Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
NGUYỄN THÀNH PHƯƠNG
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN TẠI
HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Thái Nguyên, năm 2018
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
NGUYỄN THÀNH PHƯƠNG
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN TẠI HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ
Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
Mã số: 8.62.01.15
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Đinh Ngọc Lan
Thái Nguyên, năm 2018
Trang 3MỤC LỤC
MỤC LỤC i
DANH MỤC CÁC BẢNG iv
DANH MỤC CÁC HÌNH v
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT vi
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2
3.1 Ý nghĩa khoa học 2
3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4
1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 4
1.1.1 Các khái niệm 4
1.1.2 Đặc trưng kinh tế hộ nông dân 7
1.1.3 Phân loại kinh tế hộ nông dân 8
1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân 9
1.1.5 Quan điểm về phát triển kinh tế hộ nông dân 12
1.2 Cơ sở thực tiễn 15
1.2.1 Tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân ở các nước trên thế giới và những bài học kinh nghiệm 15
1.2.2 Tình hình và kết quả phát triển kinh tế hộ nông dân nước ta 20
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25
2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 25
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 25
2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 25
2.2 Nội dung nghiên cứu 25
2.3 Phương pháp nghiên cứu 25
2.3.1 Quan điểm nghiên cứu chung 25
Trang 42.3.2 Vận dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế 26
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 30
3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Cẩm Khê - Phú Thọ 30
3.1.1 Vị trí địa lý 30
3.1.2 Địa hình 30
3.1.3 Khí hậu, thủy văn, sông ngòi 31
3.1.4 Các nguồn tài nguyên 32
3.1.5 Tình hình quản lý và sử dụng đất 35
3.1.6 Tình hình dân số và lao động 36
3.1.7 Tình hình về cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục 37
3.1.8 Tình hình kinh tế xã hội trên địa bàn huyện 38
3.1.9 Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hoá xã hội ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ nông dân ở vùng nghiên cứu 39
3.2 Thực trạng sản xuất nông nghiệp huyện Cẩm Khê 40
3.2.1 Tình hình chung kinh tế hộ nông dân của huyện Cẩm Khê- Phú thọ từ năm 2014- 2016 40
3.2.2 Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân ở huyện Cẩm khê 40
3.3 Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Cẩm Khê 44
3.3.1 Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân ở các xã điều tra 44
3.3.2 Thông tin chung về chủ hộ 44
3.4 Tình hình nhân khẩu và lao động của hộ nông dân 46
3.5 Nguồn lực của các hộ nông dân 48
3.5.1 Đất đai của các hộ nông dân 48
3.5.2 Phương tiện sản xuất và phương tiện sinh hoạt của các hộ nông dân 49
3.5.3 Nguồn vốn của các hộ nông dân 50
3.5.4 Lao động 50
3.6 Kết quả sản xuất của hộ nông dân 51
3.6.1 Đối với nhóm hộ giàu 51
3.6.2 Đối với nhóm hộ trung bình 53
3.6.3 Đối với nhóm hộ nghèo 55
3.7 Các khoản chi phí phục vụ sinh hoạt hàng ngày của nhóm hộ 57
3.7.1 Đối với nhóm hộ giàu khá 57
Trang 53.7.2 Đối với nhóm hộ trung bình 57
3.7.3 Đối với nhóm hộ nghèo 58
3.8 Hiệu quả kinh tế của ba nhóm hộ điều tra 58
3.9 Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau về hiệu quả kinh tế giữa các nhóm hộ 60
3.10 Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong việc phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê hiện nay 62
3.11 Phương hướng, mục tiêu và các giải pháp phát triển kinh tế hộ huyện Cẩm Khê 63
3.11.1 Phương hướng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Cẩm Khê 63
3.11.2 Mục tiêu, chỉ tiêu 64
3.11.3 Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế 66
3.11.4 Nhóm giải pháp về đất đai 67
3.11.5 Giải pháp về vốn 68
3.11.6 Nhóm giải pháp về phát triển nguồn nhân lực 69
3.11.7 Nhóm giải pháp về khoa học kỹ thuật 70
3.11.8 Nhóm giải pháp xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn 72
3.11.9 Nhóm giải pháp về chính sách 72
3.11.10 Giải pháp về thị trường 73
3.11.11 Nhóm giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân toàn diện và bền vững 74
KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 75
1 Kết luận 75
2 Kiến nghị 76
TÀI LIỆU THAM KHẢO 77
Trang 6DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1: Đất đai và tình hình sử dụng đất đai của huyện năm 2016 35
Bảng 3.2: Tình hình dân số và lao động của huyện qua 3 năm 36
Bảng 3.3: Một số chỉ tiêu kinh tế xã hội của huyện giai đoạn 2014- 2016 38
Bảng 3.4: Một số chỉ tiêu về kinh tế hộ nông dân của huyện qua 3 năm 40
Bảng 3.5: Giá trị sản xuất của ngành nông nghiệp của huyện Cẩm Khê giai đoạn 2014- 2016 41
Bảng 3.6: Diện tích, sản lượng, năng suất của các loại cây trồng chính của huyện Cẩm Khê năm 2016 42
Bảng 3.7: Tổng đàn gia súc gia cầm của huyện Cẩm Khê giai đoạn 2014- 2016 43
Bảng 3.8: Kết quả tiêm phòng vắc xin cho đàn gia súc gia cầm năm 2016 43
Bảng 3.9: Thông tin chung về chủ hộ 45
Bảng 3.10: Nhóm hộ theo chỉ tiêu phân loại hộ ở 3 xã điều tra 45
Bảng 3.11: Tình hình nhân khẩu và lao động của hộ nông dân 47
Bảng 3.12: Phân bổ đất đai của hộ nông dân điều tra năm 2016 48
Bảng 3.13: Phương tiện sản xuất và sinh hoạt chủ yếu của hộ nông dân (Tính bình quân cho 1 hộ nông dân) 49
Bảng 3.14: Vốn sản xuất bình quân của nông hộ 50
Bảng 3.15: Chỉ tiêu về lao động và nhân khẩu của hộ nông dân điều tra 51
Bảng 3.16: Sơ lược tình hình sản xuất kinh doanh của nhóm hộ giàu 51
Bảng 3.17: Hiệu quả kinh tế của nhóm hộ giàu 52
Bảng 3.18: Tình hình sản xuất kinh doanh của nhóm hộ trung bình 53
Bảng 3.19: Hiệu quả kinh tế của nhóm hộ trung bình 54
Bảng 3.20: Tình hình sản xuất kinh doanh của nhóm hộ nghèo 55
Bảng 3.21: Hiệu quả kinh tế của nhóm hộ nghèo 56
Bảng 3.22: Chi phí phục vụ sinh hoạt hàng ngày của nhóm hộ khá- giàu 57
Bảng 3.23: Chi phí phục vụ sinh hoạt hàng ngày của nhóm hộ trung bình 57
Bảng 3.24: Chi phí phục vụ sinh hoạt hàng ngày của nhóm hộ nghèo 58
Bảng 3.25: Hiệu quả kinh tế của các nhóm hộ 58
Bảng 3.26: Ảnh hưởng của một số yếu tố đến sản xuất của hộ nông dân năm 2016 59
Trang 7DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3.2: Biểu đồ hiệu quả kinh tế của nhóm hộ giàu 54Hình 3.3: Biểu đồ hiệu quả kinh tế của nhóm hộ nghèo 56
Trang 8DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
12 GD&ĐT Giáo dục và đào tạo
Trang 91
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Kinh tế hộ nông dân là một hình thức tổ chức kinh tế phổ biến trong nền kinh tế nông nghiệp của hầu khắp các nước trên thế giới Ở các nước này, kinh tế hộ nông dân
đã được hình thành từ rất lâu và rất phát triển Riêng ở Việt Nam, kinh tế hộ nông dân được hình thành và phát triển khi đất nước được hoàn toàn giải phóng, nền kinh tế của nước ta từng bước được ổn định thì kinh tế hộ nông dân cũng dần được định hình Những năm gần đây, do cơ chế đổi mới của Nhà nước và đáp ứng nhu cầu của phát triển kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế, kinh tế hộ nông dân đã có những bước phát triển mới và đạt được những thành tựu quan trọng trong việc đổi mới kinh tế nông thôn như: Tăng thêm thu nhập góp phần to lớn trong việc nâng cao mức sống của người nông dân
Nhưng bên cạnh đó việc phát triển kinh tế hộ nông dân còn gặp nhiều vấn đề khó khăn như: Lao động chưa qua đào tạo còn nhiều, khai thác đất quá mức gây ô nhiễm môi trường, phương tiện lao động thô sơ, sản phẩm nông nghiệp khó tiêu thụ, chưa bảo quản tốt sau thu hoạch gây tổn thất rất lớn đến nông sản cũng như thu nhập của người nông dân Ngoài ra còn một số chính sách của nhà nước chưa được cập nhập thường xuyên đến người dân
Từ đó cần có những nghiên cứu cụ thể về thực trạng kinh tế hộ nông dân và có những biện pháp giải quyết những khó khăn, những vấn đề còn tồn tại nhằm tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hộ nông dân để phù hợp với điều kiện tự nhiên, xã hội của từng địa phương để khai thác hiệu quả và bền vững các nguồn lực sẵn có, hình thành một loại hình kinh tế đặc trưng trong cơ cấu kinh tế đất nước
Cẩm Khê là một huyện miền núi của Tỉnh Phú Thọ Với đặc điểm vị trí địa lý,
địa hình, khí hậu có phần thuận lợi- là điều kiện để phát triển kinh tế nhanh hơn, mạnh
hơn so với một số huyện khác trong tỉnh Bên cạnh đó, huyện còn gặp phải không ít khó khăn do nhiều nhân tố khách quan khác, do vậy cần có sự quan tâm chỉ đạo của các cấp lãnh đạo và cả sự phấn đấu của toàn thể nhân dân trong huyện
Trang 102
Qua tìm hiểu tình hình thực tế và nhận thức được tầm quan trọng của việc phát
triển kinh tế hộ nông dân đối với sự phát triển kinh tế- xã hội của huyện cũng như sự
phát triển chung của toàn xã hội tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và giải pháp
phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ” làm đề tài nghiên
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá được thực trạng phát triển của kinh tế hộ nông dân ở các xã điều tra
- Phân tích được ảnh hưởng của các nguồn lực đến kết quả sản xuất của hộ nông dân
- Phân tích được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức để phát triển kinh tế nông hộ
- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Cẩm Khê trong những năm tới
3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Trang 113
3.2 Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả của luận văn là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo tỉnh và địa phương đưa ra các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy kinh tế hộ nông dân phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại Cẩm Khê nói riêng và người dân nông thôn nói chung
Trang 124
Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1.1 Các khái niệm
1.1.1.1 Khái niệm hộ nông dân
Ở nước ta, có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm hộ nông dân Theo nhà khoa
học Lê Đình Thắng (năm 1993) cho rằng: "Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình
thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn" Đào Thế Tuấn (1997) cho rằng:
“Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm
cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn” Còn theo nhà khoa
học Nguyễn Sinh Cúc, trong phân tích điều tra nông thôn năm 2001 cho rằng: "Hộ
nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thuỷ nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật, ) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp"
Nghiên cứu những khái niệm trên đây về hộ nông dân của các tác giả và theo nhận thức cá nhân, tôi cho rằng:
- Hộ nông dân là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính là nông nghiệp, nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông Ngoài hoạt động nông nghiệp, hộ nông dân còn tham gia các hoạt động phi nông nghiệp (như tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ ) ở các mức độ khác nhau
- Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất vừa là một đơn vị tiêu dùng Như vậy, hộ nông dân không thể là một đơn vị kinh tế độc lập tuyệt đối và toàn năng, mà còn phải phụ thuộc vào các hệ thống kinh tế lớn hơn của nền kinh tế quốc dân Khi trình độ phát triển lên mức cao của công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thị trường, xã hội càng mở rộng và đi vào chiều sâu, thì các hộ nông dân càng phụ thuộc nhiều hơn vào các hệ thống kinh tế rộng lớn không chỉ trong phạm vi một vùng, một nước Điều này càng có ý nghĩa đối với các hộ nông dân nước ta trong tình hình hiện nay
Trang 13Luận văn đủ ở file: Luận văn full