Đánh giá hiệu quả dự án thí điểm phân loại rác sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn quận 6 và đề xuất giải pháp hoàn thiện hơn

Chữ Viết Tắt Ghi Chú CTR Chất thải rắn CTRSH Chất thải rắn sinh hoạt PLRTN Phân loại rác tại nguồn PLRSHTN Phân loại rác sinh hoạt tại nguồn UBND Ủy ban nhân dân TPHCM Thành phố Hồ Chí M

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ TP.HCM

-o0o -

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ DỰ ÁN THÍ ĐIỂM PHÂN LOẠI RÁC SINH HOẠT TẠI NGUỒN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 6 VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI

PHÁP HOÀN THIỆN HƠN

CHUYÊN NGÀNH : KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG

GVHD : PGS.TS HOÀNG HƯNG SVTH : PHẠM THỊ TUYẾT MAI MSSV : 106108012

Tp Hồ Chí Minh, Tháng 07/ 2010

Em xin chân thành cảm ơn ban Giám hiệu trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ TP Hồ Chí Minh; trong suốt thời gian học tập, các thầy cô trong trường đặc biệt là các thầy cô trong Khoa môi trường và công nghệ sinh học tận tình chỉ dạy, truyền đạt cho em những kiến thức quý báu Luận văn này phản ánh lên phần nào những kiến thức mà em đã tích góp được trong một thời gian dài học tập và nghiên cứu

Lòng biết ơn chân thành xin gởi tới thầy Hoàng Hưng là giáo viên hướng dẫn chính, giúp đỡ em rất nhiệt tình trong quá trình làm luận văn

Lòng biết ơn sâu sắc nhất xin gởi tới ba mẹ những người đã luôn sát cánh khuyến khích động viên và làm tất cả những gì có thể để em được thuận lợi trong công việc học tập suốt hơn bốn năm qua

Em xin cảm ơn chú Danh phó giám đốc Công ty Dịch Vụ Công Ích Quận 6, các anh chị làm việc ở Sở Tài Nguyên và Môi Trường Thành phố Hồ Chí Minh, Phòng Tài Nguyên và Môi Trường Quận 6 đã nhiệt tình giúp đỡ em trong việc thu thập tài liệu Đồng thời cũng cảm ơn tất cả bạn bè của em, những người luôn bên cạnh, giúp

Chữ Viết Tắt Ghi Chú

CTR Chất thải rắn CTRSH Chất thải rắn sinh hoạt PLRTN Phân loại rác tại nguồn PLRSHTN Phân loại rác sinh hoạt tại nguồn UBND Ủy ban nhân dân

TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh HCM Hồ Chí Minh

DVCI Dịch vụ công ích

MT Môi trường LĐLĐ Liên đoàn lao động LHPN Liên hiệp phụ nữ TNMT Tài nguyên môi trường CLB Câu lạc bộ

QĐ Quyết định TNCS Thanh niên cộng sản

TTg Thủ tướng

Bảng 1.1 : Số lượng lao động thu gom chất thải rắn đô thị tại các quận/huyện của thành phố Hồ Chí Minh (năm 2006)

Bảng 1.2 : Thống kê dân số Quận 6

Bảng 1.3 : Thống kê tỷ lệ dân số Quận 6 chia theo dân tộc

Bảng 2.1 : Nguồn phát sinh và thành phần chất thải rắn đô thị tại Quận 6

Bảng 2.2 : Thành phần CTR sinh hoạt của Quận 6

Bảng 2.3 : Thống kê khối lượng CTRSH thu gom trên địa bàn Quận 6

Bảng 2.4 : Tốc độ phát sinh rác sinh hoạt tại Quận 6

Bảng 2.5 : Lực lượng thu gom rác dân lập tại Quận 6

Bảng 2.6 : Lộ trình, thời gian khối lượng rác xe vận chuyển lên bãi chôn lấp Bảng 2.7 : Số trạm ép/ điểm hẹn của Quận 6

Bảng 3.1 : Nguồn phát sinh chất thải sinh hoạt

Bảng 3.2 : Phân loại theo công nghệ xử lý

Bảng 3.3 : Thành phần CTR đô thị phân loại theo nguồn gốc phát sinh

Bảng 3.4 : Thành phần chất thải rắn đô thị theo tính chất vật lý

Bảng 3.5 : Sự thay đổi thành phần theo mùa đặc trưng của CTRSH

Bảng 3.6 : Tỷ trọng của các thành phần trong rác thải sinh hoạt

Bảng 3.7 : Tỷ trọng rác thải theo các nguồn phát sinh

Bảng 3.8 : Định nghĩa các thành phần lý học của chất thải

Bảng 3.9 : Kết quả phân tích các thành phần cơ bản của rác thải đô thị

Bảng 3.10 : Giá trị nhiệt lượng của rác thải các đô thị

Bảng 4.1 : Những thuận lợi – khó khăn của 9 trên 14 phường tại Quận 6

Bảng 4.2 : Kết quả sự ủng hộ từ người dân thực hiện chương trình ban đầu thể hiện qua số liệu các đợt kiểm tra

Sơ đồ 1.1 : Sơ đồ hệ thống quản lý kỹ thuật chất thải rắn đô thị tại TP.HCM Hình 1.2 : Hiện trạng thu gom chất thải rắn

Hình 1.3 : Hiện trạng hệ thống thu gom vận chuyển tại TP.HCM

Sơ đồ 1.4 : Sơ đồ hệ thống thu gom vận chuyển tại TP.HCM

Hình 1.5 : Hiện trạng xử lý chất thải rắn tại TP.HCM

Hình 1.6 : Bản đồ hành chính Quận 6

Biểu đồ 2.1 : Biến thiên khối lượng CTRSH thu gom trên địa bàn Quận 6

Hình 2.2 : Hiện trạng quản lý và lưu giữ CTR tại các chợ

Hình 2.3 : Hiện trạng quản lý và lưu giữ chất thải rắn tại các siêu thị

Hình 2.4 : Hiện trạng thu gom CTR Quận 6

Hình 2.5 : Trạm rác kín Bà Lài

Hình 2.6 : Điểm hẹn 144Bis đường Nguyễn Văn Luông

Hình 4.1 : Hình ảnh các thùng rác phục vụ việc phân loại rác tại nguồn

Hình 5.1 : Những người bươi lượm rác

Hình 6.1 : Hội nghị thực hiện dự án PLRTN trên địa bàn Quận 6 ở giai đoạn 2 Hình 6.2 : Một vài kiểu mẫu xe 2 ngăn mà công ty DVCI đã đề xuất

Hình 6.3 : Các sản phẩm tái chế từ rác vô cơ minh họa

TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT

[1] Công ty Dịch vụ Công ích Quận 6 (04/2006), Báo cáo Dự án Phân loại chất thải rắn tại nguồn trên địa bàn quận 6 – Thành phố Hồ Chí Minh

[2] GS.TS Trần Hiếu Nhuệ – TS Ứng Quốc Dũng - TS Nguyễn Thị Kim Thái ,

2001 Giáo Trình Quản Lý Chất Thải Rắn Nhà xuất bản xây dựng

[3] Nguyễn Văn Phước (2004), Giáo Trình Xử Lý Chất Thải Rắn, Viện Tài Nguyên Và Môi Trường

[4] Cục Thống Kê Quận 6 (2008), Niên Giám Thống Kê

[5] Điều tra chỉ số hài lòng về dịch vụ thu gom 2008, Cục Thống kê và Viện Nghiên cứu Phát triển

TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH

[6] George Tchobanoglous (1993), Intergrated municipal solid waste management Mc Graw-Hill Companies

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

LỜI NÓI ĐẦU 1

1 Sự cần thiết của đề tài: 1

2 Mục tiêu đề tài: 2

3 Ý nghĩa của đề tài: 3

4 Nội dung nghiên cứu của đề tài: 3

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 3

6 Phương pháp nghiên cứu: 4

6.1 Phương pháp luận: 4

6.2 Phương pháp cụ thể: 4

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN TPHCM VÀ TỔNG QUAN VỀ QUẬN 6 5

