Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)Nghiên cứu điều trị viêm xương tủy xương đường máu trẻ em (Luận án tiến sĩ)
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực
và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác Nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm
Tác giả
THÁI VĂN BÌNH
Trang 4
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm đoan
Mục lục
Danh mục chữ viết tắt trong luận án
Danh mục các bảng
Danh mục các biểu đồ
Danh mục các hình ảnh
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Đặc điểm chung của bệnh viêm xương tủy xương đường máu 3
1.1.1 Đại cương 3
1.1.2 Sinh bệnh học viêm xương tủy xương đường máu 3
1.1.3 Đặc điểm giải phẫu bệnh 8
1.1.4 Nguyên nhân gây bệnh viêm xương tủy xương đường máu 11
1.1.5 Dịch tễ học bệnh viêm xương tủy xương đường máu 18
1.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, phân loại, chẩn đoán, biến chứng của bệnh viêm xương tủy xương đường máu cấp tính 20
1.2.1 Đặc điểm lâm sàng 20
1.2.2 Đặc điểm cận lâm sàng 25
1.2.3 Các thể lâm sàng và phân chia giai đoạn viêm xương tủy xương đường máu 28
1.2.4 Chẩn đoán viêm xương tuỷ xương đường máu giai đoạn cấp tính30 1.2.5 Biến chứng 32
1.3 Điều trị viêm xương tủy xương đường máu giai đoạn cấp tính 33
1.3.1 Lịch sử điều trị 33
1.3.2 Nguyên tắc điều trị viêm xương tủy xương đường máu 35
Trang 51.3.3 Điều trị viêm xương tủy xương giai đoạn cấp tính 35
1.3.4 Điều trị viêm xương tủy xương giai đọan mạn tính 40
1.3.5 Đánh giá kết quả điều trị viêm xương tủy xương đường máu 41
1.4 Các nghiên cứu về bệnh viêm xương tủy xương đường máu 42
1.4.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 42
1.4.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 44
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 48
2.1 Đối tượng nghiên cứu 48
2.1.1 Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân 48
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 48
2.1.3 Tiêu chuẩn chẩn đoán sớm viêm xương tủy xương đường máu cấp tính 48
2.2 Phương pháp nghiên cứu 49
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 49
2.2.2 Cở mẫu 49
2.2.3 Quy trình nghiên cứu 50
2.3 Nội dung nghiên cứu 50
2.3.1 Các đặc điểm chung 50
2.3.2 Đặc điểm lâm sàng 51
2.3.3 Cận lâm sàng 52
2.3.4 Điều trị viêm xương tủy xương đường máu 53
2.4 Phương pháp phẫu thuật điều trị VXTXĐM giai đoạn cấp tính 55
2.4.1 Chỉ định phẫu thuật trong VXTXĐM cấp tính 55
2.4.2 Chuẩn bị bênh nhân 56
2.4.3 Phương pháp vô cảm 56
2.4.4 Phẫu thuật khoan xương, đặt hệ thống nhỏ giọt kháng sinh liên tục56 2.4.4 Phẫu thuật đục mở cửa sổ xương, nạo xương viêm, dẫn lưu mủ và nhỏ giọt tưới rửa kháng sinh 59
Trang 62.5 Đánh giá kết quả sau mổ 60
