Các nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn trên địa bàn huyện Quảng Điền Tỉnh Thừa Thiên Huế

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2.1 Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn trong nhữngnăm trở lại đây, chỉ ra các yếu tố ngăn cản và thúc đẩy quá trình chuyển dịch

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Việt Nam với công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế xã hội trong hai thập kỷ

đã đạt được những thành tựu đáng kể, trở thành một quốc gia năng động trong khu

vực Tuy nhiên trước bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế và xu thế hội nhập kinh tế quốc

tế đã đặt ra những cơ hội và thách thức lớn trên mọi lĩnh vực Việt Nam được đánh

giá là quốc gia có chi phí nhân công thấp, tuy nhiên để phát huy triệt để lợi thế so

sánh, tạo đà xây dựng phát triển nguồn nhân lực bền vững đòi hỏi phải có chiến

lược đồng bộ và lâu dài Lao động bao giờ cũng là nguồn gốc của mọi của cải Lao

động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm tạo ra của cải để

phục vụ cho con ngưòi và xã hội Ở mọi nơi, mọi lúc người ta đều tìm cách sử dụng

đầy đủ và hợp lý nguồn lao động Quá trình đổi mới kinh tế luôn làm thay đổi cơ

cấu kinh tế, đi liền với thay đổi về cơ cấu kinh tế trong nông thôn là sự biến đổi về

cơ cấu lao động nhưng ở nước ta sự thay đổi đó diễn ra rất chậm Để tác động vào

quá trình chuyển dịch, trong thời gian qua nước ta đưa ra nhiều chính sách nhằm

thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn nhưng nhiều chính sách không

phát huy hiệu quả như mong muốn, thậm chí nhiều chính sách còn bỏ ngõ Nhận

thức được tầm quan trọng của quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động theo chiều

hướng tích cực đến sự phát triển của đất nước, trên Thế giới cũng như Việt Nam có

nhiều đề tài nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu lao động tuy nhiên các nghiên cứu

phân tích mức độ tác động thì chưa nhiều

Huyện Quảng Điền với nguồn lao động trên 46 ngàn người, những năm gần đây

đã có nhiều nỗ lực trong việc chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng phù hợp với

cơ cấu kinh tế so với những năm trước đây Trên phạm vi cả nước nói chung cũng

như địa bàn huyện nói riêng, chuyển dịch cơ cấu lao động là vấn đề mang tính thời

sự Tuy nhiên các đề tài nghiên cứu về thị trường lao động và những vấn đề liên quan

đến chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn chỉ dừng lại ở mức độ thống kê mô tả

Hoàn toàn chưa có một nghiên cứu nào đánh giá vấn đề này trên góc độ kinh tế hộ gia

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn trên địa

bàn huyện Quảng Điền Tỉnh Thừa Thiên Huế" làm đề tài nghiên cứu.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn trong nhữngnăm trở lại đây, chỉ ra các yếu tố ngăn cản và thúc đẩy quá trình chuyển dịch từ đó

đưa ra các đề xuất về mặt chính sách nhằm tác động tích cực tới quá trình chuyển

dịch cơ cấu lao động nông thôn trên địa bàn huyện Quảng Điền

- Đưa ra các định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch

cơ cấu lao động nông thôn theo chiều hướng tích cực

3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

Kết quả nghiên cứu nhằm trả lời được các câu hỏi sau:

- Cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động thay đổi như thế nào trong giai đoạn

2007 - 2009?

- Nhân tố nào tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn

từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp và trong nội bộ ngành nông nghiệp?

- Các yếu tố thúc đẩy cũng như ngăn cản quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động?

- Biện pháp cần thực hiện nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch theo chiềuhướng tích cực?

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề chủ yếu về cơ cấu lao động và quá trình chuyểndịch cơ cấu lao động nông thôn ở huyện Quảng Điền

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về mặt không gian: nghiên cứu trên địa bàn huyện Quảng Điền, chọn 4 địađiểm điều tra là: thị trấn Sịa, xã Quảng Phú, xã Quảng Công, xã Quảng Lợi

- Về mặt thời gian: số liệu tổng quan được thu thập trên các tài liệu đã công

bố từ 2000 đến nay Số liệu đánh giá thực trạng được thu thập trong khoảng thời

gian từ năm 2007 - 2009

- Nội dung nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu về thực trạng và phân tích các nhân

tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn trên địa bàn huyện

5 KẾT CẤU ĐỀ TÀI

Ngoài phần giới thiệu và phần kết luận, đề tài có kết cấu gồm ba chương chính:

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu Chương này trình bày kháiquát hiện trạng của vấn đề nghiên cứu thông qua các tài liệu, các nghiên cứu đã

được thực hiện trong và ngoài nước

Chương 2: Phương pháp và các giả thiết nghiên cứu Chương này trình bày cácphương pháp nghiên cứu để đạt mục tiêu, đưa ra các giả thiết nghiên cứu, công cụ xử lý

số liệu, miêu tả quá trình thu thập số liệu, những thuận lợi và khó khăn gặp phải

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương này tập trung phân tíchthực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động ở nông thôn huyện giai đoạn 2007- 2009

Bằng phương pháp phân tích định lượng, sử dụng mô hình hồi quy đa biến để tìm

hiểu các yếu tố tác động đến quá trình chuyển dịch lao động ở nông thôn trong thời

gian qua Dùng ma trận SWOT tìm ra điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức đối

với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động Trên cơ sở của những phân tích đó sẽ đề

xuất các giải pháp chính sách thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông

thôn

6 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

- Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần giúp cho cấp uỷ và chính quyền địaphương có đủ cơ sở khoa học trong việc hoạch định chính sách phát triển nông

nghiệp nông thôn

- Phát hiện những nhân tố đang kìm hãm cũng như thúc đẩy quá trình chuyển

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

dịch cơ cấu lao động nông thôn trên địa bàn huyện.

- Góp phần kiến nghị, đề xuất việc điều chỉnh, bổ sung các cơ chế, chínhsách, giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn trên

địa bàn huyện theo chiều hướng tích cực

- Là tài liệu cung cấp thông tin tin cậy về chuyển dịch cơ cấu lao động nôngthôn cho các nhà nghiên cứu, các cấp chính quyền, người hoạch định chính sách,

nhà sản xuất và những người quan tâm

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG

TRÊN THẾ GIỚI

Trên thế giới đã có khá nhiều các nghiên cứu về đề tài chuyển dịch cơ cấulao động ở nhiều góc độ khác nhau, có thể kể đến như:

- John Luke Gallup (2002), Adam McCarty (1999), Patrick Belser (2000)

nghiên cứu về thị trường lao động của Việt Nam Các nghiên cứu này cho rằng tăng

trưởng kinh tế của Việt Nam trong những năm vừa qua không nằm ở những ngành

dựa vào lao động nhưng nhận định rằng trong tương lai sắp tới tăng trưởng kinh tế

sẽ phụ thuộc nhiều hơn ở những ngành này

- Reardon (1997) cho rằng khi thu nhập của nông nghiệp bằng với phi nông

nghiệp thì thu nhập của phi nông nghiệp do thể hiện bằng tiền mặt vẫn có sức hấp

dẫn đối với người nông dân

- Cindy Fan (2002) nghiên cứu về chuyển dịch ở Trung quốc cho rằng nhờ

phát triển mạnh mẽ các hoạt động phi nông nghiệp, lao động nông thôn có nhiều cơ

hội tiếp cận việc làm, qua đó thay đổi nhanh chóng cơ cấu lao động ở nông thôn

Trong bối cảnh chuyển sang kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế,

bản thân nông nghiệp của Trung Quốc cũng phải tự đổi mới để thích nghi, để giải

quyết mâu thuẫn vốn có giữa sản xuất nhỏ lẻ của nông dân với những thay đổi

nhanh chóng và khó dự báo trước của thị trường

- Bhattacharya (2000) nghiên cứu về di cư nông thôn thành thị ở Ấn Độ chỉ

ra rằng mặc dù làn sóng di cư ra thành thị tăng mạnh, nhưng Ấn Độ vẫn sẽ là nước

có số dân sống ở nông thôn đông nhất thế giới trong thời gian tới, vì dân số nước

này lên tới hơn một tỷ người Chính vì vậy Chính phủ cần thúc đẩy sự phát triển

kinh tế ở khu vực nông thôn nhằm ngăn chặn làn sóng di cư ra đô thị của lao động

nông thôn

- Colin Green và Gareth Leeves nghiên cứu về quá trình chuyển từ lao động

phổ thông sang các lao động có công việc ổn định ở Australia

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

dịch cơ cấu lao động nông thôn Philipnes v.v

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TẠI

VIỆT NAM

Ở Việt nam vấn đề chuyển dịch cơ cấu lao động cũng được sự quan tâm củanhiều nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách:

- Lê Hồng Thái (2002) nghiên cứu về thực trạng lao động việc làm nông thôn

chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến chậm dịch chuyển lao động ở nông thôn là: việc

phân bố dân cư không đồng đều giữa các vùng, diện tích đất nông nghiệp bình quân

đầu người nhỏ và có xu hướng ngày càng giảm khiến nông dân có ít tích lũy cho

phát triển sản xuất phi nông nghiệp, chất lượng lao động ở nông thôn quá thấp dẫn

