Quy Chế Pháp Lý Của Các Vùng Biển Và Sự Suy Giảm Các Quyền Tự Do Trên Biển – Helmeet Tuerk

QUY CH PHÁP LÝ C A CÁC VÙNG BI N VÀ S SUY GI M CÁC

QUY N T DO TRÊN BI N

Helmet Tuerk Tóm t t

Nguyên t c t do bi n c đ c khai sinh t đ u th k XVII Thuy t t do bi n c (mare liberum) v n chi m u th và không b thách th c cho đ n t n th k 20

Tr t t bi n c mà b n Công c n m 1958 đ t ra, vì nhi u lỦ do, đã s p đ và

đ c thay th b i các quy đ nh c a Công c Liên H p Qu c v Lu t Bi n 1982

Tr t t hi n nay là s cân b ng khéo léo gi a m t bên là quy n c a qu c gia ven

bi n và bên kia là quy n t do c a t t c các qu c gia khác Quy n t do hàng h i

ti p t c là thành t c b n c a quy n t do trên bi n, tuy nhiên các quy n t do này đang ngày càng suy gi m trong nh ng n m g n đây

Ph n I Gi i thi u

Tr c khi đ c p đ n quy ch pháp lý c a các vùng bi n và s suy gi m các quy n

t do trên bi n, tác gi mu n nêu m t s ý gi i thi u khái quát liên quan đ n ch

đ này

Chúng ta c n nh r ng tr c khi nhân lo i v n ra bi n, quy n t do trên không gian bao la này đã t ng b thách th c b i s th ng tr đ t li n M t s nguyên t c chính c a lu t bi n đ c hình thành t s gi ng co gi a hai tr ng phái đ i l p - sau này còn đ c g i là thuy t "t do bi n c ” (mare liberum) và "ki m soát bi n

c ” (mare clausum) Thuy t "t do bi n c " đ c xây d ng và c ng c vào n m

1609 b i lu t gia n i ti ng g c Hà Lan Hugo Grotius - ng i ch u nh h ng c a các nhà th n h c Tây Ban Nha và có l c t truy n th ng xa x a c a Châu Á v quy n t do không b c n tr c a tàu buôn và th ng m i bi n Thuy t "ki m soát

bi n c " v i quan đi m trái ng c đ c xây d ng b i nhà l p pháp ng i Anh John Selden vào n m 1635 Tr ng phái “t do bi n c ” c a Grotius d n chi m

đ c s ng h c a s đông và tr thành m t nguyên t c c a lu t t p quán qu c t

L i th v n nghiêng v thuy t "t do bi n c " cho đ n t n th k XX khi thuy t này b t đ u b thách th c Nguyên nhân đ n t s nh n th c ngày càng t ng v ngu n tài nguyên kh ng l và ti m n ng kinh t l n lao c a các vùng bi n; lo ng i

v nh ng thi t h i cho ngu n cá ven b do các đoàn đánh b t xa b gây ra và nguy

c ô nhi m c ng nh ch t th i t các tàu v n chuy n hàng hóa đ c h i Ng i ta

d n b c vào m t ti n trình chuy n đ i lu t bi n t cái đ c g i là "lu t l u chuy n" sang "lu t v lãnh th và chi m h u" Tr t t tr c đây c a các vùng bi n,

nh đ c quy đ nh trong b n Công c Geneva n m 1958 và đ c ph n ánh trong

lu t t p quán qu c t , đã s p đ tr c s c ép c a ba nhân t : ti n b khoa h c k thu t, s th t b i c a lu t c trong vi c gi i quy t th a đáng quan ng i c a các

qu c gia ven bi n trong s d ng tài nguyên bi n và s thay đ i c c u c a c ng

đ ng qu c t v i ngày càng nhi u các qu c gia đang phát tri n Lu t bi n hi n đ i

đ c th hi n trong Công c Liên H p Qu c v Lu t Bi n 1982 (UNCLOS)1

, tuy đã ghi nh n nhi u thay đ i đáng k có l i cho các qu c gia ven bi n song v n