2.5.1 Đánh giá kết quả gần lúc bệnh nhân ra viện 60
2.5.2 Đánh giá kết quả xa 60
2.6 Thời gian nằm viện 62
2.7 Phương pháp thống kê và xử lý số liệu 62
2.8 Biện pháp khống chế sai số 63
2.9 Đạo đức của nghiên cứu 63
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 64
3.1 Đặc điểm chung 64
3.1.1 Tuổi 64
3.1.2 Giới tính 64
3.1.3 Địa phương 65
3.1.4 Bệnh nhân vào viện theo tháng trong năm 65
3.1.5 Tình trạng suy dinh dưỡng của bệnh nhân 66
3.1.6 Tiền sử trước khi bị bệnh 66
3.1.7 Tiền sử bệnh theo tuổi 67
3.1.8 Chẩn đoán của tuyến trước 67
3.1.9 Điều trị của tuyến trước 68
3.1.10 Thời gian từ khi khởi bệnh đến khi vào viện 68
3.1.11 Các triệu chứng khởi phát ở nhà 69
3.1.12.Triệu chứng sốt khi bệnh nhân đến viện 69
3.1.13 Đau quanh đầu chi bị viêm xương tủy xương đường máu 70
3.1.14 Sưng nề 71
3.1.15 Hạn chế vận động 72
3.1.16 Xương viêm và vị trí tổn thương xương viêm 73
3.1.17 Xương viêm theo tuổi 74
3.1.18 Các bệnh phối hợp 75
3.1.19 Biến chứng 75
Trang 73.1.20 Kết quả xét nghiệm Công thức máu 76
3.1.21 Tốc độ máu lắng (n=92) 77
3.1.22 Kết quả cấy máu 77
3.1.23 Kết quả cấy mủ 78
3.1.24 Kết quả phân lập vi khuẩn 78
3.1.25 Phân bố vi khuẩn gây bệnh theo lứa tuổi 79
3.1.26 Kết quả kháng sinh đồ với tụ cầu vàng 79
3.1.27 Hình ảnh X quang 80
3.2 Phương pháp điều trị viêm xương tủy xương đường máu 81
3.2.1 Sử dụng kháng sinh toàn thân 81
3.2.2 Phương pháp điều trị phẫu thuật 82
3.3 Kết quả điều trị 82
3.3.1 Đánh giá kết quả giữa 3 dung dịch kháng sinh tưới rửa ổ viêm 82
3.3.2.Thời gian điều trị 83
3.3.3 Tình trạng người bệnh ra viện 84
3.3.4 Kết quả tái khám sau khi ra viện 84
Chương 4: BÀN LUẬN 86
4.1 Các đặc điểm chung 86
4.1.1 Phân bố bệnh theo tuổi 86
4.1.2 Phân bố bệnh theo giới 87
4.1.3 Địa phương 88
4.1.4 Mùa mắc bệnh 89
4.1.5 Nguyên nhân 89
4.2 Triệu chứng lâm sàng 92
4.2.1 Thời gian từ khi bị bệnh đến khi vào viện 92
4.2.2 Các triệu chứng khởi phát tại gia đình 93
4.2.3 Triệu chứng lâm sàng khi bệnh nhân đến viện 93
4.3 Triệu chứng cận lâm sàng 96
Trang 84.3.1 Bạch cầu và tốc độ máu lắng 96
4.3.2 Chẩn đoán hình ảnh trong VXTXĐM cấp tính 96
4.3.3 Hình ảnh CT và MRI 98
4.3.4 Vi khuẩn gây bệnh 98
4.4 Chẩn đoán bệnh VXTXĐM giai đoạn cấp tính 99
4.6 Kết quả điều trị 104
4.6.1 Đánh giá kết quả giữa hai loại dung dịch kháng sinh nhỏ giọt 104
4.6.2 Ưu nhược điểm của phương pháp khoan xương và tưới rửa kháng sinh liên tục 105
4.7 Thời gian dùng kháng sinh điều trị VXTXĐM 107
4.8 Tỷ lệ rò mủ tái phát sau mổ 107
4.9 Thời gian nằm viện 108
4.10 Biến chứng 108
4.11 Di chứng sau điều trị 6 tháng 109
KẾT LUẬN 111
CỦA LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU DANH SÁCH BỆNH NHÂN
