy, tính cộng đồng có tương quan nghịch với tínhtranh luận; tính cá nhân có tương quan thuận với tính tranh luận vàngười Phần Lan có mức độ tranh luận thấp hơn người Mỹ Sự khácbiệt về văn hóa giữa Hoa Kỳ và Phần Lan được thảo luận như là lý

do cho sự khác biệt giữa các quốc gia về tính tranh luận

Nghiên cứu “Ảnh hưởng của tính cộng đồng/tính cá nhân vàkhả năng kiểm soát xung đột”, Gudy Kunst và cộng sự (1992) [93]cho thấy, xu hướng thay đổi văn hóa của tính cá nhân, tính cộng đồngđược sử dụng như là một khía cạnh lý thuyết quan trọng trong việcgiải thích sự khác biệt về xung đột và giải quyết xung đột giữa ĐàiLoan và Hoa Kỳ Ngoài ra, nhân tố tự kiểm soát được sử dụng nhưmột biến số để phân tích sự khác biệt khi có sự xung đột giữa các cánhân Phân tích đa biến để kiểm tra mối quan hệ giữa các biến độc lập vàcác biến phụ thuộc của xung đột Kết quả cho thấy, người Đài Loan đã sửdụng phong cách né tránh xung đột cao hơn so với người Mỹ Tuy nhiên,người Đài Loan dễ hòa nhập và thỏa hiệp hơn người Mỹ

Tóm lại, các nghiên cứu về tính cộng đồng trong tâm lý học

nước ngoài đã trình bày trên đây cho thấy các bước tiến triển của xuhướng nghiên cứu như sau:

Cấu trúc của tính cộng đồng, khi tâm lý học nhập cuộc, tính

cộng đồng ở cấp độ nhân cách bắt đầu được nghiên cứu nhưng vẫntrong khuôn khổ của các nghiên cứu so sánh nước này với nước khác,chủ yếu là các nước Âu, Mỹ với các nước châu Á Ở giai đoạn này,nghiên cứu cộng đồng vẫn nặng về nghiên cứu so sánh

Các yếu tố ảnh hưởng đến tính cộng đồng, ở góc độ văn hóa,

các nhà nghiên cứu đặt vấn đề về tính cộng đồng để nghiên cứu sựkhác biệt hay tương phản của văn hóa phương Đông và phương Tây.Các nghiên cứu này mang tính so sánh ở cấp độ vĩ mô và là mối quantâm của các nhà triết học, xã hội học, văn hóa học…

Về mối quan hệ giữa tính cộng đồng và tính cá nhân, những

năm 90 của thế kỷ XX, nhờ vào một loạt các nghiên cứu ở Ấn Độ,Nhật Bản, Hàn Quốc… các nhà nghiên cứu nhận ra rằng tính cộngđồng, tính cá nhân đều có thể cùng tồn tại ở một nước (một nền vănhóa) và một cá nhân Trong giai đoạn này, nghiên cứu của các nhà

tâm lý học đã đóng góp nhiều cho sự hiểu biết về các đặc điểm củatính cộng đồng, nguồn gốc của tính cộng đồng… Nghiên cứu trongkhuôn khổ của tâm lý học xã hội nhưng vẫn luôn so sánh, quy chiếugiữa các nước khác nhau, các nền văn hóa khác nhau, nên có ngườigọi là tâm lý học xã hội văn hóa.

Về hệ quả của tính cộng đồng và tính cá nhân, tính cá nhân

hình thành và phát triển nhờ tính cộng đồng và ngược lại, tính cộng đồng tồn tại và duy trì nhờ tính cá nhân Nếu không có sự đùm bọc, cưu mang, chăm sóc, bảo vệ từ phía cộng đồng, thì mỗi cá nhân không thể lớn lên và tồn tại như một thực thể người Khi xã hội ngày càng phát triển thì tính cá nhân trở nên ưu trội hơn, sự trưởng thành của nó diễn ra sớm hơn, nhanh hơn, ít chịu sự phụ thuộc vào cộng đồng, vào xã hội hơn

1.2 Nghiên cứu về tính cộng đồng ở trong nước

1.2.1 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ khoa học lịch sử

Có nhiều cách tiếp cận khi bàn luận và nghiên cứu về tínhcộng đồng ở người Việt Nam, nhưng nhìn chung có thể tìm hiểu,nghiên cứu theo các chuyên ngành khoa học khác nhau như xã hội,lịch sử, văn hóa, tâm lý…

Theo tác giả Phan Huy Lê, tính cộng đồng thể hiện trongtoàn bộ đời sống của người nông dân Việt Nam thời kỳ trung đại.Còn tác giả Trần Đình Hượu lại cho rằng, chính sự ổn định lâu dàicủa làng là cơ sở để tính cộng đồng làng ngày càng được duy trì vàcủng cố Đi đôi với tính cộng đồng làng là ý thức về cá nhân và sởhữu không phát triển cao