c g ng cân b ng khéo léo gi a quy n c a các qu c gia ven bi n và quy n t do

c a t t c các qu c gia khác, vì th không sai khi g i Công c này là m t "b n

Hi n pháp c a các đ i d ng"2

Ph n II Quy ch pháp lý c a các vùng bi n

UNCLOS đ c xây d ng d a trên ba nguyên t c: t do bi n c , ch quy n c a các

qu c gia ven bi n và di s n chung c a nhân lo i Nguyên t c t do bi n c nh m

m c đích đ m b o duy trì các quy n s d ng bi n c a t t c các qu c gia trong các

l nh v c: hàng h i, hàng không, đ t cáp ng m và ng d n, xây d ng đ o nhân t o, đánh b t cá và nghiên c u khoa h c bi n Nguyên t c ch quy n c a các qu c gia ven bi n là c n c cho vi c m r ng quy n tài phán qu c gia ra các vùng bi n Và nguyên t c di s n chung c a nhân lo i nh m thúc đ y các l i ích chung c a loài

ng i cho th h hôm nay và mai sau

UNCLOS 1982 chia không gian bi n thành vùng v i m c đ khác nhau v quy n tài phán qu c gia - n i th y, lãnh h i, vùng n c qu n đ o, vùng ti p giáp lãnh h i, vùng đ c quy n kinh t , th m l c đ a và các vùng bi n n m ngoài quy n tài phán

qu c gia - bao g m bi n c và "Vùng", t c đáy bi n, đ i d ng vùng đ t d i đáy

bi n n m ngoài ranh gi i tài phán qu c gia Nhóm th nh t còn có th chia nh thành các vùng bi n thu c ch quy n qu c gia - bao g m n i th y, lãnh h i và

1 Công c Liên H p Qu c v Lu t Bi n, ngày 10/12/1982, xem t i

www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf , truy c p l n cu i ngày 10/5/2016 Công

c có hi u l c t ngày 16/11/1994

2 Phát bi u c a Ch t ch H i ngh Lu t bi n Qu c t l n th III c a Liên H p Qu c (UNCLOS III) t i th i đi m ký

k t Công c Lu t bi n http://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/koh_english.pdf , truy c p l n

cu i ngày 10/5/2016

vùng n c qu n đ o và các vùng bi n n i qu c gia ven bi n ch đ c h ng quy n

ch quy n và quy n tài phán có gi i h n - bao g m vùng ti p giáp lãnh h i, vùng

đ c quy n kinh t và th m l c đ a

Khi nh c đ n quy ch pháp c a các vùng bi n, câu h i đ u tiên c n gi i quy t là làm sao xác đ nh đ c gi i h n c a chúng Ranh gi i ngoài c a lãnh h i, vùng ti p giáp lãnh h i và vùng đ c quy n kinh t (EEZ) đ u đ c đo t đ ng c s , và vùng n c n m phía trong đ ng c s là n i th y UNCLOS phân bi t gi a

đ ng c s thông th ng và đ ng c s th ng i u 5 quy đ nh r ng, tr khi

đ c quy đ nh khác b i Công c, "đ ng c s thông th ng dùng đ tính chi u

r ng lãnh h i là ng n n c tri u th p nh t d c b bi n nh đ c th hi n trên h i

đ t l l n đã đ c qu c gia ven bi n chính th c công nh n"3

Theo i u 7 – đi u kho n ch y u d a trên phán quy t n m 1951 c a Tòa án Công lý Qu c t (ICJ) trong v Ng tr ng Anh-Na Uy, m t qu c gia ven bi n đ c s d ng đ ng c

s th ng " n i nào b bi n b khoét sâu và l i lõm, ho c n u có m t chu i đ o

n m sát ngay và ch y d c b bi n"4 Ngoài ra, còn có nh ng quy đ nh c th v xác đ nh đ ng c s cho các v nh, c a sông, công trình c ng, bãi lúc chìm lúc n i,

đ o và đá

Tuy nhiên, c ng c n l u Ủ r ng "tuy n các đ ng c s th ng không đ c đi ch ch quá xa h ng chung c a b bi n, và các vùng bi n bên trong các đ ng c s này ph i g n v i đ t li n đ đ n m c đ c đ t d i ch đ n i th y"5

