Một số biện pháp nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt trong dạy học bộ môn Tiếng Việt

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn 1.Cơ sở lý luận 1.1Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt 1.1.1Từ Hán Việt là gì? 1.1.2Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt 1.1.3Nhận biết từ Hán Việt 1.2Vai trò của từ Hán Việt với hoạt động ngôn ngữ của học sinh 1.2.1Vai trò của từ Hán Việt với học sinh trong đời sống 1.2.2Vai trò của từ Hán Việt trong nhà trường 1.3Vai trò của từ Hán Việt trong hoạt động tư duy, giao tiếp của học sinh 1.3.1Từ Hán Việt trong hoạt động tư duy 1.3.2Từ Hán Việt với hoạt động giao tiếp bằng Tiếng Việt 2.Cơ sở thực tiễn 2.1Chương trình sách giáo khoa và ý kiến của các nhà chuyên môn. 2.2Thực trạng dạy và học từ Hán Việt ở trường THPT Chương 2: Một số đề xuất cho việc nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt trong dạy học bộ môn Tiếng Việt18 1.Nguyên tắc đề xuất18 1.1Rèn luyện ngôn ngữ đi đôi với rèn luyện tư duy 1.2Nguyên tắc hướng hoạt động vào giao tiếp 1.3Nguyên tắc chú ý đến trình độ tiếng Việt vốn có của học sinh 2.Những đề xuất cho việc nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt cho học sinh phổ thông 2.1Tạo hứng thú cho học sinh trong giờ dạy học tiếng Việt 2.2Liên hệ phân môn, liên kết chuyên môn20 2.3Phương pháp sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khoa học 2.4Ứng dụng Công nghệ thông tin vào dạy học từ Hán Việt 2.5Phương pháp phân vai – dùng trong các giờ ngoại khoá tiếng Việt

Lời Cảm Ơn

Em xin chân thành cảm ơn Giảng viên Ts Nguyễn Thị Thanh Lâm đã nhiệt tình hướng dẫn và tạo mọi điều kiện, giúp em thực hiện bài tập lớn này được thành

công.

Mục lục 2

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1. Lý do chọn đề tài 4

2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3. Mục đích nghiên cứu 6

4. Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 6

5.1 Phạm vi nghiên cứu 6

5.2 Đối tượng nghiên cứu 6

6. Phương pháp nghiên cứu 6

7. Cấu trúc tiểu luận 6

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn 9

1. Cơ sở lý luận 9

1.1 Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt 9

1.1.1 Từ Hán Việt là gì? 9

1.1.2 Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt 9

1.1.3 Nhận biết từ Hán Việt 11

1.2 Vai trò của từ Hán Việt với hoạt động ngôn ngữ của học sinh 12

1.2.1 Vai trò của từ Hán Việt với học sinh trong đời sống 12

1.2.2 Vai trò của từ Hán Việt trong nhà trường 12

1.3 Vai trò của từ Hán Việt trong hoạt động tư duy, giao tiếp của học sinh 1.3.1 Từ Hán Việt trong hoạt động tư duy 13

1.3.2 Từ Hán Việt với hoạt động giao tiếp bằng Tiếng Việt 13

2. Cơ sở thực tiễn 14

2.1 Chương trình sách giáo khoa và ý kiến của các nhà chuyên môn 14

2.2 Thực trạng dạy và học từ Hán Việt ở trường THPT 15

Chương 2: Một số đề xuất cho việc nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt trong dạy học bộ môn Tiếng Việt 18

1. Nguyên tắc đề xuất 18

1.1 Rèn luyện ngôn ngữ đi đôi với rèn luyện tư duy 18

1.2 Nguyên tắc hướng hoạt động vào giao tiếp 18

1.3 Nguyên tắc chú ý đến trình độ tiếng Việt vốn có của học sinh 19

2. Những đề xuất cho việc nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt cho học

sinh phổ thông 20

2.1 Tạo hứng thú cho học sinh trong giờ dạy học tiếng Việt 20

2.2 Liên hệ phân môn, liên kết chuyên môn 20

2.3 Phương pháp sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khoa học 21

2.4 Ứng dụng Công nghệ thông tin vào dạy học từ Hán Việt 22

2.5 Phương pháp phân vai – dùng trong các giờ ngoại khoá tiếng Việt 22

3. Chương 3: Thiết kế thử nghiệm 24

Kết luận 29

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, vay mượn từ vựng là hiện tượng ngôn ngữ học xã hộiphổ biến của mọi ngôn ngữ Tiếng Việt cũng không thể tách rời khỏi quy luật này.Các từ mượn là nguồn bổ sung quan trọng cho vốn từ tiếng Việt cả về số lượng đếnchất lượng, trong đó từ Hán Việt có số lượng lớn nhất

