Tăng cường công tác chống gian lận thương mại tại chi cục quản lý thị trường tỉnh quảng bình

Trong lĩnh vực thương mại của cơ quan QLTT thì có thể chiaGLTM thành các nhóm hành vi như sau: - Buôn lậu, kinh doanh hàng nhập lậu, sản xuất, buôn bán hàng giả; - Vi phạm quy định về qu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN TUẤN KHIÊM

TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG

TỈNH QUẢNG BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

MÃ SỐ: 8340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHAN VĂN HÒA

Huế, 2018

Đại học kinh tế Huế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế “Tăng cường công tác chống gian lận thương mại tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình” là

công trình nghiên cứu độc lập Đề tài đã sử dụng nhiều nguồn thông tin liên quan khácnhau để phục vụ cho phần viết luận văn

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này làtrung thực, chính xác và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi cũng xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đãđược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Người cam đoan

Nguyễn Tuấn Khiêm

Đại học kinh tế Huế

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến Ban Lãnh đạo Chi cục, cán bộ công chứcChi cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong thờigian thực hiện luận văn cũng như trong công tác.

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, người thân luôn bên cạnh độngviên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Mặc dù, bản thân đã rất cố gắng nhưng luận văn không tránh khỏi những khiếmkhuyết, tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của quý thầy, cô giáo, đồng nghiệp

và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn

Tác giả luận văn

Nguyễn Tuấn Khiêm

Đại học kinh tế Huế

TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Họ và tên học viên: NGUYỄN TUẤN KHIÊM

Chuyên ngành: Quản lý kinh tếNiên khóa: 2016 - 2018

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHAN VĂN HÒA Tên đề tài: TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI

TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH QUẢNG BÌNH

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gian lận thương mại luôn là vấn đề nóng được đề cập nhiều trong thời gian gầnđây Vấn nạn gian lận thương mại, đang là một trong những trở ngại lớn cho côngcuộc xây dựng và phát triển đất nước Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta hết sức coitrọng công tác đấu tranh phòng, chống gian lận thương mại và đã đề ra nhiều chủtrương, chính sách, chỉ đạo quyết liệt để ngăn chặn, phòng ngừa vấn nạn này Việcnghiên cứu, đề xuất ra các biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tácchống gian lận thương mại trong bối cảnh kinh tế hiện nay là rất cần thiết

2 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích dữ liệu chuỗi thời gian đểđánh giá công tác chống gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh Quảng Bình của Chi cụcQuản lý thị trường tỉnh thời kỳ 2015 – 2017

- Sử dụng phương pháp phân tích thống kê mô tả để đánh giá việc ảnh hưởngđến hiệu quả công tác chống gian lận thương mại

3 Kết quả nghiên cứu và những đóng góp khoa học của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận cơ bản về gian lận thương mại và chống gian lậnthương mại, đồng thời thông qua nghiên cứu thực trạng, hiệu quả công tác chống gianlận thương mại trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, luận văn đã đề xuất và giới thiệu nhữnggiải pháp nhằm tăng cường công tác chống gian lận thương mại trên địa bàn tỉnhQuảng Bình đến năm 2022

Đại học kinh tế Huế

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU

Chữ viết tắt Ý nghĩa

CBCC : Cán bộ, công chứcCNTT : Công nghệ thông tinCSKD : Cơ sở kinh doanhĐVT : Đơn vị tínhGLTM : Gian lận thương mạiNTD : Người tiêu dùngQLTT : Quản lý thị trường

TW : Trung ươngUBND : Ủy ban nhân dânVSATTP : Vệ sinh an toàn thực phẩm

Đại học kinh tế Huế

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Tóm lược luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế iii

Danh mục chữ viết tắt và kí hiệu iv

Mục lục v

Danh mục các bảng, biểu ix

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng và nội dung nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

4.1 Phương pháp chọn mẫu, điều tra, thu thập số liệu 3

4.2 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu 4

4.3 Phương pháp phân tích 4

5 Kết cấu luận văn 4

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN VỀ GIAN LẬN VÀ CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 5

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI VÀ CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 5

1.1.1 Khái niệm về gian lận thương mại 5

1.1.2 Các hình thức, nguyên nhân và tác hại của gian lận thương mại 7

1.1.3 Vai trò, nội dung công tác chống gian lận thương mại của lực lượng Quản lý thị trường 12

Đại học kinh tế Huế

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chống gian lận thương mại của Quản lý thị

trường 18

1.2 THỰC TIỄN VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI VÀ CHỐNG GIAN LẬN THƯƠMG MẠI 22

1.2.1 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với công tác chống gian lận thương mại tại Việt Nam 22

1.2.2 Tình hình gian lận thương mại và chống gian lận thương mại tại Việt Nam 23

1.2.3 Kinh nghiệm chống gian lận thương mại 24

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG BÌNH 30

2.1 TÌNH HÌNH CƠ BẢN CỦA CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH QUẢNG BÌNH 30

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 30

2.1.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy 32

2.1.3 Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn 33

2.1.4 Nguồn nhân lực của Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình 35

2.1.5 Cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện 36

2.2 TÌNH HÌNH GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG BÌNH 37

2.2.1 Đối tượng gian lận thương mại 37

2.2.2 Ngành hàng, mặt hàng gian lận thương mại 38

2.2.3 Phương thức, thủ đoạn gian lận thương mại 38

2.2.4 Các hình thức gian lận thương mại chủ yếu 39

2.3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG BÌNH 42

2.3.1 Tổ chức bộ máy chống gian lận thương mại 42

2.3.2 Kế hoạch kiểm tra, kiểm soát thị trường từ năm 2015-2017 44

2.3.3 Công tác tuyên truyền, tập huấn phòng, chống gian lận thương mại 46

2.3.4 Nguồn nhân lực phòng, chống GLTM giai đoạn 2015-2017 48

2.3.5 Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, công cụ hỗ trợ chống GLTM 49

Đại học kinh tế Huế

2.3.6 Kết quả chống gian lận thương mại của Chi cục QLTT trên địa bàn 50

2.3.7 Công tác tổ chức kiểm tra, giám sát cán bộ và giải quyết khiếu nại 62

2.4 ĐÁNH GIÁ CỦA CÁC ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU TRA VỀ CÔNG TÁC CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 63

2.4.1 Đặc điểm cơ bản của các đối tượng điều tra 63

2.4.2 Phân tích ý kiến đánh giá của cán bộ Chi cục Quản lý thị trường 66

2.4.3 Phân tích ý kiến đánh giá của doanh nghiệp 69

2.4.4 Phân tích ý kiến đánh giá của người dân 71

2.4.5 Phân tích so sánh ý kiến đánh giá của các đối tượng điều tra 72

2.5 Đánh giá chung 79

2.5.1 Kết quả 79

2.5.2 Hạn chế 80

2.5.3 Nguyên nhân 81

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, MỤC TIÊU, GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 83

3.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÒNG CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 83

3.2 MỤC TIÊU PHÒNG CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 84

3.2.1 Mục tiêu chung 84

3.2.2 Mục tiêu cụ thể 84

3.3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 86

3.3.1 Giải pháp về tổ chức bộ máy, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, quản lý, kiểm tra thị trường 86

3.3.2 Giải pháp về nâng cao kỹ năng, chuyên môn nghiệp vụ, đạo đức của cán bộ công chức Chi cục Quản lý thị trường 87

3.3.3 Giải pháp tăng cường trang bị cơ sở vật chất, phương tiện hỗ trợ, ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động phòng, chống gian lận thương mại 89

3.3.4 Giải pháp tăng cường chỉ đạo công tác thanh tra, kiểm tra chống gian lận thương mại 90

Đại học kinh tế Huế

3.3.5 Giải pháp tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền, hỗ trợ và cung cấp thông

tin về pháp luật cho các cơ sở kinh doanh và quần chúng nhân dân 91

3.3.6 Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phối hợp trong hoạt động phòng, chống gian lận thương mại 92

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

1 KẾT LUẬN 95

2 KIẾN NGHỊ 97

2.1 Đối với Chính phủ và Bộ ngành Trung ương 97

2.2 Đối với Hiệp hội ngành nghề, tổ chức cá nhân hoạt động thương mại 98

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 100

QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC THÀNH LẬP HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ BIÊN BẢN CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VẮN THẠC SĨ KINH TẾ

NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 1 NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 2 BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN

XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LUẬN VĂN

Đại học kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Bảng 2.1: Tình hình nguồn nhân lực Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình 35Bảng 2.2: Các đối tượng GLTM trên địa bàn tỉnh Quảng Bình bị phát hiện từ năm

2015-2017 37Bảng 2.3: Tình hình GLTM trong quá trình sản xuất và quá trình thương mại từ năm

2015-2017 39Bảng 2.4: Tình hình sản xuất kinh doanh hàng giả bị phát hiện trên địa bàn tỉnh

Quảng Bình từ năm 2015-2017 40Bảng 2.5: Tình hình buôn lậu, kinh doanh hàng hóa nhập lậu bị phát hiện trên địa bàn

tỉnh Quảng Bình từ năm 2015-2017 41Bảng 2.6: Kế hoạch kiểm tra, kiểm soát thị trường của Chi cục QLTT tỉnh Quảng

Bình từ năm 2015-2017 46Bảng 2.7: Kế hoạch tuyên truyền chống GLTM giai đoạn từ năm 2015 -2007 47Bảng 2.8: Số lượng CBCC phòng chống GLTM của Chi cục QLTT tỉnh Quảng Bình

từ năm 2015-2017 49Bảng 2.9: Tình hình trang bị cơ sở vật chất, thiết bị quản lý phục vụ chống GLTM

của Chi cục QLTT tỉnh Quảng Bình từ năm 2015 - 2017 49Bảng 2.10: Kết quả kiểm tra, kiểm soát thị trường, chống kinh doanh hành nhập lậu,

hàng cấm của Chi cục QLTT tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2015 -2017 52Bảng 2.11: Kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm sản xuất, buôn bán hàng giả và vi phạm

quyền sở hữu trí tuệ giai đoạn từ năm 2015 -2017 55Bảng 2.12 Kết quả kiểm tra, xử lý nhãn hàng hóa giai đoạn từ năm 2015 -2017 56Bảng 2.13: Kết quả phát hiện các vụ vi phạm về lĩnh vực giá giai đoạn 2015 - 2017.58Bảng 2.14: Kết quả chống GLTM trong các lĩnh vực khác từ năm 2015 - 2017 61Bảng 2.15: Thông tin đối tượng khảo sát là người tiêu dùng 64Bảng 2.16: Thông tin đối tượng điều tra thuộc các tổ chức cá nhân đang hoạt động sản

xuất kinh doanh 65

Đại học kinh tế Huế

Bảng 2.17: Thông tin đối tượng điều tra là cán bộ thuộc Chi cục QLTT tỉnh Quảng

Bình 66Bảng 2.18: Kết quả đánh giá của 03 đối tương điều tra về công tác chống gian lân

thương mại tại Chi cục Quản lý thị trường 66Bảng 2.19: Đánh giá của các đối tượng điều tra về lực lượng QLTT chống GLTM 73Bảng 2.20: Đánh giá của các đối tượng điều tra về Cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ

chống gian lận thương mại 74Bảng 2.21: Đánh giá của các đối tượng điều tra về Công tác kiểm tra và xử lý gian lận

thương mại 76Bảng 2.22: Đánh giá của các đối tượng điều tra về Công tác tuyên truyền và ý thức

chấp hành của người dân 77Bảng 2.23: Đánh giá của các đối tượng điều tra về Hệ thống pháp lý và chính sách

chống gian lận thương mại 78

Đại học kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Sơ đồ 2.1: Tổ chức bộ máy Chi cục QLTT tỉnh Quảng Bình 33

Sơ đồ 2.2: Tổ chức bộ máy chống GLTM của Chi cục QLTT 42

Đại học kinh tế Huế

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh tế thị trường và những đặc trưng của nó cũng như sự tự do kinh doanhtrong kinh tế thị trường đã mở ra những điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh,thúc đẩy nền kinh tế phát triển, thúc đẩy quan hệ giao thương buôn bán giữa các quốcgia phát triển một cách mạnh mẽ Việt Nam là một đất nước phát triển đi lên từ mộtnền kinh tế nghèo nàn lạc hậu, cơ sở yật chất kỹ thuật yếu kém không đủ điều kiện cầnthiết cho nền kinh tế phát triển Trước tình hình đó Nhà nước ta đã chuyển hướng pháttriển kinh tế, từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường có sựquản lý điều tiết Vĩ mô của Nhà nước theo định hướng XHCN Cơ chế kinh tế mở đãtạo ra những điều kiện thuận lợi cho Việt Nam trong tiến trình hội nhập với các quốcgia trong khu vực và trên thế giới đồng thời thúc đẩy nền kinh tế trong nước phát triển.Việt Nam có thể nhập máy móc trang thiết bị, nguyên vật liệu của nước ngoài kếthợp với các yếu tố năng lực sản xuất trong nước để phát triển sản xuất và đáp ứng nhucầu trong nước Tuy nhiên do sản xuất trong nước còn nhiều yếu kém các sản phẩmsản xuất phần nhiều có chất lượng thấp, giá thành và chi phí cao, khả năng canh tranhcủa sản phẩm với hàng hoá của nước ngoài thấp do vậy để bảo vệ sản xuất trong nướcNhà nước phải đặt ra hàng rào thuế quan Mặt trái của chính sách này là làm cho tệnạn buôn lậu và GLTM diễn ra một cách tràn lan ở hầu khắp các cửa khẩu, địa phươngtrong cả nước

Nói đến gian lận thương mại, trong dân gian từ lâu đã xuất hiện thành ngữ

“buôn gian, bán lận” để chỉ các hành vi lừa dối, mánh khóe trong lĩnh vực thươngmại Thông qua các hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua, bán, xuất nhập khẩu, cungcấp dịch vụ, hành vi gian dối, lừa lọc hướng đến mục đích thu lợi bất chính Đây làhiện tượng có tính lịch sử, xuất hiện từ lâu và trong một thị trường cạnh tranh thì gianlận thương mại, theo quy luật của nó, phát triển đến các mức độ tinh vi hơn là điềukhông thể tránh khỏi

Chống gian lận thương mại luôn là mối quan tâm của nhiều quốc gia trên thếgiới Vấn nạn gian lận thương mại ở nước ta trong những năm gần đây có nhiều diễn

Đại học kinh tế Huế

biến phức tạp và đang là một trong những trở ngại lớn cho công cuộc xây dựng và pháttriển đất nước Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng lĩnh vực đấu tranhphòng, chống gian lận thương mại và đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách để ngănchặn, phòng ngừa tệ nạn này.

Đất nước ta, trong điều kiện hiện nay đang ra sức tập trung thực hiện thắng lợicông cuộc đổi mới đất nước từng bước đưa đất nước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước thì nhiệm vụ chống gian lận thương mại rất quan trọng và có ý nghĩathiết thực Trước tình hình này ở nước ta đang đặt ra những vấn đề hết sức nóng bỏng vàphức tạp, trên tuyến đường nào cũng có hàng lậu, hàng giả, điều này gây ra những khókhăn và thiệt hại nghiêm trọng cho cả sản xuất và tiêu dùng trong nước Do vậy mỗichúng ta phải có sự nhìn nhận đúng đắn và đầy đủ về vấn đề này để không tiếp tay chogian thương và phối hợp cùng với cơ quan chức năng thực hiện công tác đấu tranhchống buôn lậu và GLTM một cách có hiệu quả

Quảng Bình thuộc các tỉnh duyên hải Miền Trung, nằm ở trung tâm vùng đồngbằng Bắc Trung Bộ, là một tỉnh nghèo đang phát phát triển khá ổn định Trong nhữngnăm gần đây tình hình buôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh có chiềuhướng gia tăng mạnh với nhiều hành thức, thủ đoạn khác nhau [9]

Vấn đề đặt ra là đánh giá về tình hình gian lận thương mại trên địa bàn tỉnh diễn

ra ở mức độ nào, tác hại đến đâu? Việc tổ chức chống gian lận thương mại ra sao? Giảipháp nào nhằm tăng cường chống gian lận thương mại có hiệu quả trong tiến trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa và đổi mới hiện nay? Đó là những vấn đề lớn cần phảiđược làm sáng tỏ về lý luận và thực tiễn Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, tôi chọn

đề tài: “Tăng cường công tác chống gian lận thương mại tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình.

2 Mục tiêu nghiên cứu 2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác chống gian lận thương mại (GLTM), đềxuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường công tác chống gian lận thương mại tại Chicục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới

Đại học kinh tế Huế

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu gian lận thương mại trên địa bàn tỉnhQuảng Bình và công tác chống gian lận thương mại tại Chi cục Quản lý thị trườngQuảng Bình

- Phạm vi thời gian:

+ Số liệu thứ cấp được tập hợp từ năm 2015-2017;

+ Số liệu sơ cấp được thu thập trong khoảng thời gian từ tháng 07 đến tháng 12năm 2017;

+ Các giải pháp đề xuất cho giai đoạn từ nay đến năm 2022

4 Phương pháp nghiên cứu 4.1 Phương pháp chọn mẫu, điều tra, thu thập số liệu

- Số liệu thứ cấp: các báo cáo tổng kết về công tác chống buôn lậu, gian lận

thương mại và hàng giả tại Chi cục Quản lý thị trường Quảng Bình từ năm 2015-2017;các số liệu cơ quan ban ngành từ trung ương đến địa phương từ năm 2015-2017, các tưliệu trên các báo, tạp chí và trên Internet…

Đại học kinh tế Huế

- Số liệu sơ cấp: được thu thập từ phỏng vấn trực tiếp 30 cán bộ công chức

(CBCC) của Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Bình, 75 tổ chức, cá nhân SXKD và

75 người tiêu dùng thông qua bảng câu hỏi được thiết kế sẵn

+ Quy mô mẫu: theo kinh nghiệm của một số nhà nghiên cứu trên thế giới và

Việt Nam để sử dụng phân tích đánh giá có độ chính xác càng cao thì mẫu phải thật sự

đủ lớn (tối thiểu phải là 1 câu hỏi tương ứng với 5 người trả lời)

+ Phương pháp chọn mẫu: sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân

tầng đối với khảo sát cán bộ và phương pháp ngẫu nhiên đơn giản đối với khảo sát tổchức, cá nhân hoạt động SXKD Riêng đối với khảo sát người tiêu dùng thì luận văn

sử dụng phương pháp chọn mẫu phán đoán (chọn mẫu phi ngẫu nhiên)

Sử dụng phương pháp so sánh để đánh giá tốc độ biến động của số liệu thực tếtheo từng giai đoạn thời gian

5 Kết cấu luận văn

Ngoài lời mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo; luận vănđược kết cấu thành 3 chương:

- Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về gian lận thương mại, chống gian lậnthương mại

- Chương 2 Thực trạng công tác chống gian lận thương mại trên địa bàn tỉnhQuảng Bình

- Chương 3: Định hướng, mục tiêu, giải pháp chống gian lận thương mại

Đại học kinh tế Huế

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN VỀ GIAN LẬN VÀ CHỐNG

GIAN LẬN THƯƠNG MẠI

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI VÀ CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI

1.1.1 Khái niệm về gian lận thương mại

Khái niệm về hoạt động thương mại: theo Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mạinăm 2005 thì “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồmmua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt độngnhằm mục đích sinh lợi khác”

Gian lận thương mại (GLTM) được hiểu là những hành vi dối trá, mánh khóe,lừa lọc trong hoạt động thương mại và dịch vụ Theo Bộ Luật hình sự năm 1999 tạiđiều 162 quy định tội lừa dối khách hàng là việc mua, bán mà cân, đong, đo, đếm, tínhgian, đánh tráo loại hàng hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác gây thiệt hại nghiêm trọngcho khách hàng

Như vậy, GLTM trước hết phải là hành vi gian lận nói chung, nhưng hành vigian lận này phải được thể hiện trong lĩnh vực thương mại thông qua đối tượng thểhiện là hàng hoá, dịch vụ Chủ thể của những hành vi GLTM là các chủ hàng, có thể làngười sản xuất, buôn bán, nhập khẩu Mục đích của hành vi GLTM là nhằm thu lợi bấtchính do thực hiện trót lọt hành vi lừa đảo, dối trá

GLTM là một hiện tượng xã hội mang tính lịch sử vì chỉ khi có sản xuất hànghoá, khi các sản phẩm được mang ra trao đổi trên thị trường, có người mua, người bánnhằm thực hiện phần giá trị được kết tinh trong hàng hoá thì GLTM cũng mới xuấthiện Sản xuất hàng hoá ngày càng phát triển, thị trường ngày càng mở rộng, các sảnphẩm đưa ra trao đổi buôn bán trên thị trường ngày càng nhiều, tính chất và chủng loạihàng hoá ngày càng đa dạng, phong phú, đa công dụng thì GLTM cũng càng tinh vi,phức tạp và mang tính toàn cầu

GLTM ở Việt Nam ta không phải là vấn đề mới, từ xa xưa ông cha đã đúc kếthành vi GLTM thành câu “Buôn gian bán lận” để chỉ những mặt trái của việc buôn

Đại học kinh tế Huế

bán, để mọi người cảnh giác với thủ đoạn, mánh khoé, lừa dối khách hàng của các gianthương Ngày nay thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng và Nhà nước, trong điều kiệnthực tế của nước ta, Đảng ta đã khẳng định phải phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiềuthành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Chấp nhận

cơ chế thị trường, tất yếu phải chấp nhận cạnh tranh Cạnh tranh là sự đấu tranh giữanhững người sản xuất và trao đổi hàng hoá nhằm giành cho mình điều kiện sản xuất vàđiều kiện tiêu thụ hàng hoá có lợi nhất Nguyên nhân và động cơ của cạnh tranh là lợinhuận Trong cạnh tranh chắc chắn sẽ xuất hiện những hình thức và thủ đoạn cạnhtranh tiêu cực, phi kinh tế Đó là hành vi lẩn tránh sự kiểm soát của Nhà nước như đầu

cơ, GLTM, trốn thuế, buôn lậu, lừa đảo, lấy cắp bí mật sản xuất, làm giảm uy tín củađối thủ cạnh tranh

Nói như vậy để thấy rằng chấp nhận cơ chế thị trường ngoài những mặt tíchcực, năng động thu được, chúng ta phải chấp nhận những mặt trái của nó, trong đó cóvấn đề GLTM và hậu quả của GLTM để tìm giải pháp quản lý, ngăn chặn thích hợp,hiệu quả

Một thuật ngữ nữa luôn gắn liền với buôn lậu "gian lận thương mại" Gian lậnthương mại theo Từ điển Việt là "dối trá, lừa lọc" trong hoạt động thương mại Người

có hành vi gian lận thương mại gọi là "gian thương" tức là "người có nhiều mưu môlừa lọc"; "kẻ buôn bán gian lận và trái phép"

Hành vi gian lận thương mại trước hết phải là hành vi gian lận nói chung, nhưnghành vi gian lận này phải được thể hiện trong lĩnh vực thương mại thông qua đối tượngthể hiện hàng hoá, dịch vụ Chủ thể của hành vi gian lận thương mại là các chủ hàng, cóthể là người mua, người bán cũng có khi là cả người mua và người bán

Mục đích của hành vi gian lận thương mại là nhằm thu lợi bất chính do thựchiện trót lọt hành vi lừa đảo, dối trá

GLTM có thể là một tội danh trong Luật Hình sự, hoặc là hành vi vi phạm hànhchính được quy định phải chịu hình thức xử phạt vi phạm hành chính

Trong hệ thống pháp luật của nước ta có điều chỉnh những hành vi gian lậnthương mại cơ bản như: "Buôn lậu và kinh doanh hàng hóa nhập lậu", "sản xuất, buônbán hàng giả, hàng kém chất lượng", "sản xuất, kinh doanh hàng vi phạm Sở hữu trí

Đại học kinh tế Huế

tuệ", "hàng vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm","gian lận về đo lường" "gian lận vềGiá", "hành vi đầu cơ, tích trữ hàng hóa", "Hành vi độc quyền thương mại" Hiệnnay, những hành vi gian lận thương mại có thể xuất hiện trong môi trường thương mạitruyền thống như nhà máy, cơ sở sản xuất, cửa hàng, đại lý, chợ, siêu thị, cửa khẩuhoặc trên môi trường thương mại điện tử với nhiều hình thức ngày càng tinh vi và quy

mô rộng lớn

1.1.2 Các hình thức, nguyên nhân và tác hại của gian lận thương mại 1.1.2.1 Các hình thức gian lận thương mại trong lĩnh vực của cơ quan Quản lý thị trường

Hiện nay, GLTM xảy ra ở tất cả các lĩnh vực quản lý của cơ quan quản lý nhànước như: Hải quan, Thuế, Quản lý thị trường, Y tế, Khoa học và công nghệ, Nôngnghiệp, Tùy thuộc vào từng lĩnh vực quản lý của từng cơ quan mà GLTM có nhữnghình thức khác nhau Trong lĩnh vực thương mại của cơ quan QLTT thì có thể chiaGLTM thành các nhóm hành vi như sau:

- Buôn lậu, kinh doanh hàng nhập lậu, sản xuất, buôn bán hàng giả;

- Vi phạm quy định về quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa, dịch vụ kinhdoanh trong nước và xuất khẩu, nhập khẩu;

- Vi phạm quy định về lĩnh vực giá hàng hóa, dịch vụ;

- Vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nước và hàng hóaxuất khẩu, nhập khẩu; Vi phạm quy định về xuất xứ hàng hóa;

- Vi phạm các quy định liên quan đến chất lượng hàng hóa, dịch vụ kinh doanhtrong nước và hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, nhập khẩu;

- Vi phạm quy định về đăng ký kinh doanh; giấy phép kinh doanh của thươngnhân; thành lập và hoạt động của Văn phòng đại diện, Chi nhánh của thương nhân ViệtNam và của thương nhân nước ngoài;

- Các vi phạm khác trong hoạt động thương mại theo quy định của pháp luậtnhư: Gian lận, lừa dối khách hàng khi mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ; Vi phạm cácquy định liên quan đến bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng; các vi phạm khác…

Đại học kinh tế Huế

1.1.2.2 Nguyên nhân của gian lận thương mại

- Nguyên nhân khách quan:

Thứ nhất, GLTM là hiện tượng kinh tế - xã hội, mang tính lịch sử, nó xuất

hiện từ khi có hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa Khi kinh tế - xã hội càng pháttriển thì GLTM cũng thay đổi theo hướng tinh vi và phức tạp hơn, bởi áp lực về cạnhtranh, lợi nhuận, từ hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế thị trường Nhiều thươngnhân sẵn sàng bất chấp pháp luật, đánh mất lương tri để tìm kiếm tiền tài, địa vị bởinguồn lợi khổng lồ so với chi phí bỏ ra từ việc thực hiện trót lọt `những hành vi đómang lại

Thứ hai, nước ta có bờ biển và đường biên giới với tổng chiều dài gần

8.000km, chạy qua nhiều địa hình phức tạp là điều kiện thuận lợi cho hoạt động buônlậu Bên cạnh đó, Việt Nam là quốc gia đang phát triển có quy mô dân số trên 90 triệungười, nằm ở trung tâm khu vực kinh tế năng động của thế giới, vì vậy Việt Nam làđịa điểm hấp dẫn đối với hoạt động GLTM

Thứ ba, nền sản xuất của chúng ta còn nhỏ bé, sức cạnh tranh yếu, hiệu quả

quản lý thị trường yếu (hệ thống luật pháp hiện thiếu đồng bộ, quy chế, quy trình chưađầy đủ, phân định trách nhiệm chưa rõ ràng, phối hợp giữa các lực lượng chưa chặtchẽ, ) đã tạo ra một môi trường rộng lớn, màu mở cho hoạt động GLTM

- Nguyên nhân chủ quan:

Thứ nhất, một số cấp ủy, chính quyền chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan

trọng của công tác phòng chống GLTM trong phát triển kinh tế - xã hội, dẫn đến lơ làtrong công tác chỉ đạo, tuyên truyền và kiểm tra đôn đốc, phối hợp công tác Nhiềutrường hợp vì lợi ích cục bộ nên đã làm ngơ, bao che, buông lỏng quản lý, đáng chú ý

là một bộ phận cán bộ, chiến sỹ thừa hành công vụ thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếurèn luyện phẩm chất đạo đức dẫn đến tha hoá, biến chất, lợi dụng chức vụ, quyền hạn đểtrục lợi, bảo kê, tiếp tay cho các đối tượng thực hiện hành vi GLTM…

Thứ hai, phần lớn người tiêu dùng Việt Nam có tâm lý sính hàng ngoại, thích

sử dụng “hàng hiệu” giá rẻ, cả tin, ngại động chạm đến kiện cáo, chưa dám mạnh dạngđấu tranh vì lẽ phải, Về phía doanh nghiệp thì không ít doanh nghiệp lại e ngạithương hiệu bị ảnh hưởng nên khi được mời đến cơ quan chức năng để phối hợp xử lý

Đại học kinh tế Huế

thì từ chối hoặc phối hợp miễn cưỡng Đây là điều kiện dung dưỡng tệ nạn GLTM tồntại và phát triển.

1.1.2.3 Tác hại của gian lận thương mại đối với tình hình kinh tế - xã hội

- Hậu quả đối với nền kinh tế:

GLTM nói chung và buôn lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả nói riêng có tác hạirất lớn đối với nền kinh tế, làm ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của nền kinh tế, tácđộng tiêu cực đến môi trường đầu tư kinh doanh, làm ảnh hưởng đến việc thu hút vốnđầu tư nước ngoài, tạo lực cản đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hộinhập kinh tế quốc tế của đất nước Hàng nhập lậu - hàng trốn thuế sẽ làm thất thu thuếcho ngân sách nhà nước dẫn đến Nhà nước mất đi một nguồn lực tài chính để tái đầu tưcho các hoạt động của nền kinh tế Mặc khác, thuế quan đánh trên hàng hoá nhập khẩunhằm mục đích làm tăng giá của hàng nhập khẩu để bảo vệ và kích thích sản xuất nộiđịa Nhưng hàng nhập lậu vào thị trường do trốn thuế nhập khẩu nên có giá rẻ hơn, mẫu

mã đa dạng, chất lượng cao hơn hàng nội do có công nghệ sản xuất tiên tiến, thiết bịkhoa học hiện đại Trong khi đó, những cơ sở sản xuất trong nước với hệ thống côngnghệ kỹ thuật trong một số lĩnh vực sản xuất còn lạc hậu, chưa đồng bộ, năng suất vàhiệu quả thấp, hàng hoá chưa theo kịp thị hiếu người tiêu dùng, trong quá trình sản xuất

và tiêu thụ sản phẩm, họ còn phải nộp các khoản thuế khác như thuế giá trị gia tăng,thuế thu nhập doanh nghiệp… nên không đủ sức cạnh tranh với hàng nhập lậu ngay trênchính thị trường của mình Điều này làm cho các cơ sở sản xuất đứng trước nguy cơ phásản và đe dọa đến việc làm của người lao động ở các cơ sở sản xuất trong nước

Tại thị trường nội địa, tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng vi phạmquyền sở hữu trí tuệ, vi phạm về nguồn gốc xuất xứ, gian lận trong lĩnh vực giá, đang diễn ra hết sức gây go, phức tạp Điều này đã tạo ra sự cạnh tranh không lànhmạnh, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng, nhà sản xuất và nhà đầu tư vào tínhminh bạch của thị trường hàng hóa, ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường đầu tư kinhdoanh và thu hút đầu tư nước ngoài

- Hậu quả về mặt văn hoá - xã hội:

GLTM gây nên những hậu quả phức tạp và nặng nề về mặt văn hoá - xã hội.Đây là một trong những yếu tố làm gia tăng giữa giàu và nghèo, bởi việc thực hiện trót

Đại học kinh tế Huế

lọt những hành vi GLTM sẽ mang lại cho chủ thể một lợi thế không nhỏ so với cácchủ thể khác và đem lại lợi nhuận chênh lệch nhiều hơn Tại các vùng biên giới, cửakhẩu, một lực lượng lao động khá lớn đã và đang tham gia vào đội quân “cửu vạn”mang vác hàng qua biên giới Do cuộc sống khó khăn, trình độ học vấn thấp, việcmang vát hàng hóa đem lại thu nhập cao nên họ đã chấp nhận tham gia vào đội ngũcửu vạn, bất chấp pháp luật, bỏ sản xuất, bỏ học hành Đây là đội ngũ tiếp tay chohoạt động buôn lậu.

Hàng nhập lậu tuồn vào thị trường nội địa ngoài các mặt hàng tiêu dùng, thiết bịđiện tử, hàng may mặc còn có nhiều tài liệu phản động, văn hoá phẩm đồi trụy, thậmchí có cả ma túy, vũ khí Những loại sản phẩm này ảnh hưởng rất lớn đến vấn đề giáodục nhân cách, đạo đức lối sống, kích động bạo lực, tệ nạn xã hội, dẫn đến làm suy đồivăn hóa, thuần phong mỹ tục của dân tộc

Vấn nạn GLTM là một trong những nguyên nhân làm mất tính văn minh trongthương mại, làm suy thoái đạo đức xã hội Trong hoạt động thương mại, để tồn tại và

có lời, không ít đối tượng kinh doanh sử dụng nhiều thủ đoạn, mánh khóe như tung tinthất thiệt, không niêm yết giá hoặc niêm yết giá không đúng quy định, nói thách - hôgiá cao hơn nhiều so với giá thật, lừa dối, quảng cáo quá mức hay về tính năng, côngdụng của hàng hóa, chèo kéo khách hàng làm mất tính văn minh trong thương mại,gây sự ganh tỵ, ghen ghét giữa các thương nhân Việc sản xuất, kinh doanh hàng giả,hàng nhái, hàng không đảm bảo chất lượng, không chỉ gây thiệt hại về tài chính màcòn ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng, gây thiệt hại cho nhà sảnxuất kinh doanh chân chính và cho toàn xã hội Điều này làm suy thoái về đạo đứckinh doanh và đạo đức trong xã hội

Bên cạnh đó, GLTM bao giờ cũng liên quan đến tiêu cực, tham nhũng và làmtha hoá một bộ phận không nhỏ cán bộ công chức của Nhà nước Thực tế cho thấy,nhiều cán bộ, công chức trong quá trình điều hành, thực thi nhiệm vụ đã bị lôi kéo,mua chuộc và bao che cho các đối tượng thực hiện GLTM

- Hậu quả đối với an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội:

Những hậu quả do GLTM gây ra đối với nền kinh tế và đối với nền văn hoá xãhội đã dẫn đến những tác hại về mặt chính trị, gây khó khăn cho sự quản lý Nhà nước

Đại học kinh tế Huế

GLTM làm cho thị trường hỗn loạn, đời sống kinh tế của một bộ phận nhân dân gặpkhó khăn, tệ nạn xã hội gia tăng; công bằng, văn minh xã hội không được thiết lập;nhà nước thất thu thuế nên không cân đối được thu - chi ngân sách làm ảnh hưởng đếnnền kinh tế và vấn đến đảm bảo an ninh quốc gia.

Vấn nạn buôn lậu gia tăng làm ảnh hưởng đến vấn đề bảo vệ chủ quyền biêngiới quốc gia Hàng nhập lậu được tuồn qua biên giới theo những đường mòn, lối mở,đường biển hoặc hai bên cánh gà cửa khẩu biên giới luôn đi liến với việc cư dân qualại biên giới bất hợp pháp, lực lượng Bội đội Biên phòng và cán bộ Hải quan khó cóthể kiểm soát được vấn đề xuất nhập cảnh

- Ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý kinh tế - xã hội:

GLTM gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối nền kinh tế, văn hoá xã hội,chính trị, đây là những hậu quả trực tiếp dễ nhìn nhận Một hậu quả khác không kémphần nguy hại là hậu quả của buôn lậu, gian lận thương mại dưới góc độ cả về vĩ mô

và vi mô Nó làm cho cơ quan quản lý nhà nước không kiểm soát được tình hình xuấtnhập khẩu; công tác điều hành của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn và hoạtđộng kém hiệu quả

Xét về góc độ quản lý vĩ mô, buôn lậu, sản xuất hàng giả là một trong nhữngnguyên nhân làm hàng hoá nội địa bị đình trệ, sản xuất trong nước bị đình đốn Nhiềudoanh nghiệp sản xuất ra hàng hóa không cạnh tranh nổi trên thị trường dẫn đến phá sản,kéo theo sự gia tăng của đội quân thất nghiệp GLTM còn là nguyên nhân trực tiếp hoặcgián tiếp dẫn đến các tệ nạn xã hội, đó là tham nhũng, tha hoá, rượu chè, cờ bạc, trộmcắp Do đó, nó làm cho công tác quản lý của Nhà nước thêm khó khăn, phức tạp Mặtkhác, GLTM mà trực tiếp là buôn lậu dẫn đến thất thu về thuế xuất, nhập khẩu và cácsắc thuế khác, đây là khoản thu lớn của ngân sách Nhà nước Điều này ảnh hưởng đếncác kế hoạch về kinh tế, tài chính khiến Nhà nước mất cân đối về thu - chi ngân sách.GLTM còn phá vỡ sự bình ổn của thị trường, tạo nên cơn sốt giả tạo về hàng hoá và giá

cả làm cho Nhà nước không thể kiểm soát thị trường dẫn đến việc hoạch định chínhsách, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bị sai lệch…

Những hậu quả của GLTM đối với quản lý vĩ mô đã trực tiếp và gián tiếp ảnhhưởng đến quản lý vi mô Hệ thống pháp luật của ta còn chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ,

Đại học kinh tế Huế

chưa theo kịp sự thay đổi của các vấn đề kinh tế - xã hội Chính vì thế, những chủ thểGLTM đã lợi dụng kẽ hở, những quy định thiếu chặt chẽ của nhà nước để thực hiệnhành vi GLTM Từ đó việc quản lý của cơ quan nhà nước ở cơ sở gặp nhiều khó khăn.Giải pháp đấu tranh chống GLTM, tăng cường hiệu lực kiểm tra, kiểm soát của cácngành chức năng vẫn chưa được giải quyết tận gốc, một số cơ quan quản lý lúng túng,

bị động, khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội

- Ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng:

Việc sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái hoặc hàng kém chất lượng màđặc biệt là các mặt hàng lương thực, thực phẩm, thuốc tân dược, thuốc bảo vệ thực vật,rượu bia không chỉ gây tác động xấu cho nhà sản xuất chân chính mà còn ảnh hưởngtrực tiếp tới sức khoẻ, tính mạng của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộcsống của cả cộng đồng, của một dân tộc

Tóm lại, những hậu quả và tác hại do GLTM gây nên đó là: Làm mất ổn địnhgiá cả thị trường, kìm hãm sản xuất trong nước, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, gâythất thu cho ngân sách cho nhà nước, tạo nên sự cạnh tranh không bình đẳng giữa hàngnội và hàng ngoại, là nguyên nhân phát sinh các tiêu cực trong xã hội Vì vậy, vấn nạnGLTM phải được ngăn chặn một cách triệt để và là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó

có ngành Quản lý thị trường

1.1.3 Vai trò, nội dung công tác chống gian lận thương mại của lực lượng Quản

lý thị trường 1.1.3.1 Vị trí, vai trò của Quản lý thị trường

Nhà nước ta chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hộichủ nghĩa, có sự quản lý của nhà nước nhằm mục đích phát huy tính ưu việt của nềnkinh tế thị trường, phát huy tiềm năng sẵn có của đất nước và nội lực của nền kinh tế,tranh thủ kinh nghiệm và vốn của các nước phát triển để đạt được tốc độ tăng trưởngkinh tế cao

Quản lý thị trường là một trong những nội dung của quản lý nhà nước, trong

đó tổ chức quản lý thị trường là bộ phận cấu thành trong hệ thống tổ chức nhà nước, làcông cụ thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong việc xây dựng và bảo vệ nền kinh

tế thị trường nước ta phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Đại học kinh tế Huế

Lực lượng QLTT được thành lập từ năm 1957, ở Trung ương thì QLTT cónhiệm vụ giúp Thủ tướng Chính phủ nghiên cứu chủ trương, chính sách quản lý thịtrường, chống đầu cơ, tích trữ, chỉ đạo thực hiện các chủ trương chính sách đó trongphạm vi toàn quốc Còn ở địa phương, QLTT có nhiệm vụ giúp Ủy ban hành chính địaphương chỉ đạo công tác quản lý thị trường tại địa phương mình theo chủ trương,chính sách của Chính phủ Trong giai đoạn từ 1957-1982, QLTT chưa có chức năngtrực tiếp kiểm tra, kiểm soát, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về kinh doanhthương mại trên thị trường Từ năm 1982 đến nay, tổ chức QLTT đã trở thành một hệthống từ Trung ương đến địa phương và dần dần được chuyên trách hóa, được giao chứcnăng, nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các hành vi vi phạmpháp luật trong hoạt động thương mại ở thị trường trong nước [10].