1.1 Tổng quan CTR sinh hoạt trên địa bàn thành phố HCM: 5

1.1.1 Hệ thống kỹ thuật 5

1.1.2 Công tác thu gom CTRSH tại TPHCM 15

1.1.3 Chiến lược phát triển ngành xử lý CTR tại TPHCM 19

1.2 Tổng quan về quận 6: 23

1.2.1 Điều kiện tự nhiên 23

1.2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội quận 6 24

1.2.3 Hiện trạng môi trường trên địa bàn Quận 6: 27

1.2.4 Tình hình phát triển kinh tế chung trên địa bàn Quận 6: 28

1.2.5 Những định hướng, quy hoạch phát triển KT-XH-MT Quận 6 30

CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 6 32

2.1 Đặc điểm chất thải rắn: 32

2.1.3 Khối lượng và tốc độ phát sinh chất thải rắn đô thị Quận 6 39

2.2 Hiện trạng hệ thống thu gom và vận chuyển: 40

2.2.1 Hệ thống lưu giữ 40

2.2.2 Hệ thống thu gom 42

2.2.3 Hệ thống vận chuyển 46

2.2.4 Hệ thống trung chuyển và điểm hẹn 48

CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT VÀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG DO CHẤT THẢI RẮN 52

3.1 Khái niệm chất thải rắn sinh hoạt 52

3.1.1 Định nghĩa 52

3.1.2 Các nguồn phát sinh 52

3.1.3 Phân loại 53

3.1.4 Thành phần 57

3.1.5 Tính chất 59

3.2 Ô nhiễm môi trường do chất thải rắn sinh hoạt gây ra 66

3.2.1 Ô nhiễm môi trường đất 66

3.2.2 Ô nhiễm môi trường nước 67

3.2.3 Ô nhiễm môi trường không khí 68

3.2.4 Ô nhiễm cảnh quan và sức khỏe con người 69

CHƯƠNG 4: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN DỰ ÁN THÍ ĐIỂM PHÂN LOẠI RÁC TẠI NGUỒN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 6 TRONG THỜI GIAN QUA 71

4.1 Mục tiêu của việc thực hiện phân loại rác tại nguồn 71

4.1.1 Mục tiêu chung 71

4.1.2 Mục tiêu cụ thể 71

4.2 Nội dung của chương trình phân loại rác tại nguồn trên địa bàn Quận 6 72

4.2.1 Các cơ sở pháp lý để xây dựng và thực hiện chương trình PLRTN trên địa bàn Quận 6 72

4.2.2 Quá trình thực hiện chương trình thí điểm PLRTN trên địa bàn Quận 6 73

4.2.3 Những nội dung chủ yếu công ty DVCI đã thực hiện trong chương trình thí điểm phân loại rác tại nguồn trên 9 phường tại Quận 6 75

4.4 Kết quả 82

4.4.1 Đã hình thành qui trình cơ bản thực hiện việc phân loại rác tại nguồn 82

4.4.2 Khó khăn mang tính thực tiễn chính từ sự thiếu đồng bộ của chuỗi hệ thống mà hiện nay chương trình đang gặp phải 84

4.4.3 Đã tổng hợp những khó khăn, trở ngại, vướng mắc trong việc triển khai thực hiện chương trình PLRTN trên địa bàn Quận 6 86

4.5 Nhận xét 86

CHƯƠNG 5: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VIỆC THỰC HIỆN THÍ ĐIỂM PHÂN LOẠI RÁC TẠI NGUỒN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 6 88

5.1 Đánh giá về công cụ pháp lý 88

5.2 Đánh giá về hiện trạng thu gom và vận chuyển 88

5.3 Đánh giá về tuyên truyền 89

5.4 Đánh giá về ý thức của người dân 91

5.5 Đánh giá về các bãi rác thành phố phục vụ cho việc PLRTN 93

5.6 Đánh giá về việc kiểm tra, giám sát 93

5.7 Đánh giá về việc thu lượm phế liệu từ rác dân lập và ngoài dân lập 94

CHƯƠNG 6: CÁC BIỆN PHÁP ĐỀ XUẤT ĐỂ HOÀN THIỆN VIỆC THỰC HIỆN PHÂN LOẠI CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 6 TRONG THỜI GIAN TỚI 96

6.1 Các biện pháp trước mắt 96

6.2 Các biện pháp lâu dài 101

6.2.1 Công tác tuyên truyền 102

6.2.2 Công cụ pháp lý (quy chế) 102

6.2.3 Hệ thống thu gom, vận chuyển 102

CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 104

7.1 Kết luận 104

7.2 Kiến nghị 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Điểm số bằng số _ Điểm số bằng chữ TPHCM, ngày ……… tháng ……… năm ……… ( GV hướng dẫn ký và ghi rõ họ tên )

1 Đầu đề đồ án tốt nghiệp:

“Đánh giá hiệu quả dự án thí điểm phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn Quận 6 và đề xuất giải pháp hoàn thiện hơn.”

2 Nhiệm vụ (yêu cầu về nội dung và số liệu ban đầu):

 Thu thập tài liệu, số liệu về chất thải rắn trên địa bàn Quận 6

 Tìm hiểu dự án thí điểm phân loại rác tại nguồn trên địa bàn Quận 6

 Đánh giá hiệu quả của dự án thí điểm đã thực hiện trong thời gian qua

 Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện việc phân loại rác tại nguồn cho Quận 6 nói riêng và Thành phố Hồ Chí Minh nói chung

3 Ngày giao đồ án tốt nghiệp : 05/04/2010

4 Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 08/07/2010

1 PGS.TS HOÀNG HƯNG Toàn bộ luận văn

Nội dung và yêu cầu LVTN đã được thông qua Bộ môn

Ngày 01 tháng 07 năm 2010

CHỦ NHIỆM BỘ MÔN NGƯỜI HƯỚNG DẪN CHÍNH

HỌ VÀ TÊN : PHẠM THỊ TUYẾT MAI MSSV : 106108012

NGÀNH : KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG LỚP : 06DMT

NHIỆM VỤ ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

KHOA: MT VÀ CNSH

BỘ MÔN: MÔI TRƯỜNG

-

PHẦN DÀNH CHO KHOA, BỘ MÔN Người duyệt (chấm sơ bộ): ………

Đơn vị:………

Ngày bảo vệ:………

Điểm tổng kết:………

Nơi lưu trữ Đồ án tốt nghiệp: ………

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 1

LỜI NÓI ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài:

Rác thải là một phần tất yếu của cuộc sống chúng ta, chúng ta không thể nào sinh sống, hoạt động mà không thải rác Trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, nhiệm vụ bảo vệ môi trường luôn được Đảng và Nhà nước coi trọng Bảo

vệ môi trường vừa là mục tiêu, vừa là một trong những nội dung cơ bản của phát triển bền vững Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp, tốc độ đô thị hóa ngày càng gia tăng cùng với đời sống vật chất của người dân không ngừng được nâng cao đang làm cho lượng rác thải ngày càng tăng lên Nếu không được xử lý tốt, rác thải sẽ gây

ô nhiễm nghiêm trọng Nhận thức về bảo vệ môi trường trong các cấp, ngành và nhân dân đã được nâng lên đáng kể Tại các nước phát triển, bên cạnh việc vận động

và áp dụng các biện pháp, chế tài để giảm thiểu xả thải rác, các chính phủ đã chú trọng đầu tư cho ngành công nghiệp tái chế chất thải

Chỉ thị số 199/TTg ngày 2/4/1997 của Thủ tướng Chính phủ về các biện pháp cấp bách trong quản lý chất thải rắn tại khu đô thị và khu công nghiệp và tiếp sau đó là quyết định số 152/199/QĐ-TTg ngày 10/7/1999 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược quản lý chất thải rắn tại các đô thị và khu công nghiệp Việt Nam đến năm 2020 chứng tỏ những nỗ lực lớn lao của Chính phủ trong việc đối phó với các vấn đề môi trường hiện tại và tương lai, ở đó vấn đề quản lý chất thải rắn sinh hoạt được xem là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của chiến lược