Tuy nhiên, hiện tượng dùng sai, nhầm lẫn từ Hán Việt đang là một hiện tượngphổ biến Có nhiều nguyên nhân gây ra hiện tượng này nhưng phổ biến là do thóiquen dùng từ hay bắt chước,… Việc học tập để hiểu, sử dụng đúng và nâng cao khảnăng dùng từ Hán Việt không thể tiến hành một cách cấp tốc, qua loa như các biệnpháp ghi nhớ, vận dụng một cách máy móc Đối với học sinh và cả sinh viên, việchọc tập này cần được xem như là một quá trình tích lũy lâu dài, và đặc biệt phải cóbiện pháp tiếp cân một cách khoa học

Chính vì vây, đề tài này nhằm cung cấp một số biện pháp mở rộng và nângcao khả năng sử dụng từ Hán Việt cho học sinh trung học phổ thông trong dạy họctiếng Việt

2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Từ Hán Việt chiếm một vị trí quan trọng trong tiếng Việt, vì thế, hầu hết cáccông trình nghiên cứu về tiếng Việt ít nhiều đề cập đến vấn đề này Trong lịch sửnghiên cứu từ Hán Việt, năm 1912, H Maspéro là người đầu tiên tiến hành thống kê

và đã thấy rằng có đến 60% vốn từ tiếng Việt là từ gốc Hán Từ đó đến nay, đã có rấtnhiều nghiên cứu các khía cạnh khác nhau của từ gốc Hán

Trong Rèn luyện kĩ năng sử dụng tiếng Việt và mở rộng vốn từ Hán Việt

Nguyễn Quang Ninh – Đào Ngọc – Đặng Đức Siêu – Lê Xuân Thại cũng đã phântích sự hình thành từ ngữ Hán Việt trong từ vựng tiếng Việt, yếu tố Hán Việt và mởrộng vốn yếu tố Hán Việt; phân tích cấu tạo của từ Hán Việt và thành ngữ, tục ngữHán Việt Đặc biệt, các tác giả đã chỉ ra được giá trị phong cách của từ ngữ Hán Việt

và phương pháp dạy yếu tố Hán Việt ở bậc Trung học cơ sở Đặc biệt Giáo sư Phan

Ngọc đã viết Mẹo giải nghĩa từ Hán Việt cho thấy tiếng Việt tinh vi, tế nhị và sâu

sắc qua việc giới thiệu các quan hệ ngữ nghĩa của từ Hán Việt Từ đó giải thích mộtlượng khá lớn từ Hán Việt thông dụng dựa trên các quan hệ ngữ nghĩa như: nhữngquan hệ lịch sử một ngàn năm trước Công Nguyên, những quan hệ về cấu trúc do sựđối lập giữa từ Hán Việt với từ Thuần Việt hay có những quan hệ nảy sinh do sự đốilập với các từ đồng nghĩa và phản nghĩa trong nội bộ các từ Hán Việt hoặc do sự kếthợp của hai âm tiết và vị trí trước sau của chúng đã được quy thành công thức

Ngoài ra có rất nhiều từ điển từ Hán Việt của nhiều tác giả như : Đào Anh Duy, Lại

Cao Nguyện, Phan Văn Các,… hay Sổ tay từ ngữ Hán Việt trong sách Ngữ văn Trung học cơ sở của Trần Đại Vinh; Sổ tay từ ngữ Hán Việt dung trong nhà trường của Nguyễn Trọng Khánh (chủ biên) hoặc Giải nghĩa và mở rộng từ ngữ Hán Việt dành cho học sinh các lớp 6 - 7 - 8 – 9 của Lê Xuân Anh… cũng đã phân tích cụ thể

về ngữ nghĩa của từ cũng như hoàn cảnh sử dụng từ giúp người tra cứu trau dồithêm nhiều từ Hán Việt và cách sử dụng chúng

Từ Hán Việt là đối tượng dạy học trong nhà trường phổ thông Theo hướngnày, nhiều tác giả đã có đóng góp các đề tài nghiên cứu như: Lê Xuân Thại, PhanThiều, Phan Văn Các, Nguyễn Văn Khang… Trương Chính đã đưa ra những đề xuất

về việc dạy và học từ Hán-Việt ở trường phổ thông như thế nào qua bài Dạy học từ Hán-Việt ở trường phổ thông.

