ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC XÃ HỘI HỌC NGHỀ NGHIỆP (SOCIOLOGY OF PROFESSION)

+ Về kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng t duy, phân tích các loạihình nghề nghiệp: hình thái tổ chức, phơng thức hoạt động và chức năng xã hội của nghề nghiệp.. Trên cơsở đó ngời học có thể vận

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn

-ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

XÃ HỘI HỌC NGHỀ NGHIỆP

(SOCIOLOGY OF PROFESSION)

BIÊN SOẠN: GVC TS TRƯƠNG AN QUỐC

BỘ MÔN LỊCH SỬ, LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

KHOA XÃ HỘI HỌC

Hà Nội 06-2010

1 Th«ng tin vÒ gi¶ng viªn phô tr¸ch m«n häc

1.1 Gi¶ng viªn:

1.1.1 Hä tªn: Tr¬ng An Quèc

+ Chøc danh: GVC TS Bé m«n LS.LT&PPNC

+ §Þa chØ CQ: 04 8582540; NR: 04.9717724; Mobil:0982326696

+ §Þa chØ email: truonganquoc@yahoo.fr

+ Số tín chỉ: 2 tín chỉ.

+ Môn học tiên quyết: * Xã hội học đại cơng

* Phương phỏp luận và PPNC cụ thể trong XHH + Các môn học kế tiếp:

*

* + Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Nghe giảng lý thuyết : 20

3.1 Mục tiêu chung

+ Nội dung kiến thức: Giảng dạy cho sinh viên các trờng Đại học,Cao đẳng (khối nghành Khoa học xã hội) và các học viên đangcông tác, học tập trong lĩnh vực XHH Truyền thụ cho ngời họcnhững nội dung kiến thức chung và cơ bản về lý thuyếtXhhNn- một chuyên ngành trong hệ thống các Khoa học xã hộihọc

+ Về kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng t duy, phân tích các loạihình nghề nghiệp: hình thái tổ chức, phơng thức hoạt động

và chức năng xã hội của nghề nghiệp Trang bị cho ngời họcmột số nội dung cơ bản về phơng pháp nghiên cứu chung và

các phơng pháp riêng mang tính đặc thù của XhhNn Trên cơ

sở đó ngời học có thể vận dụng một số phơng pháp và kỹnăng cơ bản trong việc thực hành nghiên cứu những ngànhnghề chủ yếu thờng gặp trong xã hội, hớng đến phân tích,lựa chọn cách giải quyết một vấn đề xã hội liên quan đến đờisống nghề nghiệp của cá nhân, nhóm, cộng đồng xã hội

+ Về thái độ ngời học cần đạt đợc: Nhận thức đợc ý nghĩa vàtầm quan trọng của môn học Không ngừng rèn luyện, bồi dỡng,nâng cao trách nhiệm của con ngời cho dù đang ở/thuộc vềbất kể ngành nghề xã hội nào, góp phần xây dựng một chuyênngành xã hội học lấy nghề nghiệp làm trọng tâm, vì sự pháttriển và tiến bộ của mọi ngành nghề trong xã hội

3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học

đối tợng nghiên cứu củaXHHNN.

A.2 Nhớ các chức năng và

B.1 Hiểu về XHHNN với t cách là một khoa học xã hộihọc chuyên ngành

C.1 Phân tích

và lý giải đợc tính khoa học

và tính thực tiễn của XHHNN ( qua việc xác định

đối tợng, các

nhiệm vụ của XHHNN

chức năng và nhiệm vụ của XHHNN )

A.2 Các tiền

đề dẫn đến

sự hình thànhXHHNN trên thế giới và ViệtNam

B.1 Hiểu đợc tác động của từng tiền đề dẫn đến sự ra

đời và phát triển XHHNN trên Thế giới vàViệt Nam

C.1 Phân tích

đợc tính tất yếu và ý nghĩa cơ bảncủa sự hình thành và phát triển của XHHNN

số bộ môn khoa học khác gần với XHHNN

B.1 Hiểu đợc tính đa dạng, tính liên ngành

và tính hệ thống trong khoa học, nói chung, và khoahọc XHNV, nói riêng

C.1 Phân tích

và lý giải đợc nội dung, ý nghĩa của các mối quan hệ

đó, trên cả haiphơng diện: lýluận và thực tiễn

bản (và các ví

dụ minh hoạ) của XHHNN

B1 Hiểu được tầmquan trọng của lý luận và khỏi niệm /tiếp cận chức năng trong quan hệ với XHH núi chung