Trần Đình Hượu (1986) trong tiểu luận Về vấn đề tìm đặcsắc văn hóa dân tộc cho rằng, chính sự ổn định lâu dài của làng là cơ

sở để tính cộng đồng làng ngày càng được duy trì và củng cố Đi đôivới tính cộng đồng làng là ý thức về cá nhân và sở hữu không pháttriển cao

Trong công trình Tâm lý cộng đồng làng và di sản của ĐỗLong và Trần Hiệp (1993) [18], các tác giả cho rằng tâm lý cộngđồng trước đây từng là chỗ dựa tinh thần mạnh mẽ, đáng tin cậynhưng đồng thời nó cũng tạo ra một sức ép to lớn, một sức ỳ trì trệđối với sự phát triển nhân cách Ngày nay chúng ta phải làm sao đểkhẳng định được vị trí và vị thế của mỗi người trong sự nghiệp giảiphóng cá nhân, phải tạo lập cho họ những điều kiện để họ có thể trởthành những chủ thể độc lập, tự do thực sự trên con đường phát triển

1.2.2 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ xã hội học

Trần Đình Hượu (1986) trong tiểu luận Về vấn đề tìm đặcsắc văn hóa dân tộc cho rằng, chính sự ổn định lâu dài của làng là cơ

sở để tính cộng đồng làng ngày càng được duy trì và củng cố Đi đôivới tính cộng đồng làng là ý thức về cá nhân và sở hữu không pháttriển cao

Tinh thần cộng đồng, tâm lý cộng đồng là một đặc điểmtrong tâm thức của người Việt Nam Đặc điểm ấy thể hiện ở các tầngbậc từ vi mô đến vĩ mô, từ lịch đại đến đương đại Tình cảm cộngđồng là một nhân tố tạo thành năng lực phối kết hợp Trong côngtrình Tâm lý cộng đồng làng và di sản của Đỗ Long và Trần Hiệp(1993) [18], các tác giả cho rằng tâm lý cộng đồng trước đây từng là chỗdựa tinh thần mạnh mẽ, đáng tin cậy nhưng đồng thời nó cũng tạo ra mộtsức ép to lớn, một sức ỳ trì trệ đối với sự phát triển nhân cách

1.2.3 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ văn hóa học

Vốn văn hóa hay tính xã hội - văn hóa không phải có từ khibắt đầu định hình dân tộc mà được tích tụ, ổn định dần dần, tồn tạitrong suốt quá trình xây dựng và phát triển Điều kiện sống với vùng

cư trú, môi trường thiên nhiên quy định nên bản sắc văn hóa - xã hộicủa một dân tộc

Theo Vũ Dũng (2009) [7] khi nghiên cứu cộng đồng ở ViệtNam, có thể nhận thấy hai kiểu nhóm là: cộng đồng cư dân (làng xã,buôn làng) và cộng đồng dòng họ

Ở khu vực miền núi phía Bắc, cách thức tổ chức cộng đồng

cư dân của các tộc người thiểu số có những nét riêng Bản làng củacác tộc người thiểu số ở khu vực Tây Bắc là cộng đồng của nhữngdòng họ thuộc một hoặc hai, ba tộc người cùng cư trú Mỗi bản cómột ranh giới rõ rệt được quy định cụ thể bằng văn bản hay truyềnmiệng Đối với các tộc người thiểu số Tây Bắc, cộng đồng bản làng

là nơi cộng sinh (cùng sinh sống), cộng cảm (tình cảm chúng ta) vàcộng mệnh (cùng chung số mệnh) của mỗi gia đình, mỗi dòng họ vàcủa tộc người

Theo Phan An (2015) [2], tính cộng đồng làng xã của ngườiViệt ở Nam bộ được thể hiện khá rõ nét trong đời sống xã hội và sinhhoạt văn hóa Đình làng ở Nam bộ có một vị trí quan trọng trong đờisống cộng đồng Việc đầu tiên dân làng làm khi làng được lập là xâydựng đình làng

Theo các nhà nghiên cứu, tính cộng đồng có thể tạo thànhsức mạnh lớn, tuy nhiên cũng có thể là những hạn chế như: Thứ nhất,quá đề cao tính tập thể nên thủ tiêu tính cá nhân, người Việt thường ítxưng tôi mà luôn hòa tan vào các mối quan hệ xã hội, với người này

là chị em, anh em, người kia là cháu Thứ hai, tính cộng đồng dẫnđến thói quen dựa dẫm, ỷ lại tập thể, “nước nổi bèo nổi”, “nước trôibèo trôi”, “cha chung không ai khóc” Thứ ba, tính cộng đồng có thểtạo nên thói cào bằng, đố kỵ, không muốn ai hơn mình, “xấu đều hơntốt lỏi” Thứ tư, khi nguy cơ đe dọa ổn định qua rồi thì tính tư hữu,cục bộ lại nổi lên (Vũ Dũng, 2009; Nguyễn Đình Thiện, 2007; Phan