Ở bài Xử lý các yếu tố gốc Hán trong ngôn ngữ sách giáo khoa phổ thông,

Phan Văn Các đã đi sâu vào khảo sát và thống kê từ Hán-Việt có trong sách giáokhoa tiểu học với nhiều nhận xét về từ ngữ, ngữ Hán-Việt Bên cạnh đó, tác giả cònchỉ ra những thiếu sót của soạn giả sách giáo khoa, đồng thời nêu những đề xuất vềphương pháp dạy từ Hán-Việt ở Tiểu học, cần xác lập một bảng ngữ liệu định lượngnhững từ, từ tố Hán-Việt tối thiểu, cần thiết và đủ dung cho học sinh từ thấp lên cao

Phan Thiều có bài Dạy cho học sinh nắm yếu tố và các kiểu quan hệ ngữ nghĩa trong các đơn vị định danh, qua đó tác giả đã đề xuất phương pháp dạy từ Hán-Việt

cho học sinh một cách có hiệu quả nhằm tạo cho học sinh một vốn cơ sở để có thể

tự mình suy ra ngữ nghĩa của từ ghép mà mình gặp

Cũng nghiên cứu về phương pháp dạy từ Hán-Việt, tác giả Nguyễn VănKhang đã có bài nói về một vài đặc điểm liên quan đến việc dạy và học từ Hán-Việt

9 ở trường phổ thông Theo quan điểm của mình, đi từ khái niệm, tác giả đã tiếnhành nhận diện từ Hán-Việt Từ kết quả và thực tế nghiên cứu, tác giả nêu lên cáchchọn và dạy học từ Hán-Việt ở trường phổ thông

Đáng chú ý hơn là tác giả Lê Xuân Thại với bài Xung quanh vấn đề dạy và học từ Hán-Việt Tác giả đã nhấn mạnh việc tìm hiểu từ, vai trò của các yếu tố cấu

tạo từ đối với việc lý giải nghĩa của từ Hán-Việt Từ các yếu tố chúng ta có thể hiểuđược nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa phát sinh của từ Sau mỗi yếu tố cấu tạo từ làmột hình ảnh sinh động, phong phú góp phần làm nên giá trị thẩm mỹ, tăng khảnăng biểu cảm của từ Hán-Việt

Nhìn chung các công trình nghiên cứu kể trên với những giới thuyết, giảipháp đưa ra cũng đã ít nhiều giúp cho người dạy cũng như người học hoàn thiện hơn

kĩ năng sử dụng từ Hán-Việt Tuy nhiên, thực tế giáo dục hiện nay, hiện tượng họcsinh mắc lỗi về hiểu nghĩa và dùng từ Hán-Việt còn khá phổ biến.

3. Mục đích nghiên cứu.

Tìm ra được biện pháp mở rộng và nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việtcho học sinh trung học phổ thông trong dạy học tiếng Việt Để từ đó biết áp dụngvào việc dạy từ Hán Việt cho hoc sinh một cách có hiệu quả nhất, giúp học sinh hiểu

và vận hành một cách dễ dàng Đồng thời mong muốn sẽ giúp cho học sinh thấyđược vai trò và vị trí của từ Hán Việt, từ đó có ý thức hơn trong việc giữ gìn cũngnhư sử dụng từ Hán Việt một cách hiệu quả nhất

Cũng qua bài nghiên cứu này hy vọng sẽ giúp cho học sinh cũng như nhữngngười quan tâm đến vốn từ cơ bản cần thiết Giúp cho học sinh phổ thông hiểu vàphân tích đúng đắn những tác phẩm văn học

4. Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu tình hình dạy học từ Hán Việt và thái độ của giáo viên và học sinh

về vấn đề này, tìm ra nguyên nhân cho tình trạng đó

Trên cơ sở tìm hiểu tiền đề lý luận và thực tiễn để đề xuất ra phương pháp,giải pháp khả thi về con đường cách thức phát triển năng lực sử dụng từ Hán Việtcho học sinh, giúp cho việc dạy học Văn có hiệu quả hơn đặc biệt trong dạy học từHán Việt

5. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

5.1 Phạm vi nghiên cứu

Chương trình tiếng việt trong sách giáo khoa ở trường THPT

5.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp mở rộng và nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt cho họcsinh THPT trong dạy học tiếng Việt