Từ khi thành lập cho đến nay, lực lượng QLTT luôn là lực lượng nồng cốt, chủlực trong công tác đấu tranh chống GLTM ở thị trường trong nước Hàng năm, số vụ

xử lý vi phạm của lực lượng QLTT luôn chiếm tỷ lệ trên 40% tổng số vụ xử lý của cáclực lượng chức năng chống GLTM trong cả nước, đặc biệt là trong lĩnh vực chốnghàng giả, luôn chiếm tỷ lệ trên 90% tổng số vụ xử lý vi phạm Tỷ lệ xử lý vi phạm củalực lượng QLTT tăng lên qua các năm Từ năm 2015, số vụ xử lý là 94.474 vụ trêntổng số 186.989 vụ cả nước (chiếm tỷ lệ 50,5%); năm 2016, số vụ xử lý là 104.807 vụtrên tổng số 223.262 vụ cả nước (chiếm tỷ lệ 46,9%) Năm 2017, số vụ xử lý là123.203 vụ trên tổng số 261.535 vụ cả nước (chiếm tỷ lệ 47,1%) [10]

Thông qua vai trò kiểm tra, kiểm soát thị trường, ngăn chặn và hạn chế mặt tráicủa nền kinh tế thị trường, lực lượng QLTT góp phần cùng các cơ quan chức năng của

bộ máy nhà nước đấu tranh chống các hành vi: đầu cơ, buôn lậu, sản xuất, buôn bánhàng giả, kinh doanh trái phép; bảo vệ nền sản xuất trong nước, quyền lợi chính đángcủa người sản xuất, kinh doanh hợp pháp và của người tiên dùng; góp phần chống thấtthu cho ngân sách nhà nước

1.1.3.2 Nội dung công tác chống gian lận thương mại của Quản lý thị trường

Chống GLTM là việc cơ quan chức năng sử dụng các biện pháp, nghiệp vụ vàthẩm quyền, quyền hạn được giao để phòng ngừa, đấu tranh với các chủ thể thực hiệnGLTM nhằm ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật Đốivới lực lượng QLTT công tác chống GLTM chủ yếu tập trung vào các nội dung sau:

Đại học kinh tế Huế

- Công tác xây dựng cơ chế chính sách, cải cách thủ tục hành chính:

Từ thực tiễn cho thấy, một trong những nguyên nhân làm xuất hiện tình trạngGLTM là do những sơ hở, mâu thuẫn, chưa rõ ràng trong hệ thống luật pháp, trongchính sách quản lý thương mại, Bên cạnh đó, quy trình nghiệp vụ quản lý thị trườngthì thiếu chặt chẽ, chưa phân định rõ trách nhiệm của công chức thừa hành, cán bộ lãnhđạo ở từng cấp dẫn đến tình trạng xử lý công việc tùy tiện, dễ dãi, theo cảm tính gây tiêucực, cửa quyền, tham ô, tham nhũng,… làm mất tính nghiêm minh của pháp luật

Ngoài ra, những hạn chế, bất cập cơ bản trong tổ chức và hoạt động của lựclượng QLTT hiện nay được thể hiện ở những điểm cơ bản như về địa vị pháp lý, chứcnăng, nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của QLTT vẫn chủ yếu được quy định bởicác văn bản pháp quy mà trong đó phần lớn là các Thông tư của Bộ trưởng Bộ CôngThương và các Quyết định của UBND tỉnh Trong khi đó quy định kiểm tra, kiểm soátthị trường và xử lý vi phạm pháp luật chưa bảo đảm cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạtđộng của QLTT Đây cũng là thực tế mà hầu hết các cơ quan quản lý hành chính nhànước trong đó có ngành QLTT phải đối mặt

Các cơ chế, chính sách hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất, phương tiện cho công tácchống GLTM đã được ban hành nhưng tại địa phương, trong quá trình thực hiện, cơquan tài chính lại yêu cầu các thủ tục, chứng từ thanh toán quá nhiều, rườm rà, kể cảkhoản kinh phí do xã hội hóa hỗ trợ

Thông qua thực tiễn công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, lực lượng QLTTphát hiện những bất cập về cơ chế chính sách, những khe hỡ, khoảng trống của phápluật, những mối quan hệ kinh tế mới phát sinh cần được điều chỉnh trong hoạt độngthương mại… Từ đó, lực lượng QLTT đế xuất, kiến nghị, tham mưu xây dựng cơ chế,chính sách và văn bản quy phạm pháp luật phù hợp nhằm hoàn thiện cơ chế, chínhsách, pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước

- Công tác tổ chức lực lượng và hoạt động nghiệp vụ của lực lượng QLTT:+ Về hệ thống tổ chức:

Lực lượng QLTT là lực lượng chuyên trách trong công tác đấu tranh chống cáchành vi GLTM ở thị trường nội địa, là lực lượng được tổ chức từ Trung ương đến cấphuyện Ở địa phương, lực lượng QLTT được tổ chức theo hình thức song trùng lãnh

Đại học kinh tế Huế

đạo, tức là Chi cục QLTT có nhiệm vụ: "giúp Giám đốc Sở Công Thương quản lý nhànước về công tác quản lý thị trường, bảo đảm lưu thông hàng hóa theo pháp luật; tổchức thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các vi phạmpháp luật trong hoạt động thương mại, công nghiệp, các lĩnh vực khác được pháp luậtquy định "[1,2]; đồng thời, Chi cục QLTT chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn vềcông tác đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mạicủa Tổng cục QLTT thuộc Bộ Công Thương Do đó, trong quá trình thực thi công vụ,Chi cục QLTT chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, giám sát trực tiếp của hai cơ quan (Sở Côngthương và Tổng cục QLTT).

Chi cục QLTT có các Đội QLTT trực thuộc đóng trên địa bàn, trực tiếp thựchiện nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường, chống các hành vi vi phạm pháp luậttrong hoạt động thương mại, công nghiệp trên địa bàn hoặc lĩnh vực được giao ĐộiQLTT chịu sự quản lý, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát trực tiếp của Chi cục QLTT thôngqua các phòng chức năng trong quá trình hoạt động

Đội QLTT có các Tổ Kiểm tra trực tiếp thực hiện công tác quản lý địa bànthường xuyên, liên tục; làm nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường trên địa bàn các

xã, phường, thị trấn và công tác khác theo phân công

Biên chế công chức của Chi cục QLTT thuộc biên chế quản lý hành chính nhànước Căn cứ vào quy mô thị trường của từng địa bàn và yêu cầu công tác mà số lượngcông chức của Đội QLTT được cơ cấu phù hợp

+ Về hoạt động nghiệp vụ kiểm tra, kiểm soát thị trường:

Vai trò, vị trí của lực lượng QLTT ngày càng được nâng cao, tuy nhiên lựclượng QLTT gồm những cán bộ, công chức có trình độ chuyên môn từ những ngànhkhác nhau, chưa có trường lớp đào tạo chính quy nên năng lực nhận thức về các quyđịnh của pháp luật cũng khác nhau Do đó, trong quá trình thực thi pháp luật, côngchức QLTT cũng không thể tránh khỏi những sai sót về nghiệp vụ như bỏ sót đốitượng, hành vi vi phạm, chế tài xử phạt Điều đó làm ảnh hưởng đến hình ảnh của lựclượng QLTT, ảnh hưởng đến hiệu lực và hiệu quả công tác quản lý nhà nước tronghoạt động thương mại Trước thực trạng đó, để chấn chỉnh những tồn tại, yếu kémtrong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường và chuẩn hóa đội ngũ công chức QLTT,

Đại học kinh tế Huế

Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản pháp quy nhằm chấn chỉnh kỷ cương, kỷluật, tác phong, thái độ ứng xử và nâng cao chất lượng hoạt động công vụ của côngchức QLTT.

Về hoạt động nghiệp vụ của QLTT gồm quản lý địa bàn, thẩm tra, xác minh,trinh sát, xây dựng cơ sở cung cấp thông tin do cán bộ, công chức Quản lý thị trường

áp dụng để phát hiện kịp thời các vi phạm của tổ chức, cá nhân trong kinh doanh hànghóa, dịch vụ và phục vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm của Quản lý thịtrường Trong đó, "hoạt động quản lý địa bàn là nhiệm vụ thường xuyên của QLTTnhằm nắm bắt tình hình hoạt động thương mại, công nghiệp trên địa bàn được phâncông về số lượng, tình hình diễn biến thị trường, dấu hiệu vi phạm, phương thức thủđoạn vi phạm của các tổ chức, cá nhân" [2,1]; Hoạt động thẩm tra, xác minh là hoạtđộng nghiệp vụ của công chức QLTT được giao nhiệm vụ nhằm tìm ra những bằngchứng, chứng cứ cụ thể, xác thực, qua đó thẩm định, phân tích để làm rõ sự thật, làmcăn cứ để kiểm tra và xử lý vụ việc Trình tự nghiệp vụ thẩm tra, xác minh đã đượcquy định tại Thông tư số 09/2013/TT-BCT ngày 02 tháng 5 năm 2013 của Bộ trưởng

Bộ Công Thương quy định về hoạt động kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính củaQLTT Đối với các hoạt động nghiệp vụ trinh sát, xây dựng cơ sở cung cấp thông tincủa QLTT đã được áp dụng từ lâu và đạt hiệu quả cao nhưng vẫn chỉ là kinh nghiệm từcông chức đi trước truyền đạt lại cho công chức vào sau mà chưa có văn bản pháp luậtnào điều chỉnh

- Công tác phối hợp với các cơ quan hữu quan và cộng tác với cộng đồng doanhnghiệp, các hiệp hội nghề nghiệp:

Trong những năm qua, tình hình GLTM diễn biến hết sức phức tạp Nó xãy ra ởtất cả các khâu của hoạt động sản xuất kinh doanh từ sản xuất, nhập khẩu đến tiêu thụhàng hóa; ở nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước như ngành y tế, công thương, nôngnghiệp , nhiều ngành nghề kinh doanh như may mặc, thực phẩm, hàng tiêu dùng ; ởnhiều địa bàn từ đô thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến vùng sâu, vùng xa Để ngănchặn tình trạng GLTM, không một cơ quan chức năng nào có thể tự mình làm được

mà cần phải có sự vào cuộc phối hợp của tất cả các ban ngành chức năng, chính quyềncác cấp và một bộ phận không thể thiếu là cộng đồng, tổ chức xã hội (gồm cộng đồng

Đại học kinh tế Huế

doanh nghiệp, các hiệp hội nghề nghiệp, người tiêu dùng ) cùng chung sức vì mụcđích chung là dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Đối với lực lượng QLTT công tác phối hợp trong hoạt động kiểm tra, kiểm soátthị trường được triển khai, phối hợp trên các tuyến với các lực lượng chức năng như sau:

+ Ở biên giới, cửa khẩu, cảng biển có Hải quan, Bộ đội Biên phòng

+ Ở thị trường nội địa có các cơ quan, lực lượng chức năng như Công an, cáclực lượng Thanh tra chuyên ngành Thuế, Khoa học và Công nghệ, Y tế, Nông nghiệp

và Phát triển nông thôn, Tài chính và chính quyền các cấp Ngoài ra, còn có sự phốihợp, cộng tác của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp

- Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật cho thương nhân, ngườitiêu dùng:

Vừa qua, Việt Nam đạt được những kết quả khả quan trong quá trình đàm pháncác hiệp định thương mại song phương, đa phương với các nước và vùng lãnh thổ trênthế giới, đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế Tuy nhiên, với nền kinh

tế của nước ta vẫn còn nhỏ, cuộc sống của đại bộ phận người dân còn gặp khó khăn, ýthức chấp hành pháp luật của người dân chưa cao, tâm lý thích sử dụng hàng ngoại giá

rẻ của người tiêu dùng; hệ thống văn bản chính sách pháp luật về đấu tranh chốngGLTM đang dần được hoàn thiện nhưng vẫn còn chồng chéo, sau thời gian áp dụng đãbộc lộ nhiều bất cập và việc sửa đổi, bổ sung còn chậm; thêm vào đó là hàng rào thuếquan dần dần được tháo bỏ theo lộ trình của các Hiệp định được ký kết , hàng hóa từcác nước sẽ không còn biên giới và vào thẳng thị trường nội địa Như vậy, tình trạngbuôn lậu sẽ giảm xuống nhưng GLTM về chất lượng hàng hóa, hàng giả, hàng nhái,giá cả sẽ gia tăng Do đó, ngoài công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường cần phải kếthợp với công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật cho thương nhân vàngười tiêu dùng Xem công tác kiểm tra, kiểm soát là nhiệm vụ trọng tâm, còn côngtác tuyên truyền là nhiệm vụ thường xuyên và then chốt trong công tác chống GLTM

Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật nhằm vận động các tổchức, cá nhân hoạt động sản xuất, kinh doanh tham gia công tác đấu tranh chốngGLTM Từng bước đưa hoạt động sản xuất, kinh doanh thương mại, dịch vụ vào nềnếp, chấp hành đúng các quy định của pháp luật; đồng thời thông qua công tác tuyên

Đại học kinh tế Huế

truyền để các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng hiểu rõ quyền

và lợi ích hợp pháp của mình được pháp luật bảo vệ, từ đó tích cực đấu tranh, tố giáccác hành vi vi phạm pháp luật; mang lại hiệu quả thiết thực của công tác đấu tranhchống GLTM

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chống gian lận thương mại của Quản lý thị trường

Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý gian lận thương mại đó là động cơ hám lợi củacác nhà sản xuất, kinh doanh, buôn bán ; Ý thức trách nhiệm của lực lượng tham giaquản lý gian lận thương mại; phương tiện cơ sở vật chất – khoa học- công nghệ trang bịcho lực lượng tham gia quản lý gian lận thương mại; sự phối hợp giữa các cấp cácngành; sự tham gia của người dân và những chính sách thuế cũng như pháp luật kinhdoanh của Việt Nam còn nhiều hạn chế

1.1.4.1 Hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách đối với công tác chống gian lận thương mại

Hệ thống pháp luật về quản lý chống GLTM là nền tảng cho hoạt động quản lýcủa cơ quan QLTT và thực hiện nghĩa vụ đối với các đơn vị sản xuất kinh doanh Một

hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về việc chống GLTM đơn giản, đồng bộ, phùhợp với tình hình kinh tế xã hội, chính trị, văn hóa của đất nước sẽ là cơ sở pháp lýquan trọng hết sức giúp các đơn vị sản xuất kinh doanh hiểu và thực hiện đúng nghĩa

vụ của mình là cạnh tranh lành mạnh, không vi phạm pháp luật hay GLTM làm ảnhhưởng đến nền kinh tế nói chung và làm ảnh hưởng đến các đơn vị sản xuất kinhdoanh khác nói riêng Nếu nội dung của các văn bản quá phức tạp, qui định không rõràng, phần nào gây bất lợi cho các đơn vị sản xuất kinh doanh thì điều này sẽ ảnhhưởng không nhỏ đến công tác chống GLTM cũng như là hoạt động kinh doanh củacác đơn vị này Bên cạnh đó, tính ổn định của hệ thống văn bản pháp luật về chốngGLTM cũng tác động rất lớn đến việc chấp hành pháp luật của cả cơ quan QLTT vàcác đơn vị sản xuất kinh doanh Hệ thống văn bản liên tục thay đổi, sửa đổi, bổ sung

có thể phù hợp với tình hình kinh tế xã hội, với các chính sách vĩ mô của nhà nướcnhưng lại có mặt trái là dễ gây chồng chéo, phức tạp, khó nắm bắt và đôi khi nhiều khe

hở để các đối tượng lợi dụng nhằm GLTM Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng

Đại học kinh tế Huế

tuân thủ của các đơn vị sản xuất kinh doanh, do đó có khả năng gây ra tình trạngGLTM của các đơn vị này là tất yếu.

1.1.4.2 Năng lực, trình độ chuyên môn của cán bộ công chức

Muốn quản lý tốt thì cán bộ quản lý thị trường phải có chuyên môn, năng lực,

có trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp, vì vậy muốn công tác quản lý chống GLTMđạt hiệu quả cao hơn thì vấn đề then chốt là phải nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộQLTT Trong những năm trở lại đây, khoa học công nghệ đang ngày càng phát triển,mọi thứ đều hiện đại hóa hơn, công nghệ thông tin cũng được ứng dụng ngày càngrộng rãi trong công tác quản lý nợ thuế như các phần mềm quản lý nợ…mà thực tế cáccán bộ QLTT phần lớn thuộc thế hệ đi trước khả năng nhạy bén với công nghệ thôngtin còn kém hoặc là các đối tượng quá trẻ thiếu kinh nghiệm nên hiệu quả quản lý chưacao Hơn nữa, hành vi GLTM được thực hiện ngày một tinh vi hơn, chính vì vậy yêucầu cấp thiết đặt ra là phải thường xuyên tổ chức đào tạo nâng cao nghiệp vụ chuyênmôn cho các cán bộ QLTT, xác định rõ các tiêu chí đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm

vụ của cán bộ

1.1.4.3 Trình độ dân trí và ý thức chấp hành pháp luật

Ngày nay, trong xu thế hội nhập kinh tế thế giới, bùng nổ về công nghệ thông tin,kinh tế thế giới tăng trưởng mạnh mẽ dựa trên kinh tế tri thức và công nghệ cao, trình độdân trí của người dân ngày càng được nâng cao Khi người dân và các đơn vị sản xuấtkinh doanh thực sự hiểu biết pháp luật về đấu tranh chống GLTM Ngược lại, nếu ngườidân và các đơn vị sản xuất kinh doanh không có thái độ lên án, không đồng tình đối vớicác hành vi GLTM, thậm chí còn thờ ơ, khuyến khích, đồng tình, sẽ dẫn đến tình trạngphổ biến cố tình có những hành vi GLTM, có những hình thức cạnh trạnh không lànhmạnh không đảm bảo tính công bằng giữa các đối tượng sản xuất kinh doanh, công tácquản lý chống GLTM kém hiệu quả Tuy nhiên trình độ dân trí càng cao, sự hiểu biết vềpháp luật về chống GLTM càng cao thì khả năng GLTM của các đơn vị sản xuất kinhdoanh cũng ngày càng tinh vi hơn, phức tạp hơn

1.1.4.4 Hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật

Một trong những tiêu thức để đánh giá một hệ thống quản lý chống GLTM tốt

là tính hiệu quả của hệ thống với biểu hiện rõ nét nhất là tính tự giác tuân thủ, tự

Đại học kinh tế Huế

nguyên cao trong việc chấp hành đúng nghĩa vụ hoạt động sản xuất kinh doanh củamình cũng như là chấp hành những quy định mà Nhà Nước ban hành Để đạt đượcđiều này, ngoài việc xử lí nghiêm các hành vi vi phạm cần có sự tuyên truyền, hỗ trợhiệu quả của cơ quan quản lý chống GLTM.

Các chính sách chế độ, luật, pháp lệnh về chống GLTM chỉ có thể thực thi mộtcách đầy đủ, thống nhất khi công tác phổ biến giáo dục được triển khai sâu rộng trongquảng đại quần chúng Mọi tổ chức, cá nhân cần phải biết đầy đủ các quy định, nhữngviệc phải làm và mức độ sẽ bị xử lý đối với từng hành vi GLTM, không chấp hànhnghiêm túc việc kinh doanh lành mạnh làm ảnh hưởng đến các đơn vị hay cá nhânkinh dianh khác Tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về chống GLTMcòn có ý nghĩa nâng cao tính tự giác, ý thức về nghĩa vụ của công dân đối với nhànước và sự kiểm tra giám sát của xã hội đối với việc thực thi các chính sách, pháp luật

về chống GLTM

1.1.4.5 Hoạt động thanh tra, kiểm tra

Thanh tra, kiểm tra chống GLTM là một trong những nhiệm vụ cơ bản và quantrọng của QLTT Bên cạnh việc tôn trọng kết quả tự giác và tự chấp hành của các đơn

vị sản xuất kinh doanh, QLTT cũng thực hiện các biện pháp giám sát hiệu quả vừađảm bảo khuyến khích sự tuân thủ, vừa đảm bảo phát hiện ngăn ngừa các trường hợpGLTM Thanh tra, kiểm tra là một biện pháp hữu hiệu nhằm phát hiện ngăn ngừa cáchành vi GLTM, giúp người dân và các đơn vị sản xuất kinh doanh nhận thấy luôn cómột hệ thống giám sát hiệu quả tồn tại và kịp thời phát hiện các hành vi GLTM của họ

Cụ thể:

Hoạt động thanh tra, kiểm tra của Quản lý thị trường là việc tiến hành xem xéttình hình thực tế để đánh giá, nhận xét việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cánhân trong hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trên thị trường nhằm phát hiện và

xử lý kịp thời các vi phạm theo quy định của pháp luật

Hoạt động kiểm soát của Quản lý thị trường là việc áp dụng các biện pháp nghiệp

vụ quản lý địa bàn, thẩm tra, xác minh, trình sát, xây dựng cơ sở cung cấp thông tin hoặcbiện pháp khác do cơ quan Quản lý thị trường áp dụng để phát hiện kịp thời các vi phạm

Đại học kinh tế Huế

của tổ chức, cá nhân trong hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trên thị trường vàphục vụ hoạt động kiểm tra, thanh tra chuyên ngành của QLTT.

1.1.4.6 Cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công tác chống gian lận thương mại

Quản lý thị trường là lực lượng chuyên trách được tổ chức từ Trung ương đến địaphương, đến các huyện, có chức năng kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chốngcác vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại ở thị trường trong nước Khốilượng công việc của QLTT là rất lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả chống GLTM Do vậy, việc trang bị các phương tiện hiện đại đòi hỏi phải được chú trọng đầu tưthích đáng và có hiệu quả

Đặc điểm của công tác QLTT là phải quản lý trực tiếp đến từng cơ sở sản xuất kinhdoanh theo nhiều loại mặt hàng khác nhau với số lượng các cơ sở là rất lớn mà theo quyđịnh thì tất cả các hàng hóa phải xuất trình được giấy tờ chứng minh được nguồn gốc xuất

xứ, hàng phải đảm bảo tiêu chuẩn đề ra, nếu là hàng nhập khẩu thì phải có chứng từ nhậpkhẩu hoặc có dán tem kèm theo, hàng hóa bên trong cũng phải được kiểm tra chặt chẽtránh hàng nhái, hàng kém chất lượng Do vậy, nếu làm bằng phương pháp thủ công thì

sẽ cần rất nhiều nhân lực và chi phí cao Mặt khác, sự sai sót, chậm trễ trong việc kiểm tra,kiểm soát cũng có khả năng tạo ra kẽ hở để hàng hóa gian lận tung ra thị trường ảnhhưởng đến nền kinh tế nói chung và các đơn vị sản xuất kinh doanh khác đang cùng hoạtđộng trên thị trường nói riêng, mặt khác việc để hàng kém chất lượng tồn tại cũng là nguy

cơ gây tổn hại đến sức khỏe của người tiêu dùng

1.1.4.7 Sự hợp tác giữa các cơ quan hữu quan trong công tác chống gian lận thương mại

Sự phối hợp với các cơ quan chức năng, nhất là cơ quan Công an, Kiểm sát, hảiquan và một số cơ quan chức năng khác trong việc chống buôn lậu, gian lận thương mại,chống làm hàng giả, chống trốn lậu thuế, chiếm đoạt tiền hoàn thuế, chống buôn bán hoáđơn bất hợp pháp sẽ có tác dụng tốt trong việc phát hiện, xử lý kịp thời những vi phạmpháp luật về GLTM Cơ chế quản lý chống GLTM hiện nay cũng đòi hỏi sự phối kết hợpđặc biệt giữa cơ quan trong việc cung cấp thông tin về các đơn vị sản xuất kinh doanh,cũng như là trong việc kiểm tra chéo chống GLTM Cần phát huy chức năng của các toà

Đại học kinh tế Huế

án hành chính kinh tế trong việc giải quyết các tranh chấp giữa cơ quan quản lý và cácđơn vị sản xuất kinh doanh bảo đảm tính khách quan trong việc thực hiện đầy đủ các quyđịnh về chống GLTM của Chính phủ nước Cộng Hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

1.2 THỰC TIỄN VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI VÀ CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI

1.2.1 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với công tác chống gian lận thương mại tại Việt Nam

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác đấu tranh chống buôn lậu, hànggiả và GLTM trong công cuộc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa hội nhập quốc tế, Ðảng và Nhà nước luôn quan tâm và đã đề ra nhiều chủtrương, chính sách nhằm ngăn chặn, phòng ngừa vấn nạn này Hội nghị lần thứ tư BanChấp hành Trung ương Ðảng khóa VIII (1997) đã nhấn mạnh: “Tǎng cường sự phốihợp giữa các cơ quan chức nǎng, phát huy vai trò của nhân dân để tiến hành có hiệuquả những biện pháp chống buôn lậu trên các tuyến biên giới, vùng biển và trên thịtrường nội địa Ngǎn chặn và xử lý nghiêm mọi hành vi buôn lậu, gian lận thương mạihoặc tiếp tay, bao che cho bọn buôn lậu” Đẩy mạnh hiệu quả công tác đấu tranhchống buôn lậu, sản xuất, buôn bán hàng giả, gian lận thương mại và các vi phạm phápluật khác trong lĩnh vực thương mại có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc tạo lập môitrường phát triển thương mại lành mạnh tại Việt Nam

Để thống nhất tập trung chỉ đạo và đấu tranh có hiệu quả, từng bước ngăn chặn

và đẩy lùi tình trạng buôn lậu, GLTM, ngày 27/8/2001 Thủ tướng Chính phủ đã banhành Quyết định số 127/2001/QĐ-TTg về việc thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia chốngbuôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại (gọi tắt là Ban Chỉ đạo 127 Trung ương).Điều này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong công tác đấu tranh phòng chốngbuôn lậu, hàng giả và GLTM khác

Song song với việc thành lập, kiện toàn các Ban chỉ đạo chống buôn lậu,GLTM, Nhà nước đã ban hành, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhiều văn bản pháp luật

có liên quan như: Luật Thương mại, các Luật về Thuế, Luật Doanh nghiệp, Bộ LuậtHình sự, Luật xử lý vi phạm hành chính, các Nghị định quy định về chế tài xử phạt viphạm hành chính trong các lĩnh vực và ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện

Đại học kinh tế Huế

chi tiết Nhà nước đã từng bước hoàn thiện chính sách quản lý để phát triển nền kinh tếhàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, đã gópphần đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, bảo vệ lợi ích chính đáng củangười sản xuất, người tiêu dùng và lợi ích hợp pháp của thương nhân, góp phần hạnchế tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại.

Bên cạnh đó, Nhà nước điều chỉnh, ban hành một số chính sách như: chính sách

ưu đãi đầu tư, ưu đãi về thuế đối với vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn haychính sách tín dụng cho vay vốn lãi suất thấp ưu tiên nhân dân vùng biên để kích thíchđầu tư sản xuất tạo ra công ăn việc làm cho người lao động ở vùng này nhằm ngănchặn tình trạng tiếp tay cho buôn lậu

Để khuyến khích hoạt động phòng, chống GLTM, nhà nước đã ban hành nhiềuchế độ, chính sách đảm bảo kinh phí cho hoạt động của các lực lượng chống GLTMnhư: Kinh phí đảm bảo cho các hoạt động điều tra, xác minh, bắt giữ, lưu kho bãi, địnhgiá, đấu giá, chi trả cho người cung cấp tin và cũng từng bước sửa đổi, bổ sung chế

độ, chính sách cho phù hợp với tình hình thực tiễn để phần nào hỗ trợ, động viên chocông tác này

1.2.2 Tình hình gian lận thương mại và chống gian lận thương mại tại Việt Nam

Việt Nam là một nước có địa hình phức tạp đồi núi chiếm phần lớn diện tích cảnước, có đường biên giới trên bộ giáp Trung Quốc, Lào, Capuchia và có các cửa khẩutrải dài từ Bắc vào Nam, nơi kiểm soát hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu đặc điểmnày của địa hình là sự kết hợp của sự ra đời của hàng rào thuế quan và hệ thống thuếđối với hoạt động kinh doanh làm cho tình hình gian lận thương mại trong cả nước cónhiều diễn biến phức tạo với nhiều thủ đoạn tinh vi để trốn lậu thuế, tuồn hàng lậu quacửa khẩu chống lại sự kiểm soát của các cơ quan chức năng, buôn bán và kinh doanhhàng giả,…

Ở nước ta trong thời gian gần đây việc gian lận thương mại diễn ra tràn lan nhưmột dịch bệnh kéo dài âm ỉ làm đau đầu các nhà chức trách, nhà quản lý trong việc tìm

ra các giải pháp đặc trị chặn đứng căn bệnh này Trên thực tế nạn gian lận thương mạidiễn ra khắp nơi trên lãnh thổ Việt Nam từ khắp các biên giới phía Bắc đến biên giớiTây Nam, từ các cửa khẩu qua Trung Quốc, Lào, Capuchia đến các cửa khẩu quốc tế,

Đại học kinh tế Huế

từ hoạt động thương mại chính ngạch đến hoạt động tiểu ngạch, từ đường bộ đếnđường biển, đường hàng không, bưu điện, kinh doanh buôn bán nhỏ lẽ,… Chổ nào,lĩnh vực nào, tuyến đường nào, hình thức kinh doanh nào đều có gian lận thương mạicũng là vấn đề nóng bỏng nhức nhối.

Trên các tuyến biên giới phía Bắc, Tây và Tây Nam tình hình buôn lậu và gianlận thương mại diễn ra phức tạp và ngày càng tinh vi khó phát hiện Điều đặc biệtnghiêm trọng là trong khi Việt Nam ngăn chặn thì phía nước ngoài lại khuyến khíchthực chất là họ muốn tiêu thụ hàng hóa tồn kho ứ động của mình

1.2.3 Kinh nghiệm chống gian lận thương mại 1.2.3.1 Kinh nghiệm chống gian lận thương mại tại Việt Nam

Trong tình hình thị trường, kinh tế xã hội thay đổi như hiện nay, để thốngnhất tập trung chỉ đạo và đấu tranh có hiệu quả, từng bước ngăn chặn và đẩy lùitình trạng GLTM, ngày 19/3/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định

số 389/2014/QĐ-TTg về việc thành lập Ban Chỉ đạo 389 quốc gia với nhiệm vụ,quyền hạn, trách nhiệm cũng được xác định rõ ràng hơn trước đây Điều này thể hiện

sự kỳ vọng của Chính phủ vào kết quả hoạt động của Ban chỉ đạo 389 trong thời giantới Dựa trên cơ sở pháp lý mới, để thực hiện tốt nhiệm vụ chống buôn lậu, GLTM,Việt Nam cần tập trung thực hiện một số nội dung cơ bản sau:

Các cấp ủy Đảng từ trung ương đến cơ sở phải thường xuyên quán triệt cán bộ,Đảng viên về nguy hại của buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trên cơ sở đó cóchủ trương, giải pháp cụ thể để kịp thời lãnh đạo công tác phòng chống vấn nạn lớnnày đạt hiệu quả cao nhất Chúng ta phải xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, cấpbách, là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị và việc làm phảiđược triển khai thường xuyên, liên tục, bền bỉ và lâu dài

Thủ trưởng các Bộ, ngành, chính quyền các cấp, lãnh đạo các đơn vị phải chỉđạo quyết liệt, thường xuyên lực lượng chức năng làm tốt công tác điều tra cơ bản,nắm chắc địa bàn, quản lý từng hộ, từng người, từng tuyến biên giới, từng khu vực dân

cư, từng cơ quan, doanh nghiệp để phát hiện những phương thức, thủ đoạn, mặt hàngmới, những tuyến địa bàn, khu vực nhạy cảm, đối tượng thường lợi dụng để buôn lậu,gian lận thương mại và hàng giả, trên cơ sở đó chỉ đạo lực lượng Hải quan, Bộ đội

