SÁNG KIẾN MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN 6 THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

Phương pháp dạy và học theo mô hình trường học mới là: Coi quá trình tự họccủa học sinh là trung tâm hoạt động giáo dục, giáo viên là người hướng dẫn, đồnghành với học sinh, giúp học sin

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN 6 THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong thời đại ngày nay, khi mà khoa học công nghệ ngày càng phát triển kéorất nhiều thứ thay đổi trong đó có giáo dục Một xu thế tất yếu của nền giáo dụcnước ta là phải thay đổi hình thức giáo dục để tạo ra một lớp người mới năng động,

tự tin, làm chủ chính mình và biết hợp tác Trên thế giới việc thay đổi phương thứcgiáo dục đã diễn ra từ lâu và mang lại nhiều thành công Hình thức giáo dục mới nàychuyển từ cách dạy học truyền thống thầy dạy trò nghe, ghi chép thụ động sang hìnhthức giáo dục hiện đại trò làm việc trải nghiệm chiếm lĩnh kiến thức, thầy quan sátgiúp đỡ Nổi bật ở hình thức dạy học này còn là cách tổ chức chỗ ngồi, học sinhđược ngồi theo nhóm, được tự do thảo luận đưa ra ý kiến của mình

Để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội trong thời kỳ hội nhập, thì giáo dụcnước ta không ngừng được đổi mới và lần đổi mới này là bước tiến quan trọng trongcải cách giáo dục Một trong những sự đổi mới mang tính cách mạng về cách dạy vàhọc của nước ta chính là đưa mô hình trường học mới vào trường phổ thông

Bắt đầu từ năm học 2011 – 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai mô hìnhtrường học mới đối với cấp tiểu học Năm học 2014 – 2015, triển khai thí điểm thànhcông đối với cấp THCS ở 6 tỉnh Năm học 2015 – 2016 nhân rộng ra khắp các tỉnh

và thành phố trong cả nước Trường THCS Đồng Nai là trường đầu tiên thực hiệngiảng dạy theo mô hình trường học mới trong năm học 2015 – 2016 ở huyện CátTiên

Phương pháp dạy và học theo mô hình trường học mới là: Coi quá trình tự họccủa học sinh là trung tâm hoạt động giáo dục, giáo viên là người hướng dẫn, đồnghành với học sinh, giúp học sinh tự tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức Là hình thức dạyhọc đặt học sinh vào môi trường học tập tích cực, trong đó học sinh được tổ chứcthành nhóm học tập một cách thích hợp Cách học này giúp các em rèn luyện và pháttriển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau,phát huy vai trò trách nhiệm, tính tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp tác

Đối với cấp THCS, việc rèn cho các em các kỹ năng học hợp tác là hết sức cầnthiết, tạo điều kiện để các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫnnhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh

Trong mô hình trường học mới, giáo viên không phải đứng trên bục giảng gắnliền với phấn trắng bảng đen nữa thì việc chọn lựa các phương pháp, phương tiện hỗtrợ giảng dạy theo mô hình trường học mới như thế nào? Học sinh có tiếp thu đượckiến thức đầy đủ và hiệu quả hơn cách dạy và học như hiện nay hay không? Đó luôn

là điều trăn trở của các cấp quản lý, giáo viên, phụ huynh, học sinh và của toàn xãhội Cũng vì đó, làm cho giáo viên chưa đủ tự tin về cả phương pháp cũng như kĩnăng để vận dụng vào quá trình dạy học

Chính vì vậy lớp học theo mô hình trường học mới rất khó khăn trong quátrình tổ chức dạy học nói chung và môn toán nói riêng Bởi vì môn toán là môn họcđặc trưng chiếm thời lượng rất nhiều trong tất cả các môn học Môn toán đòi hỏi tưduy logic và sự tập trung cao độ Học sinh gặp nhiều khó khăn trong quá trình trải

muốn hoàn thiện các phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học

môn toán trong mô hình trường học mới, tôi xin trình bày chuyên đề “Một số

phương pháp đặc trưng dạy học môn toán 6 theo mô hình trường học mới”.

II ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của giải pháp là học sinh lớp 6 mô hình trường học mớitại trường THCS Đồng Nai – Huyện Cát Tiên

Mô hình trường học mới đòi hỏi phát huy tính tích cực của cả người dạy và người

học Thực chất mô hình này đòi hỏi người dạy phải phát huy được tính tích cực,

chủ động của người học.

Mô hình dạy học này thể hiện ở các dấu hiệu đặc trưng như:

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh: Nhân cách củangười học được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động chủ động, thôngqua các hành động có ý thức Trí tuệ của trẻ được phát triển nhờ sự “đối thoại” giữachủ thể với đối tượng và môi trường Học sinh là chủ thể của hoạt động học tập dogiáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưabiết chứ không phải là thụ động tiếp thu những tri thức đã được sắp đặt sẵn Học sinhđược đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, trực tiếp quan sát, làm thínghiệm, thảo luận, giải quyết vấn đề đặt ra theo suy nghĩ cá nhân, từ đó vừa nắmđược kiến thức mới, kĩ năng mới vừa được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạocủa mình

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Xem việc rèn luyệnphương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạyhọc mà còn là một mục tiêu dạy học Trong phương pháp học thì cốt lõi là phươngpháp tự học Phương pháp tự học là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học.Nếu rèn luyện cho học sinh có được phương pháp, kĩ năng, thói quen tự học, biết vậndụng linh hoạt những điều đã học vào những tình huống mới, biết tự lực phát hiện,đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong thực tiễn thì sẽ tạo cho các em lòngham học, khơi dậy tiềm năng vốn có của các em Vì vậy, mô hình trường học mớinhấn mạnh dạy phương pháp học trong quá trình dạy học, cố gắng tạo ra sự chuyểnbiến từ học tập thụ động sang tự học chủ động

- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trong học tập,

thuần tuý cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp thầy- trò, trò - trò, tạo nên mốiquan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường đi tới những tri thức mới

Nhóm học tập là đặc trưng của lớp học trường học mới Mọi hoạt động học hầunhư diễn ra ở nhóm Mỗi nhóm học tập có từ 4 đến 6 học sinh, chia thành 2 hoặc 3cặp đôi Nhóm trưởng là người nhận nhiệm vụ từ giáo viên, điều hành hoạt động củanhóm và báo cáo kết quả học tập của nhóm với giáo viên Nói là hoạt động nhómnhưng: Trước hết học sinh phải tự học, thông qua tự trải nghiệm, khám phá, nghiêncứu tài liệu để có được những hiểu biết cá nhân về việc học tập; Sau nghiên cứu cánhân là chia sẻ trong cặp đôi Học sinh có thể đổi vở để kiểm tra bài làm của bạn; nóicách nghĩ, cách làm bài cho bạn nghe; tiếp thu góp ý của bạn; điều chỉnh ý kiến, kếtquả của mình Chia sẻ trong cặp đôi giúp học sinh kiểm tra hiểu biết của bản thân,tiếp thu góp ý của bạn, bảo vệ chính kiến của mình giúp học sinh tiếp cận vấn đềtheo những góc độ khác nhau

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò: Trong dạy học, việcđánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng học tập để điềuchỉnh hoạt động học của học trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạngdạy để điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Việc học sinh tham gia đánh giá lẫn nhau

sẽ có tác dụng tích cực để học sinh tự học và điều chỉnh bản thân

Tóm lại, trong phương pháp dạy học theo mô hình trường học mới, ngườiđược giáo dục trở thành người tự giáo dục, là nhân vật tự giác, chủ động có ý thức về

sự giáo dục bản thân mình

2 Cơ sở thực tiễn

Mô hình trường học mới cấp trung học cơ sở được Bộ Giáo dục và Đào tạotriển khai thực nghiệm đối với lớp 6 từ năm học 2014  2015 và nhân rộng cả nướctrong năm học 2015 - 2016 với mục tiêu là đổi mới đồng bộ các hoạt động sư phạmtrong nhà trường Khi áp dụng vào thực tế giảng dạy, nó đã phát sinh một số vấn đềthực tế sau:

- Vấn đề thứ nhất: Tài liệu giảng dạy thay đổi.

Điểm khác biệt đầu tiên trong mô hình trường học mới chính là Sách hướngdẫn học sẽ thay cho sách giáo khoa hiện hành, học sinh học theo mô hình trường họcmới sử dụng sách Hướng dẫn học được thiết kế dựa trên chương trình giáo dục phổthông hiện hành theo định hướng tích hợp Và là tài liệu “3 trong 1” dùng chung cho

cả giáo viên, học sinh và phụ huynh

Mỗi bài học trong sách Hướng dẫn học được biên soạn theo chủ đề tích hợp để

có thể tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực của học sinh theo các phương pháp và

kĩ thuật dạy học tích cực và chia thành 5 hoạt động: "Khởi động", "Hình thành kiếnthức", "Luyện tập", "Vận dụng", "Tìm tòi, mở rộng"

Trong đó hoạt động học của học sinh trong mỗi bài học cần được thực hiệnmột cách linh hoạt ở trong lớp, ngoài lớp, ở nhà và cộng đồng Các hoạt động họccủa học sinh được tổ chức trên lớp, cùng với các hoạt động học ở ngoài lớp học tạothành chuỗi hoạt động học theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cựcđược sử dụng

Hoạt động "Vận dụng" và "Tìm tòi, mở rộng" là các hoạt động chủ yếu giao

Vì vậy nội dung các hoạt động này trong tài liệu Hướng dẫn học có thể là cung cấpthông tin bổ sung; nêu những yêu cầu, định hướng và gợi ý về phương pháp thựchiện; mô tả sản phẩm học tập phải hoàn thành để học sinh tự phát hiện, lựa chọn tìnhhuống thực tiễn giúp vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học được trong bài học và tìmtòi, mở rộng theo sở thích, sở trường, hứng thú của mình Các hoạt động này hết sứccần thiết và quan trọng, giúp cho việc phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh,cần phải tổ chức thực hiện đầy đủ và hiệu quả nhưng không yêu cầu tất cả học sinhthực hiện như nhau, sản phẩm học tập của mỗi học sinh trong các hoạt động nàycũng không giống nhau.

- Vấn đề thứ hai: Cách dạy và cách học thay đổi.