6. Phương pháp nghiên cứu

4. Nhiệm vụ nghiên cứu

5. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

5.1 Phạm vi nghiên cứu

5.2 Đối tượng nghiên cứu

6. Phương pháp nghiên cứu

7. Cấu trúc tiểu luận

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

1. Cơ sở lý luậnVai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt

1.1 Từ Hán Việt là gì?

1.1.1. Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt

1.1.2. Nhận biết từ Hán Việt

1.2 Vai trò của từ Hán Việt với hoạt động ngôn ngữ của học sinh

1.2.1 Vai trò của từ Hán Việt với học sinh trong đời sống

1.2.2 Vai trò của từ Hán Việt trong nhà trường

1.3 Vai trò của từ Hán Việt trong hoạt động tư duy, giao tiếp của học sinh

1.3.1 Từ Hán Việt trong hoạt động tư duy

1.3.2 Từ Hán Việt với hoạt động giao tiếp bằng Tiếng Việt

2. Cơ sở thực tiễn

2.1 Chương trình sách giáo khoa và ý kiến của các nhà chuyên môn

2.2 Thực trạng dạy và học từ Hán Việt ở trường THPT

Chương 2: Một số đề xuất cho việc nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt trong dạy học bộ môn Tiếng Việt

1. Nguyên tắc đề xuất

1.1 Rèn luyện ngôn ngữ đi đôi với rèn luyện tư duy

1.2 Nguyên tắc hướng hoạt động vào giao tiếp

1.3 Nguyên tắc chú ý đến trình độ tiếng Việt vốn có của học sinh

2. Những đề xuất cho việc nâng cao khả năng sử dụng từ Hán Việt cho học sinh phổ thông

2.1 Tạo hứng thú cho học sinh trong giờ dạy học tiếng Việt

2.2 Liên hệ phân môn, liên kết chuyên môn

2.3 Phương pháp sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khoa học

2.4 Ứng dụng Công nghệ thông tin vào dạy học từ Hán Việt

2.5 Phương pháp phân vai – dùng trong các giờ ngoại khoá tiếng Việt

Chương 3: Thiết kế thử nghiệm

Kết luận

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

1. Cơ sở lý luận

1.1 Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt

1.1.1 Từ Hán Việt là gì?

Từ Hán Việt hay còn được gọi là từ Việt gốc Hán là một hiện tượng đa dạng

và phức tạp Nó thuộc các nguồn khác nhau, được du nhập vào tiếng Việt qua nhiềugiai đoạn và phương thức khác nhau; có lúc lẻ tẻ, chậm chạp, theo con đường khẩungữ, có lúc ồ ạt mang tính hệ thống theo con đường sách vở, hành chính, giáo dục;

có lúc bị biến đổi theo sự biến đổi ngữ âm của tiếng Việt, có lúc bị biến đổi ngữnghĩa qua thời gian sử dụng, cũng có lúc bị biến đổi cả cấu trúc Ngay như ở thời kỳsau này, cũng có những từ vay mượn theo con đường khẩu ngữ, mang tính phươngngữ, bằng cách phiên âm (như : hoành thánh, há cảo,…), tuy không nhiều Nhànghiên cứu Nguyễn Ngọc San quan niệm từ Việt gốc Hán bao gồm từ tiền Hán Việt,

từ Hán Việt, từ Hán Việt Việt hóa Nhà nghiên cứu Đặng Đức Siêu trong cuốn sáchdạy và học từ Hán Việt trong trường Phổ thông đã giải thích rất cặn kẽ về vấn đềnày Ông cho rằng từ gốc Hán trong tiếng Việt có hai bộ phận chính đó là những từgốc Hán đọc theo âm Hán Việt còn được goi là từ Hán Việt và các từ gốc Hán khôngđọc theo âm Hán Việt

Các nhà nghiên cứu cũng đi đến khẳng định rằng:

- Về cơ bản, tuy góc nhìn có xê xích với nhau đôi chút nhưng các tác giả đều thôngnhất với nhau ở một quan điểm: Từ Việt gốc Hán là một thành phần đặc biệt tronglớp từ vay mượn của từ vựng tiếng Việt; từ ngữ gốc Hán vào Việt Nam khá sớm có

sự khác biệt nhất định về âm đọc giữa các thời kỳ du nhập

- Những từ ngữ gốc Hán còn tồn tại đến nay trong hệ thống từ vựng tiếng Việt đều thểhiện một sự việt hoá sâu sắc, trước hết là về mặt ngữ âm Do đó màu sắc ngoại lai

đã phai mờ đi nhiều và gắn kết vào đó tất nhiên không thể nói đến sự Việt Hoá ở cáccấp độ, phạm vi khác nhau về mặt ngữ nghĩa, khã năng và phương thức vận dụng