M c dù UNCLOS xem vi c s d ng đ ng c s th ng ch đ c gi i h n trong nh ng hoàn c nh đ a lý b t th ng và ICJ trong v Qatar-Bahrain n m 2001 đã tuyên b

m t cách rõ ràng r ng ph ng pháp đ ng c s th ng phù h p v i Công c

"ph i đ c áp d ng m t cách h n ch "6

, trên th c t nhi u qu c gia đã v đ ng này trên toàn b ho c m t ph n b bi n c a mình H qu th c t c a vi c áp d ng

đ ng c s th ng này là vùng bi n n i qu c gia ven bi n đ c h ng các m c đ khác nhau c a quy n tài phán qu c gia đ c n i r ng ra v h ng bi n c thay vì

ng c l i và vùng bi n n i th y đ c h ng c ng l n h n

3 i u 5, UNCLOS

4 i u 7(1), UNCLOS

5 i u 7(2), UNCLOS

6 V ki n gi a Qatar và Bahrain v Phân đ nh biên gi i trên bi n (Qatar v Bahrain) [2001] ICJ Rep 103, đo n 212

Quy ch pháp lý c a n i th y ch y u đ c d a trên lu t t p quán và đi u c song ch a đ c pháp đi n hóa trong UNCLOS 1982 dù Công c có đ c p đ n vùng bi n này trong m t s đi u kho n i u 8(2) c a UNCLOS quy đ nh r ng quy n qua l i vô h i c ng áp d ng v i các vùng n c tr c đó ch a ph i n i thu ,

nh ng tr thành n i thu khi đ ng c s th ng đ c áp d ng Không nghi ng gì

v vi c qu c gia có ch quy n đ y đ đ i v i n i th y và các qu c gia khác không

có quy n ti n hành các ho t đ ng bi n trong nh ng vùng bi n này tr khi đ c quy

đ nh c th b i lu t t p quán hay đi u c Quan đi m ph bi n hi n nay là lu t t p quán qu c t không cho tàu thuy n n c ngoài quy n t do c p c ng Ngo i tr

m t ngo i l chung là các tàu g p n n s có quy n tránh n n trong c ng ho c trong

n i th y c a n c khác khác nh m b o v m ng s ng con ng i Quy n này đã

đ c ghi nh n trong Th a thu n c a T ch c Nông l ng Qu c t (FAO) n m

2009 v Các bi n pháp c a qu c gia có c ng bi n nh m ng n ch n, c n tr và lo i

b vi c đánh b t cá b t h p pháp, không báo cáo và không theo quy đ nh (IUU)7

và trong Quy đ nh n m 2008 c a Liên minh Châu Âu v vi c đánh b t cá IUU8

Trong

v "ARA Libertad" gi a Argentina và Ghana n m 2012, Tòa án Qu c t v Lu t

Bi n (ITLOS) đã nêu rõ: “tàu chi n ch đ c h ng quy n mi n tr trong n i th y

"trên c s phù h p v i lu t qu c t chung"9

i u 3 c a UNCLOS trao cho các qu c gia ven bi n quy n thi t l p m t vùng lãnh

h i v i chi u r ng t i đa 12 h i lý tính t đ ng c s Trong gi i h n đó, v nguyên t c các qu c gia ven bi n đ c quy n t do th c thi lu t l và quy đ nh

vi c s d ng và khai thác tài nguyên Tuy nhiên các lu t và quy đ nh đó không

đ c áp d ng đ i v i vi c thi t k , xây d ng, v n hành và trang thi t b c a tàu thuy n n c ngoài, tr các tr ng h p phù h p v i các quy t c và tiêu chu n đ c

ch p nh n r ng rãi Quy n "qua l i vô h i" trong lãnh h i - đ c đ nh ngh a là vi c

đi qua "không làm ph ng h i đ n hòa bình, tr t t và an ninh c a qu c gia ven

bi n"10 - t lâu đã đ c hình thành nh m t ph n c a lu t t p quán qu c t và đã

7 Th a thu n v Các bi n pháp c a qu c gia c ng bi n nh m ng n ch n, c n tr và lo i b vi c đánh b t cá b t h p pháp, không báo cáo và không theo quy đ nh (IUU), 25/11/2009, i u 10 Th a thu n này hi n ch a có hi u l c

Xem t i ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/meeting/018/k6339e.pdf , truy c p l n cu i ngày 10/5/2016

8 Quy đ nh s 1005/2008 ngày 29/8/2008 c a Liên minh Châu Âu v vi c Xây d ng c ch c ng đ ng đ ng n ch n,

ki m ch và xóa b đánh b t cá IUU, OJ L286, 29/10/2008, 1

9 V ki n„Ara Libertad‟ gi a Argentina và Ghana Case (Phán quy t v bi n pháp t m th i) [2012], đo n 95

<https://www.itlos.org/fileadmin/itlos/documents/cases/case_no.20/C20_Order_15.12.2012.corr.pdf>

10 UNCLOS, i u 19(1)

đ c nh c l i trong i u 17 c a UNCLOS và đ c áp d ng cho tàu thuy n c a t t

c các qu c gia, dù là có bi n hay không có bi n Tuy nhiên, quy n này không áp

d ng cho ho t đ ng bay

UNCLOS c ng đ ra m t danh sách các ho t đ ng khi mà vi c đi qua, v n ph i nhanh chóng và liên t c, không đ c xem là vô h i Danh sách này bao g m vi c

đe d a ho c s d ng v l c ch ng l i ch quy n, toàn v n lãnh th và đ c l p chính tr c a qu c gia ven bi n; luy n t p ho c di n t p b t k lo i v khí nào; phóng, ti p nh n hay x p lên tàu các ph ng ti n bay ho c các ph ng quân s ; c

ý gây ô nhi m và có h u qu nghiêm tr ng; đánh b t h i s n ho c b t k ho t đ ng nào khác không tr c ti p liên quan đ n vi c đi qua Tàu ng m và các ph ng ti n

đi ng m khác di chuy n trong lãnh h i bu c ph i đi n i và treo c Tuy nhiên, m t

qu c gia ven bi n có th t m th i đình ch vi c th c hi n quy n “qua l i vô h i”

c a tàu thuy n n c ngoài t i các khu v c nh t đ nh trong lãnh h i c a mình, n u

bi n pháp này là c n thi t đ b o đ m an ninh, bao g m c th v khí, nh ng

“không đ c phân bi t đ i x v m t pháp lý hay v m t th c t gi a các tàu thuy n n c ngoài”11

Li u quy n “qua l i vô h i” trong lãnh h i có đ c áp d ng m t cách vô đi u ki n

v i các tàu chi n hay không là v n đ còn gây tranh cãi Quan đi m ph bi n d a theo UNCLOS hi n nay - v n không phân bi t gi a các lo i tàu thuy n - là quy n này có đ c áp d ng cho c tài chi n: tàu chi n có quy n “qua l i vô h i” trong lãnh h i mà không c n ph i thông báo tr c ho c xin phép qu c gia ven bi n Tuy nhiên, m t s l ng l n các qu c gia ven bi n v n đòi h i duy trì yêu c u trên Tuy

v y, trong m i tr ng h p tàu chi n không tuân th các lu t l và quy đ nh c a m t

qu c gia ven bi n liên quan đ n vi c đi qua trong lãnh h i, qu c gia ven bi n có th yêu c u tàu chi n đó r i kh i lãnh h i ngay l p t c

Vi c m r ng ph m vi lãnh h i t 3 h i lý lên 12 h i lỦ đã khi n h n 100 eo bi n

qu c t b đ t d i quy n tài phán qu c gia H qu c a s m r ng này UNCLOS

ph i gi i thi u m t khái ni m m i g i là "quy n quá c nh" nh m duy trì quy n đi

l i trên bi n và trên không không b c n tr đ i v i các eo bi n qu c t b ng cách cho phép các tàu thuy n, máy bay và tàu ng m quá c nh qua, trên và d i các eo

bi n này Tuy nhiên, các tàu và máy bay khi quá c nh ph i tuân th các ngh a v

11 UNCLOS, i u 25 (1)

qu c t v an toàn hàng h i, ki m soát hàng không dân s và các quy đ nh c m v phòng tránh ô nhi m do các tàu thuy n gây ra, đi qua các eo bi n không ch m tr hay d ng l i, tr nh ng tình hu ng nguy c p, không đ c đe d a hay s d ng v

l c ch ng l i ch quy n, toàn v n lãnh th và đ c l p c a các qu c gia eo bi n Trong các l nh v c khác, ngoài vi c quá c nh nhanh chóng này, các eo bi n v n

đ c xem là m t ph n lãnh h i c a qu c gia ven bi n M c dù v y, v n còn nh ng quan đi m khác bi t v thu t ng "các eo bi n dùng cho hàng h i qu c t "12

có ngh a là các eo bi n "có kh n ng" đ c s d ng hay eo bi n đó ph i th c s đã

t ng đ c s d ng ho c đang đ c s d ng cho hàng h i qu c t m i có th áp

d ng quy ch pháp lý c a quy n quá c nh?

Các qu c gia có eo bi n dùng cho hàng h i qu c t có th n đ nh nh ng tuy n

đ ng hàng h i và quy đ nh cách phân chia lu ng giao thông trong eo bi n, sau khi

g i các đ ngh c a mình cho T ch c Hàng h i Qu c t (IMO) đ đ c thông qua,

nh m đ m b o các quy đ nh đó là c n thi t cho vi c l u thông an toàn c a tàu bè Các quy đ nh này ph i phù h p v i các quy đ nh qu c t đ c ch p nh n r ng rãi

đ tránh vi c các qu c gia ven eo bi n áp đ t nh ng đòi h i quá đáng ho c phi lý

đ i v i hàng h i qu c t i u quan tr ng c n l u Ủ đây đó là khác v i quy ch

v quy n qua l i vô h i c a tàu thuy n n c ngoài trong lãnh h i, quy n quá c nh không th b đình ch b i m t qu c gia ven eo bi n Câu h i đ t ra là li u các tàu

n ng l ng h t nhân ho c các tàu mang hàng hóa hay v t li u h t nhân có ph i có ngh a v thông báo tr c khi quá c nh các eo bi n dùng cho hàng h i qu c t không? Nh ng n l c c a qu c gia ven eo bi n nh m h n ch vi c đi qua c a các

lo i tàu nh th đã v p ph i s ph n đ i m nh m c a các qu c gia khác có tàu bè

l u thông trên bi n

Ph n IV c a Công c ch a m t khái ni m m i trong lu t qu c t là “qu c gia

qu n đ o” - m t qu c gia hoàn toàn đ c c u thành b i m t hay nhi u qu n đ o,

t c m t nhóm các đ o g n g i v i nhau v m t đ a lý Các qu c gia qu n đ o đ c phép v đ ng c s th ng qu n đ o n i các đi m ngoài cùng c a các đ o xa nh t,

v i đi u ki n là tuy n c a các đ ng c s này bao l y các đ o chính ng th i,

t l gi a di n tích n c và di n tích đ t ph i gi a 1:1 và 9:1 Vùng n c bên trong các đ o này đ c g i là vùng n c qu n đ o, thu c ch quy n qu c gia Tuy nhiên, các qu c gia qu n đ o có ngh a v ph i tôn tr ng các tuy n cáp ng m hi n

12 UNCLOS, Ph n III

có do các qu c gia khác l p đ t, và tàu thuy n c a t t c các qu c gia đ c h ng quy n qua l i vô h i, tr nh ng khu v c đ c tuyên b là n i th y H n n a, t t c các tàu thuy n và máy bay đ c h ng "quy n đi qua vùng n c qu n đ o", t ng

t nh quy n quá c nh, trong các tuy n hàng h i và hàng không đ c n đ nh b i

qu c gia qu n đ o vì "m c đích quá c nh liên t c, nhanh chóng và không b c n

tr " Vi c n đ nh các tuy n đ ng hàng h i b i các qu c gia qu n đ o này c ng

ph i nh n đ c s ch p thu n c a IMO

Vi c th c thi quy n quá c nh và quy n đi qua vùng n c qu n đ o trên th c ti n

đã làm n y sinh m t s v n đ v di n gi i b i các quy n quá c nh này ph i đ c các tàu và máy bay th c thi "theo ph ng th c bình th ng"13