Như vậy, thực tế thì kiến thức và phương pháp dạy học là không hề thay đổichỉ thay đổi hình thức, kĩ thuật dạy học trên lớp Chính vì vậy mà dẫn đến nhữnglúng túng, khó khăn cho cả người dạy và người học

Lớp học được bố trí thành các nhóm, không gian lớp học cũng thay đổi, họcsinh không còn ngồi đối diện với bảng đen và giáo viên nữa Có nghĩa việc “trìnhbày bảng” của giáo viên không còn là vấn đề quan trọng nữa Sự thay đổi này tạonên sự khó thích nghi đối với học sinh, đối với giáo viên không phải chỉ trong thờigian ngắn có thể làm quen được Tính chây lười trong học tập, ỷ lại vào việc cungcấp kiến thức của giáo viên dẫn đến học sinh không hiểu bài, dẫn đến việc phụhuynh không muốn cho con em theo học chương trình trường học mới

Có thể hiểu một cách “nôm na” là mỗi nhóm học sinh là một lớp học nhỏ.Như vậy trong một tiết học trong mô hình trường học mới giáo viên phải dạy cùnglúc nhiều lớp học (trong một không gian giới hạn là phòng học), mỗi lớp học lại cómột tiến độ học tập khác nhau (trong cùng một chương trình học) Nếu ta ví von “hàihước” thì người giáo viên trong mô hình trường học mới là siêu nhân, là người có “3đầu 6 tay” và phải làm việc cật lực mới đáp ứng được một tiết dạy, chưa bàn đếnhoạt động “Vận dụng” và “Tìm tòi, mở rộng”

Môn toán là môn có những đặc thù riêng, được xem là môn khó học nhất vềkiến thức và là môn cơ bản nhất để rèn luyện kĩ năng học sinh Trong một tiết họctoán mô hình trường học mới giáo viên phải làm việc gấp nhiều lần so với tiết dạyhiện hành Từ đó đòi hỏi sự linh hoạt của người giáo viên cũng phải thay đổi theo

Tóm lại, với sự thay đổi về cách dạy và cách học theo mô hình trường học mớiđòi hỏi giáo viên phải thích ứng và nhanh chóng hoàn thiện phương pháp, kĩ thuậtdạy học mới có thể đáp ứng được

- Vấn đề thứ ba: Môi trường giáo dục thân thiện – học sinh tích cực.

Từ năm học 2008 – 2009 ngành giáo dục phát động phong trào thi đua “Xâydựng trường học thân thiện học sinh tích cực”, “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấmgương đạo đức, tự học và sáng tạo” Trường học mới là tín hiệu đáng mừng chonhững ai quan tâm đến môi trường giáo dục thân thiện, là bước tiến của ngành Họcsinh nhận thấy mình được tôn trọng, tìm được niềm vui, sự tin tưởng, đoàn kết, tìnhbạn trong sáng, trân trọng tình thầy trò Học sinh biết tích cực hoạt động trong họctập, bước đầu rèn luyện kĩ năng sống đó là: “Học để biết Học để làm Học để tựkhẳng định mình Học để cùng chung sống” Giáo viên ngoài dạy kiến thức còn giáodục tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước cho học sinh

Xác định rõ vai trò quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học trong

mô hình trường học mới trước thực tiễn còn khá nhiều khó khăn như: Sự bỡ ngỡtrong dạy và học, về cơ sở vật chất phục vụ dạy và học, điều kiện làm việc của thầy,điều kiện học tập của trò, sự quan tâm của các lực lượng xã hội đối với học sinh.Trước thực tế đó, là một người trực tiếp tham gia giảng dạy tôi xin mạnh dạn ápdụng những kinh nghiệm mà bản thân có được qua thực tiễn dạy học từ trước đếnnay vào mô hình trường học mới với mục đích đem lại hiệu quả thiết thực giúp nângcao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

II THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI HIỆN NAY

1 Thực trạng việc lựa chọn phương pháp dạy học môn toán 6 trường học mới hiện nay

Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã được đặt ra đối với tất cả các cấp họctrong hệ thống giáo dục Đặc biệt, khi chúng ta tiến hành đổi mới chương trình vàsách giáo khoa thì vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành một yêu cầucấp thiết Tuy nhiên đổi mới phương pháp dạy học theo mô hình trường học mớiđang thử nghiệm chưa được thực hiện một cách đồng bộ ở các trường học, cấp học,các vùng miền trong cả nước

Việc sử dụng phối hợp các phương pháp, các kỹ thuật dạy học để phát huytính tích cực, sáng tạo của học sinh còn hạn chế Việc gắn nội dung dạy học với cáctình huống thực tiễn cũng như để giải quyết các chủ đề phức hợp của thực tiễn chưađược chú trọng

Kiểu dạy học phổ biến trong nhiều môn học nói chung và môn toán nói riêng hiện nay vẫn là giáo viên truyền thụ những nội dung được trình bày trong SGK, học sinh nghe và ghi nhớ một cách thụ động

Huyện Cát Tiên là một huyện vùng sâu, cuộc sống còn rất nhiều khó khăn,nhận thức về đổi mới giáo dục trong suy nghĩ của các bậc phụ huynh là sự thay đổitheo hướng bớt đi môn học nào tốt môn đó, chứ không phải là học sinh phải tự học

Sự thay đổi đột ngột về cách học, cách dạy và cấu trúc Sách hướng dẫn học đã làmcho tâm lý của học sinh, phụ huynh và chính cả những người đang trực tiếp giảngdạy không kịp thích ứng

Với những tiết dạy thông thường hiện nay, giáo viên có thể đã định hướng vàchọn lựa một số phương pháp cho tiết học Nếu có thay đổi ngay trong lúc giảng bàithì sự thay đổi là không lớn Nhưng với tiết dạy theo mô hình trường học mới giáoviên sẽ gặp khó khăn và hoàn toàn bỡ ngỡ cho việc lựa chọn phương pháp dạy họcnhư thế nào để phù hợp trong một tiết dạy với cùng một lúc ở nhiều nhóm học khácnhau và tiến độ học tập khác nhau Phấn trắng bảng đen không còn là điều bắt buộc,thay vào đó chỉ cần một tờ giấy nháp, một chiếc bảng con cũng có thể truyền đạtkiến thức mong muốn; thay vì nói một lần cho cả lớp nghe thì phải nói nhiều lần chonhiều nhóm khác nhau Một lớp học mà tất cả các học sinh im lặng chăm chú nghegiảng bài đã biến mất, thay vào đó là một lớp học náo nhiệt những tranh luận, những

“cãi vã nảy lửa” về bài học, những tiếng cười, những câu nói đùa giỡn khen chê đầytính thơ ngây, những nét mặt rạng ngời kèm tràn pháo tay và cả những câu hát bất

chợt khi một vấn đề bài học được giải quyết, v.v… Hoàn toàn mới mẻ, hoàn toànkhác thói quen đứng lớp ngày nào!