1.1.2 Vai trò của từ Hán Việt trong Tiếng Việt

Có thể thấy rằng, so với các từ loại gốc Hán khác thì từ Hán Việt hoàn toànchiếm ưu thế tuyệt đối với một khối lượng từ ngữ rất lớn trong hệ thống từ vựngtiếng Việt Theo thống kê của H Masspero thì chúng chiếm trên 60% Trong phátngôn hằng ngày, chúng ta vẫn sử sụng từ Hán Việt khá nhiều thậm chí trong một câu

chỉ toàn là từ Hán Việt Ví dụ: Đài truyền hình Việt Nam nỗ lực đầu tư trang thiết bị phục vụ tối ưu đồng bào Hệ thống từ Hán Việt từ lâu đã trở nên gần gũi, quen thuộc

với người Việt Từ thế kỉ thứ VIII – XV và ngay cả đến bây giờ, tiếng Việt đều sửdụng hệ thống âm đọc Hán Việt những từ mượn Hán hay sáng tạo từ mới trong ngônngữ viết Đặc biệt trong thời đại mới, quá trình giao lưu hội nhập toàn cầu đòi hỏingười Việt nam phải nắm bắt kịp những thông tin, khái niệm mới, cần phải có ngônngữ để diễn đạt hoặc dịch ra những khái niệm này Không ai khác, từ Hán Việt vớinhững sắc thái biểu cảm của nó luôn được chọn để đảm nhận vai trò này.

Về phương diện tiếp thu văn ngôn Hán, hiện tượng vay mượn các từ Hán đọctheo âm Hán Việt để tạo ra lớp từ Hán Việt trong tiếng Việt xảy ra một quá trình lâudài, bao quát hàng mấy chục thế kỷ Vì vậy, toàn bộ sự phát triển của từ vựng Háncũng được phản ánh trong lớp từ Hán Việt

Mặt khác, âm Hán Việt có xuất phát từ âm Hán Trung Cổ, cụ thể là nhàĐường Về mặt lý thuyết, âm Hán Việt hoàn toàn có khả năng đọc được tất cả kho

từ vựng tiếng Hán Từ đó, từ Hán Việt cũng có giá trị quan trọng trong việc nghiêncứu Hán ngữ thời Trung cổ và những tác phẩm kinh điển của Trung Quốc

Một số tác phẩm văn học, triết học Trung Quốc khi truyền vào Việt Nam mặc

dù lúc này tiếng Việt đã gần như đầy đủ từ biểu thị sự vật và những nền văn minh

vật chất nhưng vẫn có một số từ Hán trong văn bản trở thành từ Hán Việt như quân

tử, tiểu nhân, thục nữ trong Kinh Thi; khái niệm đạo của Lão Tử.

Trong suốt quá trình du nhập của ngôn ngữ Hán vào Việt Nam, mặc dù có sựđẩy lùi khá mạnh của người Việt; song người Việt Nam cũng nhận thấy cần vaymượn một số từ ngữ Hán để lấp vào chỗ trống do tiếng Việt còn thiếu Đó là nhu cầu

và cũng là khả năng của người Việt Cùng với quá trình đô hộ và truyền đạo, các

khái niệm trừu tượng của nho, phật, lão cũng được mượn vào tiếng Việt như: thần, sắc, không, tâm, lễ, trí, nhân và những từ liên quan đến văn hoá, hành chính như: bút, khoa, trường Những từ đơn âm tiết này khi ghép lại với yếu tố Hán Việt khác

sẽ tạo ra gấp bội các từ vựng trong tiếng Việt

Có thể nói: từ Hán Việt đã đóng góp không ít trong quá trình hình thành vàphát triển của tiếng Việt hiện đại

Xét về phương diện lịch sử dân tộc cho thấy, người Việt Nam từ thế hệ nàysang thế hệ khác đã tiếp nối sử dụng chữ Hán như “một công cụ văn hoá của dântộc” Sử sách ghi lại việc nhiều triều đại phong kiến Việt Nam đã sử dụng chữ Hánnhư một thứ chữ “quan phương chính thống” liên tiếp trong một thời gian dài.Chính trong quá trình này, người Việt đã dùng nó để ghi chép những công trình sửhọc, y học Bên cạnh đó, các cụ xưa đã dùng nó để sáng tác văn học ngay cả khi đãxuất hiện chữ Nôm Kho tàng văn học dân tộc còn lưu lại những tác phẩm kinh điển

như Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi, Hịch Tướng Sĩ của Trần Quốc Tuấn Tất

cả những tài sản quý báu đó được các thế hệ sau tìm hiểu, phiên dịch lại thông quamột phương diện duy nhất chính là âm Hán Việt và từ Hán Việt có tác dụng ghi lạinhững âm đọc đó

