BÀI GIẢNG Phát hiện & chẩn đoán sớm bệnh ung thư

Khi có một trong những triệu chứng kể trên mà không có một nguyên nhân rõ ràng, kéo dài trên 2 tuần, thì rất có thể là dấu hiệu của một chứng ung thư nào đó.. Ung thư vú7 dấu hiệu ung

TS-BS Võ Văn Xuân

Đặt vấn đề

 Hằng năm, Việt nam có khoảng 150.000 bệnh nhân ung thư mới mắc

 2/3 chẩn đoán giai đoạn III, IV

 Điều trị tốn kém, hiệu quả thấp

 Phát hiện, chẩn đoán sớm, điều trị hiệu quả cao

Vì sao phải phát hiện bệnh sớm?

Ung thư biết sớm trị lành (GS-BS Nguyễn Chấn Hùng, Chủ tịch hội ung thư Việt nam)

7 dấu hiệu cảnh báo ung thư

Hiệp hội Ung thư Mỹ đã đưa ra khuyến cáo về một số cảnh báo khả năng ung thư Để cho dễ nhớ, các nhà khoa học sử dụng các chữ cái ở đầu mỗi dấu hiệu bằng tiếng Anh viết tắt thành từ C-A-U-T-I-O-N (cảnh báo), bao gồm:

C (Change in bowel or bladder habits):    Thay đổi thói

quen đi tiêu, tiểu tiện Có thể hiểu rộng rằng, bạn thay đổi về

số lần đi tiêu tiểu như đi cầu bón, tiêu chảy, tiêu chảy kèm

táo bón xen kẽ, tiểu nhiều lần…

A (A sore that does not heal):    Đau nhức kéo dài không

khỏi Bất kỳ cơn đau nào mang tính mạn tính, tức kéo dài,

hay không rõ nguyên nhân đều là dấu hiệu của một tình trạng sức khỏe cần quan tâm.

7 dấu hiệu cảnh báo ung thư

 U (Unusual bleeding or discharge):    Chảy máu bất

thường, từ bất cứ đường nào như mũi, miệng (ho hay khạc

ra máu), đường tiêu tiểu, âm đạo…

 T (Thickening or lump in the breast, testicles, or  

elsewhere):  Khối u ở bất cứ vị trí nào: vú, tinh hoàn, bụng, các nhóm hạch…

 I (Indigestion or difculty swallowing):    Ăn khó tiêu hay khó nuốt.

7 dấu hiệu cảnh báo ung thư

 O (Obvious change in the size, color, shape, or  

thickness of a wart, mole, or mouth sore):  Thay đổi rõ ràng trong kích thước, màu sắc, hình dạng, hay độ dày của một mụn cóc, nốt ruồi, vết thương hay lở loét trong khoang   miệng.

   N (Nagging cough or hoarseness):    Ho dai dẳng hay khan tiếng kéo dài.

Một số triệu chứng khác

Đau đầu dai dẳng.

Giảm cân không rõ nguyên nhân.

Mất cảm giác ngon miệng.

Đau mạn tính trong xương hoặc bất kỳ vị trí nào trên cơ thể.

Mệt mỏi dai dẳng, buồn nôn, hoặc nôn mửa.

Liên tục sốt nhẹ.

Nhiễm trùng lặp đi lặp lại.

Khi có một trong những triệu chứng kể trên mà không có một

nguyên nhân rõ ràng, kéo dài trên 2 tuần, thì rất có thể là dấu hiệu của một chứng ung thư nào đó Việc chẩn đoán và tầm soát ung thư sẽ giúp bạn phát hiện sớm Cần nhớ rằng, chẩn đoán sớm ung thư là chìa khóa quan trọng quyết định hiệu quả của điều trị.

Ung thư vú

7 dấu hiệu ung thư vú ở phụ nữ:

 Đau tức ở ngực:

– BN cảm thấy mình đau tức ngực, ngay cả những ngày bình

thường, khi tới gần ngày kinh nguyệt thì ngực càng thấy đau hơn nữa, giống như bị sưng vù lên vậy, cảm giác đau khiến

BN không dám chạm vào ngực mình nữa.