Trong khi m i

ng i nhìn chung đ u th ng nh t r ng ph ng th c quá c nh "bình th ng" c a tàu ng m là chìm d i m t n c (dù trong m t s hoàn c nh vi c này có th d n

đ n các nguy c m t an toàn), song d ng nh khó xác đ nh đâu là "ph ng th c bình th ng" c a máy bay Ngoài ra, gi a các c ng qu c bi n và các qu c gia

qu n đ o c ng có tranh cãi v nh ng v trí phù h p và quy ch c a các tuy n hàng

h i trong vùng n c qu n đ o Câu h i đ t ra là li u các qu c gia ven bi n và các

qu c gia quá c nh có th th ng nh t đ c v i nhau v vi c "chia s gánh n ng" liên quan đ n các bi n pháp c n thi t đ đ m b o an toàn hàng h i

i u 33 c a UNCLOS quy đ nh v kh n ng c a qu c gia ven bi n tuyên b m t vùng ti p giáp lãnh h i r ng đ n 24 h i lý tính t đ ng c s , thay vì 12 h i lý

nh tr c đây Trong vùng này, qu c gia ven bi n có th thi hành s ki m soát c n thi t nh m ng n ng a hay tr ng tr nh ng vi ph m pháp lu t và quy đ nh v h i quan, thu khóa, nh p c hay y t trên lãnh th hay trong lãnh h i c a mình Tuy nhiên, trong vùng ti p giáp lãnh h i, qu c gia ven bi n không có đ c quy n tài phán nh trong lãnh h i Trên th c t , m t s qu c gia đã kh ng đ nh các quy n trong vùng này bên ngoài nh ng l nh v c đ c quy đ nh trong Công c, c th

nh trong quy n tài phán v an ninh

Vùng đ c quy n kinh t (EEZ) v i ph m vi t i đa là 200 h i lý tính t đ ng c s dùng đ đo chi u r ng lãnh h i, đ c xem là m t trong nh ng c i cách l n nh t

c a UNCLOS 1982, công nh n quy n c a các qu c gia ven bi n đ i v i ngu n tài nguyên trong m t di n tích kho ng 38 tri u h i lý vuông c a đ i d ng Quy ch

13 UNCLOS, i u 39(1)(c) và i u 53(3)

pháp lỦ đ c thù c a vùng EEZ là m t s th a hi p gi a ch quy n c a qu c gia ven

bi n và quy n t do cho t t c các qu c gia khác ây không ph i là vùng ch quy n qu c gia mà là m t vùng mang ch c n ng ch quy n; nó không ph i là m t

ph n lãnh h i hay bi n c và c ng không th g p chung v i vùng bi n nào khác Quy n tài phán c a qu c gia ven bi n c ng nh quy n và quy n t do c a các qu c gia khác đ c đi u ch nh b i các đi u kho n liên quan c a Công c Khi th c thi các quy n và ngh a v c a mình trong vùng EEZ, các qu c gia ven bi n có trách nhi m quan tâm thích đáng đ n quy n và ngh a v c a các qu c gia khác và ng c

l i

Trong vùng EEZ, qu c gia ven bi n, theo i u 56 c a UNCLOS, có quy n ch quy n đ i v i vi c th m dò và khai thác, b o t n và qu n lý t t c các ngu n tài nguyên thiên nhiên trong vùng n c bên trên đáy bi n, đáy bi n và lòng đ t d i đáy bi n, c ng nh đ i v i nh ng ho t đ ng khác nh m th m dò và khai thác vùng này vì m c đích kinh t trong vùng này Ngoài ra, qu c gia ven bi n còn có quy n tài phán trong vi c l p đ t và s d ng các đ o nhân t o, các thi t b và công trình, trong nghiên c u khoa h c bi n, b o v và gi gìn môi tr ng bi n c ng nh các quy n và ngh a v khác do Công c quy đ nh i v i các đ o nhân t o, các thi t

b và công trình, qu c gia ven bi n có đ c quy n và quy n tài phán, bao g m th m quy n đ i v i các lu t và quy đ nh v h i quan, thu khóa, s c kh e, an toàn và

nh p c Khi c n thi t, qu c gia ven bi n có th thi t l p các vùng an toàn quanh các đ o nhân t o, các thi t b và công trình nh ng không v t qua ph m vi 500 mét

C n l u Ủ r ng các đi u kho n c a UNCLOS liên quan đ n bi n c - t i u 88

đ n i u 116 - và các quy t c liên quan khác c a lu t qu c t ti p t c đ c áp

d ng v i EEZ ch ng nào chúng không trái v i Công c T t c các qu c gia, dù

có bi n hay không có bi n, đ u đ c h ng quy n t do hàng h i và hàng không trên bi n c , quy n t do l p đ t cáp ng m, ng d n và các vi c s d ng bi n h p pháp khác liên quan đ n các quy n trên, nh vi c v n hành tàu thuy n, máy bay, các tuy n cáp ng m và ng d n trên c s phù h p v i các đi u kho n khác c a Công c

Các qu c gia ven bi n có hai lo i quy n trong vùng EEZ: quy n ch quy n liên quan tr c ti p đ n tài nguyên và các quy n tài phán liên quan m t thi t đ n vi c

th m dò, khai thác và b o v tài nguyên Vì v y, s không h p pháp n u qu c gia

ven bi n h n ch các quy n t do đi l i trong vùng này, tr khi các quy n đ y c n

tr quy n th m dò, khai thác và b o v tài nguyên c a qu c gia ven bi n C n th y

r ng lu t l c a m t s qu c gia thành viên hi n nay không phù h p v i quy n t

do hàng h i c a tàu bè n c khác trong vùng EEZ; ví d , nhi u qu c gia đòi m

r ng ph m vi áp d ng t t c các lo i n i lu t ra t n gi i h n vùng EEZ

Theo i u 73(1) c a Công c, trong vùng EEZ, qu c gia ven bi n có quy n ti n hành các bi n pháp c n thi t đ đ m b o vi c tuân th lu t pháp và các quy đ nh

mà qu c gia thông qua trên c s phù h p v i Công c Nh ng bi n pháp này có

th bao g m lên tàu, đi u tra, b t gi và ti n hành t t ng Nh đó, đi u kho n này cho phép qu c gia ven bi n d ng và l c soát các tàu cá b tình nghi vi ph m pháp

lu t n c mình v khai thác tài nguyên trong vùng EEZ D ng nh đi u kho n này trao cho các qu c gia ven bi n quy n yêu c u các tàu cá n c ngoài t nh n

di n b n thân và gi i thích Ủ đ nh m i khi đi vào vùng EEZ, ngay c khi tàu cá đ y

ch quá c nh đ đ n đ c ng tr ng ngoài kh i

Công c c ng trao cho qu c gia ven bi n quy n l p pháp và th c thi pháp lu t trong vùng EEZ đ x lý các ho t đ ng x ch t th i, các ô nhi m do tàu bè gây ra

và ô nhi m t các ho t đ ng t i đáy bi n Quy n h n này d n đ n câu h i là trong khi th c hi n ch c n ng c a mình, qu c gia ven bi n đ c phép can thi p vào quy n t do hàng h i đ n m c đ nào? Trong tr ng h p can thi p thì nhi u kh

n ng s x y ra b t đ ng trong vi c v n chuy n các v t ch t đ c h i qua vùng EEZ

Dù sao đi n a, Công c không đ a ra b t c s ch d n nào liên quan đ n các h n

ch đ i v i quy n t do hàng h i d a trên tính ch t hàng hóa c a tàu bè

Các ho t đ ng quân s trong vùng EEZ ti p t c là ch đ tranh cãi trong th c ti n

qu c t V n đ c n b n n m vi c di n gi i các ho t đ ng quân s có thu c nhóm các quy n t do hàng h i, t do hàng không và các quy n s d ng bi n phù h p