2 Những thuận lợi và khó khăn:

2.1 Thuận lợi:

- Trường THCS Đồng Nai là trường đầu tiên của huyện tham gia giảng dạy thíđiểm theo mô hình trường học mới và được rất nhiều sự quan tâm hỗ trợ của PhòngGiáo dục và Đào tạo huyện Cát Tiên, của chính quyền địa phương và đặc biệt là sựquan tâm, giúp đỡ của nhà trường luôn tạo mọi điều kiện để giúp chúng tôi hoànthành tốt công tác dạy và học đúng theo tinh thần của trường học mới

- Cơ sở vật chất trường lớp tương đối khang trang Lớp học có đầy đủ hệthống bóng đèn điện, máy quạt, cửa sổ, cửa chính cung cấp đủ ánh sáng cho các emhọc tập Môi trường học tập sạch sẽ, thân thiện

- Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, hết lòng vì học sinh thân yêu

- Đa số học sinh chăm ngoan, có ý thức học tập tốt

- Tài liệu học tập được thiết kế theo kiểu “3 trong 1”, nhìn vào tài liệu rấtthuận tiện cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học Mặc khác tài liệuhọc tập cung cấp về được in màu và tranh ảnh rất đẹp nên gây hứng thú học tập củahọc sinh

- Thời gian dạy không nhất thiết phải đúng như qui định mà giáo viên có thểlinh động tùy theo tình hình lớp và bài học

- Trong sách hướng dẫn cụ thể dễ hiểu Ở nhà bố mẹ có thể nhìn sách vàhướng dẫn cho các em được

- Đa số phụ huynh nhiệt tình rất quan tâm đến việc học tập của con em mình,mua sắm đầy đủ đồ dùng học tập cho học sinh Thường xuyên phối kết hợp với giáoviên trong công tác giảng dạy cũng như trang trí lớp

- Học sinh được giáo viên quan tâm giúp đỡ cụ thể sâu sát

2.2 Khó khăn:

- Đây là mô hình trường học kiểu mới cho nên giáo viên vừa trải nghiệm, vừarút kinh nghiệm chắc chắn không tránh khỏi bỡ ngỡ, lúng túng với phương phápgiảng dạy mới

- Tuy không soạn bài nhưng giáo viên mất rất nhiều thời gian vào việc chuẩn

bị đồ dùng học tập như: phiếu bài tập (cá nhân, nhóm, phiếu thống nhất), … Và góchọc tập môn toán chưa thật sự phong phú, chưa thu hút được học sinh

- Đây là năm đầu tiên học sinh được tiếp cận với phương pháp học mới nêncác em vẫn còn lúng túng, chưa biết cách tự học

- Do đặc thù dạy theo mô hình trường học mới là “dạy theo nhóm”, khi phânchia nhóm giáo viên phải chia đều các đối tượng học sinh chậm tiếp thu chậm nhớvào đều các nhóm Vì thế trong một tiết dạy giáo viên phải đi lại thường xuyên vàgiảng giải nhiều cho từng cá nhân học sinh nên rất vất vả trong cả tiết dạy

- Trong lớp học có nhiều học sinh chưa chăm, không có ý thức tự học, phụhuynh không quan tâm, các em không ôn bài ở nhà nên đến lớp làm bài chậm, khônghoàn thành được các bài tập như sách yêu cầu

- Đối với học sinh được phân công làm nhóm trưởng nhiều em năng lực cònhạn chế nên nhiều lúc không biết bạn mình làm như vậy đúng hay sai dẫn đến đánh

- Trong hoạt động luyện tập, đa số các bài tập được sách chỉ định hoạt động cánhân Chính vì vậy mà nhiều em chậm hiểu sẽ phải đưa thẻ “cứu trợ” Giáo viên phải

đi đến từng nhóm để giảng giải cho từng em rất tốn thời gian và phải nói rất nhiềulần rất vất vả

- Vì khả năng đánh giá đúng/sai của một số em chưa tốt, có nhiều bài toántheo suy nghĩ của các em là đúng nên các em không cần đưa thẻ cứu trợ dẫn đến giáoviên không kịp thời trợ giúp nên ảnh hưởng đến việc nắm kiến thức ở một số em

III MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN 6 THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

1 Kết hợp quy trình dạy học 5 bước với 10 bước học tập của học sinh 1.1 Quy trình dạy học 5 bước

Trong một tiết dạy học Toán hiện nay, ta thường thiết kế quá trình dạy họctheo phương pháp dạy học tích cực và thường sử dụng hai kiểu cấu trúc chính là:

Nghe giảng lí thuyết -> Theo dõi bài tập mẫu -> Luyện tập hoặc Theo dõi bài tập mẫu -> Rút ra lí thuyết -> Luyện tập Tuy nhiên, nếu giáo viên sử dụng không hợp

lí sẽ dẫn đến lối dạy học mang tính áp đặt, bình quân, đồng loạt

Trong mô hình trường học mới, tài liệu hướng dẫn học môn Toán 6 được thiết

kế theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, khuyến khích sử dụngkiểu dạy học thông qua các hoạt động trải nghiệm, khám phá, phát hiện của học sinh

và thiết kế theo quy trình dạy học 5 bước

Quy trình dạy học 5 bước Các hoạt động trong sách

Bước 1: Gợi động cơ, tạo hứng thú

Bước 2: Trải nghiệm

Bước 3: Phân tích, khám phá, rút ra bài học

Bước 4: Thực hành

Bước 5: Vận dụng

1.1.1 Bước 1: Gợi động cơ, tạo hứng thú

Tạo cho học sinh một động cơ, một ham muốn tìm ra con đường đi tới đích,tìm cách chiếm lĩnh kiến thức mới Từ đó khêu gợi trí tò mò khoa học, sự hứng thúkhám phá cái mới Đây chính là một biện pháp quan trọng để phát huy tính tự giác,chủ động trong học tập của học sinh

Kết quả cần đạt được trong bước 1:

- Kích thích sự tò mò, khơi dậy hứng thú của học sinh về chủ đề sẽ học; Họcsinh cảm thấy vấn đề nêu lên rất gần gũi với mình

- Không khí lớp học vui, tò mò, chờ đợi, thích thú

Cách làm: Đặt câu hỏi; Đố vui; Kể chuyện; Đặt một tình huống; Tổ chức trò

chơi… Có thể thực hiện với toàn lớp, nhóm nhỏ, hoặc cá nhân từng học sinh

Trong một bài học Toán 6 theo mô hình trường học mới, bước 1 này chính là

khi tổ chức tiết học:

+ Tạo ra các hoạt động vui chơi, giải trí với mục đích vận động thân thể để

+ Tạo ra một tình huống có vấn đề về kiến thức chưa được học, đòi hỏi người học phải tìm cách giải quyết nó, muốn làm điều đó phải tìm một công cụ mới.

Ví dụ 1: Tổ chức các hoạt động trò chơi vận động thân thể nhằm tạo ra tìnhhuống có vấn đề ngay trong trò chơi để dẫn dắt vào bài học mới

Chú ý:

- Trong ví dụ 3 bài tập “tìm số tự nhiên x mà x + 5 = 2” là tình huống có vấn

đề rõ ràng và học sinh hoàn toàn bỡ ngỡ vì không có cách nào giải được, giáo viêncần phải tận dụng tình huống để kích thích sự tò mò, hứng thú của học sinh

- Khi bài học không có thiết kế trò chơi thì giáo viên có thể thiết kế trò chơikhác có liên quan bài học để thu hút học sinh

- Có nhiều bài học không có hoạt động khởi động thì giáo viên tổ chức cáchoạt động (không nhất thiết phải gắn với bài học) nhằm mục đích vui chơi, vận độngthân thể như hát, chơi trò chơi tập thể, …

- Hoạt động với mục đích vận động thân thể thường rất lôi cuốn học sinh, giáoviên cần chấm dứt hoạt động đúng lúc cần thiết để không làm mất thời gian tiết học

1.1.2 Bước 2: Trải nghiệm

Để nhận thức được về một đối tượng, một sự việc hay một vấn đề nào đó,người học phải dựa trên vốn kiến thức, vốn kinh nghiệm đã có từ trước Nếu họcsinh không có vốn kiến thức cần thiết, hoặc không có những trải nghiệm nhất địnhthì không thể hình thành được kiến thức mới Hơn nữa, trong dạy học môn toán, kiếnthức hình thành trước thường là cơ sở để hình thành, phát triển những kiến thức tiếptheo Do đó, trong dạy học, người giáo viên cần phải tìm hiểu vốn kinh nghiệm vànhững hiểu biết sẵn có của học sinh trước khi học một kiến thức mới và tổ chức chohọc sinh trải nghiệm Sự định hướng và tổ chức các hoạt động của giáo viên là quantrọng, nhưng vốn kiến thức của học sinh, những trải nghiệm của học sinh vẫn là yếu

tố quyết định trong việc hình thành kiến thức mới

Kết quả cần đạt trong bước 2:

- Huy động vốn hiểu biết, kinh nghiệm có sẵn của học sinh để chuẩn bị họcbài mới

- Học sinh trải qua tình huống có vấn đề, trong đó chứa đựng những nội dungkiến thức, những thao tác, kĩ năng để làm nảy sinh kiến thức mới

Cách làm: Tổ chức các hình thức trải nghiệm gần gũi với học sinh Nếu là

tình huống diễn tả bằng lời văn, thì câu văn phải đơn giản, gần gũi với học sinh Cóthể thực hiện với toàn lớp, nhóm nhỏ, hoặc cá nhân từng học sinh

Trong một bài học Toán 6 theo mô hình trường học mới, bước 2 này chính là

tình huống phát sinh thực tiễn dẫn đến những nhu cầu mới, kiến thức mới

Ví dụ 1: - Trong “§1: Tập hợp Phần tử của tập hợp” thì hoạt động trò chơi

“Thu thập đồ vật” là một hoạt động trải nghiệm cho kiến thức mới về tập hợp

- Trong “§2: Tập hợp các số tự nhiên” thì trò chơi “1 Đố bạn viết số” và bàitập “2 Thực hiện các hoạt động” là hoạt động trải nghiệm về tập hợp chỉ có các số

tự nhiên, từ đó đặt ra câu hỏi “Tập hợp đó là gì? Tên gọi? Kí hiệu?”