An, 2015)

1.2.4 Tiếp cận tính cộng đồng dưới góc độ tâm lý học 1.2.4.1 Hướng nghiên cứu về cấu trúc của tính cộng đồng

Về cộng đồng dòng họ, theo Vũ Dũng (2009), tình cảm dòng

họ đã trở thành một yếu tố điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân Các

cá nhân trong ứng xử thường quan tâm hơn đến những người trong

họ - đó là cái mà các nhà tâm lý học gọi là sự thiên vị với nhóm nội.Tình cảm dòng họ, huyết thống là yếu tố quan trọng tạo nên sự cốkết, tinh thần tương thân tương ái giữa các thành viên trong một dònghọ

Ở tác phẩm “Xã thôn Việt Nam” của Nguyễn Hồng Phong(1959), từ phân tích cơ sở kinh tế, những đặc trưng cấu trúc xã hộinhư gia đình, gia tộc, cộng đồng và các sinh hoạt cộng đồng, bêncạnh việc phê phán những đặc trưng tiêu cực của xã thôn và nông dânViệt Nam, tác giả cũng chỉ ra những đặc trưng có tác dụng tích cựctrong sự phát triển

1.2.4.2 Hướng nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tính cộng đồng

Cộng đồng cư dân gắn với làng xã, cộng đồng làng xã nàyngoài việc thực hiện các luật pháp của nhà nước phong kiến còn một

hệ thống chuẩn mực riêng, rất chặt chẽ và có vai trò to lớn trong việcđiều chỉnh hành vi của các thành viên trong cộng đồng, điều đó đượcghi trong các hương ước của làng Ở khu vực Bắc bộ, Trung bộ, cácchuẩn mực cộng đồng này được gọi là lệ làng, ở Tây Nguyên đượcgọi là luật tục Cách thức tổ chức cộng đồng cư dân ở các dân tộckhác nhau, thuộc các khu vực khác nhau cũng có những điểm khácnhau

1.2.4.3 Hướng nghiên cứu về mối quan hệ tính cộng đồng và tính cá nhân

Trong nghiên cứu tính cộng đồng theo hướng tiếp cận nhâncách, tác giả Hữu Ngọc (2016) đã đi sâu phân tích cá nhân và nhâncách luận Ông cho rằng, nhân cách luận luôn khẳng định tính độclập của mỗi cá nhân đối với cộng đồng, nhưng điểm quan trọng làngười đó phải phục vụ cộng đồng vì giá trị cá nhân của mình, chứkhông phải vì mình là một bộ phận của cộng đồng

Trong công trình Tính cộng đồng - tính cá nhân và cái tôi

của người Việt Nam hiện nay do Đỗ Long và Phan Thị Mai Hương

đồng chủ biên, khi nghiên cứu trường hợp cụ thể là cộng đồng nhómthanh niên Việt Nam, các tác giả nhận thấy, mặc dù tính cộng đồngtrong thanh niên vẫn nổi trội, nhưng “cái tôi” cá nhân của thanh niênthể hiện khá cao, khá rõ nét (Đỗ Long, Phan Thị Mai Hương, 2002:297)

1.2.4.4 Hướng nghiên cứu về hệ quả của tính cộng đồng/tính cá nhân

Dựa trên nghiên cứu và quan sát về môi trường sống, tác giảPhan Ngọc (1987) phân tích, một xã hội chia thành những cộng đồngrất nhỏ, tinh thần “lá lành đùm lá rách”, chân lý sống hòa thuận,thương nhau lúc hoạn nạn, “chính nhờ những kinh nghiệm sốngnghèo khổ có nhau ấy mà cộng đồng nhỏ tồn tại được Qua hàngngàn năm nó trở thành truyền thống đạo đức quý báu Nhưng nó cũngchứa đựng một nhược điểm cơ bản, làm cơ sở cho nông thôn giatrưởng…”

Tóm lại, có nhiều nghiên cứu về tính cộng đồng, cộng đồngdoanh nhân dưới góc độ kinh tế học Tuy nhiên, trong quá trình tổngquan những tài liệu nghiên cứu về tính cộng đồng ở trong nước vàngoài nước nêu trên, chúng tôi nhận thấy, có một “khoảng trống”nghiên cứu về tính cộng đồng của doanh nhân trẻ tiếp cận theo hướngtâm lý học xã hội, đặc biệt là những doanh nhân trẻ tại các doanhnghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam từ cách tiếp cận tâm lý học Nghiêncứu của luận án mà chúng tôi tiến hành nhằm trả lời các câu hỏinghiên cứu sau: 1 Tính cộng đồng của doanh nhân trẻ là gì? 2 Cácthành tố cơ bản tính cộng đồng của doanh nhân trẻ? 3 Các yếu tố ảnhhưởng tới tínhcộng đồng của doanh nhân trẻ gồm những yếu tố nào?