 Vú to lên bất thường:

– Vú bạn luôn cương cứng và to lên hơn mức bình thường kể

cả chưa tới ngày kinh nguyệt.

– Kích thước, hình dạng vú méo mó không bình thường.

Ung thư vú

 Núm vú bị tụt vào trong:

– Núm vú bị tụt hẳn vào trong, cứng, dùng tay kéo ra cũng không được, núm vú không cương lên được như bình

thường mà cứ vẫn tụt vào trong như thế.

 Vùng da quanh đầu núm vú thay đổi:

– Vùng da xung quanh đầu núm vú bị co rút da, co rút núm

vú, nhăn nheo.

– Có các hạt nhỏ ở quầng vú xung quanh núm vú.

 Có biểu hiện của viêm da vùng quanh vú:

– Da đỏ, phù dưới dạng da cam.

– Chảy nước.

– Bong da vảy nến.

– Ngứa dị ứng.

Tự khám vú để phát hiện ung thư vú sớm nhất

• Hãy tự khám vú mỗi tháng 1 lần.

• Khám thường xuyên đều đặn kể cả khi đã mãn kinh thì

vẫn nên khám.

• Nên khám vú vào sau kì kinh nguyệt là tốt nhất, vì lúc

đó vú mềm dễ khám hơn, và chuẩn xác hơn.

Ung thư phổi

Khuyến cáo của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), ung thư phổi là một trong những ung thư phổ biến nhất thế giới hiện nay.

1 Ho dai dẳng:

Ho sau một hoặc hai tuần và kéo dài thì nên đi khám Nếu thuộc nhóm hút thuốc hay ho mãn tính, khi có những thay đổi bất thường trong ho như ho thường xuyên, sâu hơn,

kèm theo âm thanh khàn đặc, ra máu hoặc có chất nhầy

nhiều hơn bình thường.

2 Khó thở:  

Nếu bị hụt hơi trong khi làm việc nặng mà trước đó chưa hề xảy ra, thì rất có thể là một triệu chứng của ung thư phổi

Triệu chứng này có thể xảy ra khi các khối u làm thu hẹp

đường thông khí, hoặc gây tắc dịch lỏng bên trong lồng ngực.

Ung thư phổi

3. Đau ngực

Một triệu chứng điển hình của ung thư phổi là đau ngực, nhất

là khi bạn cảm thấy đau sâu trong phổi mỗi khi nhấc một cái gì

đó, khi bạn ho hoặc cười Ngoài ra, dấu hiệu đau dai dẳng

trong ngực mà không hết sau một thời gian dài cũng có thể là một biểu hiện của bệnh ung thư phổi mà bạn cần chú ý.

4.Thở khò khè

Thở khò khè là triệu chứng bất thường, âm thanh huýt sáo, có thể là do bệnh hen suyễn hoặc dị ứng, cũng có thể được xem

là dấu hiệu kết hợp bệnh ung thư phổi.

Nếu thở khò khè dai dẳng, nên đi khám bác sĩ để tìm ra

nguyên nhân cụ thể.

Ung thư phổi

Ung thư phổi

7 Bất thường ở tuyến vú

Dấu hiệu này thường gặp ở nam giới nhiều hơn Đó là tình trạng vùng ngực to lên bất thường do các tế bào bệnh ung

thư kích thích sự tiết nội tiết tố một cách bất thường Tuy

nhiên, chị em cũng không nên bỏ qua điều này vì rất có thể đó

là do các tế bào ung thư phổi hoặc ung thư ở bộ phận khác gây ra.

8 Đau vai

Đau vai có thể xảy ra nếu một khối u phổi phát triển và gây áp lực lên phần trên của phổi và các dây thần kinh ở nách Áp lực này thường sẽ dẫn đến đau nhức, ngứa ran và cảm giác đau ở vai, bên trong cánh tay và bàn tay.

Ung thư phổi

9. Thay đổi giọng nói:

Giọng nói khàn hơn hoặc có những thay đổi bất thường khác Thông thường, khàn tiếng có khi là do nói nhiều, cảm lạnh…, nhưng bị lâu dài không khỏi thì nên đi khám.

10 Nhiễm trùng ngực dai dẳng:  

Như viêm phế quản và viêm phổi mà không khỏi hoặc tái phát.

11 Giảm cân, chán ăn, mệt mỏi và suy nhược:  

Đây là những triệu chứng không đặc biệt, không rõ lý do và tồn tại lâu dài, có thể là triệu chứng của nhiều dạng bệnh, không ngoại trừ ung thư, trong đó có ung thư phổi.

Ung thư phổi

Sinh thiết dưới CLVT

Nội soi sinh thiết xuyên thành

Ung thư vòm mũi họng

UT vòm mũi họng là một  

bệnh ung thư ác tính, tiến

triển nhanh

Ung thư vòm họng liên

quan tới virus EBV, virus

EBV có thể nhiễm vào cơ

thể và tồn tại lâu mà không

gây tác động nào. 

Chẩn đoán sớm UT vòm

mũi họng có thể chữa khỏi

Ung thư vòm mũi họng

 Dấu hiệu sớm của UT vòm mũi họng

Ù tai: Một bên tăng dần

Ngạt tắc mũi: Sau khi xuất hiện khối u ở vòm họng, sẽ có

hiện tượng tắc 1 bên mũi; khi khối u to lên sẽ khiến 2 bên mũi đều bị nghẹt

Đau đầu cùng bên: Khi khối u xâm lấn nền sọ và dây thần

kinh sọ Gây liệt thần kinh sọ dễ bị chẩn đoán nhầm là đau thần kinh

Ung thư vòm mũi họng

Chảy nước mũi một bên và có kèm theo máu: là một

trong những dấu hiệu để chẩn đoán nguy cơ ung thư vòm họng là

 Nổi hạch cổ: Thường gặp hạch góc hàm cùng bên hoặc

Ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung là ung thư phụ nữ thường gặp, đứng

hàng thứ 2 sau ung thư vú

Tại Việt Nam, ước tính cứ 100.000 phụ nữ thì có 20 trường hợp mắc bệnh ung thư cổ tử cung và 11 trường hợp tử vong

Với những tiến bộ của y học hiện đại, bệnh này được chữa khỏi gần 100% các trường hợp nếu bệnh được phát hiện

sớm Tuy nhiên, nếu không được phát hiện sớm, ung thư cổ

tử cung lại rất khó chữa.

Ung thư cổ tử cung

 Nguyên nhân

Human Papiloma Virus (vi rút HPV) là nguyên nhân chính gây bệnh HPV có thể gây loạn sản tế bào niêm mạc cổ tử cung ở giai đoạn sớm, nếu không điều trị tích cực, các tế bào loạn sản sẽ chuyển dạng thành tế bào ác tính

HPV cư trú ở da, niêm mạc, hay dịch nhầy bộ phận sinh dục, từ đó có thể lây truyền từ người này sang người khác thông qua sinh hoạt tình dục.

Ung thư cổ tử cung

 Những người có nguy cơ cao

Phụ nữ quan hệ tình dục với nhiều người đàn ông, những người đó lại quan hệ với nhiều người khác.

Hầu hết gái mại dâm đều nhiễm HPV, là nguồn lây truyền

vi rút rất nguy hiểm cho cộng đồng.

Phụ nữ có quan hệ tình dục sớm, tảo hôn, tái hôn nhiều lần, sinh đẻ nhiều lần, nạo hút thai nhiều lần.

Phụ nữ có quan hệ tình dục sớm khi cổ tử cung chưa thật

sự ổn định sau một đợt sinh đẻ, sảy thai, nạo hút thai, đặt vòng, tháo vòng.

Ung thư cổ tử cung

 Chẩn đoán sớm

Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng

Biểu hiện chủ yếu là ra máu âm đạo bất thường như: ra máu giữa chu kỳ kinh, chảy máu sau khi quan hệ tình dục, chảy máu sau thụt rửa âm đạo, ra máu sau một thời gian mãn kinh.

Một số dấu hiệu khác có thể thấy như: đau bụng vùng tiểu khung, đau trong khi giao hợp, ra nhiều khí hư màu trắng

và hôi…

Ung thư cổ tử cung

 Pap smear

Test PAP là một xét nghiệm rất đơn giản, lấy tế bào bong niêm mạc cổ tử cung, tiến hành nhuộm rồi soi bằng kính hiển vi để tìm các tế bào tổn thương ở các mức độ như bình thường, loạn sản, tiền ung thư, ung thư… Khi test   PAP bình thường, có nghĩa là chưa bị ung thư cổ tử cung   Khi Test PAP bất thường, có thể bị viêm hoặc ung thư

Test PAP có thể âm tính giả nên đề ra khuyến cáo người phụ nữ đã có quan hệ tình dục nên làm Test PAP thời gian đầu 6 tháng đến 1 năm 1 lần Sau 3 năm nếu kếu quả đều

âm tính thì làm Test 2 năm 1 lần cho tới tuồi 60.

Ung thư cổ tử cung

 Soi cổ tử cung

Là một biện pháp được áp dụng để phát hiện sớm ung thư cổ tử cung, được tiến hành khi thấy cổ tử cung có tổn thương bất thường hoặc với những phụ nữ trên 40 tuổi Khi soi sử dụng bằng máy soi có độ phóng đại từ 10-30 lần,

 Sinh thiết cổ tử cung

Sinh thiết là phương tiện sau cùng và cho kết quả chính xác hơn cả, người ta tiến hành bằng cách lấy mô tại nơi soi cổ tử cung có tổn thương nghi ngờ rồi soi qua kính

hiển vi để tìm tế bào ác tính.

Ung thư cổ tử cung

Ung thư đại trực tràng

 Yếu tố nguy cơ gần của ung thư đại trực tràng

Tuổi: 9/10 bệnh nhân bị ung thư đại - trực tràng > 50 tuổi.

Có ung thư đại - trực tràng trước đó: mặc dù đã cắt bỏ hết đoạn ruột bị ung thư nhưng dễ bị ung thư ở vị trí khác

trên đại tràng.

Có tiền sử bị pôlíp đại - trực tràng: vài loại pôlíp làm tăng nguy cơ bị ung thư đại - trực tràng, nhất là pôlíp có kích thước lớn hoặc có nhiều pôlíp.

Ung thư đại trực tràng

 Yếu tố nguy cơ gần của ung thư đại trực tràng

Có tiền sử mắc bệnh đường ruột: hai bệnh Viêm loét đại tràng và bệnh crohn   làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư đại - trực tràng Trong các bệnh này, đại tràng thường bị viêm kéo dài và niêm mạc có thể bị loét.

Tiền sử gia đình: có người thân trong gia đình mắc bệnh ung thư đại - trực tràng, có quan hệ huyết thống gần

Ung thư đại trực tràng

Một số hội chứng bệnh gia đình: Bệnh đa polype gia

Ung thư đại trực tràng

 Triệu chứng của ung thư đại - trực tràng gồm:

Thay đổi về thói quen đi cầu như tiêu chảy, bón kéo dài.

Mắc cầu nhưng sau khi đi xong vẫn còn cảm giác mắc cầu.

Đi cầu ra máu, phân đen.

Đau bụng kéo dài.

Mệt mỏi.

Ung thư đại trực tràng

 XÐt nghiÖm ho¸ m« miÔn dÞch

 XÐt nghiÖm Pocphyrin-Hem: Hemoquant test

Xét nghiệm chỉ điểm khối u: CEA, CA 19.9

Thăm trực tràng bằng tay

Nội soi đại-trực tràng bằng ống mềm

Trân trọng cám ơn