- Trong “§4: Số phần tử của một tập hợp Tập hợp con” thì bài toán “tìm số tựnhiện x biết x + 5 = 2” là một trải nghiệm bài toán thực tế mà không có đáp số, từ đóđặt ra câu hỏi “vậy những phần tử x này là cái gì? Gọi nó thế nào? Kí hiệu ra sao?”

Ví dụ 2: Đối với môn hình học 6 thì hoạt động trải nghiệm thường dễ nhậnbiết thông qua các yêu cầu “Thực hiện các hoạt động sau” như: Quan sát và nhậnxét, Đọc và làm theo, em vẽ, em viết, …

1.1.3 Bước 3: Phân tích, khám phá – Rút ra bài học

Là quá trình xem xét, nhìn nhận, tìm hiểu đối tượng, sự việc, phát hiện đặcđiểm, ý nghĩa của chúng, trên cơ sở đó tìm tòi, khám phá ý tưởng mới Đúc rút thànhbài học, khái niệm, quy tắc lí thuyết hay thực hành mới

Kết quả cần đạt được ở bước 3:

- Rút ra được kiến thức, khái niệm hay quy tắc lí thuyết, thực hành mới

- Nếu là một dạng toán mới thì học sinh phải nhận biết được dấu hiệu, đặcđiểm và nêu được các bước giải dạng toán này

Cách làm: - Dùng các câu hỏi gợi mở, câu hỏi phân tích, đánh giá để giúp

học sinh thực hiện tiến trình phân tích và rút ra bài học

- Có thể sử dụng các hình thức thảo luận cặp đôi, thảo luận theo nhóm, hoặccác hình thức sáng tạo khác nhằm kích thích trí tò mò, sự ham thích tìm tòi, khámphá phát hiện của học sinh

Trong một bài học Toán 6 theo mô hình trường học mới, bước 3 này chính là

hỏi từ bước 2 để học sinh có nhu cầu về tìm hiểu kiến thức mới và tìm hiểu nó

Đặc trưng để nhận biết ở bước 3 này chính là hoạt động “đọc kĩ nội dung sau”

và các bài tập ngay sau đó

Ví dụ 1: Trong “§1: Tập hợp Phần tử của tập hợp” – Sách HDH 6/Tr3

Chú ý: - Nên soạn những câu hỏi thích hợp giúp học sinh đi vào tiến trình

phân tích thuận lợi và hiệu quả

- Vì học sinh học theo tiến độ cá nhân nên giáo viên không phải lo “chạy”giáo án, do đó cần giành một ít thời gian thích hợp để các em trong nhóm kiểm trachéo nhau phần kiến thức mới

- Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi tình huống đối với giáo viên hoặc với bạn

để nâng cao khả năng tìm tòi, khám phá và nắm sâu kiến thức mới hơn

(trong tiết đang dạy) đã kết thúc, đây là lúc mà giáo viên cần chốt lại những kiếnthức cần thiết của bài học

1.1.4 Bước 4: Thực hành

Ở bước này yêu cầu học sinh phải vận dụng những kiến thức vừa tiếp thuđược để giải quyết những nhiệm vụ cụ thể, qua đó giáo viên xem học sinh đã nắmđược kiến thức hay chưa và nắm được ở mức độ nào Đây là những hoạt động nhưtrình bày, luyện tập, bài thực hành,… giúp cho các em thực hiện tất cả những hiểubiết ở trên lớp và biến những kiến thức thành kĩ năng

Kết quả cần đạt được ở bước 4:

- HS nhớ dạng cơ bản một cách vững chắc; làm được các bài tập áp dụng dạng

cơ bản theo đúng quy trình

- HS biết chú ý tránh những sai lầm điển hình thường mắc trong quá trình giảibài toán dạng cơ bản

Cách làm:

- Thông qua việc giải những bài tập rất cơ bản để học sinh rèn luyện việc nhậndạng, áp dụng các bước giải và công thức cơ bản Giáo viên quan sát giúp học sinhnhận ra khó khăn của mình, nhấn mạnh lại quy tắc, thao tác, cách thực hiện

- Tiếp tục ra các bài tập với mức độ khó dần lên phù hợp với khả năng của họcsinh Giáo viên tiếp tục giúp các em giải quyết khó khăn bằng cách liên hệ lại vớicác quy tắc, công thức, cách làm, thao tác cơ bản đã rút ra ở trên

Trong một bài học Toán 6 theo mô hình trường học mới, bước này là hoạt

cá nhân rồi đến hoạt động nhóm để các em học tập lẫn nhau, tự sửa lỗi cho nhau,giúp cho quá trình học tập hiệu quả hơn

Ví dụ: Trong “§9: Quy tắc dấu ngoặc” – Sách HDH 6/Tr129

Chú ý: - Có thể giao bài tập áp dụng cho cả lớp, cho từng cá nhân, hoặc theo

nhóm, theo cặp đôi, theo bàn, theo tổ HS

- Các bài tập trong hoạt động luyện tập thường được thiết kế theo theo 3mức: Thấp, trung bình, nâng cao Tùy đối tượng học sinh mà giáo viên yêu cầu mức

độ cần đạt được ngay tại lớp hoặc ra thêm bài tập để nâng cao hơn

1.1.5 Bước 5: Vận dung

Vận dụng điều đã học để giải quyết các tình huống trong thực hành, giải thíchcác hiện tượng trong cuộc sống hoặc thay đổi cách làm cũ