Nhờ đó, môi trường được cải thiện đồng thời tăng nguyên liệu, sản phẩm cho nền kinh tế Song công nghiệp tái chế chất thải chỉ phát triển được khi có nguồn rác được phân loại tốt, vì vậy phân loại rác tại nguồn đã được xác định là giải pháp cần thiết trong chu trình thu gom và xử lý chất thải nói chung và rác thải sinh hoạt đô thị nói riêng

Mặt khác, mỗi ngày ở Tp.HCM thải ra khoảng 6.000 tấn CTRSH trong đó hết 5.200 tấn được đem chôn lấp ở các bãi chôn (Nguồn: Cty Môi trường đô thị, 2007) Do đó lượng rác thải chưa được tái chế, tái sử dụng chiếm tới hơn 85% tổng khối lượng

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 2

CTRSH Với tốc độ này thì Thành phố sẽ không đủ quỹ đất để chôn lấp trong tương lai, các bãi chôn lấp sẽ quá tải và các bãi chôn lấp không hợp vệ sinh sẽ xuất hiện ngày càng nhiều, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, đồng thời cũng kiềm hãm sự phát triển xã hội

Phân loại CTR tại nguồn có khả năng giải quyết các vấn đề đó Những lợi ích của việc phân loại CTR tại nguồn là không thể phủ nhận, nó không chỉ mang tính chất là một giải pháp cho sự phát triển ở các thành phố lớn phát triển mà còn là một sự tái sử dụng vật chất cho tương lai Do vậy nếu chúng ta thực hiện tốt việc phân loại rác thì rác không chỉ đi ra từ đời sống mà còn là một sản phẩm quay trở lại với cuộc sống chúng ta

Nhằm thực hiện tốt việc thu gom và xử lý chất thải rắn ở Việt Nam, một trong những mục tiêu trong chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn là tổ chức thực hiện phân loại rác tại nguồn với tỉ lệ gia tăng qua từng giai đoạn: tối thiểu là 90% năm 2010 và đảm bảo 95% năm 2020 Tuy nhiên cho đến thời điểm hiện nay việc phân loại rác tại nguồn vẫn đang trong giai đoạn thực hiện thí điểm tại các quận 1,4,5,6,10 và huyện

Củ Chi ở Thành Phố Hồ Chí Minh Và Quận 6 là 1 trong 5 quận của thành phố thực hiện thí điểm chương trình phân loại rác tại nguồn đầu tiên Trong quá trình thực hiện dự án thí điểm Quận 6 đã đạt được những thuận lợi và khó khăn nhất định về các mặt như công tác tuyên truyền, hệ thống thu gom vận chuyển, kiểm tra giám sát, các quy định xử phạt, chế tài lực lượng thu gom và người dân khi thực hiện sai hay không thực hiện việc phân loại rác tại nguồn chính vì vậy đề tài “ Đánh giá hiệu quả

dự án thí điểm phân loại chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn Quận 6 và đề xuất giải pháp hoàn thiện hơn” là hết sức cần thiết, nó góp phần nâng cao hiệu quả của việc thực hiện phân loại rác tại nguồn trên địa bàn Quận 6

2 Mục tiêu đề tài:

Đánh giá thuận lợi và khó khăn của dự án thí điểm phân loại rác tại nguồn trên địa bàn quận 6

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 3

Đề xuất các giải pháp để hoàn thiện mô hình phân loại rác tại nguồn của địa bàn quận 6

3 Ý nghĩa của đề tài:

Tìm ra các giải pháp mới nhằm hoàn thiện và nâng cao công tác quản lý cũng như xử

lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn quận 6 để việc phân loại rác tại nguồn trên địa bàn quận diễn ra đồng bộ từ khâu thu gom đến nhà máy tái chế

Xử lý được một lượng CTRSH khổng lồ của thành phố, góp phần cải thiện môi trường và sức khỏe cộng đồng

4 Nội dung nghiên cứu của đề tài:

Thu thập tài liệu có liên quan đến đề tài: tìm hiểu về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và hiện trạng CTR của thành phố nói chung và quận 6 nói riêng

Thu thập tài liệu về chương trình phân loại rác tại nguồn mà thành phố đã thực hiện thí điểm trên địa bàn quận 6

Đánh giá được những thuận lợi cũng như giới hạn của dự án thí điểm PLRSHTN trên địa bàn quận 6

Đề xuất các giải pháp về tuyên truyền, công cụ pháp lý, hệ thống thu gom và vận chuyển, nhà máy chế biến phân compost và tái chế nhằm nâng cao hiệu quả của việc PLRSHTN trên địa bàn quận 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là rác sinh hoạt từ các nguồn:

Với sự gia tăng dân số cũng như mức sống của con người ngày càng được nâng cao thì sự gia tăng về khối lượng cũng như thành phần rác thải ngày càng nhiều Trong khi đó hệ thống quản lý CTR cũng như công nghệ xử lý chưa được phù hợp gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường và cuộc sống của con người Vì vậy, việc thực hiện PLRTN và đề xuất các giải pháp quản lý cũng như chọn lựa công nghệ xử lý CTR một cách phù hợp cho tương lai là vấn đề cần thiết và cấp bách trong thời gian này

Hiện nay, lượng rác sinh hoạt đang chiếm khối lượng lớn với nhiều thành phần và tính chất khác nhau nên rất khó thu gom và xử lý Tại các bãi chôn lấp gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường không khí, nước mặt và nước ngầm do khí thải và nước rỉ rác

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất nước với tốc dộ phát triển kinh tế và

đô thị hóa nhanh vì thế nó thúc đẩy quá trình ô nhiễm môi trường, đặc biệt ô nhiễm môi trường do CTRSH ngày càng nghiêm trọng Do vậy, CTRSH là vấn đề cấp thiết

và cần được quan tâm hàng đầu bởi cộng đồng dân cư, các nhà quản lý đô thị cũng như các cấp lãnh đạo của mọi cấp Do vậy lượng CTRSH nếu không được quản lý một cách triệt để sẽ dẫn tới hàng loạt các hậu quả nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe con người

6.2 Phương pháp cụ thể:

Phương pháp thu thập số liệu, tài liêu

Phương pháp chuyên gia

Phương pháp điều tra và khảo sát xã hội học

Phương pháp thống kê và xử lý số liệu

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ hệ thống quản lý kỹ thuật chất thải rắn đô thị tại TP.HCM

a Công đoạn lưu chứa

Hiện tại các gia đình tự trang bị sử dụng thùng chứa chất thải rắn bằng nhựa, một số gia đình sử dụng thùng chứa bằng kim loại hoặc các giỏ tre nứa Phổ biến nhất hiện nay, người dân sử dụng các loại túi xốp, nilon chứa chất thải rắn Khi đến thời gian giao rác, thông thường các hộ đem thùng chứa hoặc túi nilon để trước cửa để công nhân thu gom dễ dàng thu gom Đối với những hộ không ở nhà vào thời gian thu gom rác, thường bỏ rác vào các bọc nilon buộc chặt, để trước cửa, chính hành động này đã tạo điều kiện cho những người thu nhặt ve chai có thể bươi, móc gây ô nhiễm, làm mất vẻ mỹ quan đô thị

Nguồn phát sinh Tồn trữ tại nguồn

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 6

Tại các chợ, do diện tích kinh doanh có hạn nên đa số các tiểu thương buôn bán đều tận dụng khoảng trống làm nơi chứa hàng, rất ít nơi có thùng rác tiếp nhận rác, hầu hết rác phát sinh đều được thải bỏ ngay tại các lối đi trong chợ Sau khi tan chợ, công nhân vệ sinh sẽ thu gom rác trong chợ

Các hoạt động mua bán trên đường phố (cố định và di dộng), sinh hoạt đi lại của người dân đang là vấn đề phức tạp và nhức nhối trong việc tổ chức lưu chứa chất thải của mình Tình trạng đường phố đầy rác do các đối tượng này xả thải bừa bãi không đúng nơi quy định là thường xuyên, liên tục và đã thành thói quen xấu khó điều chỉnh