v i lu t pháp qu c t khác đ c quy đ nh trong Công c hay không? M t s qu c gia ven bi n cho r ng các qu c gia khác không có quy n ti n hành các ho t đ ng quân s trong ho c trên b u tr i c a vùng EEZ n u không có s đ ng thu n c a

qu c gia ven bi n và tìm cách áp đ t các gi i h n v hàng h i và hàng không đ i

v i vùng EEZ - đi u không đ c các qu c gia khác ch p nh n Quan đi m ng c

l i, hi n nhiên đ n t các c ng qu c bi n, cho r ng quy ch c a vùng EEZ không cho qu c gia ven bi n quy n h n ch các ho t đ ng truy n th ng không liên quan

đ n tài nguyên và các ho t đ ng trên bi n c trong vùng này Theo h , các ho t

đ ng trên bi n c đó bao g m t p tr n, các ho t đ ng bay, di n t p quân s , các

ho t đ ng đi n t vi n thông và không gian, ho t đ ng tình báo và h i giám, thu

th p d li u bi n, thí nghi m và b n th v khí

UNCLOS 1982 đã m r ng h n r t nhi u khái ni m “th m l c đ a” n y sinh t sau

n m 1945 Theo i u 76(1), th m l c đ a đ c gi i thích b i m t đ nh ngh a g m hai ph n: m t m t, cách hi u thông th ng v th m l c đ a đ c áp d ng cho toàn

b rìa l c đ a, bao g m th m, d c và chân d c l c đ a; m t khác, khái ni m th m

l c đ a đ c m r ng đ n 200 h i lý, ngay c n i không có s t n t i c a th m

l c đ a v m t đ a ch t i u 77 kh ng đ nh nh ng quy n ch quy n đ i v i vi c

th m dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên mà qu c gia ven bi n hi n có trong

th m l c đ a Các tài nguyên này đ c xác đ nh là bao g m tài nguyên khoáng s n

và các tài nguyên phi sinh v t đáy bi n, lòng đ t d i đáy bi n cùng các loài sinh

v t g n v i đáy bi n Quy n c a qu c gia ven bi n đ i v i các đ o nhân t o, các công trình và c u trúc trên bi n trong vùng EEZ c ng đ c áp d ng đ i v i vùng

th m l c đ a Khác v i vùng EEZ n i qu c gia ven bi n ph i yêu sách, quy n c a

qu c gia ven bi n trong th m l c đ a là nh ng quy n v n có, không ph thu c vào

vi c chi m đóng hay tuyên b

Quy n c a qu c gia ven bi n đ i v i vùng th m l c đ a không làm nh h ng đ n quy ch pháp lý c a vùng n c phía trên hay vùng tr i bên trên nh ng vùng n c này Khi th c thi các quy n đ y không đ c vi ph m ho c d n t i nh ng can thi p phi lỦ đ n ho t đ ng hàng h i, các quy n t do và các quy n khác c a các qu c gia khác đã đ c Công c quy đ nh Quy n l p đ t cáp ng m và ng d n c a t t c các qu c gia khác ti p t c đ c duy trì trong khu v c này Tuy nhiên, các quy n t

do này luôn đi kèm v i các đi u ki n khi n cho nó tr thành m t “quy n theo quy

đ nh” và do đó khó có th đ c xem là m t quy n t do n a Yêu c u ph i có s

đ ng thu n t phía qu c gia ven bi n trong vi c xác đ nh tuy n l p đ t đ ng ng

d n d ng nh càng nh n m nh th c t là tuy n đ ng ng d n s không đ c l p

đ t n u không có s th ng nh t gi a các bên

Vì quy ch pháp lý c a vùng EEZ c ng đ c áp d ng cho đáy bi n nên s x y ra

ch ng l n v i quy n c a qu c gia ven bi n trong th m l c đ a Vì th , vi c phân

đ nh bi n gi a các qu c gia láng gi ng s t o nên cái g i là “vùng xám” - n i mà các qu c gia đ ng th i có quy n ngang nhau Tòa án Qu c t v Lu t Bi n (ITLOS) đã ch ra trong án l Bangladesh/Myanmar n m 2012 r ng, trong tr ng