Kết quả cần đạt được ở bước 5:

- Học sinh củng cố, nắm vững các nội dung kiến thức trong bài đã học

- Học sinh biết vận dụng kiến thức đã học trong hoàn cảnh mới, đặc biệt trongnhững tình huống gắn với thực tế đời sống hàng ngày

- Cảm thấy tự tin khi lĩnh hội và vận dụng kiến thức mới

Ở bước này giáo viên yêu cầu học sinh hoạt độngvới sự trợ giúp của cộng đồng, cha mẹ, bạn bè, tất cả các nguồn học liệu mà các

em có thể tìm được như sách báo, internet,

Kết quả của bước này sẽ được các em chia sẻ với nhau và báo cáo với thầy côcủa mình

Ví dụ: Trong “§2: Ba điểm thẳng hàng” – Sách HDH 6/T1/Tr165

Chú ý: - Tuy không yêu cầu các em phải hoàn thành hết tất cả các hoạt động

này, nhưng giáo viên nên khuyến khích và động viên các em để nhằm mục đích rènluyện và hình thành dần kĩ năng sống

1.1.6 Một số lưu ý khi giảng dạy

- Có thể hiểu “Quy trình 5 bước lên lớp” chính là phương pháp dạy học “bàntay nặn bột” được áp dụng vào trường hợp giảng dạy cụ thể là môn Toán Quy trìnhdạy học 5 bước và 5 hoạt động trong sách chỉ mang tính tương đối, cho nên kế hoạchbài dạy cần phải được thiết kế linh hoạt và thực hiện mềm dẻo trong quá trình dạyhọc Ở bước 4 và bước 5 xét trong phạm vi tổ chức một tiết/bài dạy, cũng có thể chiahai bước này cùng lúc với 3 hoạt động C, D, E

- Các hoạt động có thể kết hợp với nhau hoặc bớt đi một, hai hoạt động tùyđặc trưng của bài dạy, nhưng hoạt động có tính chất vui chơi, vận động không nênbớt đi mà cần sắp xếp thời gian thêm vào trong mỗi tiết dạy Nếu bài dạy có 2 tiếtdạy liền nhau thì nên có thời gian vui chơi giữa 2 tiết

- Trong tài liệu hướng dẫn học, ở mỗi bài học, các hoạt động học tập đều đượcchỉ dẫn cụ thể và chi tiết, nên cần rèn luyện kĩ năng cho mỗi học sinh, luôn ý thứcđược mình phải bắt đầu và kết thúc hoạt động học tập như thế nào, không cần chờđến sự nhắc nhở của giáo viên

1.2 Quy trình 10 bước học tập của học sinh theo mô hình trường học mới

Bước 1 Chúng em làm việc nhóm (nhóm trưởng lấy tài liệu và đồ dùng).Bước 2 Em đọc tên bài học và viết vào vở

Bước 3 Em đọc mục tiêu bài học

Bước 4 Em thực hiện hoạt động cơ bản ( nhớ xem làm việc cá nhân hay theo nhóm theo lôgô trong tài liệu)

Bước 5 Kết thúc HĐ cơ bản, em tự đánh giá rồi báo cáo những việc đã làm được với thầy, cô giáo để thầy, cô xác nhận

Bước 6 Em thực hiện hoạt động thực hành (Làm việc cá nhân rồi chia sẻ với bạn kề bên, với cả nhóm)

Bước 7 Chúng em đánh giá cùng thầy, cô giáo

Bước 8 Em thực hiện Hoạt động ứng dụng (với sự giúp đỡ của gia đình, người lớn).

Bước 9 Kết thúc bài, em viết vào Bảng đánh giá

Bước 10 Em đã học xong bài mới em phải ôn lại phần nào?

Sơ đồ quy trình 10 bước học tập

2 Phương pháp dạy học theo nhóm

2.1 Các cách chia nhóm

Trong thực tế thì có nhiều kiểu nhóm khác, tôi nêu ra 11 kiểu điển hình, cáchchia và các hình thức chia các nhóm này Cách chia như sau:

2.1.1 Nhóm đếm số: Muốn chia lớp thành n nhóm thì chia tổng số học sinh

của lớp cho n để xác định số học sinh trong một nhóm

Ví dụ: Lớp có 30 học sinh, muốn chia thành 5 nhóm thì yêu cầu học sinh đếm1,2,3,4;5;6 Yêu cầu những học sinh có số đếm là 1 thì về nhóm 1, những học sinh

có số 2 về nhóm 2 …

Ưu điểm:Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái,

phong cách nhanh nhẹn, áp dụng được cho tất cả các môn học

2.1.2 Nhóm biểu tượng: Biểu tượng có thể là: (con vật, cây cối, hình ảnh, các

bông hoa … ) Muốn chia lớp thành n nhóm thì bạn phải chuẩn bị n biểu tượng

Ví dụ: Lớp có 30 học sinh, muốn chia thành 5 nhóm theo biểu tượng là convật, bạn phải chuẩn bị các con vật như: Chào mào, Vành khuyên, Thỏ ngọc, Sơn ca,Hoàng yến, Sóc nâu …chẳng hạn Mỗi con vật phải có 5 biểu tượng Cho học sinhchọn các biểu tượng đó, rồi chia nhóm theo biểu tượng từng con vật hoặc nhóm có

đủ 6 con vật

Ưu điểm: Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái,

lớp học sinh động, tạo cơ hội thể hiện sở thích của các em Lớp học sôi nổi hứng thúcho tất cả học sinh

Nhược điểm: GV phải chuẩn bị nhiều, gây tốn kém.