C.1 Có khả năng vận dụng

đợc lý thuyết

và khái niệm vào một vấn

đề nghiên cứuthực tế

B1 Hiểu được tầmquan trọng của lý luận và khái niệm /tiếp cận tương tác trong quan hệ với XHH nói chung

C1 Có khả năng vận dụng được lý thuyết và khái niệm vào một vấn

đề nghiên cứu thựctế

A2 Nhớ được những đặc tính chủyếu của tri thức nghề nghiệp

B1 Phân biệt rõ được các khái niệm liên quanB2 Hiểu và vận dụng được các khái niệm đó vào tình huống cụ thể

C1 Phân tích đượcvai trò, chức năng của tri thức trong hoạt động nghề nghiệp

B1 Hiểu được ý nghĩa xã hội quan trọng của 3 vấn đề

đó trong thực tiễn

C1 Phân tích đượcnội dung từng vấn đề

C2 Mối quan hệ của chúng

mô tả/phân loại việc làm nghề nghiệp

A2 Nhớ được các

hệ thống phân loại

B1 Nhận thức rõ tầm quan trọng củavấn đề phân loại VLNN

B2 Hiểu được những yêu cầu cơ bản của vấn đề này

C1 Nắm vững 1

số kỹ năng cơ bảnC2 Vận dụng được 1 số kỹ năng phân tích/phân loạiVLNN cho 1 tình huống cụ thể

A2 Nhớ được nội dung chính của mỗi trường hợp

B1 Nêu được những nét chung của 3 NC TrHB2 nêu được sự khác biệt của 3 TH

C1 Khái quát thành 1 vấn đề chung

C2 Nêu ra và vận dụng cho 1 tình huống cụ thể

B1 Hiểu được tầmquan trọng của vấn

đề hội nhập VLNNB2 Hiểu được ý nghĩa của NC TH

C1 Khỏi quỏt thành 1 vấn đề chung

C2 Nờu ra và vận dụng cho 1 tỡnh huống cụ thể

4 Tóm tắt nội dung môn học.

+ Nội dung môn học bao gồm những kiến thức cơ bản về lịch

sử hình thành và phát triển Xã hội học nghề nghiệp trên Thếgiới và Việt Nam Một số lĩnh vực và phạm trù nghiên cứu cơbản của XhhNn cũng đợc giới thiệu nhằm gợi mở những hớngtiếp cận, khả năng t duy, phát huy năng lực ngời học trongnghiên cứu và thực hành nghề nghiệp Môn học cũng giới thiệunhững kiến thức chung về phơng pháp, kỹ năng thực hànhnghiên cứu nghề nghiệp xã hội nhằm thực hiện các chức năngxã hội hớng đến giải quyết các vấn đề xã hội liên quan đến

đời sống của cá nhân, nhóm, cộng đồng xã hội Đây cũngmôn học mà những nội dung kiến thức vẫn mang tính chất

mở kể cả cho ngời dạy và học tiếp tục nghiên cứu, phát hiện,

bổ sung để ngày càng hoàn thiện về nhận thức cũng nh kỹnăng nghề nghiệp xã hội học Nội dung môn học luôn gắn liềnvới nội dung giáo dục, bồi dỡng, nâng cao trách nhiệm của conngời với con ngời, với giai cấp, với dân tộc, sẵn sàng tham gia

có hiệu quả vào sự nghiệp CNH-HĐH đất nớc, vì sự tiến bộ vàcông bằng xã hội

5 Néi dung chi tiÕt m«n häc.

PHẦN I XÃ HỘI HỌC NGHỀ NGHIỆP MỘT BỘ MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI

CHƯƠNG I XHH LÀ MỘT BỘ MÔN KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH

NỘI DUNG 1 Đối tượng và chức năng của XHHNN

11 Khái niệm việc làm, lao động và nghề nghiệp

12 Đối tượng của XHHNN

13 Đóng góp của E Durkheim, M Weber và K Marx

14 Chức năng của XHHNN

NỘI DUNG 2 Mối quan hệ giữa XHHNN với bộ môn/ngành khoa học khác

15 Quan hệ với XHH đại cương, XHH lao động và bộ môn chuyên ngành khác

16 Quan hệ với Tâm lý học, khoa học quản lý

17 Quan hệ với Dân tộc học, Lịch sử và khoa học xã hội khác

CH

ƯƠ NG II SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA XHHNN

NỘI DUNG 3 Sơ lược về sự hình thành và phát triển của XHHNN

21 XHHNN giai đoạn tiền khoa học

22 XHHNN hình thành như một khoa học

23 XHHNN hình thành và phát triển ở Việt Nam

PHẦN II MỘT SỐ LÝ THUYẾT VÀ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

CỦA XÃ HỘI HỌC NGHỀ NGHIỆP

ƯƠ NG III XHHNN TỪ TIẾP CẬN CHỨC NĂNG

NỘI DUNG 4 XhhNn từ tiếp cận “chức năng”

31 Nghề nghiệp theo quan niệm của E Durkheim

311 Mô hình nghề thủ công truyền thống

312 Những chức năng chủ yếu của nghề truyền thống

313 Nghề truyền thống và cộng đồng xã hội

NỘI DUNG 4 XhhNn từ tiếp cận chức năng (tiếp tục)

32 XhhNn: từ E Durkheim đến T Parsons

321 Nghề nghiệp: một mô hình thiết chế trung gian

322 XhhNn của Wilson và Lynn

323 Mô hình “thày thuốc - bệnh nhân” của T Parsons

33 Thuyết cấp tiến và Mácxít (marxian)

CH

ƯƠ NG IV XHHNN TỪ TIẾP CẬN TƯƠNG TÁC

NỘI DUNG 5 XhhNn từ tiếp cận “tương tác”

41 Nghề nghiệp theo quan niệm của E Hughes

411 Một số nghiên cứu cụ thể và những vấn đề được đặt ra

412 Khái niệm hoạt động nghề nghiệp

413 Quan hệ giữa “học (đào tạo)” và “hành” nghề chuyên nghiệp

42 Nghề nghiệp theo quan niệm của M Larson

421 Khái niệm nhóm việc làm-nghề nghiệp

422 Khái niệm dự án nghề nghiệp

43 Nghề nghiệp theo quan niệm của A Strauss

431 Nghiên cứu trường hợp: bệnh viện tâm thần

432 Khái niệm “trật tự thương lượng”

44 Sự bổ sung và những khác biệt từ hai hướng tiếp cận chức năng & tương tác

CHƯƠNG V TRI THỨC NGHỀ NGHIỆP

NỘI DUNG 6

51 Khái niệm chung

511 Cấu trúc của tri thức nghề nghiệp

CH

ƯƠ NG VI DẪN NHẬP

NỘI DUNG 7

61 Nghề nghiệp trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO và hội nhập quốc tế

611 Danh mục việc làm nghề nghiệp

612 Nghề nghiệp và kinh tế tri thức

613 Đào tạo và hội nhập việc làm nghề nghiệp

CH

ƯƠ NG VII PHÂN TÍCH VIỆC LÀM NGHỀ NGHIỆP

NỘI DUNG 8 Phân tích việc làm nghề nghiệp

71 Mô tả và phân loại việc làm nghề nghiệp

711 Xây dựng các công cụ phân tích

712 Xây dựng các cấp độ phân tích

713 Thu thập dữ liệu cho một cấp độ việc làm nghề nghiệp

72 Hệ thống phân loại việc làm nghề nghiệp

721 Hệ thống phân loại ở Việt Nam

722 Hệ thống phân loại quốc tế

723 Phân loại việc làm nghề nghiệp: vấn đề còn để ngỏ

CH

ƯƠ NG VIII TRI THỨC VÀ NGHỀ NGHIỆP HIỆN NAY

NỘI DUNG 9

81 Nghề nghiệp và tri thức

82 Nghiên cứu trường hợp

821 Nghề thủ công truyền thống: khách hàng và chuẩn mực hàng hoá

822 Nghề nuôi cá da trơn: mối quan hệ “ba nhà”

823 Dịch vụ vận tải ô tô chất lượng cao

83 Phát triển tri thức nghề nghiệp

CH

ƯƠ NG IX HỘI NHẬP VIỆC LÀM NGHỀ NGHIỆP

NỘI DUNG 10

91 Khái niệm chung

92 Nghiên cứu trường hợp: người tốt nghiệp đại học

93 Hội nhập VLNN: một vấn đề còn để ngỏ

6 Häc liÖu

61 Học liệu bắt buộc

1 Abbot A (1988), The system of professions An essay on the division of Expert

Labor, Univ of Chicago Press.