Đối với trường học, công sở, nhà hàng, khách sạn, rác được lưu giữ trong các thùng chứa nhỏ được trang bị ngay trong đơn vị Sau đó, hầu hết rác đều được chuyển ra đổ vào các thùng 240l

Phần lớn các vị trí lưu chứa rác của các hộ gia đình, các khu chưng cư, đặc biệt khu nhà cao tầng, các điểm chợ, các điểm đặt thùng rác công cộng, đều không có lưu ý nghiên cứu thiết kế ban đầu hay có nhưng bố trí không hợp lý, không thuận tiện Tại các khu vực công cộng trên đường phố, vỉa hè, phần lớn chưa được bố trí thùng rác công cộng hoặc có nhưng không đảm bảo phục vụ theo đúng chức năng của thùng rác công cộng

 Chưa có sự quản lý nhà nước, dẫn đến thiếu sự thống nhất và đồng bộ của hệ thống lưu chứa tại nguồn

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 7

b Công đoạn Quét dọn rác đường phố và vớt rác trên kênh rạch

Hàng ngày, lực lượng công nhân của các Cty Dịch vụ công ích của các quận huyện phải thực hiện quét dọn vệ sinh hàng ngàn tuyến đường giao thông và vỉa hè Để hoàn thành khối lượng công việc lớn này, hiện thành phố có trên 2.000 lao động và khoảng 1.500 phương tiện thô sơ thùng 660 lít thu gom lưu chứa chất thải Các hoạt động cung cấp dịch vụ diễn ra từ 18 giờ chiều tối và đến 6h sáng hôm sau Kỹ thuật quét thực hiện bằng thủ công Kinh phí nhà nước chi trả cho hoạt động này trên 200

tỷ đồng/năm và khoản chi này đang gia tăng hàng năm Tất cả hoạt động này đều do các doanh nghiệp nhà nước thực hiện thông qua nguồn ngân sách của Ủy ban nhân dân quận huyện với hình thức giao vốn kế hoạch hàng năm

Nhận xét

 Hệ thống quét dọn hoạt động ổn định, kết nối rất tốt và nhịp nhàng với hệ thống thu gom vận chuyển Chỉ có một thành phần duy nhất tham gia cung ứng dịch vụ đó là nhà nước

 Thiếu sự điều hành mang tính tích cực (về công nghệ, trong quản lý tác nghiệp, ) trong quá trình cung ứng dịch vụ thích nghi với sự thay đổi của xã hội

 Công tác quét dọn chủ yếu bằng thủ công chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng vệ sinh (chủ yếu quét sạch rác, còn cát thì không)

 Kinh phí dịch vụ tăng liên tục mà chất lượng dịch vụ tăng không tương ứng

 Công tác quản lý nhà nước yếu kém, công tác kiểm tra giam sát bị buôn lỏng Tình trạng chất lượng vệ sinh sau khi quét rất xấu và diễn biến ngày càng phức tạp do ý thức người dân quá kém

c Công đoạn thu gom

Hệ thống thu gom rác tại nguồn do lực lượng của Cty Dịch vụ công ích của các quận huyện ( chiếm khoảng 40%) và lực lượng tư nhân rác dân lập ( chiếm khoảng 60%) cùng thực hiện cung ứng dịch vụ trên toàn địa bàn thành phố Rác sinh hoạt từ nguồn thải ra được chứa đựng trong các thùng chứa 660 lít, xe ba gác đạp, xe đẩy tay hoặc

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 8

các xe lam, xe ba gác có gắn động cơ được công nhân vệ sinh hay rác dân lập chuyển đến các điểm hẹn tập trung trên đường phố hoặc các bô, trạm trung chuyển rác gần nhất Ở một số nơi, lực lượng rác dân lập có kết hợp quét dọn vệ sinh khu vực các con hẽm tại khu vực mình cung cấp dịch vụ mà không thu thêm kinh phí

Lực lượng rác dân lập được hình thành từ trước giải phóng đến nay Lực lượng này

có xuất thân phức tạp từ những gia đình nghèo, ở nhiều địa phương khác đến cũng như có trình độ văn hóa và hiểu biết thấp Hoạt động của lực lượng này mang tính cha truyền con nối Lực lượng rác dân lập là một một nhóm tư nhân với các cá thể cung cấp dịch vụ độc lập ở một số khu vực nhất định Các khu vực này chủ yếu là những địa bàn, khu dân cư hình thành mới, hoặc ở những vùng sâu vùng xa, những nơi chưa có lực lượng thu gom của nhà nước cung cấp dịch vụ này Những cá nhân này tự tìm kiếm địa bàn và tự trang bị phương tiện thu gom cũng như tự thống nhất

về thời gian, giá dịch vụ với các hộ gia đình

Thời gian thu gom diễn ra khác nhau tùy thuộc vào đặc trưng của từng khu vực hoặc

do lực lượng thu gom ấn định, thường diễn ra liên tục suốt cả ngày lẫn đêm Địa bàn thu gom rất phức tạp do đặc điểm có quá nhiều các tổ chức nhà nước và tư nhân (trên

30 đơn vị), các cá thể rác dân lập (trên 2.000 người) cùng tham gia cung ứng dịch vụ trên địa bàn thành phố nói chung và một địa bàn phường xã cụ thể nói riêng

Việc cung cấp dịch vụ phần lớn không thông qua hợp đồng kinh tế và giá dịch vụ thường do tự thương thảo với mức giao động trong khoảng từ 7.000 – 15.000 đồng/hộ/tháng Tùy theo khu vực thu gom nội thành hay ngoại thành, mặt tiền hay trong hẽm, ở các khu chung cư cao tầng hay thấp tầng, các khu dân cư cao cấp hay không cao cấp có mức giá dịch vụ thu khác nhau rõ rệt Giá thu dịch vụ chỉ tính đến chi trả cho công đoạn thu gom ban đầu do người cung cấp dịch vụ tự thu và cân đối thu chi hoạt động Giá dịch vụ hiện đang áp dụng được quy định cách đây gần 10 năm quá lạc hậu và không có cơ sở tính toán hợp lý trên nguyên tắc tính đúng tính

đủ

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 9

Hiện nay về mặt quản lý chuyên ngành do Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện thông qua ngành dọc là các Phòng Tài nguyên Môi trường Quận Huyện nhưng về quản lý hành chính (nhân sự, cấp giấy hành nghề) các đường dây rác lại do các Ủy ban nhân dân các phường xã quản lý Ở một số quận huyện, việc quản lý ngành và hành chính đều do Công ty Dịch vụ công ích đảm nhận luôn Lực lượng quản lý ở các quận quận huyện, phường xã là không có, các cán bộ chủ yếu là kiêm nhiệm

Hình 1.2 Hiện trạng thu gom chất thải rắn

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 10

dành không lành mạnh) được với hộ dân nào (hay cụm dân cư nào) thì tiến hành thu gom ở đó

 Do có quá nhiều đầu mối quản lý, nhân sự thiếu và yếu kém dẫn đến sự quản

lý từ phía nhà nước không hiệu quả, khó có thể can thiệp vào công tác thu gom rác của lực lượng dân lập này (giá dịch vụ, thời gian thu gom, bảo hộ lao động, đăng ký hành nghề, …)

 Thiếu sự quản lý đồng bộ từ Thành phố đến địa phương, thiếu cơ chế quản lý phù hợp và hiệu quả cũng như thiếu các biện pháp chế tài hữu hiệu đối với lực lượng này

 Phí thu gom chất thải rắn sinh hoạt chưa được tính toán và thu đầy đủ Thành phố đang phải chi trả kinh phí rất lớn cho vấn đề này

d Công đoạn thu gom vận chuyển

Hàng ngày hệ thống thu gom vận chuyển phải giải quyết khoảng 6.000 tấn chất thải sinh hoạt Cơ sở vật chất để giải quyết lượng rác lớn này gồm có trên 40 bô/trạm trung chuyển, trên 600 xe cơ giới các loại và có 23 đơn vị công ích và 1 Hợp tác xã tham gia cung ứng dịch vụ với khoảng trên 1.000 nhân công

Chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và tập trung tại điểm hẹn hay trạm ép rác kín, sau đó đổ trực tiếp vào xe ép rác (loại xe nhỏ hơn 4 tấn) chuyển đến trạm trung chuyển, một số xe đẩy tay đổ trực tiếp vào trạm trung chuyển khi thu gom chất thải rắn ở khu vực gần trạm trung chuyển Tại trạm trung chuyển xe tải và xe ép lớn (từ 7-10 tấn) nhận chất thải rắn và đổ ra bãi chôn lấp Đa Phước (Bình Chánh) hoặc Phước Hiệp (Củ Chi) Tại một số điểm, chất thải rắn sau khi được thu gom bằng xe

đẩy tay chuyển trực tiếp sang xe ép lớn và chở thẳng đến bãi chôn lấp

Hiện nay Công ty Môi trường Đô thị đang chịu trách nhiệm chuyên chở 55% khối lượng chất thải rắn đô thị của TPHCM, Hợp tác xã Công nông chuyên chở 15%, phần còn lại 30% do các Công ty dịch vụ công ích các Quận, huyện chuyên chở

Sở Tài nguyên và Môi trường là đơn vị chủ quản giao vốn sự nghiệp hàng năm bằng

kế hoạch vốn cho Công ty Môi trường Đô thị Đơn vị này là đơn vị tổng thầu ký hợp

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 11

đồng lại với các Cty Dịch vụ công ích Quận, huyện và Hợp tác xã tổ chức tiếp nhận, thu gom rác tại các điểm hẹn, các thùng rác công cộng hoặc các điểm phát sinh rác

đổ bừa bãi trên đường phố

Ngoài ra, Quận 1, Quận Tân Bình, Tân Phú, Bình Tân, Bình Chánh và Huyện Củ Chi, Cần Giờ là những đơn vị được phân cấp trực tiếp thực hiện công tác vận chuyển rác thông qua giao kế hoạch vốn hàng năm của UBND Quận - Huyện cho các đơn vị Mỗi năm Nhà nước phải chi trả cho công tác trung chuyển và vận chuyển từ 200 -

250 tỷ đồng Kinh phí này tăng lên hàng năm thông qua gia tăng khối lượng rác hàng năm và đơn giá dịch vụ ngày một tăng

Chất lượng các xe vận chuyển rác còn sử dụng được ở mức tương đối khoảng 70%, các xe vận chuyển phần lớn là xe đã qua sử dụng Các bô rác, trạm trung chuyển phần lớn nằm lẫn trong khu dân cư và hiện nay 90% trong số này là không đảm bảo yêu cầu hoạt động gây ô nhiễm môi trường Việc đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện vận chuyển từ nguồn ngân sách nhà nước còn quá manh mún, không đồng nhất và rất hạn chế

Nhận xét

 Hệ thống thu gom vận chuyển hoạt động ổn định, đảm bảo vận chuyển hết chất thải rắn sinh hoạt phát sinh hàng ngày trên địa bàn thành phố Có sự tham gia của thành phần kinh tế ngoài nhà nước

 Cơ sở hạ tầng, các phương tiện cơ giới cung ứng dịch vụ phần lớn là đã qua

sử dụng, củ kỹ và lạc hậu, không đảm bảo mỹ quan đô thị và vệ sinh môi trường Cần khoản kinh phí lớn để đầu tư đổi mới trang thiết bị và cơ sở vật chất

 Kinh phí vận chuyển tăng liên tục tuy nhiên chất lượng dịch vụ không thay đổi nhiều

 Công tác quản lý nhà nước (bao gồm công tác kiểm tra giám sát) yếu kém, chưa theo kịp tốc độ thay đổi, phát triển tự nhiên của ngành, chưa nói đến việc đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 12

Hình 1.3 Hiện trạng hệ thống thu gom vận chuyển tại TP.HCM

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 13

Sơ đồ 1.4 Sơ đồ hệ thống thu gom vận chuyển tại TP.HCM

e Công đoạn chôn lấp

Hiện nay, hầu hết lượng chất thải rắn tại thành phố Hồ Chí Minh được thu gom và vận chuyển lên các bãi chôn lấp, kể cả những chất thải nguy hại Công tác vận hành tất cả các bãi chôn lấp do Cty Môi trường đô thị thực hiện Chôn lấp là công nghệ duy nhất được sử dụng để xử lý chất thải rắn đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh

Tình hình chung các bãi chôn lấp rác tại TPHCM hiện nay:

Công trường Đông Thạnh: đang tiếp nhận xà bần (1000tấn/ngày)

ĐIỂM HẸN THU GOM

BÔ ÉP KÍN

TRẠM TRUNG CHUYỂN

TRẠM TRUNG CHUYỂN

BÃI CHÔN LẤP CTRSH

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 14

Công trường Phước Hiệp: công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh, đã ngưng tiếp nhận xử lý rác, hiện nay chỉ còn vấn đề xử lý nước rỉ rác và đóng bãi

Công trường Gò Cát: công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh, đã ngưng tiếp nhận xử

lý rác, hiện nay chỉ còn vấn đề xử lý nước rỉ rác và đóng bãi Bên cạnh đó, hệ thống thu khí gas và chạy máy phát điện đang vận hành tốt hòa vào mạng lưới điện quốc gia

Bãi chôn lấp 1A – Công trường xử lý rác Phước Hiệp: hiện bãi chôn lấp này đang tiếp nhận 3000 tấn/ngày Đây là bãi chôn lấp được xây dựng và vận hành theo tiêu chuẩn của bãi chôn lấp hợp vệ sinh Tuy nhiên, hiện nay bãi chôn lấp này vẫn đang hoạt động quá tải với công suất tiếp nhận khoảng 6.000 tấn/ngày

và tình trạng ô nhiễm môi trường đang diễn ra phức tạp do sự cố lún trượt rác Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Đa Phước: Được thiết kế tiếp nhận 3000 tấn/ngày Đây là bãi chôn lấp được xây dựng và vận hành theo tiêu chuẩn của bãi chôn lấp hợp vệ sinh kết hợp công nghệ xử lý rác làm compost và phân loại tái chế chất thải rắn Dự kiến Khu này sẽ đưa vào hoạt động cuối năm

2007 với bãi chôn lấp và trong năm 2008 sẽ vận hành các công nghệ còn lại Hiện nay, Sở Tài nguyên và Môi trường đang phải chi trả trên 200 tỷ đồng/năm cho Cty Môi trường đô thị thông qua giao vốn kế hoạch hàng năm thực hiện cung ứng dịch vụ xử lý chất thải sinh hoạt này Bên cạnh đó, công tác xử lý nước rỉ rác của các bãi chôn lấp cũng đang thực hiện với các đơn vị tư nhân như Cty Quốc Việt, Cty Đức Lâm và Cty Seen Các đơn vị này hoạt động xử lý và nhà nước thực hiện mua nước sạch và thanh toán thông qua từng m3 nước xử lý đạt yêu cầu

Nhận xét:

 Chưa đa dạng công nghệ xử lý và các thành phần kinh tế tham gia

 Kinh phí xử lý rác ngày một gia tăng nhưng chất lượng dịch vụ không được cải thiện nâng cao

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 15

Hình 1.5 Hiện trạng xử lý chất thải rắn tại TP.HCM

1.1.2 Công tác thu gom CTRSH tại TPHCM

a Lực lượng thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại TPHCM

Hiện nay trên địa bàn TPHCM đang tồn tại song song 2 hệ thống tổ chức thu gom rác sinh hoạt: hệ thống thu gom công lập và hệ thống thu gom dân lập

- Hệ thống công lập gồm 22 Công ty Dịch vụ công ích của các Quận Hệ thống này đảm nhận toàn bộ việc quét dọn vệ sinh đường phố, thu gom rác chợ, rác

cơ quan và các công trình công cộng, đồng thời thực hiện dịch vụ thu gom rác sinh hoạt cho khoảng 30% số hộ dân trên địa bàn, sau đó đưa về trạm trung chuyển hoặc đưa thẳng tới bãi rác Một số đơn vị ký hợp đồng với Công ty Môi trường Đô thị để vận chuyển rác trên địa bàn