Trang 9DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
10 VXTXĐM Viêm xương tủy xương đường máu
Trang 10DANH MỤC ĐỐI CHIẾU TIẾNG NƯỚC NGOÀI
VÀ TIẾNG VIỆT TRONG LUẬN ÁN
9 Hemophilus Influenza Trực khuẩn gram âm
10 Kingella kingae Trực khuẩn gram âm (hầu, họng)
11 Enterobacteriaceae họ Vi khuẩn đường ruột
Trang 11DANH MỤC CÁC BẢNG
1.1 Kết quả nghiên cứu về sự liên quan giữa vi khuẩn gây bệnh
VXTXĐM giai đoạn cấp tính theo một số tác giả 15
1.2 Độ tuổi của trẻ mắc VXTXĐM 18
1.3 Tỷ lệ nam/nữ trong mắc bệnh VXTX đường máu 19
1.4 Khuyến cáo sử dụng kháng sinh trong điều trị VXTXĐM 33
1.5 Phác đồ điều trị kháng sinh trong VXTXĐM 34
3.1 Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi 64
3.2 Tiền sử trước khi bị bệnh 66
3.3 Phân bố tiền sử trước khi bị bệnh theo tuổi 67
3.4 Chẩn đoán của tuyến trước 67
3.5 Điều trị của tuyến trước 68
3.6 Phân bố thời gian bị bệnh ở nhà 68
3.7 Phân bố các triệu chứng khởi phát 69
3.8 Mối liên quan giữa triệu chứng sốt và thời gian bệnh nhân đến viện điều trị 70
3.9 Mối liên quan giữa triệu chứng đau và thời gian bệnh nhân đến viện điều trị 71
3.10 Mối liên quan giữa triệu chứng sưng nề và thời gian bệnh nhân đến viện 72
3.11 Mối liên quan giữa triệu chứng hạn chế vận động và thời gian bệnh nhân vào viện 73
3.12 Phân bố viêm xương tủy xương ở các xương 73
3.13 Vị trí tổn thương xương ở bệnh nhân viêm xương tủy xương đùi và cẳng chân 74
Trang 123.14 Phân bố xương viêm theo tuổi 74
Bảng Tên bảng Trang 3.15 Các bệnh phối hợp với VXTXĐM 75
3.16 Biến chứng viêm mủ khớp theo vị trí xương viêm 75
3.17 Phân bố tần suất của huyết sắc tố trong VXTXĐM 76
3.18 Kết quả cấy máu 77
3.19 Phân bố vi khuẩn gây bệnh 78
3.20 Kết quả cấy mủ 78
3.21 Phân bố vi khuẩn gây bệnh 78
3.22 Phân bố vi khuẩn gây bệnh theo tuổi 79
3.23 Kết quả kháng sinh đồ với tụ cầu vàng 79
3.24 Hình ảnh tổn thương trên Xquang lúc bệnh nhân vào viện 80
3.25 Thời gian xuất hiện hình ảnh tổn thương trên Xquang 80
3.26 Tỷ lệ các loại kháng sinh điều trị 81
3.27 Số ngày dùng kháng sinh điều trị viêm xương tủy xương đường máu 81
3.28 Phương pháp điều trị viêm xương tủy xương đường máu 82
3.29 So sánh kết quả giữa 3 dung dịch kháng sinh tưới rửa 82
3.30 Kết quả điều trị phẫu thuật lúc ra viện 83
3.31 Thời gian điều trị viêm xương tủy xương đường máu 83
3.32 Kết quả tái khám bệnh nhân sau 3 tháng 84
3.33 Kết quả tái khám bệnh nhân sau 6 tháng 84
3.34 Di chứng sau điều trị 6 tháng 85
4.1 Tỷ lệ mắc bệnh theo tuổi của một số tác giả 87
4.2 Tỷ lệ mắc bệnh Nam / nữ theo một số tác giả 88
Trang 13DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
3.1 Phân bố bệnh theo giới 64
3.2 Phân bố bệnh theo địa phương 65