Đại học kinh tế Huế

Biên phòng, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường, Công an, Cơ quan Thuế chủ động vàphối hợp chặt chẽ xây dựng phương án, biện pháp, kế hoạch phát hiện, ngăn chặn, bắtgiữ có hiệu quả với phương châm phát hiện ngăn chặn từ biên giới, bắt giữ, xử lýquyết liệt trong nội địa, kiên quyết điều tra triệt phá các đường dây, ổ nhóm, xử lýnghiêm, đúng pháp luật những đối tượng chủ mưu, cầm đầu nhằm phòng ngừa răng đe

và tuyên truyền rộng rãi toàn xã hội

Kịp thời ra soát lại mô hình tổ chức các đơn vị chức năng chống buôn lậu, gianlận thương mại và hàng giả, hoàn thiện quy chế, quy trình, thủ tục với tinh thần cảicách hành chính nhưng phải chặt chẽ, cụ thể hóa trách nhiệm của toàn đơn vị, cá nhân;lựa chọn, sắp xếp cán bộ phải đảm bảo đủ năng lực, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chínhtrị Đồng thời trang bị phương tiện, điều kiện làm việc để các đơn vị có thề hoàn thànhtốt nhiệm vụ được giao Thường xuyên giáo dục chính trị, tư tưởng nâng cao tinh thầntrách nhiệm kết hợp phòng và chống các biểu hiện tiêu cực trong cán bộ, chiến sĩ Kịpthời biểu dương, khen thưởng đối với tập thể và cá nhân có thành tích xuất sắc, xử lýnhanh chóng, nghiêm minh theo quy định của pháp luật đối với những cá nhân buônlậu, bảo kê, tiếp tay, dung túng cho các hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại vàhàng giả

Chính quyền các cấp, các cơ quan truyền thông, phối hợp các tổ chức chính trị,

xã hội đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến chính sách, pháp luật cả bề rồng vàchiều sâu về nguy hại và công tác phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại Mặtkhác, cần động viên, khuyến khích người dân phát hiện, tố giác các đường dây, ổnhóm hoạt động, vi phạm pháp luật, kịp thời nghiên cứu đề xuất phương án bảo vệdanh tính, chế độ đãi ngộ vật chất, tinh thần đối với người có công phát hiện, cung cấpthông tin liên quan cho các lực lượng chức năng Quá trình điều tra, bắt giữ, xử lý viphạm, chú ý phát hiện những sơ hở, thiếu sót, bất cập trong quản lý nhà nước, chế độchính sách, pháp luật, để kịp thời chỉnh sửa, bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả công tácchống GLTM thời gian tới

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, xây dựng đường biên giới đoàn kết, hợp tác, hữunghị với các nước láng giềng Tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật đồng

bộ, cụ thể, phù hợp thực tiển, các ngành chức năng cần khuyến khích và tạo điều kiện

Đại học kinh tế Huế

thuận lợi giúp doanh nghiệp xây dựng bảo vệ thương hiệu, nhãn mác, kiểu dáng sảnphẩm, giúp nâng cao sức cạnh trạnh, chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu, thị hiếungười tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, xây dựng chính sách phát triển thương mạimậu dịch khu vực biên giới kết hợp phòng, chống gắn với giải quyết việc làm và cảithiện thu nhập để người dân không tham gia, không tiếp tay cho hoạt động buôn lậu,gian lận thương mại và sản xuất tiêu dùng hàng giả [10, 14].

1.2.3.2 Kinh nghiệm chống gian lận thương mại của một số Chi cục Quản lý thị trường trong nước

- Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh HóaThanh Hóa là địa phương có dân số đông, với 27 huyện, thị xã, thành phố, trong

đó 11 huyện miền núi có 637 xã, phường, thị trấn, hơn 60.000 cơ sở sản xuất kinhdoanh và trên 8.000 doanh nghiệp, nhưng lực lượng QLTT chỉ có 20 đội, lực lượng rấtmỏng so với địa bàn quản lý rộng, đối tượng kinh doanh lớn

Thông tin từ QLTT Thanh Hóa cho biết, tình trạng vận chuyển, tàng trữ, buônbán trái phép hàng cấm, hàng nhập lậu, hàng không đảm bảo VSATTP vẫn còn diễn rahết sức phức tạp Hàng ngoại nhập và hàng sản xuất trong nước cạnh tranh quyết liệt

đã tác động trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng của nhân dântrong tỉnh

Trên tuyến biên giới đường bộ, hoạt động buôn bán, vận chuyển trái phép chất

ma túy diễn ra phức tạp, trong đó có nhiều đối tượng vượt biên sang Lào mua ma túyvận chuyển bằng các đường mòn, vách núi về Việt Nam tiêu thụ Đặc biệt, hoạt độngvận chuyển, sử dụng trái phép vũ khí, vật liệu nổ, pháo các loại trên địa bàn tuyến biêngiới biển vẫn âm thầm diễn ra Các đối tượng móc nối với người dân địa phương tìmcách mua bán, vận chuyển vật liệu nổ vào khu vực biên giới, nhằm mục đích khai thácđánh bắt hải sản trên biển

Trước thực trạng đầy khó khăn, thách thức đó, Chi cục QLTT Thanh Hóa đã nỗlực tìm nhiều biện pháp, bám sát nhiệm vụ chính trị được giao, tăng cường phối hợpvới các lực lượng chức năng khác kiểm tra, kiểm soát thị trường; xử lý nghiêm cáchành vi vi phạm pháp luật về buôn bán hàng cấm, hàng nhập lậu, sản xuất, hàng giả,

Đại học kinh tế Huế

kém chất lượng, vi phạm sở hữu trí tuệ, không đảm bảo an toàn thực phẩm và gian lậnthương mại…

Theo đó, các đội QLTT thường xuyên theo dõi, điều chỉnh kịp thời mức tăng,giảm của các cơ sở sản xuất, kinh doanh để đưa vào sổ, bộ theo dõi quản lý Đồng thời

rà soát, phân loại, tổng hợp danh sách các cơ sở hoạt động sản xuất, kinh doanh theo

25 nhóm hàng quan trọng, thiết yếu vào các file trên máy tính đã được Chi cục thiếtlập, gửi cho các Đội QLTT để phục vụ cho công tác kiểm tra, kiểm soát đạt hiệu quả

Cùng với đó, Chi cục cũng đã thực hiện nghiêm túc, hiệu quả Kế hoạch kiểmtra thường xuyên hàng năm, các kế hoạch kiểm tra chuyên đề, các phương án kiểm tra,kiểm soát Tăng cường bám sát địa bàn, phối hợp điều tra, trinh sát, tiếp nhận thông tin

từ đường dây nóng, phản ánh của các cơ quan thông tin đại chúng, người dân và các tổchức chính trị xã hội, đoàn thể để tổ chức kiểm tra đột xuất theo đúng quy trình, quyđịnh của pháp luật

Để đáp ứng với nhiệm vụ trong tình hình mới, với vai trò là lực lượng nòng cốtchủ đạo trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, xử lý các hành vi vi phạm phápluật, Chi cục QLTT Thanh Hóa sẽ tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng vàBan chỉ đạo 389 tỉnh Thanh Hóa quán triệt và đẩy mạnh đấu tranh chống buôn lậu,gian lận thương mại và hàng giả

Đồng thời, tăng cường tuyên truyền giúp các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, người tiêu dùng nâng cao nhận thức chấp hành pháp luật, qua đó làm tốtcông tác dự báo tình hình để có các biện pháp chỉ đạo, xử lý kịp thời, tăng cường kiểmtra, kiểm soát, xử lý các vụ việc phát sinh, góp phần làm bình ổn, lành mạnh thị trườnghàng hóa, xứng đáng là lực lượng tin cậy chủ đạo trong phòng chống gian lận thươngmại, buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng của tỉnh [12]

Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Khánh HòaKhánh Hòa là một tỉnh duyên hải Nam Trung bộ có bờ biển dài hơn 200km vàgần 200 hòn đảo lớn nhỏ cùng nhiều vịnh biển đẹp như Vân Phong, Nha Trang, CamRanh…cùng nhiều thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa nổi tiếng khác Với những lợithế trên, Khánh Hòa trở thành một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng của khu vựcmiền Trung và cả nước Tuy nhiên, đồng thời với việc đẩy mạnh phát triển du lịch thì

Đại học kinh tế Huế

công tác QLTT trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa, đặc biệt là công tác KTKS và xử lý cáchành vi vi phạm về giá; bình ổn giá hàng hóa, dịch vụ trong các mùa du lịch nhất làcác đợt cao điểm như Lễ, Tết là một đòi hỏi mang tính cấp thiết Trước tình hình này,Chi cục QLTT tỉnh Khánh Hòa đã đề ra một số giải pháp:

Thường xuyên xây dựng và triển khai các kế hoạch KTKS chuyên đề về giánhằm tăng cường công tác quản lý, ngăn chặn và xử lý kiên quyết đối với các trườnghợp lợi dụng sự biến động cung – cầu hàng hóa, dịch vụ trong các đợt cao điểm để épgiá, bán tăng giá quá mức, thu lợi bất chính, gây bất ổn thị trường Đồng thời, chủ trì,phối hợp với các cơ quan chức năng như: Sở Tài chính; Sở Giao thông Vận tải; phòngTài chính; phòng Kinh tế các huyện…thành lập các Đoàn kiểm tra liên ngành triểnkhai nhiệm vụ kiểm tra chấp hành pháp luật về giá như: đăng ký giá; kê khai giá; niêmyết giá và bán theo giá niêm yết đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên địa bàn.Đặc biệt là trong các dịp cao điểm như Lễ, Tết và các sự kiện được tổ chức tại địaphương, thực hiện việc bảo đảm môi trường du lịch lành mạnh, phục vụ tốt cho dukhách, Chi cục QLTT Khánh Hòa chủ động thực hiện việc phối hợp với các ngànhchức năng tổ chức kiểm tra chuyên đề về giá đối với các ngành, nghề kinh doanh dịch

vụ như: du lịch biển; đảo; lưu trú khách sạn; nhà nghỉ; vận chuyển hành khách; ănuống; khách sạn; các tụ điểm giữ xe…

Gắn với nhiệm vụ KTKS, lực lượng QLTT tỉnh Khánh Hòa đã chủ độngthường xuyên phối hợp với Ban Quản lý các chợ trung tâm, UBND các xã, phườngthực hiện tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn pháp luật, tổ chức ký cam kết thực hiệncác quy định pháp luật trong hoạt động thương mại để từng cơ sở kinh doanh nắm bắt

và thực hiện [13]

1.2.3.3 Bài học kinh nghiệm rút ra

Một là, thường xuyên làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận

thức và hiểu biết về tác hại, hậu quả của việc gian lận thương mại đối với nền kinh tế

-xã hội, xác định trách nhiệm của các cá nhân, đơn vị trong công tác chống gian lậnthương mại, phòng ngừa và ngăn chặn tối đa các hành vi vi phạm thị trường

Hai là, chủ động triển khai thực hiện các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát một

cách bài bản, chuyên nghiệp, sát đúng quy định hiện hành và phù hợp thực tiễn

Đại học kinh tế Huế