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 16

- Hệ thống thu gom dân lập bao gồm các cá nhân thu gom rác, các nghiệp đoàn thu gom và các Hợp tác xã vệ sinh môi trường Lực lượng thu gom dân lập chủ yếu thu gom rác hộ dân (thông qua hình thức thỏa thuận hợp đồng dưới sự quản lý

của UBND Phường), trên 70% hộ dân trên địa bàn và các công ty gia đình (Nguồn:

Điều tra chỉ số hài lòng về dịch vụ thu gom 2008, Cục Thống kê và Viện Nghiên cứu Phát triển) Rác dân lập chịu trách nhiệm quét dọn rác trong các ngỏ hẻm, sau đó tập

kết rác đến các điểm hẹn dọc đường hoặc bô rác trung chuyển và chuyển giao rác cho các đơn vị vận chuyển rác

Số lượng lao động thu gom công lập và dân lập tại các quận/huyện được thống kê tại bảng sau

Bảng 1.1 : Số lượng lao động thu gom chất thải rắn đô thị tại các quận/huyện

của thành phố Hồ Chí Minh (năm 2006)

STT Quận/Huyện Lao động thu công (người)

Đối với hệ thống thu gom rác công lập thì vấn đề tổ chức thu gom đã đi vào nề nếp, từng bước ổn định Đây là lực lượng nòng cốt có trách nhiệm duy trì các hoạt động thu gom rác khu vực công cộng, quét dọn đường phố Còn với lực lượng thu gom rác dân lập do được hình thành một cách tự phát từ rất lâu nên lực lượng này thường làm việc một cách độc lập và thường không ký hợp đồng thu gom bằng văn bản với các

hộ dân Chính quyền địa phương hầu như không thể quản lý được lực lượng này, vì thế đã gây nhiều khó khăn trong công tác quản lý chung của Thành phố

b Quy trình thu gom:

Quy trình thu gom của lực lượng thu gom công lập

- Quy trình thu gom thủ công: Công nhân xuất phát từ địa điểm tập trung

thùng, công nhân đẩy thùng 660L đi thu gom hết các hộ ở một bên tuyến đường sau

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 18

đó quay về bên còn lại của tuyến đường để thu gom tiếp Nếu tuyến thu gom có một người thì người công nhân có thể đẩy từ 1 tới 2 thùng 660L, tuyến có 2 người có thể đẩy từ 2-3 thùng 660L đến khoảng giữa tuyến đường, đẩy từng thùng đi thu gom rác

hộ dân dọc theo 2 bên đường đến khi đầy, sau đó đẩy các thùng đến điểm hẹn

- Quy trình thu gom cơ giới: Một xe lam chạy chậm dọc theo lề đường của các

tuyến được quy định trước, một công nhân đi nhặt các túi rác bỏ vào trong xe Xe đầy, chạy về trạm trung chuyển đổ rồi tiếp tục đi thu gom cho tới hết tuyến quy định

- Đối với các khu vực phát sinh chất thải lớn: Công ty cho xe tới thu gom một

hoặc vài cơ sở vào ngày thoả thuận trước rồi vận chuyển về trạm trung chuyển để xe lớn vận chuyển đi bãi chôn lấp

Quy trình thu gom của lực lượng dân lập

Lực lượng rác dân lập sử dụng phương tiện cá nhân đến thu gom rác tại các nguồn thải (chủ yếu là hộ dân) theo giờ đã thỏa thuận với chủ nguồn thải hay theo giờ họ quyết định Sau khi thu gom tại nguồn thải họ phân loại một số chất thải rắn có thể tái chế đem bán phế liệu Sau đó, một số rác dân lập đẩy xe (thùng) đến điểm hẹn đổ vào xe cơ giới theo giờ quy định của đơn vị vận chuyển, một số khác đến đổ rác trực tiếp tại bô rác gần nhất

Tại các điểm hẹn, chất thải rắn từ xe đẩy tay sẽ được đưa lên các xe ép nhỏ (2-4 tấn)

và đưa về trạm trung chuyển Tại trạm trung chuyển, một số công nhân thu gom sẽ thu nhặt lại một lần nữa chất thải rắn có thể tái chế, sau đó xe tải và xe ép lớn (từ 7-

10 tấn) tiếp nhận chất thải rắn và vận chuyển ra bãi chôn lấp

c Phương tiện thu gom rác:

Phương tiện thu gom rác hiện nay vẫn chưa thống nhất, mỗi địa bàn sử dụng phương tiện thu gom khác nhau, có khi một địa bàn sử dụng cùng lúc nhiều loại phương tiện tùy vào mức độ tiện dụng và tổ chức thu gom sử dụng Các loại phương tiện tại TPHCM rất đa dạng, chủ yếu là các loại xe thô sơ, điển hình như các loại xe đẩy tay,

xe ba gác đạp, ba gác máy, xe lam Ngoài ra còn có các loại xe khác như xe tải, xe

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 19

công nông cải tiến, xe máy cày cải tiến,… Chính các phương tiện thu gom thô sơ này

đã không bảo đảm yêu cầu vệ sinh môi trường, gây bốc mùi, để rơi vải rác dọc đường vận chuyển

Theo số liệu của Phòng Quản lý chất thải rắn vào năm 2005, TPHCM có tổng cộng

3675 xe thu gom các loại như xe thùng 660L, xe ba gác đạp, ba gác máy, xe lam,… Dung tích chứa của các phương tiện này đều bị lực lượng thu gom tận dụng tối đa, thậm chí quá tải do phần lớn các phương tiện đều bị cơi nới cao lên Các loại phương tiện như xe lam, lavi, xe ba gác máy (do lực lượng rác dân lập sử dụng),…có khả năng thu gom rác với khối lượng lớn gấp 1,5 – 2 lần so với các loại thùng 660L và vận tốc vận chuyển cũng nhanh hơn rất nhiều Tuy nhiên, hầu hết các phương tiện này là tự chế, không theo quy chuẩn hay thiết kế đảm bảo đạt tiêu chuẩn môi trường nên các phương tiện này thường không bảo đảm vệ sinh môi trường trong khi thu gom

Đa số lực lượng thu gom công lập sử dụng phương tiện thu gom là xe thùng 660L thu gom chủ yếu trên các tuyến đường chính, còn các phương tiện như xe ba gác, xe lam được lực lượng dân lập sử dụng thu gom trên các đường nhỏ, các hẻm trong Thành phố Ngoài xe thùng 660L có cấu trúc như nhau trên toàn địa bàn Thành phố

và được thiết kế dành riêng cho việc thu gom CTR, các loại phương tiện còn lại đều

do người thu gom cải tiến từ các loại xe mà không qua kiểm định của cơ quan chức năng

1.1.3 Chiến lược phát triển ngành xử lý CTR tại TPHCM

a Mục tiêu:

Từng bước hình thành một hệ thống quản lý đồng bộ về công tác quản lý CTR đô thị, với kỹ thuật xử lý rác tiên tiến nhằm kiểm soát toàn bộ quá trình từ khâu phát sinh đến khâu xử lý sau cùng, bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

Mục tiêu đến năm 2015:

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 20

- Hoàn tất việc phân loại CTR tại nguồn, tiến hành tái sử dụng tái chế phế liệu thu hồi từ rác, giảm thiểu tối đa khối lượng rác đưa đến các khu xử lý rác

- Thu gom, vận chuyển và xử lý được 95% tổng khối CTR phát sinh

- Xử lý triệt để CTR công nghiệp nguy hại bằng công nghệ tiên tiến

- Hoàn thiện hệ thống quản lý công tác giải quyết CTR đô thị bảo đảm đồng bộ

về luật pháp, về đầu tư phát triển, về tổ chức bộ máy điều hành tác nghiệp, về chính sách tạo nguồn tài chánh

b Các giải pháp chủ yếu:

Hoàn thiện khung pháp luật

Rà soát và ban hành đồng bộ các văn bản hướng dẫn luật trong lĩnh vực quản lý CTR, nâng cao hiệu lực thi hành Luật Bảo vệ môi trường

Lập quy hoạch quản lý CTR đô thị TPHCM đến năm 2020 làm cơ sở để lập và phê duyệt các dự án đầu tư phát triển ngành