3.3 Tỷ lệ bệnh nhân vào viện theo tháng trong năm 65
3.4 Tình trạng suy dinh dưỡng của bệnh nhân 66
3.5 Phân bố tỷ lệ sốt 69
3.6 Phân bố tỷ lệ đau 70
3.7 Phân bố tỷ lệ sưng nề 71
3.8 Phân bố tỷ lệ hạn chế vận động 72
3.9 Phân bố tỷ lệ bạch cầu 76
3.10 Phân bố tỷ lệ tốc độ máu lắng 77
Trang 14DANH MỤC CÁC HÌNH
1.1 Cơ chế hình thành ổ mủ dưới màng xương trong 6
1.2 Phân loại tổn thương VXTXĐM 9
1.3 Hình ảnh minh họa xương bình thường và VXTX mãn tính 10
1.4 Hình ảnh tụ cầu vàng 12
2.1 Hình ảnh bất động bằng bột sau mổ VXTX chày T 55
2.2 Hình ảnh mô phỏng khoan xương tưới rửa kháng sinh 57
2.2 Hình ảnh X quang các lỗ khoan thân xương chày 58
2.3 Hình ảnh các lỗ khoan trên thân xương chày 59
Trang 151
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh viêm xương tủy xương đường máu (VXTXĐM) được định nghĩa
là tình trạng nhiễm khuẩn sinh mủ các thành phần của xương do vi khuẩn, bắt đầu ở hành xương (metaphyis) sau đó lan rộng đến toàn bộ xương Bệnh đã được phát hiện từ 4000 năm về trước bởi Hyppocrates nhưng tên gọi viêm xương tủy xương như ngày nay bắt đầu được Nelaton dùng từ năm 1844 Các vi khuẩn gây bệnh có thể xâm nhập vào và khu trú ở một vị trí nào đó của
tổ chức xương hoặc có mặt ở nhiều khu vực có liên quan với nhau, chẳng hạn như tủy xương, màng xương và ở mô mềm xung quanh
Bệnh VXTXĐM cấp tính chủ yếu gặp ở trẻ em với tổn thương đầu tiên
thường ở các đầu xương dài Vi khuẩn gây bệnh thường gặp là S.aureus và
Streptococus có nguồn gốc từ một ổ viêm nhiễm trong cơ thể như mụn nhọt,
viêm Amydan, sâu răng, viêm mủ thận vi khuẩn vào máu rồi tập trung gây viêm mủ ở các thành phần của xương, tổ chức xương, bản chất bản đầu của bệnh là một nhiễm khuẩn máu [4], [7], [40] Bệnh VXTXĐM thường chỉ xảy
ra ở một xương và thường gặp là các xương dài như xương chày, xương đùi, hoặc xương cánh tay… Yếu tố thuận lợi cho phát sinh bệnh VXTXĐM là: suy dinh dưỡng, sức đề kháng kém…
Chẩn đoán sớm VXTXĐM ngay từ giai đoạn cấp tính, khi mới có các dấu hiệu về lâm sàng nhưng chưa có biểu hiện tổn thương trên phim Xquang thường là rất khó khăn Điều trị VXTXĐM không tốt, không kịp thời có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm như: gãy xương bệnh lý, khớp giả, viêm mủ khớp, sai khớp bệnh lý…gây tàn phế thậm chí nguy hiểm đến tính mạng
Chìa khóa để đạt điều trị thành công là việc chẩn đoán sớm kết hợp giữa can thiệp điều trị phẫu thuật và kháng sinh một cách hợp lý Điều trị VXTXĐM giai đoạn cấp tính cần kết hợp điều trị nội khoa và phẫu thuật để dẫn lưu mủ từ ổ áp xe, giảm áp lưc tủy xương và loại bỏ tất cả các mô đã hoại
tử rõ hoặc không còn khả năng sống một cách kịp thời nhằm nhanh chóng ổn
Trang 16Luận án đủ ở file: Luận án full