đến sự hạn chế trong khả năng chuyển đổi nghề nghiệp

- Lê Xuân Bá (2006) nghiên cứu các yếu tố tác động đến quá trình chuyển

dịch cơ cấu lao động nông thôn Việt Nam Đề tài đánh giá thực trạng và xu thế

chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn từ giữa thập kỷ 1990 đến nay, xác định các

yếu tố ngăn cản và thúc đẩy quá trình chuyển dịch trong 10 năm trở lại đây, đề xuất

các chính sách nhằm tác động tích cực đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động

nông thôn Phương pháp chính được sử dụng là dùng hàm hồi qui đa biến Probit

Các kết luận được đưa ra: Cơ cấu lao động nông nghiệp trong tổng lực lượng lao

động xã hội đã giảm xuống, tuy chiếm tỷ lệ cao trong tổng lực lượng lao động xã

hội nhưng lực lượng lao động nông thôn còn rất thấp về chất lượng và còn tồn tại

một khoảng cách lớn về trình độ văn hoá cũng như trình độ kỹ thuật so với lực

lượng lao động ở thành thị, tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động không hoàn toàn

tương ứng với tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có sự chuyển dịch không đồng

đều về cơ cấu lao động, có nhiều yếu tố tác động và cơ chế tác động của các yếu tố

này đến quá trình chuyển dịch lao động nông thôn khá phức tạp

- Lê Cảnh Dũng, Dương Ngọc Thành, Nguyễn Văn Sánh (2005) nghiên cứu

tác động đô thị hóa đến kinh tế hộ ở phường Long Tuyền Thành phố Cần Thơ Sử

dụng phương pháp tần số và ma trận SWOT Kết quả nghiên cứu cho thấy thu nhập

bình quân đầu người của ngành nghề phi nông nghiệp chưa cao, có sự chuyển dịch

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

ngành nghề nhưng chưa rõ nét, diện tích đất nông nghiệp thu hẹp lại, có nhiều hiện

tượng thất nghiệp xảy ra nhất là ở nhóm nghèo và cận nghèo, đặc biệt là ở phụ nữ

- Nguyễn Ngọc Diễm (2004) nghiên cứu vấn đề đô thị hóa và tác động của đô

thị hóa đến sản xuất nông nghiệp ở vùng đồng bằng sông Cửu Long Phương pháp

thống kê mô tả và phương pháp Cross - tabulation được sử dụng trong nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy diện tích đất nông nghiệp giảm xuống đáng kể nguyên

nhân chính do quá trình đô thị hóa, tỷ lệ lao động thất nghiệp trong nông thôn tăng,

sự tác động của quá trình công nghiệp hóa đã góp phần thúc đẩy quá trình chuyển

đổi sang những mô hình sản xuất nông nghiệp có hiệu quả hơn

- Nguyễn Văn Tài (1998) và Đỗ Văn Hoà (1999) nghiên cứu về quá trình di

dân tự do nông thôn - thành thị ở thành phố Hồ Chí Minh Phương pháp thống kê

mô tả được sử dụng chủ yếu Nghiên cứu này đưa ra các kết luận quan trọng: di dân

là kết quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế xã hội, di dân chịu sự tác động trực

tiếp và gián tiếp của chính sách phát triển kinh tế xã hội, chính sách phát triển vùng

Nghiên cứu còn chỉ ra những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của hiện tượng di dân

đến điều kiện sống ở thành thị và nơi xuất cư (nông thôn)

- Phạm Quang Diệu (2005), thuộc Trung tâm tin học Bộ Nông nghiệp &

Phát triển nông thôn nghiên cứu về vấn đề rút lao động nông nghiệp tại Việt Nam

chỉ ra rằng nếu công nghiệp tạo việc làm không rút lao động ra khỏi nông thôn để

tạo điều kiện cho nông nghiệp tăng năng suất lao động và thu nhập thì khu vực nông

nghiệp, nông thôn sẽ là gánh nặng và trở ngại cho tiến trình công nghiệp hoá Vấn

đề rút lao động ra khỏi sản xuất nông nghiệp là vấn đề cơ bản đối với công cuộc

công nghiệp hoá để chuyển đổi nền kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp

- Thân Văn Liên và cộng sự (1997) phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu

lao động thông qua di cư nông thôn - thành thành thị ở Hà nội và Huế cho rằng các

yếu tố kinh tế xã hội yếu kém ở nông thôn là lực đẩy và sự hấp dẫn ở cuộc sống đô

thị là những lực hút làm tăng sự di cư nông thôn - thành thị hiện nay

- Trần Hồi Sinh và cộng sự (2006) nghiên cứu quá trình chuyển dịch lao

động năm huyện ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình đô thị hóa

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Với phương pháp thống kê mô tả, việc phân tích thực trạng cho thấy: chuyển dịch

cơ cấu kinh tế có tác động trực tiếp đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ

cấu lao động có xu hướng chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp xây dựng

và thương mại dịch vụ, chất lượng lao động cũng có những chuyển biến tích cực,

tuy nhiên quá trình chuyển dịch từ lao động phổ thông sang lao động có trình độ

chuyên môn vẫn còn chậm, chưa theo kịp tiến độ phát triển kinh tế xã hội của các

huyện ngoại thành

1.3 MỘT SỐ ĐÁNH GIÁ

Tổng kết những nghiên cứu trên cho thấy:

- Các nghiên cứu về vấn đề chuyển dịch cơ cấu lao động trên Thế giới phầnnào đã phân tích được nguyên nhân của chuyển dịch lao động hoặc di cư từ nông

thôn ra thành thị nhưng các nghiên cứu phân tích mức độ tác động của các nhân tố

này đến khả năng di chuyển lao động giữa các ngành hoặc các vùng chưa nhiều

- Hầu hết các nghiên cứu về đề tài thị trường lao động và những vấn đề liênquan ở Việt Nam chưa đề cập hoặc đã có đề cập nhưng ở một mức độ còn tương đối

sơ lược, sử dụng phương pháp thống kê mô tả là chủ yếu Việc phân tích sâu về vấn

đề chuyển dịch lao động và đặc biệt là các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển

dịch này ở Việt Nam trong thời gian qua còn tương đối ít

- Hầu như các nghiên cứu trên chỉ dừng trên bình diện vĩ mô, chưa đánh giávấn đề này trên góc độ kinh tế hộ gia đình nên chưa có những kết luận thỏa đáng

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tác động mạnh như một yếu tố tạo cầu cho lao

động phi nông nghiệp và sẽ kéo theo quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động Nhưng

về cơ bản việc chuyển dịch lao động nói chung và chuyển dịch từ lao động nông

nghiệp sang phi nông nghiệp nói riêng gắn kết chặt chẽ vói những đặc điểm của

người lao động, của hộ gia đình nơi họ đang sinh sống cũng như của cộng đồng

xung quanh hộ gia đình đó Điều này giúp giải thích được tại sao trong cùng một

môi trường chính sách như nhau, việc chuyển dịch cơ cấu lao động ở các địa

phương lại rất khác nhau Hoặc ngay trong cùng một địa phương, có những hộ phát

triển được rất mạnh ngành nghề phi nông nghiệp của mình nhưng lại có những hộ bị

bỏ lại khá xa

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Quá trình công nghiệp hoá và hội nhập kinh tế đang diễn ra nhanh chóng ởViệt Nam càng làm cho các luồng di chuyển lao động, sự biến động về cơ cấu lao

động phát triển mạnh mẽ hơn, các vấn đề kinh tế xã hội và khó khăn nảy sinh ngày

càng gay gắt Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu lao động việc làm ở nông thôn cũng

ngày càng trở lên cấp thiết hơn Những vấn đề đó đòi hỏi việc phân tích một cách hệ

thống các yếu tố ảnh hưởng và mức độ tác động của các yếu tố này đến quá trình

chuyển dịch lao động nông thôn Nghiên cứu này được đặt ra để phần nào trả lời các

câu hỏi đó

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁC GIẢ THIẾT

NGHIÊN CỨU2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1.1 Phương pháp luận

2.1.1.1 Một số khái niệm

- Lao động: Là hoạt động quan trọng nhất của con người nhằm tạo ra của cải

vật chất và các giá trị tinh thần cho xã hội Lao động có năng suất, chất lượng và

hiệu quả cao là yếu tố quyết định sự phát triển của đất nước

- Nguồn lao động: Là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động theo qui định

của pháp luật, có khả năng lao động, có nguyện vọng tham gia vào lao động và

những người ngoài độ tuổi lao động (trên độ tuổi lao động) đang làm việc trong các

ngành kinh tế quốc doanh

- Lao động đang làm việc: Là những người đang có việc làm để tạo ra thu

nhập, thời gian làm việc chiếm nhiều nhất trong các công việc mà người đó tham

gia Lao động đang làm việc không giới hạn trong độ tuổi lao động mà bao gồm

những người ngoài độ tuổi lao động đang tham gia lao động

- Lao động trong độ tuổi: Là những lao động trong độ tuổi theo qui định của

pháp luật có nghĩa vụ và quyền lợi đem sức lao động của mình làm việc cho xã hội

Theo qui định của luật lao động hiện hành độ tuổi lao động tính từ 15 đến 60 đối

với nam và 15 đến 55 đối với nữ

- Lao động ngoài độ tuổi: Là những lao động chưa đến hoặc quá tuổi lao

động theo qui định của Nhà nước, bao gồm nam trên 60, nữ trên 55 và thanh niên

dưới 15 tuổi

- Cơ cấu lao động: Theo Trần Hồi Sinh, 2006, "cơ cấu" hay "kết cấu" là một

phạm trù phản ánh cấu trúc bên trong của một hệ thống, là tập hợp những mối quan

hệ cơ bản tương đối giữa các yếu tố cấu thành nên đối tượng đó trong một thời gian

nhất định Với quan niệm như trên, cơ cấu lao động bao gồm: Cơ cấu lao động theo

ngành kinh tế quốc dân, cơ cấu lao động theo thành phần sỡ hữu kinh tế, cơ cấu lao