Xây dựng, ban hành quy trình công nghệ tổng thể và chi tiết công tác phân loại tại nguồn, tái sử dụng và tái chế phế liệu được thu hồi, quét dọn, thu gom, vận chuyển

và xử lý rác cho từng loại CTR

Xây dựng, ban hành chính sách xã hội hóa, khuyến khích các thành phần kinh tế kể

cả trong và ngoài nước tham gia quản lý CTR Hiệu chỉnh Quy chế quản lý lực lượng lấy rác dân lập ( một hình thức xã hội hóa ) làm cơ sở cũng cố tổ chức thu gom rác dân lập theo hướng tăng cường quản lý Nhà nước, bảo đảm vệ sinh môi trường Xây dựng, ban hành chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với các cơ sở sản xuất hàng hóa áp dụng công nghệ sản xuất sạch, ít chất thải, có những nghiên cứu nhằm giảm thiểu CTR sau khi tiêu dùng hàng hóa đó

Hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý CTR

Nghiên cứu, tổ chức lại hệ thống quản lý, điều hành tác nghiệp hoạt động của ngành

vệ sinh Một cơ quan được chính quyền thành phố giao nhiệm làm đầu mối quản lý tạp trung, xuyên suốt toàn bộ hoạt động của ngành, còn hoạt động tác nghiệp được

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 21

phân cấp một phần hoặc toàn bộ quy trình giải quyết CTR cho đơn vị công ích Quận huyện thực hiện hoặc tổ chức đấu thầu rộng rãi kêu gọi các thành phần kinh tế tham gia

Cũng cố phát huy các doanh nghiệp Nhà nước làm công tác vệ sinh môi trường đang hoạt động có hiệu quả, cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động kém hiệu quả

Hiện đại hóa công nghệ và sản xuất thiết bị chuyên ngành xử lý CTR

Thông qua các đề tài nghiên cứu khoa học, các dự án đầu tư đưa vào áp dụng các công nghệ kỹ thuật tiên tiến, phù hợp với điều kiện của thành phố trong tất cả các khâu của quy trình giải quyết chất thải rắn

Nhập khẩu, tiến tới tự sản xuất các thiết bị phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý CTR

Nghiên cứu và ứng dụng các chỉ tiêu, tiêu chuẩn trong việc lựa chọn công nghệ, lập

hồ sơ thiết kế kỹ thuật, xây dựng và vận hành các dự án xử lý rác bảo đảm kỹ thuật môi trường

Tăng cường quan hệ và hợp tác quốc tế

Tích cực tranh thủ các nguồn viện trợ của Chính phủ các nước, các tổ chức phi chính phủ và các nguồn tài trợ quốc tế khác về đào tạo, học tập kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ, trợ giúp kỹ thuật trong lĩnh vực quản lý CTR

Các giải pháp hỗ trợ cụ thể khác

Tiếp tục tuyên truyền, vận động nhân dân, nâng cao nhận thức cộng đồng góp phần giữ gìn vệ sinh môi trường, thực hiện nếp sống văn minh đô thị thông qua giáo dục tại trường học, họp Tổ dân phố, các phương tiện thông tin đại chúng, các chương trình phát động Xanh – Sạch – Đẹp nhân các ngày Lễ lớn trong năm

Tăng cường kiểm tra, giáo dục cưỡng bức bằng xử phạt nghiêm mọi hành vi vi phạm hành chính về vệ sinh môi trường; Thành lập lực lượng cảnh sát trật tự đô thị trên cơ

Mở rộng dự án phân loại rác tại nguồn trên toàn thành phố, tiếp tục hoàn thiện công tác lấy rác trên sông rạch địa bàn quận 8, mở rộng dự án giải quyết rác trên sông rạch toàn thành phố; tiếp tục triển khai kế hoạch mở rộng địa bàn thu gom, xử lý rác ra các đô thị mới

Hoàn thành đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, đạt hiệu quả các dự án đầu tư lĩnh vực giải quyết CTR đã được phê duyệt và đang triển khai thực hiện

Tiếp tục nghiên cứu, lập báo cáo khả thi các dự án xử lý CTR công nghiệp, giải quyết bùn hầm tự hoại, xây dựng Trạm xử lý rác y tế ( thứ II),…

 Bắc giáp Quận Tân Phú, Quận 11

 Nam giáp Quận 8

 Tây giáp Quận Bình Tân

 Đông giáp Quận 5

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 24

Diện tích Quận 6 là 7,14 km2 (chiếm 0,34% so với toàn thành phố), với dân số

241902 người, toàn Quận có 14 phường (gồm 49870 hộ trong đó có khoảng 5000 hộ sống trong các khu nhà lụp xụp và trên các kênh bị ô nhiễm nặng, thiếu cơ sở hạ tầng

1.2.1.2 Địa hình:

Về vị trí địa lý và quy mô lãnh thổ, Quận 6 có diện tích rộng 7,14 km2, chiếm khoảng 0,34% toàn diện tích thành phố Diện tích của các phường không đồng đều nhau Trong đó, phường 10 có diện tích lớn nhất là 0,21 km2

Cao độ quận 6 thấp hơn các quận nội thành khác, với cao độ trung bình + 1m trên mực nước biển, tại khu trũng nhất chỉ là 0,5m Khu vực này thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi cường triều

1.2.1.3 Đặc điểm khí hậu:

Là một quận nội thành của TPHCM, đặc điểm khí hậu của Quận 6 đều mang tính đặc trưng của khí hậu TPHCM, có khí hậu nóng ẩm và chịu ảnh hưởng của gió mùa Nhiệt độ cao nhất là 390C và thấp nhất là 150C với hai mùa mưa nắng rõ rệt, mùa mưa từ tháng năm đến tháng 11, mùa nắng từ tháng 11 đến tháng 5 năm sau Lượng mưa trung bình 1.979 mm/năm, ít có mưa kéo dài Độ ẩm tương đối trung bình hàng năm khoảng 79,5% Do vị trí địa lý của TPHCM thuộc nữa bán cầu bắc nên có hiện tượng tháng nắng nhiều hơn tháng mưa hoặc ngược lại Số giờ nắng trung bình trong năm đạt từ 160 giờ đến 270 giờ/năm

1.2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội quận 6

1.2.2.1 Điều kiện kinh tế:

Quận 6 có hệ thống giao thông nối liền trung tâm với các Quận 5, 11, 8, Tân Phú, Bình Tân, có những đường xuyên Quận nên rất thuận lợi cho việc giao thông và phát triển các Khu thương mại – dịch vụ Đây là yếu tố cơ bản dẫn đến sự hình thành các chợ lớn và khu thương mại dọc theo những trục đường chính

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 25

Do quận 6 có vị trí chiến lược về vận chuyển, trao đổi hàng hóa, cơ cấu kinh tế của quận 6 gồm các thành phần kinh doanh, dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp Tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm đạt 14%

Các ngành chủ yếu và tốc độ phát triển: các ngành nghề chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu kinh tế bao gồm: sản xuất cao su, dệt, nhựa, may mặc, sản xuất giày, túi sách… Trên toàn quận 6 có 2.653 cơ sở sản xuất ngoài quốc doanh ( doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, hợp tác xã, công ty cổ phần, các cơ sở sản xuất công nghiệp các thể ) thu hút 21.649 lao động

1.2.2.2 Điều kiện xã hội:

Quận 6 có diện tích là 7,14 km2 với mật độ dân số khá cao ( 37.503 người/km2 ) Quận 6 thuộc khu vực hạ lưu của hệ thống kênh Tân Hóa – Lò Gốm, có nhiều chợ nhỏ nằm xen kẽ trong khu dân cư với nhiều chung cư – cư xá

a Dân số

Hiện nay, Quận 6 có dân số khá đông ( 251.912 người ) với mật độ dân số khá cao 35.282 người/km² Sự tăng trưởng dân số của quận 6 từ năm 2003 đến năm 2009 được thống kê như sau:

Bảng 1.2: Thống kê dân số Quận 6

Tỷ lệ từng dân tộc trong tổng số (%)