Tóm lại, trong tiếng Việt, từ Hán Việt chiệm một số lượng lớn, cực kỳ phongphú nêu không nói là khá phức tạp, giữ vị trí rất quan trọng có ảnh hưởng đến nhiềutrường hợp hiểu và sử dụng sai từ Hán Việt Vì vậy việc khảo sát khả năng hiểu và

sử dụng từ Hán Việt của người Việt nói chung và của thế hệ trẻ học sinh nói riêng làvấn đề quan trọng trong giai đoạn hiện nay nhằm mục đích duy nhất là hướng tớinâng cao kỹ năng sử dụng ngôn ngữ Việt của người Việt Nam góp phần bảo tồn vàphát duy di sản văn hoá ngôn ngữ dân tộc

1.1.3 Nhận biết từ Hán Việt

Có ba cách nhận diện từ Hán Việt

Cách 1: Tra từ điển Hán - Việt

Cách 2: Từ Hán Việt là những tiếng mà âm tiết hồn tồn có thể sử dụng nhưmột từ bất kể chúng có nguồn gốc nào như: Đầu, gan, tim, áo, quần, kính, bút…

Cách 3: Là những tiếng tuy có nghĩa nhưng khơng có khả năng sử dụng nhưmột từ, nhưng có khả năng tạo từ phức rất lớn

Ví dụ: - Thiên, địa, thủy, hỏa, vân, vũ, kiến…

- Địa chất, địa bàn, địa chỉ…

- Kiến tập, kiến tạo, kiến thiết, kiến nghị…

- Thiên bẩm, thiên mệnh, thiên nhiên, thiên thời…

Từ ghép Hán Việt hiện nay là từ ghép được tạo bởi các đơn vị theo cách nhậnbiết thứ ba, từ đó suy ra nếu một từ phức nào được ghép bởi hai đơn vị tức là loạiđơn vị khơng tự nó được dùng như một từ, thì từ phức đó chính là từ Hán Việt

Từ ghép Hán Việt cũng có loại ghép hợp nghĩa như từ tiếng Việt, trong từghép hợp nghĩa các từ tố đầu cùng từ loại và tạo nên từ mới có nghĩa tổng hợp như

trường hợp từ ghép hợp nghĩa tiếng việt Ví dụ: Quốc gia, văn nghệ, chiến đấu, học tập…

Trong từ ghép phân nghĩa thì trật tự cú pháp ngược với từ ghép Hán Việt:

Yếu tố bổ sung đứng trước, yếu tố được bổ sung đứng sau Ví dụ: Chủ quan (quan

là yếu tố được bổ sung), nội hóa (hàng nội), chiến hạm (tàu chiến)…

Tiếng Việt của chúng ta phần lớn mượn gốc Hán, bởi các từ Hán Việt mangtính trang trọng tạo cho tiếng Việt thêm phong phú và giàu đẹp hơn Như vậy việc

dạy học từ Hán Việt trong trường THCS có vai trò rất lớn, hướng các em biết dùng

từ đặt câu, nghe, nói, viết đúng và hay, phù hợp với đối tượng hồn cảnh giao tiếp

Để đạt được những điều nêu trên người giáo viên phải có tâm huyết nhiệttình giảng dạy, có thể vận dụng các cách nhận diện các từ Hán Việt để dạy cho họcsinh hiểu, giúp các em biết cách phân tích, giải nghĩa từ Hán Việt, phân biệt từ HánViệt

Ngoài ra giáo viên phải học hỏi, tìm tòi các phương pháp hữu hiệu phù hợp

để giảng dạy đối với từng kiểu bài, với từng đối tượng học sinh để đạt hiệu quả cao

1.2 Vai trò của từ Hán Việt với hoạt động ngôn ngữ của học sinh

Như chúng ta đã biết, từ Hán Việt chiếm một vị trí rất lớn trong vốn từ tiếngViệt Cho nên việc hiểu và sử dụng từ Hán Việt một cách thiết thực là điều cần thiết

mà học sinh không thể bỏ qua Từ Hán Việt đóng một vai trò quan trọng trong hoạtđộng của học sinh trong đời sống và trong học tập nghiên cứu