động theo lãnh thổ, cơ cấu lao động theo loại hình tổ chức lao động

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

- Chuyển dịch cơ cấu lao động: Là sự vận động chuyển hóa từ cơ cấu lao động

cũ sang cơ cấu lao động mới phù hợp hơn với quá trình phát triển kinh tế xã hội và

quá trình phát triển nguồn nhân lực của đất nước Sự chuyển hóa này luôn diễn ra

theo qui luật phát triển không ngừng của xã hội Nội dung của chuyển dịch bao gồm:

chuyển dịch cơ cấu chất lượng lao động, chuyển dịch cơ cấu sử dụng lao động

- Cơ cấu kinh tế: Là tỷ trọng giá trị gia tăng của các thành phần cấu tạo của

nền kinh tế Có nhiều cách phân loại về cơ cấu kinh tế, ví dụ như phân theo cơ cấu

ngành, cơ cấu vùng, cơ cấu theo thành phần Cách phân loại về cơ cấu kinh tế được

sử dụng trong nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào cơ cấu ngành Cơ cấu kinh tế

theo ngành được hiểu là cơ cấu giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp, công nghiệp

và dịch vụ trong tổng GDP của nền kinh tế Cơ cấu kinh tế trong mỗi ngành được

hiểu là tỷ trọng của giá trị gia tăng của mỗi phân ngành trong ngành đó

- Hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiêp:

+ Hoạt động nông nghiệp và khái niệm liên quan tới việc làm nông nghiệptrong nghiên cứu này được hiểu là các hoạt động liên quan trực tiếp đến cây trồng

và vật nuôi

+ Hoạt động phi nông nghiệp là các hoạt động ngoài các hoạt động kể trên

Như vậy, khái niệm hoạt động, việc làm phi nông nghiệp (non-farm activities) khá

rộng, bao gồm toàn bộ các hoạt động sản xuất công nghiệp, dịch vụ tại các cơ sở

kinh tế và hộ gia đình

- Lao động địa phương và lao động di cư: Các hoạt động tại một địa phương

có thể được chia thành 2 loại phụ: (a) tại nhà và (b) không ở tại nhà nhưng vẫn tại

địa phương Các hoạt động xa nhà cũng được chia thành 2 loại: (a) làm tại các thành

phố khác, nước khác và (b) các vùng nông thôn khác Trong nghiên cứu này lao

động di cư được hiểu là người có thời gian đi ra khỏi huyện từ 6 tháng trở lên Lao

động di cư có thể là di cư nông thôn - thành thị hoặc di cư nông thôn - nông thôn

- Đô thị hóa: Theo Nhiêu Hội Lâm, 2004, Kinh tế học đô thị thì "đô thị hóa"

là sự mở rộng của đô thị, tính theo phần trăm giữa số dân đô thị hay diện tích đô thị

trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay một khu vực Nó cũng có thể tính

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

theo tỷ lệ gia tăng của hai yếu tố đó theo thời gian Nếu tính theo cách đầu gọi là

mức độ đô thị hóa, còn theo cách thứ hai gọi là tốc độ đô thị hóa

- Khu vực kinh tế: Khu vực kinh tế thuộc hệ thống tài khoản quốc gia là sự

phân chia nền kinh tế thành 3 nhóm ngành, trong đó:

+ Khu vực I: nông, lâm, thủy sản bao gồm các ngành nông nghiệp, lâmnghiệp và thủy sản

+ Khu vực II: công nghiệp và xây dựng gồm các ngành công nghiệp mỏ vàkhai khoáng, công nghiệp chế biến, sản xuất cung cấp điện, ga, khí đốt, xây dựng

+ Khu vực III: dịch vụ bao gồm các ngành dịch vụ ngoài khu vực I và II

2.1.1.2 Một số mô hình lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Mô hình hai khu vực của Arthu Lewis: Mô hình này được xem như là một

nghiên cứu mang tính hệ thống đầu tiên về mối quan hệ nông - công nghiệp với giả

định khu vực nông nghiệp mang tính trì trệ tuyệt đối Vì vậy theo ông để nền kinh tế

tăng trưởng nhanh trước hết cần quan tâm đầu tư cho phát triển công nghiệp nhằm

thu hút lao động từ nông nghiệp Lợi nhuận ngày càng nhiều của khu vực công

nghiệp chính là động lực tái đầu tư phát triển cho khu vực này Khi khu vực nông

nghiệp hết dư thừa lao động thì điều kiện để tăng trưởng kinh tế là phải quan tâm

đầu tư đến cả hai khu vực

- Mô hình hai khu vực của trường phải cổ điển: Các nhà kinh tế cổ điển cho

rằng khu vực nông nghiệp không có biểu hiện trì trệ tuyệt đối, một sự gia tăng lao

động trong nông nghiệp vẫn tạo ra một mức tổng sản phẩm cao hơn, vì vậy khi xuất

hiện khu vực công nghiệp thì ngay từ đầu phải quan tâm đầu tư cả hai khu vực Sự

tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào động lực tích lũy ở cả hai khu vực kinh tế trong

đó khu vực công nghiệp cần được quan tâm nhiều hơn

- Mô hình hai khu vực của Harry T.Oshima: Oshima là nhà kinh tế học

người Nhật Bản đã nghiên cứu quá trình phát triển trong điều kiện của các nước

đang phát triển thuộc khu vực châu Á gió mùa với đặc trưng cơ bản là tính chất thời

vụ rõ rệt đối với sản xuất nông nghiệp Dựa theo những giả thuyết đó, mô hình hai

khu vực của Oshima đặt ra hướng đi trong quá trình phát triển là: giai đoạn đầu cần

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

tập trung đầu tư phát triển nông nghiệp nhằm giải quyết lao động thất nghiệp thời

vụ, tiếp theo đó đầu tư phát triển công nghiệp do yêu cầu của nông nghiệp đặt ra

nhằm giải quyết đầy đủ việc làm và cuối cùng là đầu tư theo chiều sâu cho cả hai

khu vực trong điều kiện thiếu lao động

- Mô hình kinh tế hộ nông dân với hoạt động phi nông nghiệp: Phiên bản đầu

tiên của mô hình này do Chyanov - một nhà kinh tế học người Nga từ đầu thế kỷ 20

xây dựng Một phiên bản sau này được tìm thấy trong Singh, Squire and Strauss

(1986) Một phiên bản khác của mô hình kinh tế hộ đưa ra khung phân tích sâu hơn

về quan hệ nông nghiệp và phi nông nghiệp là của Lopez (1986) Mô hình có thể

tóm lược như sau:

Hộ nông dân tối đa hoá độ thỏa dụng dựa trên hàm: Max U(Th, Ch; Zh)Giới hạn bởi: Tf, Th, Tn, C

Tổng thời gian: T=Tf+ Th+ TnTiêu dùng: C=g(Tf, p, Zf) + wnTn + VTrong đó:

Th : Thời gian ở nhà (nghỉ ngơi, việc nhà….)

Ch : Tiêu dùng

Zh : Các đặc điểm cá nhân

T : Tổng thời gian

Tf : Thời gian làm việc nông nghiệp

Tn : Thời gian làm việc phi nông nghiệp

P : Giá của đầu vào và đầu ra, không bao gồm lao động

Zf : Đầu vào cố định cho sản xuất nông nghiệp

Wn : Tiền công cho hoạt động phi nông nghiệp

Hn : Chất lượng của người lao động

Zn : Biến khác tác động đến mức tiền công

V : Thu nhập ngoài lao động

U : Hàm lợi ích (hàm thỏa dụng)

G : Hàm thu nhập từ nông nghiệp của hộ

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Hàm lợi ích được xác định bởi thời gian ở nhà và tiêu dùng.

Để tối đa hoá hàm lợi ích, ta lập công thức biến đổi Lagragian:

L U(Th, Ch; Zh) +  (T-Tf- Th- Tn)+(g(Tf, p, Hf, Zf) + wnTn +V-C)+Tn+ Trường hợp hộ nông dân với thời gian lao động phi nông nghiệp:

C+wnTh= wnT+[g(Tf)-wnTf] + V

Hình 2.1: Phân bổ thời gian của hộ nông dân với hoạt động phi nông nghiệp

+ Trong trường hợp hộ nông dân không có hoạt động phi nông nghiệp:

C=C(1,w0,w0T+*

(w0)+V)

Hình 2.2: Phân bổ thời gian hộ nông dân không có hoạt động phi nông nghiệp

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Trong hình trên trên, độ thoả dụng tối đa nếu đạt được tại A, nơi đường congcủa hàm thu nhập nông nghiệp (g) có cùng độ dốc với đường cong bàng quan I*.