2.1.3 Nhóm mã màu: Hình thức chia như nhóm biểu tượng.

2.1.4 Nhóm cặp đôi: Xếp 2 học sinh vào một cặp

2.1.5 Nhóm sở thích: Những học sinh có cùng sở thích ngồi cùng một nhóm.

“Những người cùng sở thích thì sự thống nhất sẽ cao hơn.”

2.1.6 Nhóm tương trợ: Xếp những học sinh có trình độ và năng lực khác

nhau (khá giỏi và trung bình- yếu) vào một nhóm, để học sinh khá giỏi có thể hỗ trợ

2.1.7 Nhóm theo ghép hình: Cắt hình ra thành nhiều mảnh, cho học sinh

nhận mỗi em mỗi mảnh sau đó ghép lại thành hình lúc đầu Cách này ít khi sử dụng

vì tốn nhiều thời gian cho một tiết học, chỉ thích hợp với các hoạt động ngoại khoáhay dạy học theo dự án

2.1.8 Nhóm theo trình độ: Những học sinh cùng năng lực và trình độ sẽ ngồi

một nhóm

Ưu điểm: Giáo viên có thời gian giúp đỡ, hỗ trợ những nhóm có trình độ yếu và

phát huy tính tự lập cho nhóm khá giỏi

2.1.9 Nhóm cùng tháng sinh: Nhóm này cũng ít khi sử dụng vì trong lớp đôi

khi cùng tháng nhiều hơn khác tháng, gây mất cân bằng Chỉ thích hợp khi mình có

tổ chức Vui chơi…

2.1.10 Cách chia nhóm ngẫu nhiên từ một hoạt động cụ thể:

Trong quá trình dạy học, nếu tiết học nào đó mà học sinh nhàm chán, chúng tamuốn tổ chức cho học sinh một trò chơi “phá băng” từ trò chơi đó ta cũng có thểchia thành nhóm học tập mới

Cách làm: Người quản trò hô “đoàn kết –đoàn kết” Cả lớp đáp “kết mấy – kếtmấy” rồi đưa ra một con số (thường là số thành viên trong một nhóm) rồi kết thànhvòng tròn, từ đó ta chia nhóm tiếp

Ví dụ: Giả sử lớp có 33 học sinh nhưng ta muốn chia lớp thành 5 nhóm thì ta hô

“đoàn kết đoàn kết” “ kết mấy kết mấy”: “ kết 5 - kết 5” sẽ dư 3 HS, ta có thể bố trí

ba học sinh này vào một nhóm thích hợp…

2.2 Vai trò các thành viên trong nhóm

Nhóm trưởng: Nhiệm vụ tổ chức, điều hành nhóm làm việc đồng thời cùngcác thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao

Thư kí: Nhiệm vụ ghi chép, tổng hợp ý kiến

Các thành viên: Trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao

Nguyên tắc nhóm: Tôn trọng sự tổ chức của nhóm trưởng, ghi chép trung thực

ý kiến chung, báo cáo đầy đủ toàn bộ nội dung đã ghi chép, người nói phải có ngườinghe, tôn trọng ý kiến cá nhân, thiểu số phải tuân thủ theo đa số

Nguyên tắc làm việc nhóm: Cá nhân -> Cặp đôi -> Nhóm -> Kiểm tra chéo.Lưu ý: Nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm cần thay đổi tạo nên sự tựtin trong khi làm việc nhóm

3 Phương pháp tổ chức các hoạt động trò chơi

Để các trò chơi góp phần mang lại hiệu quả cao trong giờ học, khi tổ chức vàthiết kế trò chơi phải đảm bảo những nguyên tắc sau :

3.1 Thiết kế trò chơi học tập trong môn Toán:

Tổ chức trò chơi học tập để dạy môn Toán nói chung và môn Toán lớp 6 nóiriêng, chúng ta phải dựa vào nội dung bài học, điều kiện thời gian trong mỗi tiết học

cụ thể đưa các trò chơi cho phù hợp Song muốn tổ chức được trò chơi trong dạytoán có hiệu quả cao thì đòi hỏi mỗi giáo viên phải có kế hoạch chuẩn bị chu đáo, tỉ

mỉ, cặn kẽ và đảm bảo các yêu cầu sau :

+ Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục

+ Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học

+ Trò chơi phải phù hợp với tâm lý học sinh lớp 6, phù hợp với khả năng

+ Hình thức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú.

+ Trò chơi phải được chuẩn bị chu đáo

+ Trò chơi phải gây được hứng thú đối với học sinh

3.2 Cấu trúc của Trò chơi học tập:

Thời gian tiến hành: thường từ 5 - 7 phút

- Đầu tiên là giới thiệu trò chơi :

+ Nêu tên trò chơi

+ Hướng dẫn cách chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ quy địnhchơi

- Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi

3.4 Một vài trò chơi điển hình

Trò chơi: Hái hoa dân chủ

(Áp dụng trong những tiết luyện ôn tập)

- Mục đích : Rèn các kỹ năng tính toán, ôn tập kiến thức, kỹ năng giải toán.

- Chuẩn bị : + Một cây cảnh, trên có đính các bông hoa bằng giấy màu trong

+ Tổng kết chung khen những em chơi tốt

Trò chơi : Rồng cuốn lên mây

- Mục đích: Kiểm tra kỹ năng tính nhẩm của học sinh

- Chuẩn bị: Một tờ giấy viết sẵn các bài toán đã học.

- Cách chơi : Một em được chỉ định làm đầu rồng lên bảng.