2 Batal Ch (2002), Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3 Bilton T và cộng sự (1993), Nhập môn xã hội học, Hà Nội

4 Desmarez P., Stroobants M (1995), Sociologie de l’emploi et des professions,

ULB, Bruxelles

5 Dubar C., Tripier P (1998), Sociologie des professions, Armand Colin, Paris

6 Endruweit G., Trommsdorff G (2002), Từ điển xó hội học, Nxb Thế giới, Hà

Nội

7 McDonald N (1995), The sociology of the professions, Sage, London

8.Trương An Quốc (2007), Bài giảng Xó hội học nghề nghiệp

62 Học liệu tham khảo

9 Ngụ Quý Tựng (2001), Kinh tế tri thức – Xu thế mới của xó hội thế kỷ XXI,

Nxb ĐHQG Hà Nội

10 Viện NCQLKT TW (2000), Nền kinh tế tri thức, Nxb Thống kờ, Hà Nội

11 Vũ Cao Đàm (1999), Nghiờn cứu khoa học-Phương phỏp luận và thực tiễn,

+ Giáo viên bộ môn hớng dẫn sinh viên các địa chỉ để tìm

đọc và mua các tài liệu tham khảo (trớc hết là tạo điều kiện

để sinh viên đọc, sao chụp những tài liệu hiện có trong tủsách của bộ môn )

7 Hình thức tổ chức dạy học.

+ Sử dụng hiệu quả các giáo cụ truyền thống (phấn & bảng)kết hợp sử dụng các phơng tiện hiện đại nh Projecto (bài giảng

đợc soạn trên phần mềm Power Point)

+ Giảng viên phát huy tính tích cực của sinh viên trên lớp, đặcbiệt phát huy vai trò, tính năng động Nhóm, rèn luyện kỹ nănglàm việc theo nhóm

+ Coi trọng việc bồi dỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu, giúpngời học tự tìm kíêm và xử lý thông tin trên các phơng tiệnhiện đại để phục vụ môn học

+ Rèn luyện và phát huy các kỹ năng trình bày một vấn đề xãhội trên lớp, rèn luyện kỹ năng viết báo cáo khoa học

+ Tổ chức lấy ý kiến sinh viên giữa kỳ và cuối kỳ

7.1 Lịch trình chung: 2 tín chỉ

Thực hành Tự học bắt buộcLý

thuyÕt

BµitËp

Th¶oluËnNéi dung

 Cố gắng đảm bảo tính cân đối trong từng chơng.

 Đảm bảo tỉ lệ giữa lý thuyết và thực hành

 Đảm bảo những nguyên tắc trong đào tạo tín chỉ ( giờ tựhọc )

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể cho từng nội dung

NỘI DUNG 1+2, TUẦN 1 (Chơng I)

+ G/thiệu chung về mụn học

Nội dung 1

+ Đối tượng và chức năng của XHHNN+ Đúng gúp của cỏc nhà kinh điển+ Phõn tớch, làm rừ cỏc chức năng

Nội dung 2

+ Quan hệ giữa XHHNN với một số ngành học khỏc

N11 Học liệu 8, Bài 1N12 Học liệu 6, tr 689-696

N21 Học liệu 8, Bài 2N22 Học liệu 7, tr.1-9N23 Học liẹu 5, tr 7-17

Thực

hành

1 Chia (4) nhúm học tập, phõn cụng cv trong nhúm

2 Tự xõy dựng kế hoạch cỏ nhõn, kế hoạch tham gia học tập với nhúm

3 Cõu hỏi ụn tập Ch I

Nghiên cứu đề cơng

và bài giảng môn học

2 Thu thập các nguồn thông tin, t liệu, học liệu phục vụ môn học

Tự học

bắt buộc

KT- ĐG Giao bài tập tuần 1 (BTn1)

NỘI DUNG 3, TUẦN 2 (Ch¬ng iI)

Nội dung 3 (Chương II)

+ Sơ lược về sự hình thành và phát triển của XHHNN+ Chú ý các sự kiện và các mốc thời gian quan trọng+ Nêu được sự hình thành những tiền đề XHHNN ở Việt Nam

KT-ĐG Giao Bài tập tuần 2 và

Nội dung 4 (Chương III)

XhhNn từ tiếp cận “chức năng”

31 Nghề nghiệp theo quan niệm của E Durkheim

311 Mô hình nghề thủ công truyền thống

312 Những chức năng chủ yếu của nghề truyền thống

313 Nghề truyền thống và cộng đồng xã hội

Học liệu 8, Bài 3Học liệu 7: ch 1Học liệu 5: ch 3, tr 49-66;

ch 4, tr 67-92

Thực hành

Tự học

bắt buộc

TiÕp tôc t×m kiÕm tµiliÖu phôc vô m«n häc,chia sÎ th«ng tin trongnhãm

Nội dung 4 (Chương III, tiếp tục)

32 XhhNn: từ E Durkheim đến T Parsons

321 Nghề nghiệp: một mô hình thiết chế trung gian

322 XhhNn của Wilson và Lynn

323 Mô hình “thày thuốc - bệnh nhân” của T Parsons

Học liệu 8, Bài 4Học liệu 7: ch 1Học liệu 5: ch 3, tr 49-66;

ch 4, tr 67-92

33 Thuyết cấp tiến và Mácxít (marxian)

Nội dung 5

Chương IV XhhNn từ tiếp cận “tương tác”

41 Nghề nghiệp theo quan niệm của E Hughes

411 Một số nghiên cứu cụ thể và những vấn đề được đặt ra

Học liệu 8: Bài 6Học liệu 7: ch 2Học liệu 5: ch 5, tr 93-112+ Nhãm th¶o luËn, bæ

412 Khái niệm hoạt động nghề nghiệp

413 Quan hệ giữa “học (đào tạo)” và “hành” nghề chuyênnghiệp

sung nhËn thøc lµm râ néi dung lý thuyÕt vµ c¸c kh¸i niÖm

+ §äc c¸c tµi liÖu tham kh¶o ChuÈn bÞ néi dung tiÕp

207-421 Khái niệm nhóm việc làm-nghề nghiệp

422 Khái niệm dự án nghề nghiệp

224 Học liệu 7: ch 4Học liệu 8: Bài 6Thùc

hµnh

1h TC

1h GĐ

1 Mô tả và phân tích 1 nhóm việc làm nghề nghiệp

2 Mô tả và phân tích 1 dự án nghề nghiệp

Lý thuyết

2h TC

2h GĐ

Thứ

GĐ: 43 Nghề nghiệp theo quan niệm của A Strauss

431 Nghiên cứu trường hợp: bệnh viện tâm thần

432 Khái niệm “trật tự thương lượng”

44 Sự bổ sung và những khác biệt từ hai hướng tiếp cận chứcnăng & tương tác

Học liệu 5: ch 11, tr

207-224 Học liệu 7: ch 4Học liệu 8: Bài 7

Ôn tập, hệ thống hóa kiếnthức đã học theo yêu cầu củagiảng viên

Lý thuyết

2h tín chỉ

2h trên lớp

ThứGĐ:

Nội dung 6

51 Khái niệm chung

511 Cấu trúc của tri thức nghề nghiệp

512 Tri thức ngầm và tri thức mờ

52 Những đặc trưng của tri thức nghề nghiệp

521 Tính xác nhận

Học liệu 8: Bài 9+10Học liệu 7: ch.5Học liệu 10: ch.3, tr 73-99

Lý thuyết

1h tín chỉ

1h trên lớp

ThứGĐ:

Nội dung 7

61 Nghề nghiệp trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO vàhội nhập quốc tế

611 Danh mục việc làm nghề nghiệp

612 Nghề nghiệp và kinh tế tri thức

613 Đào tạo và hội nhập việc làm nghề nghiệp

+ Học liệu 5: ch 7, tr 156

141-+ Học liệu 8: bài 11+ Học liệu 10: ch.2, tr.5-71

NỘI DUNG 8, TUẦN 12 (CHƯƠNG VII)

Nội dung 8 Phân tích việc làm nghề nghiệp

71 Mô tả và phân loại việc làm nghề nghiệp

711 Xây dựng các công cụ phân tích

712 Xây dựng các cấp độ phân tích

713 Thu thập dữ liệu cho một cấp độ việc làm nghề nghiệp

72 Hệ thống phân loại việc làm nghề nghiệp

721 Hệ thống phân loại ở Việt Nam

722 Hệ thống phân loại quốc tế

723 Phân loại việc làm nghề nghiệp: vấn đề còn để ngỏ

+ Học liệu 2, tr 117-120+ Học liệu 5: ch 7, tr 141-156

Nội dung 9

81 Nghề nghiệp và tri thức

82 Nghiên cứu trường hợp

821 Nghề thủ công truyền thống

822 Nghề nuôi cá da trơn: mối quan hệ “ba nhà”

823 Dịch vụ vận tải ô tô chất lượng cao

83 Phát triển tri thức nghề nghiệp

+ Học liệu 8, bài 13+ Học liệu 10: ch.2, tr.5-71+ Một số bài báo và tạp chí liên quan

Nội dung 10

91 Khái niệm chung

92 Nghiên cứu trường hợp: người tốt nghiệp đại học

93 Hội nhập VLNN: một vấn đề còn để ngỏ

+ Học liệu 5: ch 12, tr 245

225-+ Học liệu 8, bài 14+ Một số bài báo và tạp chí liên quan