Giá bóng của thời gian nghỉ ngơi là độ dốc chung của 2 đường cong tại A Khi giá

bóng được quyết định, các quyết định kinh tế của hộ có thể được miêu tả như là

nghiệm của bài toán tối đa hoá lợi nhuận và tiếp theo đó là bài toán tối đa độ thoả

dụng Trong cả hai phương trình này giá bóng của thời gian được quyết định một

cách nội sinh (w0), là giá kinh tế của lao động nông nghiệp trong phương trình tối

đa hoá lợi nhuận và giá kinh tế của thời gian nghỉ ngơi ở nhà và một trong các nhân

tố quyết định đến tổng thu nhập trong vấn đề tối đa hoá độ thoả dụng, nó đóng vai

trò như wntrong hình sau:

Hình 2.3: Nhân tố quyết định của hoạt động phi nông nghiệp

Thảo luận trên có thể được tóm tắt bằng hệ phương trình dưới đây:

Tn>0 nếu i*(Hn,,Zn,Hf,Zh,T,V) wn(Hn, Zn)-w0(Zf,Hf,p,Zh,T,V) >0

Tn=0 nếu i*(Hn,,Zn,Hf,Zh,T,V) wn(Hn, Zn)-w0(Zf,Hf,p,Zh,T,V) 0Hàm i* thường được gọi là “hàm tham gia phi nông nghiêp” Ước lượng hàmnày là một trong các mục tiêu chính của nhiều nghiên cứu thực nghiệm về các hoạt

động phi nông nghiệp ở các vùng nông thôn Có thể thấy khi các biến wn tăng hoặc

thấp hơn w0, i* là thực sự tăng Do đó, biến nguồn lực (Hn) và biến khác (Zn), biến

đặc trưng cho thực trạng thị trường lao động, được cho là tác động lên quyết định

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

tham gia cùng một hướng như khi chúng tác động lên tiền công Đây là cơ sở cho

việc kiểm định các giả thuyết khi ước lượng hàm tham gia phi nông nghiệp

Mặt khác, sự tác động của các biến Hf, p, Zf, Zh, T và V đến quyết định thamgia luôn luôn ngược với sự tác động của các biến này lên w0

2.1.1.3 Mối quan hệ giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp

Mối quan hệ giữa hai khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp không hoàntoàn ở nông thôn mà chung cho toàn nền kinh tế Tuy nhiên, nếu như không xem

xét mức độ mạnh, yếu của các mối quan hệ thì có thể coi như đây là mối quan hệ

giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp ở khu vực nông thôn Các nhóm quan

hệ chính giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp gồm:

Sơ đồ 2.1: Các mối quan hệ giữa khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp

Quan hệ sản xuất: thể hiện mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau về đầu vào và cả

đầu ra của cả hai khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp Người nông dân cần các

sản phẩm của ngành công nghiệp phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của mình

Ngược lại, khu vực sản xuất phi nông nghiệp cũng cần đầu vào là sản phẩm của

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

nông nghiệp cũng như sử dụng đầu ra cho sản xuất nông nghiệp.

Quan hệ tiêu dùng: trong đó người nông dân mua sản phẩm của khu vực sản

xuất phi nông nghiệp phục vụ cho sinh hoạt của họ và ngược lại người sản xuất phi

nông nghiệp mua lương thực thực phẩm từ nông dân

Quan hệ về vốn và lao động: tiết kiệm của khu vực nông nghiệp có thể được

đầu tư cho phát triển công nghiệp Ngược lại, ở một thời điểm nào đó thu nhập từ

phi nông nghiệp có thể được sử dụng cho nông nghiệp Năng suất lao động trong

nông nghiệp tăng lên vừa có thể giải phóng lao động vừa có thể tăng tỷ lệ lương

trong khu vực phi nông nghiệp do mức thu nhập trung bình của khu vực nông

nghiệp được tăng lên, đòi hỏi mức lương của khu vực phi nông nghiệp cũng phải

tăng cao mới thu hút được lao động Ngược lại, năng suất lao động tăng lên trong

khu vực phi nông nghiệp có thể hạn chế dòng lao động từ nông nghiệp chuyển sang

do cầu về lao động giảm Điều này có nghĩa rằng nó tác động cả lên hoạt động nông

nghiệp và phi nông nghiệp

Quan hệ về chia sẻ rủi ro: Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tham gia vào hoạt

động phi nông nghiệp là một hành vi để chia sẻ rủi ro Do bản chất của hoạt động

nông nghiệp phụ thuộc vào thời tiết vì vậy thường chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro

Người nông dân thường đa dạng hóa hoạt động của mình không đơn giản chỉ vì

năng suất lao động phi nông nghiệp cao hơn mà còn là ít rủi ro hơn Việc chia sẻ rủi

ro giữa hai khu vực được xem là một lý do quan trọng thúc đẩy sự tham gia các hoạt

động phi nông nghiệp của người nông dân Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra

rằng chia sẻ rủi ro không phải là nguyên nhân chính mặc dù nó thường được nhắc

đến khi xem xét yếu tố xác định đến sự đa dạng hóa thu nhập của người nông dân,

chính hoạt động phi nông nghiệp cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro

2.1.1.4 Tình hình chuyển dịch cơ cấu lao động ở Việt Nam

Việt Nam là nước có dân số trẻ, có nguồn lao động dồi dào, có hàng triệungười chưa có việc làm, hàng năm lại có hơn 1 triệu người bước vào tuổi lao động

Đặc biệt, quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế dẫn đến sự thay đổi cơ bản trong quan

hệ lao động, chuyển dịch cơ cấu lao động ở nông thôn làm cho sức ép về lao động

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Bảng 2.1: Chuyển dịch cơ cấu ngành và cơ cấu lao động Việt Nam

giai đoạn 2005 - 2008 và mục tiêu đến năm 2010

kinh tế nên tỷ trọng đã tăng nhanh Trong khi đó tốc độ tăng trưởng của khu vực

dịch vụ nhìn chung còn rất chậm, đặc biệt một số ngành dịch vụ quan trọng đang

chiếm tỷ trọng thấp Khối công nghiệp - xây dựng tuy có tốc độ tăng trưởng cao

hơn hẳn khu vực nông - lâm - ngư nghiệp song sức hút lao động lại không tăng

tương ứng Những năm qua, cơ cấu ngành đạt được những bước tiến nhất định, dù

chỉ trên phương diện tỷ trọng, trong khi đó cơ cấu lao động chuyển dịch quá chậm,

đến mức có thể nói là không có chuyển dịch Tỷ trọng lao động trong khu vực nông

nghiệp nông thôn giảm không đáng kể trong khi số lao động tuyệt đối vẫn có xu

hướng tăng, tỷ trọng lao động công nghiệp hầu như không tăng Còn khu vực dịch

vụ tuy có tạo thêm khá nhiều việc làm mới nhờ sự phát triển bùng nổ của khu vực

tư nhân song cũng không có khả năng xoay chuyển tình hình một cách nhanh chóng

và căn bản Điều đó làm tăng thêm áp lực việc làm - thất nghiệp vốn đã cực kỳ gay

gắt Nói tóm lại, chuyển dịch cơ cấu ngành về mặt số lượng đã có những bước tiến

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

nhất định, nhưng lại hầu như không tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động.

Đến nay khoảng 53% lao động vẫn làm việc trong khu vực nông nghiệp, 28% trong

công nghiệp - xây dựng và 26% trong khu vực dịch vụ

Trong khi chuyển dịch cơ cấu lao động việc làm rất chậm, cơ cấu dân sốđang chuyển từ giai đoạn cơ cấu dân số trẻ sang cơ cấu nguồn dân số vàng hay còn

gọi là “dư lợi dân số” Theo tính toán, với khoảng 10 triệu hecta đất nông nghiệp

nếu thâm canh cao cũng chỉ giải quyết được việc làm cho khoảng 18-19 triệu lao

động Năm 2010 các ngành phi nông nghiệp có trách nhiệm giải quyết việc làm cho

khoảng 24 triệu lao động, đây là vấn đề cấp thiết đặt ra Lao động nước ta dồi dào

đến mức dư thừa, đến nay còn đến 5% lao động ở thành thị thất nghiệp, trong số

này có không ít lao động trẻ khoẻ và không ít những cử nhân vừa qua đào tạo ở các

trường đại học, cao đẳng Ở khu vực nông thôn có tới 20% quỹ thời gian lao động

chưa được sử dụng, số thất thoát thời gian lao động tương đương với 9 triệu lao

động thất nghiệp hoàn toàn Do vậy khu vực nông nghiệp - nông thôn trong nhiều

năm qua trở thành nơi chứa lao động dư thừa, tuyệt đại đa số lao động mới đều tập

trung ở đây

Đồ thị 2.1: Cơ cấu kinh tế (a) và cơ cấu lao động (b) Việt Nam 2005 - 2010

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Về cơ cấu lao động theo trình độ chuyên môn, tỷ trọng lao động chưa quađào tạo lên đến 76%, tỷ lệ lao động qua đào tạo là 24%, trong đó đặc biệt chú ý là tỷ

lệ lao động đã qua đào tạo nghề chỉ chiếm có 15% Các số liệu này chứng tỏ nền

kinh tế đang thiếu trầm trọng lao động có tay nghề, mất cân đối trong cơ cấu đào tạo

nghề, có tới 85% số học sinh tuyển mới học nghề ngắn hạn, chỉ có 15% học nghề

dài hạn, do vậy chất lượng lao động qua đào tạo nghề còn thấp Cơ cấu đào tạo có

chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn chậm, tỷ lệ giữa những người tốt nghiệp cao

đẳng, đại học/trung học chuyên nghiệp/công nhân kỹ thuật là 1/1,16/0,95 Theo

kinh nghiệm của các nước tiên tiến, sản xuất sẽ phát triển khi có một cơ cấu đội ngũ

nhân lực hợp lý và có cơ cấu trình độ chuyên môn kỹ thuật tương ứng là 1/4/10 Với

cơ cấu trình độ đào tạo như hiện nay, việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và

kinh doanh còn rất nhiều khó khăn

Đồ thị 2.2: Việt Nam và khu vực - Tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm chậm trong khi tỷ trọng GDP nông nghiệp trong nền kinh tế giảm mạnh

Đối với một nước như Việt Nam, quá trình cơ bản là công nghiệp hoá đểchuyển đổi từ kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp Vấn đề đặt ra là phải duy trì

tăng trưởng nông nghiệp trong những giới hạn về vốn, đất đai, tài nguyên Nếu công

Việt Nam Thái Lan

Inđônêxia Philippin

Trung Quốc

0 10 20 30 40 50 60 70 80

nghiệp tạo việc làm không rút lao động ra khỏi nông thôn để tạo điều kiện cho nông

nghiệp tăng năng suất lao động và thu nhập thì khu vực nông nghiệp, nông thôn sẽ

là gánh nặng và trở ngại cho tiến trình công nghiệp hoá Vấn đề rút lao động ra khỏi

sản xuất nông nghiệp là vấn đề cơ bản đối với công cuộc công nghiệp hoá, chuyển

đổi nền kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp

So với những nền kinh tế ở trình độ công nghiệp cao như Đài Loan haynhững nước có nền nông nghiệp phát triển như Thái Lan thì mức độ rút lao động ra

khỏi nông thôn của Việt Nam rất đáng lo ngại Ngay cả Trung Quốc, một nước

đông dân, có số lượng nông dân khổng lồ và chênh lệch thu nhập nông thôn thành

thị rất cao cũng đang nỗ lực thu hút lao động vào công nghiệp Triệu chứng tắc

nghẽn lao động ở Việt Nam thể hiện một tiến trình phát triển công nghiệp và đô thị

không gắn kết với phát triển nông thôn Kinh tế nông thôn phải đảm nhiệm một

nhiệm vụ khó khăn là tiếp tục tạo thêm việc làm cho khối lượng lao động đang tăng

nhanh hàng năm để duy trì sự ổn định xã hội và môi trường cho đất nước trong một

thời gian khá dài

0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000 45000

Đồ thị 2.3: Số lượng lao động nông nghiệp các quốc gia 1981-2002

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Trong khi các nước đã qua thời điểm lao động trong nông nghiệp ngừng tăng

về số lượng tuyệt đối thì ở Việt Nam lao động trong nông nghiệp vẫn tiếp tục tăng

lên Thời điểm mà lao động trong nông nghiệp giảm về mặt tuyệt đối được gọi là

điểm ngoặt, lúc đó khu vực nông nghiệp nông thôn bắt đầu giảm được sức ép tình

trạng đất chật người đông, tạo điều kiện tăng năng suất lao động nông nghiệp và

tăng thu nhập Đến đầu những năm 90, trừ Philippin, những nước trong khu vực

như Thái Lan, Malaisia, Inđônêxia đều đã giảm lao động về mặt tuyệt đối Ngay cả

trường hợp của Trung Quốc có xuất phát điểm thấp cũng đã đạt tới điểm "ngoặt" kể

từ năm 2000 Suốt những năm đầu thập kỷ 80 đến tận những năm 90 lao động của

Trung Quốc luôn tăng, từ mức 300 triệu lên đến 333 triệu, nhưng kể từ năm 2000

bắt đầu giảm xuống còn 320 triệu Nếu lấy những năm 80 làm mốc thì Thái Lan mất

một thập kỷ để đạt được điểm bước ngoặt, lực lượng lao động trong nông nghiệp

giảm Sau hơn hai thập kỷ Việt Nam chưa làm được chuyện này trong khi Thái Lan,

Trung Quốc và Việt Nam có cùng xuất phát điểm về tỷ lệ lao động nông nghiệp

trong nền kinh tế những năm đầu thập kỷ 80

2.1.2 Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu sử dụng cho các phân tích ở phần này chủ yếu là nguồn số liệu điềutra sơ cấp Nhưng do đặc điểm số liệu thu thập để phân tích thuộc thời điểm năm

2007 nên một số thông tin sẽ được xác nhận lại dựa trên cơ sở số liệu lấy từ nguồn

điều tra lao động việc làm thực hiện vào 1/7/2008 do phòng Thống kê và phòng Lao

động thương binh xã hội huyện Quảng Điền cung cấp Đây là một cuộc điều tra lớn,

được thiết kế riêng cho vấn đề lao động và việc làm trên địa bàn cả nước Nội dung

chính của cuộc điều tra nhằm vào các đặc trưng cơ bản của dân số như giới tính, độ

tuổi, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động, thực trạng việc

làm và cơ cấu việc làm theo các tiêu thức khác nhau Những thông tin trong điều

tra lao động việc làm đưa ra bức tranh khá toàn diện về thực trạng cơ cấu lao động

việc làm trên địa bàn toàn huyện Thông tin từ cuộc điều tra này được sử dụng chủ

yếu cho việc phân tích thực trạng lao động việc làm, vẽ bàn đồ về chuyển dịch cơ

cấu lao động việc làm ở nông thôn, đặc biệt là dùng để đối chiếu với nguồn số liệu

sơ cấp với thông tin của năm 2008

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Bản đồ 2.1: Bản đồ hành chính Tỉnh TT.Huế

Địa điểm thu thập mẫu

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

2.1.2.1 Số liệu thứ cấp

- Niên giám thống kê huyện Quảng Điền giai đoạn 2005 - 2009

- Các báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội từ năm

2005 đến năm 2009

- Tài liệu quy hoạch phát triển kinh tế xã hội huyện Quảng Điền

- Bài viết từ các tạp chí, báo, các tài liệu, trang web liên quan đến vấn đềchuyển dịch cơ cấu lao động của huyện Quảng Điền và cả nước

2.1.2.2 Số liệu sơ cấp

Cuộc điều tra được chúng tôi khảo sát trên bốn địa bàn khác nhau, bao gồm:

- Thị trấn Sịa: có đặc điểm địa lý đặc thù cho vùng đất chật, người đông, ítcác làng nghề nổi tiếng nhưng lại là xã tương đối phát triển về công nghiệp, thu hút

được rất nhiều lao động từ nông nghiệp sang làm việc

- Xã Quảng Phú: vừa có các hoạt động nông nghiệp đa dạng vừa có nhiềucác hoạt động tiểu thủ công nghiệp nhất là các làng nghề (đan lát, chằm nón )

- Xã Quảng Công: đại diện cho khu vực lao động nông nghiệp vẫn chiếm tỷtrọng rất lớn, cơ sở hạ tầng ít phát triển, xa trung tâm huyện nhưng có nhiều lợi thế

cho chuyển dịch cơ cấu lao động chưa được khai thác

- Xã Quảng Lợi: đặc thù cho vùng đất đai rộng lớn nhất huyện, mật độ dân

cư thưa thớt nhất nhưng sản xuất nông nghiệp, thủy sản khá phát triển

Tổng số mẫu điều tra bao gồm 122 mẫu trên địa bàn 3 xã và một thị trấnthông qua phương pháp phỏng vấn trực tiếp người lao động

Trên góc độ phân tích chuyển dịch cơ cấu lao động của hộ gia đình, bộ sốliệu thu thập có hai vấn đề cần quan tâm:

Ưu điểm của số liệu điều tra thể hiện ở hai khía cạnh:

+ Có nhiều thông tin chi tiết đến cá nhân từng người lao động vì vậy có thểdùng để phân tích về đặc điểm cá nhân và ảnh hưởng tới việc chuyển dịch lao động

của từng cá nhân hơn là của từng hộ gia đình

+ Có các thông tin về xã, thị trấn nơi hộ gia đình, cá nhân được điều tra, vì

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

vậy có thể giúp phân tích được các ảnh hưởng của đặc điểm cộng đồng trong việc

quyết định chuyển dịch lao động của hộ và của từng cá nhân

Nhược điểm của số liệu điều tra:

+ Số lượng mẫu không đủ đại diện cho từng xã, vì vậy ít có ý nghĩa thống kêkhi phân tích cho từng xã

+ Phiếu điều tra có nhiều câu hỏi được thiết kế với nhiều nội dung khác nhaunên có thể làm giảm độ chính xác của thông tin

+ Một số vấn đề quan trọng liên quan đến nghiên cứu này ví dụ như lý dochuyển dịch lao động, di cư của người lao động, rủi ro trong sản xuất nông

nghiệp…không được đề cập

2.1.3 Phương pháp phân tích

2.1.3.1 Phương pháp thống kê mô tả

Phương pháp này được sử dụng nhằm mô tả thực trạng lao động việc làm củangười lao động tại địa điểm nghiên cứu, cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động thay đổi

như thế nào, nhân tố nào tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông

thôn từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp cũng như trong nội bộ ngành nông nghiệp

Thống kê mô tả là tổng hợp các phương pháp đo lường, mô tả và trình bày sốliệu thô, lập bảng phân phối tần số Bảng thống kê là hình thức trình bày số liệu

thống kê và thông tin đã thu thập làm cơ sở để phân tích và kết luận

Tiến trình phân tích trong phần mềm SPSS: Nhập dữ liệu - chọn menuAnalyze - Descreptive Statistic - chọn các yêu cầu - nhấn OK

2.1.3.2 Phương pháp hồi qui tương quan

Phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích các nhân tố tác động đến quátrình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp

cũng như trong nội bộ ngành nông nghiệp

Hàm hồi qui đa biến Binary logistic có dạng:

Y P

)0(

)1(

P

Y

)0(

)1(

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Analyze - Regression - Binary logistic - chọn các giá trị cần thiết - nhấn OK.

2.1.3.3 Phương pháp phân tích Cross Tabulation

Cross Tabulation là một kỹ thuật thống kê mô tả hai hay ba biến cùng lúc

Trong đề tài sẽ sử dụng phương pháp phân tích Cross Tabulation hai biến, giá trị

2

 cho phép kiểm định mối quan hệ giữa các biến

Giả thuyết kiểm định:

0

H : không có mối quan hệ giữa các biến

1

H : có mối quan hệ giữa các biến

Nếu 2   : bác bỏ H0 nghĩa là các biến có liên hệ với nhau

Nếu 2   : chấp nhận H0 nghĩa là các biến không có liên hệ với nhau

 : mức ý nghĩa phân tíchTrong nghiên cứu này, Cross Tabulation được sử dụng thêm (kiểm địnhngoài) khi thấy có khả năng xảy ra tự tương quan giữa hai biến để đảm bảo chắc

chắn rằng không có hiện tượng tương quan xảy ra trong mô hình

Tiến trình phân tích trong phần mềm SPSS: Nhập dữ liệu - Chọn menuAnalyze - Descreptive Statistic - Cross Tabulation - nhấn OK

2.1.3.3 Phương pháp phân tích ma trận SWOT

Phương pháp ma trận SWOT được thực hiện với mục đích tổng hợp các yếu

tố bên trong và bên ngoài của đối tượng nghiên cứu từ đó có thể nhìn nhận vấn đề

một cách toàn diện nhằm đưa đến những đề xuất chính xác Mô hình ma trận

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

SWOT có dạng như sau:

SWOT

Yếu tố bên trong

Điểm mạnh

S1S2

Sn

Điểm yếu

W1W2

Wn

Yếu tố bên ngoài

Cơ hội

O1O2

2.2 GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU

Để tiến hành nghiên cứu này, tôi xin đưa ra một số giả thuyết phù hợp vớithực tế đang xảy ra đối với lao động nông thôn làm cơ sở nghiên cứu

Giả thiết 1: Lao động nông nghiệp có xu hướng chuyển dịch từ lĩnh vực

nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp trong bối cảnh hiện nay

Giả thiết 2: Nhu cầu về lao động trong lĩnh vực phi nông nghiệp (công

nghiệp, dịch vụ) ngày càng tăng

Giả thiết 3: Trình độ và tay nghề của người lao động càng cao thì thu nhập

của người lao động càng lớn.ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

3.1.1 Vị trí địa lý

Quảng Điền là một huyện nằm về phía Bắc tỉnh Thừa Thiên Huế, cách thànhphố Huế khoảng 10 đến 15 km Phía Đông và phía Nam giáp huyện Hương Trà,

phía Tây và Tây Bắc giáp huyện Phong Điền, phía Bắc và Đông Bắc giáp biển

Đông Với giới hạn đó, Quảng Điền nằm gọn trong khoảng 6030’58”-16040’13” vĩ

độ Bắc và 107021’38”- 107034’ kinh độ Đông Dân số trung bình năm 2009 khoảng

86 nghìn người

Quảng Điền hiện có 11 đơn vị hành chính, gồm 10 xã và 1 thị trấn: thị trấnSịa, xã Quảng Phú, xã Quảng Vinh, xã Quảng An, xã Quảng Thọ, xã Quảng Thành,

xã Quảng Phước, xã Quảng Lợi, xã Quảng Thái, xã Quảng Ngạn và xã Quảng Công

3.1.2 Tài nguyên thiên nhiên

3.1.2.1 Khí hậu, thời tiết

Thừa Thiên Huế nói chung và Quảng Điền nói riêng có mùa mưa lệch pha sovới hai miền Nam - Bắc Mùa mưa ở đây trùng với mùa đông, lạnh Nằm gọn trong

vùng nhiệt đới gió mùa, địa hình vừa có duyên hải, vừa có cao nguyên, khí hậu

Thừa Thiên Huế nói chung và Quảng Điền nói riêng có hai mùa rõ rệt:

- Mùa khô từ tháng 3 đến tháng 8, chịu ảnh hưởng gió Tây Nam nên khôngkhí khô nóng, oi bức

- Mùa mưa từ tháng 9 năm trước đến tháng 1 năm sau Tháng 9, tháng 10thường kéo theo lũ lụt, tháng 11 mưa dai dẳng Nhiệt độ trung bình là 25oC, nhiệt

độ trung bình tháng nóng nhất là 29,4oC; nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất là

3.1.2.2 Giao thông và hệ thống sông ngòi

Là một huyện vùng trũng của tỉnh Thừa Thiên Huế, nằm phía Bắc lưu vựcsông Bồ và phía Tây phá Tam Giang nên giao thông rất tiện lợi Về đường bộ có

đường tỉnh lộ nối với quốc lộ 1A Sịa An Lỗ, Sịa Tây Ba Bao Vinh Huế, Sịa

-Phong Lai liền với nhiều xã -Phong Điền, tuyến đường ven biển Hương Trà - Quảng

Điền - Phong Điền - Quảng Trị (Hải Lăng) - đường 68, hầu hết các xã đều có đường

ôtô đi lại thuận tiện

Về đường thuỷ, có sông Bồ bắt nguồn từ dãy núi Sơn Hồ, sông Kim Đôi ởphía Đông Nam huyện là một nhánh của sông Hương Đây là hai con sông lớn nối

liền với nhiều kênh, hói ngang dọc khác là nguồn nước, nguồn phù sa màu mỡ bồi

đắp cho nhiều cánh đồng phì nhiêu của các xã Quảng Thọ, Quảng Phước

Quảng Điền có nhiều đầm phá thông với biển cả Vùng phá Tam Giang chảyqua Đông Nam 25 km rồi hợp với sông Hương chảy ra cửa biển Thuận An Đầm

Bát Vọng, đầm Hạ Lạc nằm giữa địa phận 2 huyện Hương Trà và Quảng Điền Đầm

An Gia, An Xuân nằm ở phía Đông và Đông Nam huyện Chính hệ thống đầm phá

này đã đem lại cho Quảng Điền nhiều thế mạnh

3.1.2.3 Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất tự nhiên của huyện Quảng Điền năm 2009 là 16.328,64hecta Số liệu dưới cho thấy đất nông nghiệp chiếm 38,05% tổng diện tích đất tự

nhiên, là huyện có diện tích gieo trồng lúa cao thứ 3 trong tỉnh, sau huyện Phú

Vang và Phong Điền, nhưng diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người lại

tương đối thấp

Nhìn chung tài nguyên đất của huyện Quảng Điền phong phú, đa dạng, đã vàđang phát huy được thế mạnh đất đai của một huyện đồng bằng Quỹ đất chưa được

sử dụng vẫn còn lớn là điều kiện thuận lợi để huyện hình thành và phát triển các

khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, khu sản xuất tập trung cho ngành công

nghiệp chế biến thực phẩm Tình hình sử dụng đất của huyện Quảng Điền năm 2009

được thể hiện cụ thể ở bảng sau:

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Bảng 3.1: Tình hình sử dụng đất huyện Quảng Điền năm 2009

I Đất nông nghiệp

1 Đất trồng cây hằng năm

2 Đất trồng cây lâu năm

3 Đất có mặt nước nuôi trồng thuỷ sản

7.615,155.365,151.401,68848,32

38,05 -

VI Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng 3.672,50 22,49

Nguồn: Niên giám thống kê huyện Quảng Điền 2009

3.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội

3.1.3.1 Điều kiện kinh tế

Quảng Điền là một huyện từ xưa có nhiều ngành thủ công truyền thống, tuyngày nay có một số nghề đã mai một (như trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa ) nhưng có

một số nghề vẫn tồn tại và phát triển như: đan lát ở Bao La, làng tơi nón ở Ô Sa,

nuôi vịt đàn ấp trứng ở Thủ Lễ, làm bún ở Thanh Cần, mộc nề vùng Sịa và Tây Ba,

trồng rau màu ở Thành Trung Từ nền kinh tế đó, đã tạo nên nhiều chợ lớn, nhỏ, có

nơi đã thành trung tâm mua bán, lưu thông có tiếng như Sịa, Tây Ba những vùng

đất được coi như những vệ tinh gắn bó với kinh đô Huế một thời

Quảng Điền là một vùng đất thấp trũng, là vựa lúa của tỉnh, chiếm diện tíchhơn 8.684 hecta Đây là địa bàn quần tụ dân cư rất sớm, đời sống cư dân chủ yếu

dựa vào kinh tế nông nghiệp Diện tích đất tự nhiên của huyện khoảng 16.307 hecta,

hình thành 3 vùng: vùng trọng điểm lúa thuộc lưu vực sông Bồ, vùng đất cát nội

đồng và vùng đầm phá ven biển Tổng chiều dài bờ biển 12km và vùng đầm phá có

diện tích 4.414 hecta, đất nông nghiệp 5.996 hecta, đất lâm nghiệp 2.368 hecta

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Vùng cát nội địa, diện tích 4718 hecta, đại bộ phận đất chua phèn, úng ngập vềmùa mưa, khô hạn về mùa nắng Đời sống dân cư chủ yếu dựa vào nông nghiệp, có một

số vùng còn kết hợp trồng một số cây công nghiệp như ở Quảng Lợi, Quảng Thái

Vùng cát biển, đầm phá có diện tích 2.292 ha, đất trơ trụi, đại bộ phận là đất cáttrắng, nghèo dinh dưỡng Đời sống dân cư chủ yếu dựa vào ngư nghiệp, vùng này còn

đang trỗi dậy việc triển khai kinh tế nuôi trồng hải sản (nuôi tôm, cua xuất khẩu )

3.1.3.2 Điều kiện xã hội

Về đời sống văn hoá, Quảng Điền có nhiều lễ hội đặc sắc: Đua thuyền mùaxuân, viếng thăm và ca múa vào mùa hạ, trong hỏi cưới thường dùng tiền “mắt

ngỗng” làm của giá thú, trong các dịp cúng bái tế lễ ngoài cổ bàn linh đình còn có

hát chầu văn Nhiều tên đất, tên làng khi nhắc đến đã gợi nhớ tinh thần ham học,

cầu tiến của nhân dân từ thời Hán học cực thịnh với nền học vấn khoa bảng như:

Phước Yên, Xuân Tùy, Phổ Lại, Niềm Phò Trọng nhân nghĩa, đạo lý, sống có thuỷ

có chung, đượm tình người, lòng nhân ái bao la là phong cách sống có từ ngàn xưa

của người dân Quảng Điền Quảng Điền cũng là đất sản sinh ra nhiều tướng tài,

nhiều văn thân yêu nước dưới các triều đại khác nhau như Đặng Tất, Đặng Dung,

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (Niêm Phò), Tố Hữu (Lai Trung) và nhiều đồng chí

khác một thời làm cán bộ chính trị, quân sự, khoa học đã góp phần mình trong sự

nghiệp giữ nước và xây dựng Tổ quốc, quê hương

3.1.4 Tình hình dân số lao động huyện Quảng Điền

Bảng 3.2: Tình hình dân số lao động qua 3 năm 2007 - 2009

Nguồn: Niên giám thống kê huyện Quảng Điền các năm

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Qua 3 năm, lực lượng lao động trong khu vực nông nghiệp giảm nhưng vẫnchiếm tỷ trọng cao trong tổng lượng lao động của toàn huyện Tốc độ giảm lao động

nông nghiệp lớn hơn tốc độ giảm lao động trong nông nghiệp Như vậy có thể thấy

rằng trong cơ cấu lực lượng lao động thì tỷ trọng lao động phi nông nghiệp tăng lên

tương đối

3.1.5 Các chính sách tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động trên

địa bàn huyện Quảng Điền

3.1.5.1 Các chính sách về định cư và tái định cư

Quảng Điền là vùng thấp trũng, bao quanh bởi phá Tam Giang Hằng nămvào mùa mưa bão thường bị ngập úng kéo dài Chính vì thế các chương trình định

cư và tái định cư, ổn định cuộc sống cho người dân luôn được chính quyền địa

phương quan tâm Mục tiêu của các chương trình, chính sách này nhằm bố trí, sắp

xếp, ổn định dân cư ở những nơi cần thiết nhằm khai thác tiềm năng lao động, đất

đai, phát triển sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, giải quyết việc làm, tăng thu nhập,

thực hiện xoá đói, giảm nghèo, ổn định và nâng cao đời sống người dân, hạn chế

thấp nhất tình trạng di dân tự do, xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu ở những nơi dân

di cư đến

Trên địa bàn huyện hiện nay có một số chính sách lớn liên quan đến công tácđịnh cư như: Dự án đầu tư xây dựng mới 7 khu tái định cư, khi hoàn thành sẽ bố trí

cho 391 hộ, với khoảng 1.850 nhân khẩu lên bờ định cư Năm 2008, huyện đã bố trí

được 120 hộ, với 487 nhân khẩu của các xã Quảng An, Quảng Lợi, Quảng Phước,

Quảng Thái, Quảng Thành Bên cạnh việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng như điện,

nước, đường bê tông, huyện Quảng Điền đã công khai thống nhất các chính sách hỗ

trợ nhà ở tái định cư cho dân vạn đò Tại khu tái định cư thôn Mỹ Ổn, xã Quảng An

có 19 hộ, mỗi hộ được cấp 200m2 đất để làm nhà và lập vườn định cư Ngoài ra,

mỗi hộ còn được hỗ trợ bình quân 14,5 triệu đồng để xây dựng nhà ở kiên cố

Xã Quảng Phú có 80 hộ dân thuỷ diện, tập trung chủ yếu ở thôn Hạ Langsinh sống bằng nghề nuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản Trong đó 50 hộ đã có nhà cửa

ổn định, 30 hộ còn lại với 139 nhân khẩu chưa có nhà cửa UBND huyện Quảng

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Điền đã đầu tư xây dựng khu định cư cho 30 hộ dân này, mỗi hộ được cấp 150m2

đất Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh hỗ trợ 10 triệu đồng/hộ và chương

trình tái định cư dân thuỷ diện hỗ trợ 135 triệu đồng để giúp người dân thuỷ diện

thôn Hạ Lang xây dựng nhà cửa, ổn định cuộc sống

Các chính sách trên có tác dụng phân bố lại lực lượng lao động ở một mức

độ nhất định và chủ yếu là hạn chế luồng di cư tràn lan từ nông thôn tới nông thôn ở

các vùng, miền khác nhau Điều đáng chú ý là di cư có quan hệ trực tiếp đến chuyển

dịch cơ cấu lao động Một số lao động có thể chuyển sang các ngành nghề khác ở

nơi đến như dịch vụ hay công nghiệp nông thôn, một số khác di cư đến các vùng

nông thôn có điều kiện đất đai tốt hơn có thể tập trung đầu tư thâm canh và mở rộng

sản xuất nông nghiệp của mình, hoặc chuyển sang hình thức lao động nông nghiệp

làm thuê

3.1.5.2 Các chính sách phát triển cơ sơ hạ tầng nông thôn

Trong thời gian vừa qua, huyện đã chú trọng rất nhiều đến việc phát triển cơ

sở hạ tầng ở nông thôn với mục đích giảm dần khoảng cách giữa nông thôn và

thành thị nhằm nâng cao tính hàng hoá của sản phẩm nông sản và thúc đẩy sản xuất

phát triển Nhiều chương trình tập trung vào xây dựng một số công trình hạ tầng

thiết yếu như đường giao thông, công trình điện, trường học, trạm xá nhằm phát

triển cơ sở hạ tầng tại các xã nghèo, tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận các dịch

vụ phục vụ sản xuất và dịch vụ xã hội cơ bản khác:

- Hệ thống hạ tầng giao thông: Hoàn thành các tuyến đường Bắc Vĩnh Hòa,đường Phú Lễ - Bát Vọng - Sơn Tùng, đường Tây Quảng Thành, thực hiện chương

trình bê tông hóa giao thông nông thôn, phát triển giao thông nội đồng

- Hệ thống hạ tầng thủy lợi: Hoàn thành các công trình thủy lợi Tây Hưng, đêNho Lâm - Nghĩa Lộ, đê Đồng Lâm, xin vốn nạo vét sông Sịa, nâng cấp kiên cố hóa

kênh mương, triển khai xây dựng hệ thống tưới tiêu

- Hệ thống hạ tầng chợ, dịch vụ du lịch: xây dựng mới chợ Quảng Vinh, chợTân Xuân Lai, khu du lich dịch vụ Đông Quảng Lợi

- Hệ thống hạ tầng giáo dục: tiếp tục hoàn thành chương trình kiên cố hóa

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

trường học giai đoạn 2, xây dựng mở rộng qui mô dạy nghề, xúc tiến thành lập

trường trung cấp nghề, mở rộng trường Nguyễn Chí Thanh

- Hệ thống hạ tầng văn hóa, thể thao: Nâng cấp hệ thống truyền thanh xã, đặcbiệt là các xã vùng biển, hoàn thành các nhà văn hóa xã, lập hồ sơ hoàn chỉnh di

tích Thành Hóa Châu, Phủ Phước Yên, xây dựng sân vận động và nhà thi đấu

- Hệ thống hạ tầng y tế: Xúc tiến giai đoạn 2 dự án xây dựng bệnh việnhuyện, hoàn thành chương trình tầng hóa các trạm y tế của các xã Quảng Thọ,

thôn Với các chính sách này, huyện khuyến khích các xã huy động mọi nguồn lực

và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chương trình phát triển trên trong đó huy động

đóng góp của nhân dân là chủ yếu (bằng tiền, hiện vật, ngày công ) Riêng các

vùng đặc biệt khó khăn sẽ được hỗ trợ một phần thông qua kế hoạch đầu tư xây

dựng cơ bản hàng năm của địa phương

Các chính sách phát triển hạ tầng nông thôn mặc dù không có tác động trựctiếp và tức thời tới chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn nhưng tác động gián tiếp

không nhỏ ở rất nhiều vùng nông thôn Việc tăng cường các cơ sở hạ tầng nông

thôn góp phần tích cực vào thúc đẩy phát triển sản xuất hàng hóa ở nông thôn do

người dân được tiếp cận tốt hơn với thị trường, tạo thu nhập và cơ hội việc làm,

giúp lao động nông thôn có thể dễ dàng di chuyển và tìm kiếm cơ hội việc làm và

thu nhập tại các thành phố hay khu công nghiệp Hệ thống thông tin tốt hơn cũng

làm khả năng lựa chọn công việc tốt hơn và tăng cường nhận thức cho nông dân và

lao động ở nông thôn Thông qua tất cả các kênh tác động này, chính sách phát triển

cơ sở hạ tầng nông thôn đã tác động tích cực và thuận chiều đến chuyển dịch cơ cấu

lao động nông thôn, tạo nên sự đa dạng của ngành nghề lao động nông thôn, giảm tỷ

trọng lao động nông nghiệp ở nông thôn

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

3.1.5.3 Chính sách về đô thị hóa và công nghiệp hóa

Các chính sách về phát triển đô thị hóa và công nghiệp hóa có ảnh hưởng lớnđến chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn Chính sách hình thành các vùng kinh tế

trọng điểm, các đô thị lớn có vai trò là trung tâm, trọng điểm phát triển kinh tế xã

hội của vùng, ngoài ra còn có tác dụng lan tỏa thông qua lao động di cư đến các

vùng phụ cận

Một vấn đề được huyện Quảng Điền chú trọng quan tâm đó là đẩy nhanh tiến

độ thi công các công trình xây dựng cơ bản đang còn dở dang, cố gắng hoàn thành

và đưa vào sử dụng trước các mùa mưa bão Đẩy nhanh tốc độ chỉnh trang và phát

triển đô thị, ưu tiên phát triển vùng động lực - thị trấn Sịa ngang tầm với đô thị