1.2.1 Vai trò của từ Hán Việt với học sinh trong đời sống

Từ Hán Việt được sử dụng ở Việt Nam một cách phổ biến ngay cả trong lờinói, học tập và sinh hoạt đời sống Cụ thể như qua một vài câu chuyện hằng, haytrong những câu nói quen thuộc hàng ngày Học sinh cũng cần phải hiểu được ýnghĩa của những từ ngữ mà mình sử dụng Qua những hoạt động của học sinh trongđời sống, có thể qua một câu chuyện nhỏ hay bằng những câu thành ngữ, học sinh

có thể phát huy khả năng sử dụng vốn từ của mình một cách hiệu quả nhất bởi lẽkhả năng mở rộng vốn từ của học sinh là rất lớn Chính vì thế mà chúng ta cần giúpcho các em học sinh tiếp nhận từ Hán Việt một cách dễ hiểu nhất thông qua đời sốnghằng ngày, nhằm giúp cho học sinh khơi dậy những cảm xúc yêu mến hơn về vănhoá dân tộc Tuy nhiên có một điều đáng lưu ý là ở một mức độ nhất định, sự tiếpnhận của học sinh chưa có hệ thống và chính xác Điều này phụ thuộc lớn vào khảnăng tiếp cận của cá nhân Bên cạnh đó có một con đường khác nữa giúp ích choviệc học tập của các em đó là việc học tập trong nhà trường

1.2.2 Vai trò của từ Hán Việt trong nhà trường

Để học sinh có thể học tập từ Hán Việt thì nhà trường có một vai trò rất quantrọng trong việc định hướng đúng đắn và trau dồi vốn từ Hán Việt cho học sinh.Điều đó được thực hiện thông qua môn học Bởi trong tất cả các môn học ở nhàtrường, từ Hán Việt xuất hiện với tần số không nhỏ ở các bài học ở nhiều môn họckhác nhau, các thuật ngữ khoa học hay dùng cũng không thể thiếu Trong đó mônngữ văn mà đặc biệt là phân môn tiếng Việt đóng một vai trò quan trọng không gì cóthể thay thế Ở phân môn này, học sinh được hiểu một các khoa hoc và đầy đủ về

lịch sử từ Hán Việt cũng như phương thức cấu tạo để giúp cho học sinh phân biệt từHán Việt với từ thuần Việt và hiểu rõ đặc điểm cũng như cách sử dụng từ Hán Việtmột cách hợp lý Việc dạy từ Hán Việt còn liên quan đến giáo dục tình cảm yêumến, giữ gìn và phát triển tiếng Việt Qua việc học từ Hán Việt, các em cảm nhậnđược ý thức tự cường của ngôn ngữ dân tộc, sự sáng tạo của cha ông trong quá trìnhvay mượn và Việt hoá từ Hán, làm cho tiếng Việt ngày càng phong phú và giữ gìnbản sắc dân tộc Cũng qua bài học này, các em có thái độ đúng đắn hơn trong việcdùng từ vay mượn Bên cạnh đó tri thức khoa học trong các môn học khác sử dụng

từ Hán Việt thông qua hệ thống khái niệm và thuật ngữ Ta có thể thấy một số từHán Việt được sử dụng thường xuyên trong các môn học khác như: vi khuẩn, tế bào,sinh trưởng, tử số, mẫu số, Như vậy, nếu như chúng ta không hiểu được nghĩa của

từ Hán Việt thì học sinh sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc lĩnh hội các tri thức đó

Do vậy, việc dạy và truyền đạt từ Hán Việt là việc làm quan trọng không thể thiếu.Thông qua các môn học đó, học sinh sẽ biết được những cách biểu đạt của từ ngữ.Cũng qua đó để có thể thấy rằng tuỳ vào từng tình huống để có thể sử dụng từ HánViệt một cách thích hợp

Trong tất cả các môn học thì môn văn và môn tiếng Việt là có vai trò gần gũihơn cả để truyền đạt vốn từ Hán Việt cho học sinh Hiểu được từ Hán Việt, học sinh

sẽ dễ dàng hiểu và tiếp cận đến các tác phẩm văn chương của thời đại Nhờ đó màtiết dạy sẽ trở nên thú vị hơn, thông qua bài giảng học sinh có thể cảm nhận từ HánViệt một cách sâu sắc hơn