10 Người nước ngoài 45,52 0,02

Nguồn: Phòng Thống kê Quận 6, 2008

a Giáo dục

Quận 6 có hệ thống giáo dục nhìn chung đáp ứng được nhu cầu của Quận Trường học thuộc Quận bao gôm các khối: mầm non ( 16 trường ), tiểu học ( 16 trường ), trung học cơ sở ( 9 trường ), trung học phổ thông ( 3 trường thuộc sự quản lý của Thành phố ) Ngoài ra, Quận 6 còn có 62 lớp phổ cập giáo dục ( bao gồm tiểu học và trung học cơ sở ), 1 trường bổ túc văn hóa

b Y tế

Toàn Quận có 1 bệnh viện, 1 nha học đường, 1 phòng khám, 1 đội y tế dự phòng, 14 trạm y tế cấp phường

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 27

Trên toàn Quận 6 có 478 cơ sở y tế tư nhân, bao gồm: phòng mạch, phòng nha khoa, nhà hộ sinh, nhà thuốc tây, đông dược, sản xuất đông dược trong đó, có 313 cơ sở đang lần lượt ký hợp đồng ( 220 cơ sở đã chính thức ký hợp đồng ), khối lượng thu gom ước chừng 100 đến 120kg/ngày Trên cơ sở phối hợp tốt giữa công ty Dịch vụ Công ích quận với trung tâm y tế quận, phòng Quản lý Đô thị ( tổ Tài nguyên và Môi trường ), công ty Dịch vụ Công ích quận thực hiện ký hợp đồng đối với các cơ sở y

tế tư nhân ngày càng nhiều hơn

Công tác thu gom CTR y tế tại công ty Dịch vụ Công ích được giao cho 1 công nhân chuyên trách Thời gian lấy rác được tiến hành cả ngày lẫn đêm Phương tiện thu gom: sử dụng xe gắn máy cá nhân

1.2.3 Hiện trạng môi trường trên địa bàn Quận 6:

Quận 6 có cơ sở hạ tầng, hệ thống cấp thoát nước và mạng lưới giao thông tương đối hoàn chỉnh Trên địa bàn có nhiều chợ lớn, nhỏ nằm xen kẽ trong khu dân cư và nhiều chung cư – cư xá, các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ mang tính chất hộ gia đình tập trung khá nhiều tại Quận 6 Do những đặc điểm như trên nên các vấn đề môi trường của Quận 6 có liên quan tới các lĩnh vực sau:

a Lĩnh vực sản xuất kinh doanh

Do nến kinh tế chủ yếu của Quận 6 là tiểu thủ công nghiệp ( toàn Quận 6 có 10.135

hộ kinh doanh, 2.495 cơ sở sản xuất và 158 doanh nghiệp tư nhân, công ty, hợp tác

xã ), hoạt động với qui mô nhỏ dạng hộ gia đình, máy móc thiết bi lạc hậu, tự chế và nguồn vốn sản xuất nhỏ, việc đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ rất hạn chế nên khi đưa vào sản xuất thường gây ô nhiễm môi trường Thực hiện chủ trương di dời các

cơ sở sản xuất công nghiệp gây ô nhiễm, hiện nay trên toàn Quận 6 có 58 cơ sở, công

ty trong danh sách di dời, trong đó có 50 cơ sở, công ty đã di dời và đang triển khai

di dời, 8 đơn vị còn lại đang trong quá trình di dời

SVTH: PHẠM THỊ TUYẾT MAI 28

b Lĩnh vực xây dựng

Tốc độ xây dựng nhà cửa tại Quận 6 rất cao Tuy nhiên, việc quản lý môi trường trong lĩnh vực này còn có hạn chế Tình trạng một số xe chở vật liệu xây dựng làm rơi vãi trên lề đường và tập kết bừa bãi đã làm mất vệ sinh, gây ô nhiễm môi trường

và làm mất vẻ mỹ quan đô thị của Quận

c Cộng đồng dân cư

Do tình hình phát triển dân số và dân nhập cư sống trên địa bàn ngày càng gia tăng nên lượng CTR sinh hoạt thải ra mỗi ngày càng lớn Đây cũng là một trong những yếu tố gây ô nhiễm môi trường nếu không có biện pháp thu gom hợp lý và hiệu quả Nhận thức của một số người dân về việc bảo vệ môi trường chưa cao nên vẫn có tình trạng đổ rác bừa bãi

d Lĩnh vực giao thông

Do giao thông Quận nối liền với vùng trung tâm của thành phố và các Quận vùng ven vì vậy một số tuyến đường chính của Quận thường xuyên bị quá tải vào các giờ cao điểm như đường Hồng Bàng, Hậu Giang, Kinh Dương Vương…Do đó, lượng khí thải từ các phương tiện giao thông thải vào không khí ở các khu vực này vào giờ cao điểm thường rất cao nên dễ gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân cư ngụ tại đây

1.2.4 Tình hình phát triển kinh tế chung trên địa bàn Quận 6:

Kinh tế trên địa bàn Quận 6 trong những năm qua có những bước tăng trưởng đáng

kể, có chợ đầu mối Bình Tây là tring tâm buôn bán lớn của cả nước, do đó thế mạnh của Quận là thương mại dịch vụ, trong đó chủ yếu là buôn bán thực hiện trao đổi sản phẩm với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, bên cạnh đó với phần đông là dân lao động, có đông người Hoa nhiều kinh nghiệm, nhạy bén trong sản xuất – kinh doanh, phát triển mạnh về sản xuất nhỏ tiểu thủ công nghiệp

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng “Thương mại – Dịch vụ - Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp” đã tạo sự chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội

để các đơn vị kinh tế tư nhân mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, kinh tế hợp tác, hợp tác xã hoạt động ổn định

Hoạt động thương mại - dịch vụ trên địa bàn phát triển mạnh, tốc độ năm sau cao hơn năm trước; doanh nghiệp tư nhân, các cơ sở cá thể hình thành ngày càng nhiều

đã nâng tổng doanh thu mua bán hàng hóa, dịch vụ tăng bình quân giai đọan

2000-2005 là 17,5% năm, riêng năm 2006 tăng 18,9% so với năm 2000-2005, vượt 0,9% so Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quận Khóa IX đã đề ra Về sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tăng bình quân hàng năm giai đọan 2000-2005 là 15,02%; riêng trong năm 2006 tăng 10,9% so với năm 2005 Hiện nay trên địa bàn Quận có 1.606 Cty, doanh nghiệp với tổng vốn đăng ký kinh doanh là 4.446,249 tỷ đồng, 26 hợp tác xã với tổng vốn điều lệ là 34,170 tỷ đổng và 14.212 hộ sản xuất – kinh doanh với vốn đăng ký hinh doanh là 314,622 tỷ đồng quận 6 có 4 chợ trực thuộc gồm Chợ Bình Tây, Chợ Phú Lâm, Chợ Minh Phụng, Chợ Bình Tiên và Chợ Bình Phú trực thuộc Tổng Cty xây dựng Sài Gòn; 02 Coop-mart, 01 Siêu thị Metro Bình Phú; đã hình thành các Trung tâm thương mại lớn như Trung tâm thương mại Bình Tây, Trung tâm thương mại Phú Lâm, Trung tâm thương mại Bình Phú và Trung tâm thương mại Minh Phụng Trong năm 2006, Quận đã hòan thành công tác di dời Chợ rau Mai Xuân Thưởng về Trung tâm thương mại Bình Điền, đã hòan thành đưa vào sử dụng xây dựng mới Chợ tạm Trần Bình, Lê tấn Kế, Chợ Phú Hòa; cải tạo nâng cấp Chợ Bình Tiên…đang xúc tiến lập thủ tục triển khai các Dự án: Trung tâm thương mại Châu Hải Thành, 50 Phan Văn Khỏe Khu hoa viên-dịch vụ phục vụ phía sau Chợ Bình Tây và sửa chữa mái ngói Chợ Bình Tây, qua việc triển khai các Dự án này sẽ tạo chuyển biến tích cực đối với Khu Trung tâm thương mại Bình Tây