trung tâm huyện lỵ, cụm công nghiệp An Gia, gắn với việc hoàn chỉnh khu thương

mại dịch vụ ở trung tâm huyện, khu Đông Quảng Lợi gắn với hình thành tuyến du

lịch sinh thái trên phá Tam Giang, khu trung tâm xã Quảng Thành gắn với tôn tạo

thành Hóa Châu tạo thành vùng động lực phía Đông Nam của huyện, tập trung đầu

tư để hình thành rõ nét khu trung tâm của các xã Quảng An và Quảng Thọ, tăng

cường đầu tư để xây dựng khu tập trung hành chính - chính trị huyện, vùng đô thị

dịch vụ tổng hợp và du lịch sinh thái biển Phấn đấu nâng tỷ lệ dân cư trong các đô

thị và các vùng đô thị hóa lên 22%

3.1.5.4 Chính sách tài chính tín dụng

- Thực hiện khoán chi hành chính cho các cơ quan thuộc UBND huyện vàcác xã, thị trấn Đẩy mạnh cải cách hành chính trong lĩnh vực tài chính, đảm bảo

hoạt động tài chính thông suốt, chất lượng và có hiệu quả

- Tổ chức triển khai tích cực các nguồn thu như phí, lệ phí, thuế chuyểnquyền sử dụng đất, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt và

có kế hoạch thu tiền cấp quyền sử dụng đất phục vụ đầu tư phát triển

- Phát triển doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ cá thể, nhất là lực lượng doanhnghiệp trong các ngành có thuế suất cao như dịch vụ xây dựng, dịch vụ ăn uống

- Khuyến khích đẩy mạnh phát triển sản xuất kinh doanh, khơi thông cácnguồn vốn, tạo ra năng lực sản xuất mới, tạo nguồn thu lâu dài cho ngân sách

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

ngân sách Phát triển nguồn thu từ sự tăng trưởng của các ngành xây dựng, công

nghiệp, dịch vụ, tiến đến tự cân đối ngân sách từ 1 đến 2 xã

3.1.5.5 Chính sách đào tạo, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho lao động nông thôn

- Đẩy mạnh áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, giống cây trồng vật nuôi, đẩymạnh thâm canh tăng năng suất và hiệu quả đầu tư Tăng khối lượng và chất lượng

sản phẩm hàng hóa, từng bước hình thành những vùng sản xuất tập trung các loại

sản phẩm có lợi thế cạnh tranh theo qui hoạch và kế hoạch dồn điền đổi thửa

- Về trồng trọt: Sử dụng các giống xác nhận để gieo cấy, mở rộng các vùngchuyên canh tập trung, chuyển đổi đất ruộng ngập úng sang trồng màu các loại

- Về chăn nuôi: Tập trung khôi phục đàn lợn sau dịch, chủ động công tácphòng dịch, tăng cường đào tạo trình độ đội ngũ thú y cơ sở, khuyến khích phát

triển đàn lợn nái ngoại, nái F1 để nạc hóa đàn lợn, sin hóa đàn bò, nuôi gà an toàn

sinh học Chăn nuôi với cơ cấu sản phẩm là thịt, trứng và con giống

3.2 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN

HUYỆN QUẢNG ĐIỀN GIAI ĐOẠN 2007 - 2009

3.2.1 Biến đổi cơ cấu kinh tế ngành giai đoạn 2007 - 2009

Sự biến đổi của cơ cấu kinh tế ngành thể hiện bằng chỉ tiêu tổng giá trị sảnxuất (GO) theo cơ cấu các nhóm ngành cơ bản được thể hiện ở bảng sau:

Bảng 3.3: Tổng giá trị sản xuất huyện Quảng Điền phân theo ngành kinh tế

Nguồn: Niên giám thống kê huyện Quảng Điền (theo giá so sánh năm 1994)

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Có thể thấy rằng qua 3 năm qua, cơ cấu kinh tế của huyện đã có sự thay đổiđáng kể Mặc dù về mặt giá trị tuyệt đối, GO của các ngành nhìn chung đều tăng

nhưng tốc độ tăng của các ngành không đồng đều nhau Tốc độ tăng trưởng của

ngành dịch vụ và xây dựng là nhanh nhất, tiếp đó là công nghiệp và sau cùng là các

ngành nông, lâm nghiệp và thuỷ sản với tốc độ tăng không đáng kể

Đồ thị 3.1: Cơ cấu kinh tế huyện Quảng Điền phân theo ngành kinh tế 2007-2009

Đặc biệt trong giai đoạn 2007 - 2009 giá trị tổng sản xuất của các ngànhnông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản giảm mạnh Nguyên nhân chủ yếu thuộc về điều

kiện tự nhiên không thuận lợi Vì vậy, cơ cấu của các ngành này trong cơ cấu kinh

tế của toàn huyện cũng thay đổi Tỷ trọng GO nông nghiệp trong tổng GO của toàn

huyện giảm dần qua các năm từ mức 42,4% năm 2007, xuống 30,24% năm 2008 và

27,37% năm 2009 Tỷ trọng GO của ngành xây dựng hiện giữ ở mức 13-14% trong

thời kỳ từ 2007-2009 Trong khi đó chỉ số này của ngành công nghiệp và dịch vụ

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

tăng đáng kể trong những năm vừa qua.

3.2.2 Biến đổi cơ cấu lao động giai đoạn 2007 - 2009

Cơ cấu về lao động của toàn huyện có những nét khác biệt với cơ cấu kinh tế

do đặc điểm về nhu cầu lao động và năng suất lao động của các ngành khác nhau

Tổng số lao động trong ngành nông nghiệp khá lớn mặc dù phần đóng góp của khu

vực nông nghiệp trong tổng GDP không tương ứng với cơ cấu lao động Biến đổi về

cơ cấu lao động có việc làm trong nền kinh tế của của huyện được trình bày trong

Nguồn: Niêm giám thống kê huyện Quảng Điền

Trong vòng 3 năm, lực lượng lao động trong khu vực nông nghiệp đã giảm,tuy nhiên đây vẫn là một ngành thu hút tới hơn 50% lực lượng lao động Tỷ lệ lao

động làm trong các ngành công nghiệp và xây dựng trong cùng thời kỳ đã tăng từ

13,1% năm 2007 lên 14,8% năm 2009 Tốc độ tăng lao động trong ngành này thấp

hơn tốc độ tăng trưởng về giá trị sản xuất Tỷ trọng lao động dịch vụ cũng tăng lên

trong khoảng thời gian từ 2007 - 2009 Từ năm 2007 - 2009, tốc độ tăng của lực

lượng lao động trong ngành dịch vụ gần như bằng với tốc độ tăng chung của lực

lượng lao động và vì vậy tỷ trọng lao động trong ngành này gần như không thay

đổi, chiếm khoảng trên 24% của toàn bộ lực lượng lao động có việc làm của xã hội

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Đồ thị 3.2: Cơ cấu lao động huyện Quảng Điền giai đoạn 2007-2009

Như vậy, có thể cho rằng chuyển dịch cơ cấu lao động không tỷ lệ hoàn toànvới chuyển dịch cơ cấu kinh tế Cơ cấu lao động chuyển dịch chậm hơn nhiều so

với cơ cấu kinh tế Nguyên nhân chủ yếu của vấn đề này có thể là:

- Việc tăng năng suất lao động ở những ngành phi nông nghiệp lớn hơn trongnông nghiệp và “cầu” về lao động nhỏ hơn tốc độ tăng trưởng ở những ngành công

nghiệp, xây dựng và dịch vụ

- Lực lượng lao động nông thôn chưa đáp ứng được đòi hỏi về mặt chấtlượng của thị trường lao động các ngành phi nông nghiệp khác nên tốc độ được thu

hút vào các ngành này cũng chưa cao

3.2.3 Di cư lao động huyện Quảng Điền năm 2008

Quá trình di cư ở Quảng Điền đã diễn ra từ rất lâu Trước đây, số lượngngười di cư lớn nhất là trong những đợt di cư có tổ chức của nhà nước đi làm “kinh

tế mới” Thời gian gần đây, đặc biệt là 10 năm trở lại đây, số người di cư tự do tăng

lên do tác động của các quan hệ kinh tế hơn là theo các kế hoạch của nhà nước Do

đặc trưng là vùng nông nghiệp nên trên địa bàn huyện di cư lao động phần lớn là di

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Bảng 3.5: Số lao động di cư đi theo địa phương năm 2008

Số lao độnglàm việc tạivùng cư trú

Số lao động di cư

đi làm việc Tỷ lệ di

cư đi (%)Ngoại tỉnh Nước ngoài

Nguồn: Báo cáo kết quả điều tra lao động việc làm 1-7-2008 (Phòng LĐ - TBXH)

Ghi chú: Tính theo số người từ đủ 15 tuổi trở lên

Tỷ lệ lao động di cư khỏi xã Quảng Thành trên tổng số người đang làm việccủa vùng là 16,25% lớn nhất so với các vùng khác trên địa bàn huyện, tiếp theo là

các xã Quảng An, Quảng Vinh cũng có tỷ lệ di cư khá cao Một đặc trưng chung

của các xã này là thuần nông và khá xa trung tâm huyện Trong khi tỷ lệ này ở các

vùng như Quảng Phú, Quảng Lợi, Quảng Thọ, Quảng Công tương đương nhau với

khoảng 7-8% Thị trấn Sịa là vùng có tỷ lệ di cư khá thấp 6,34% Thấp nhất trên địa

bàn là tại Quảng Thái, Quảng Ngạn khoảng 4% Tỷ lệ di cư của huyện cao cho thấy

đây vẫn còn là vùng có các điều kiện tự nhiên khó khăn, phát triển kinh tế còn thấp

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