1.3 Vai trò của từ Hán Việt trong hoạt động tư duy, giao tiếp của học sinh

1.3.1 Từ Hán Việt trong hoạt động tư duy

Từ Hán Việt chiếm một số lượng rất lớn trong vốn từ tiếng Việt, cho nên quátrình lĩnh tri thức học sinh thông qua hoạt động tư duy là rất tốt Thực tiễn cho thấyhọc sinh mà yếu về mặt ngôn ngữ thì tư duy có phần bị hạn chế và ngược lại, họcsinh yếu về tư duy thì khả năng sử dụng từ Hán Việt đều gặp phải những điều khókhăn nhất định Tuy nhiên cả về tư duy hay ngôn ngữ đều không thuộc về năng lựclĩnh hội để tích luỹ vốn ngôn ngữ, dần tiếp cận những kinh nghiệm về tự nhiên và xãhội Việc học từ Hán Việt sẽ mang lại cho học sinh tiếp nhận các tri thức môn học có

sử dụng thuật ngữ Hán Việt, Từ đó việc chiếm lĩnh một tác phẩm văn chương cổhay một tác phẩm văn chương đó có sử dụng điển tích điển cố làm cho quá trình tưduy của học sinh được rộng mở, có khả năng bao quát và phát triển cao hơn

1.3.2 Từ Hán Việt với hoạt động giao tiếp bằng Tiếng Việt

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp không thể thay thế mà trong ngôn ngữ,thành phần quan trọng nhất là từ Sự hình thành và phát triển của từ chỉ xảy ra trongmột hoạt động Không có hoạt động kể cả hoạt động nhận thức và hoạt động thựctiễn, con người không thể chiếm lĩnh được khái niệm và cũng không thể có một vốn

từ cần thiết cũng như khả năng sử dụng chúng Ngược lại, từ lại chi phối quá trìnhgiao tiếp, sự hợp thành từ và nghĩa của từ tạo nên nội dung cho hoạt động giao tiếpđược xác định và có ý nghĩa

Việc học từ hán Viêt ở nhà trường phổ thông có một ý nghĩa nhất định Nócung cấp vốn từ cần thiết cho việc cảm thụ tác phẩm nghệ thuật như đã nói trên vàbiến nó thành của cá nhân, biến nó thành công cụ tiếp mầm cho việc diễn đạt bằngngôn ngữ trở nên đa dạng hơn

Mục tiêu của việc dạy học tiếng Việt, từ Hán Việt cho học sinh THPT là dạycho học sinh cách sử dụng tốt, có hiệu quả tiếng Việt Để mục đích đó được trọn vẹnthì phải rèn luyện cho các em cách sử dụng từ ngữ, đặc biệt là từ Hán Việt Vậndụng các thao tác kết hợp để tạo thành câu, thành phát ngôn để từ Hán Việt thực sựphát huy được vị trí của mình trong giao tiếp bằng tiếng Việt

2. Cơ sở thực tiễn

2.1 Chương trình sách giáo khoa và ý kiến của các nhà chuyên môn.

Như chúng ta được biết, từ Hán Việt đã được học từ chương trình sách giáokhoa lớp 5, nhưng đó chỉ là một khái niệm đơn giản giúp học sinh dễ thực hành.Sang chương trình cấp hai, học sinh được tiếp cận từ Hán Việt trong một số tácphẩm văn học cổ điển

Đến chương trình các lớp cuối cấp THCS như 7, 8, 9 học sinh bắt đầu tiếpxúc với một khối lượng từ Hán Việt trong một số tác phẩm văn học cổ điển

Lên đên bậc học THPT học sinh được học tập một cách có hệ thống và khá lànhiều kiến thức về từ Hán Việt thông qua những tác phẩm văn học thời kỳ trung đại.Các giờ thực hành tiếng Việt về sử dụng Hán Việt Cuối sách giáo khoa của mỗi lớp

có một bảng tra cứu từ Hán Việt giúp cho học sinh dễ dàng hiểu từ Hán Việt hơn

Xung quanh vấn đề dạy học từ Hán Việt ở giai đoạn này cũng có khá nhiều ý

kiến Tác giả Lê Xuân Thại trong bài viết Xung quanh vấn đề dạy và học từ ngữ hán Việt cho rằng nên lựa chọn từ ngữ Hán Việt sao cho phù hợp với từng năm học Tác

giả Nguyễn Đình Chú thì cho rằng cần phải khôi phục lại việc dạy chữ Hán trong

nhà trường phổ thông Trong quyển Tiếng Việt trong trường học NXB KHXH, Hà Nội, 1995 tác giả Nguyễn Văn Khang đã nêu lên hai phương pháp dạy học từ Hán

Việt chủ yếu trong nhà trường phổ thông hiện nay như sau: