Quản lý hoạt động dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh ở trường trung học cơ sở hà huy tập, hà nội (tt)

Từ những lý do trên, với cương vị là cán bộ quản lý phụ trách tổ Toán, tôi lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh tại trường THCS

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những năm đầu thế kỷ XXI, tình hình kinh tế thế giới phát triển theo

một số xu hướng sau: Xu hướng quốc tế hóa nền kinh tế thế giới; Xu hướng chuyển sang nền kinh tế có cơ sở vật chất kỹ thuật mới về chất, một nền văn minh hậu công nghiệp và nền kinh tế trí tuệ đang hình thành và phát triển; Xu hướng cải tổ và đổi mới nền kinh tế thế giới

Để theo kịp xu hướng phát triển chung của thời đại, Giáo dục Việt Nam trong những năm gần đây đã, đang và không ngừng cải tiến, liên tục đổi mới, hướng tới một nền giáo dục tiến bộ, hiện đại, dần theo kịp nền giáo dục tiên tiến của các nước trong khu vực và trên thế giới

Tuy nhiên, Giáo dục Việt Nam vẫn còn nặng về lý thuyết, chưa thật

sự chú trọng đến thực tiễn; những thế hệ học sinh, sinh viên được trang bị rất tốt về lý thuyết nhưng lại rất hạn chế về thực hành Các em có thể giải quyết được những bài toán khó nhưng lại bỡ ngỡ trước một vấn đề thực tiễn đơn giản Thực tế trong dạy học môn Toán ở bậc Trung học hiện nay cũng có những hạn chế kể trên, đó là những ứng dụng của Toán học vào thực tiễn chưa được quan tâm một cách đúng mức và thường xuyên Giáo viên Toán thường tập trung vào những vấn đề, những bài toán mang đậm tính chất nội bộ toán học mà ít chú ý nhiều đến những nội dung liên môn

và thực tế Vì vậy mà việc phát triển cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các bài toán có nội dung thực tế còn yếu

Từ những lý do trên, với cương vị là cán bộ quản lý phụ trách tổ

Toán, tôi lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh tại trường THCS Hà Huy Tập, Hai Bà Trưng, Hà Nội” để nghiên cứu, làm đề tài Luận văn tốt

nghiệp khóa học Thạc sỹ QLGD tại Học viện Quản lý giáo dục nhằm mục đích nghiên cứu những lí luận về quản lý giáo dục, đánh giá tình hình thực tiễn trong việc quản lý HĐDH môn Toán và từ đó đề ra các biện pháp khả thi và hiệu quả trong quản lý HĐDH môn Toán theo hướng phát triển

năng lực của học sinh , góp phần nâng cao chất lượng môn Toán nói riêng,

chất lượng dạy học nói chung của trường THCS Hà Huy Tập

2 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng của HĐDH môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh, đề xuất một số biện pháp quản lý HĐDH môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học tại trường THCS Hà Huy Tập, Hà Nội

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận có liên quan đến quản lý HĐDH môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh

- Khảo sát thực trạng và đánh giá hoạt động công tác quản lý HĐDH

môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh ở trường THCS Hà Huy Tập, Hà Nội

- Đề xuất các biện pháp quản lý HĐDH môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục tại trường THCS Hà Huy Tập, Hà Nội

- Thực nghiệm một số biện pháp đã được đề xuất

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

4.1 Khách thể nghiên cứu:

Hoạt động dạy - học môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh của trường THCS Hà Huy Tập – Hà Nội

4.2 Đối tượng nghiên cứu:

Công tác quản lý hoạt động dạy - học môn Toán của trường THCS

Hà Huy Tập – Hà Nội

5 Giả thuyết khoa học:

Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý phù hợp và khả thi để quản

lý hoạt động dạy - học môn Toán của trường THCS Hà Huy Tập thì chất lượng dạy học môn Toán của nhà trường sẽ được nâng cao, đáp ứng được yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục Việt Nam

6 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy - học môn Toán

tại trường THCS Hà Huy Tập – Hà Nội

7 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp nghiên cứu lý luận; phương pháp tổng

kết kinh nghiệm; phương pháp điều tra bằng phiếu h i; phương pháp ph ng vấn, đàm thoại; phương pháp quan sát; phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động; phương pháp chuyên gia; phương pháp xử lí số liệu bằng thống

kê toán học

8 Cấu trúc luận văn:

- Phần mở đầu

- Phần nội dung: Gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán

theo hướng phát triển năng lực của học sinh tại trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy - học

môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh tại trường THCS

Hà Huy Tập, Hai Bà Trưng, Hà Nội

Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy - học môn Toán

theo hướng phát triển năng lực của học sinh tại trường THCS Hà Huy Tập, Hai Bà Trưng, Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

- Phần kết luận và khuyến nghị

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Trong thế kỷ XXI, toàn cầu hoá, nền kinh tế tri thức và cách mạng khoa học công nghệ có những tác động lớn làm thay đổi vai trò của nhà quản lý trong trường học nói chung và người hiệu trưởng nói riêng Vai trò của người hiệu trưởng đã có xu hướng chuyển từ nhà quản lý thụ động sang một nhà lãnh đạo và quản lý năng động, thích ứng với mọi sự thay đổi và đòi h i ngày càng cao của xã hội

Đối với môn Toán ở trường phổ thông, đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển năng lực toán học cho học sinh cũng như tăng cường liên

hệ với thực tiễn thông qua dạy học một số chủ đề của chương trình toán phổ thông Điều này chứng t , vấn đề phát triển năng lực toán cho học sinh

và vận dụng kiến thức toán học để giải các bài toán thực tiễn đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Các công trình đó đã nghiên cứu và đưa ra nhiều biện pháp phát triển năng lực toán cho học sinh cũng như đưa ra một hệ thống bài tập có nội dung thực tiễn đưa vào giảng dạy

Từ việc kế thừa các kết quả nghiên cứu đi trước, tác giả đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh,

đề xuất biện pháp hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS Hà Huy Tập quận Hai Bà Trưng, Hà Nội trong bối cảnh hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, biện pháp quản lý

* Các chức năng cơ bản của quản lý

Quản lí vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Thông qua 4 chức năng:

kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo, điều hành) và chức năng kiểm tra;

quản lý có vai trò quyết định hiệu quả của hoạt động và khẳng định mức

độ đạt mục tiêu, kế hoạch đề ra

1.2.1.2 Biện pháp quản lý

Biện pháp quản lý có thể hiểu là tổ hợp các phương pháp, các hình thức tiến hành của chủ thể quản lý nhằm tác động đến đối tượng quản lý để giải quyết những vấn đề cụ thể của chủ thể quản lý, làm cho chủ thể quản

lý vận hành phát triển đạt được mục tiêu mà chủ thể quản lý đã đề ra và phù hợp với quy luật khách quan

1.2.2 Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

và có tính định hướng của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúng đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh

1.2.3 Hoạt động dạy - học, quản lý hoạt động dạy - học

1.2.3.1 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng, đó là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Trong đó dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học Hoạt động dạy và hoạt động học không tách rời nhau, luôn luôn gắn bó hữu cơ, bổ sung, hỗ trợ nhau để cùng phát triển và cùng đạt mục tiêu của dạy học

1.2.3.2 Quản lý hoạt động dạy - học

Quản lý hoạt động dạy học là hệ thống những tác động có mục đích,

có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Quản lý hoạt động dạy học trong trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng bao gồm các nội dung cơ bản là: Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên; quản lý hoạt động học tập của học sinh và quản lý CSVC, PTDH, các điều kiện phục vụ dạy học

1.2.4 Năng lực và năng lực môn Toán

1.2.4.1 Năng lực

Năng lực là nói đến khả năng tiềm ẩn trong một cá thể, một thứ phi

vật chất Song nó thể hiện được qua hành động và đánh giá được nó qua kết quả của hoạt động Thông thường, một người được gọi là có năng lực nếu người đó nắm vững tri thức, kĩ năng, kĩ xảo của một loại hoạt động nào đó và đạt được kết quả tốt hơn, cao hơn so với trình độ trung bình của những người khác cùng tiến hành hoạt động đó trong những điều kiện và hoàn cảnh tương đương

1.2.4.2 Năng lực Toán học

Năng lực Toán học của học sinh phổ thông được hiểu là những năng lực cần có khi học sinh học xong chương trình môn Toán phổ thông Những năng lực này là khả năng phân tích, suy luận, lập luận khái quát hoá, trao đổi thông tin một cách hiệu quả thông qua việc đặt ra, hình thành

và giải quyết vấn đề toán học trong các tình huống, hoàn cảnh khác nhau, khả năng vận dụng tư duy toán học để giải quyết các vấn đề của thực tiễn đáp ứng nhu cầu đời sống hiện tại và tương lai một cách linh hoạt, …

1.3 Khái quát chung về quản lý hoạt động dạy học ở trung học cơ sở

1.3.1 Trường THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.3.1.1 Vị trí của trường trung học trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.3.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học

1.3.1.3 Hiệu trưởng trong trường Trung học cơ sở

1.3.1.4 Giáo viên trong trường Trung học cơ sở

1.3.2 Quản lý hoạt động dạy - học môn Toán ở trường trung học cơ

sở

1.3.2.1 Đặc điểm môn Toán ở trường THCS

a) Vị trí vai trò môn Toán trong nhà trường phổ thông nói chung, trường THCS nói riêng

b) Mục tiêu môn Toán trong nhà trường THCS

c) Chương trình Toán THCS

d) Phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học môn Toán

Nội dung và PPDH theo quan điểm phát triển năng lực

e) Một số hoạt động dạy – học các tình huống điển hình trong môn Toán

f) Yêu cầu về dạy - học môn Toán ở trường THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục

1.3.2.2 Quản lý hoạt động dạy - học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực

a) Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

Hoạt động giảng dạy của thầy là hoạt động chủ đạo trong quá trình dạy học, quản lý hoạt động này bao gồm những nội dung cơ bản là:

- Quản lý việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch công tác

- Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp của giáo viên

- Quản lý việc thực hiện nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực

- Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Quản lý thực hiện quy định hồ sơ chuyên môn của giáo viên

- Quản lý việc sử dụng các phương tiện dạy học Toán

b) Quản lý hoạt động học tập của học sinh

- Quản lý phương pháp học tập của học sinh

- Quản lý việc tổ chức tốt các hoạt động ngoại khoá, hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh

- Quản lý việc phân tích và đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường quản

lý hoạt động học tập của học sinh

c) Quản lý cơ sở vật chất và phương tiện dạy học Toán

- Quản lý trường lớp, phòng học và các trang thiết bị phục vụ dạy học

- Quản lý hoạt động của các phòng học bộ môn, phòng chức năng

- Quản lý đồ dùng, thiết bị dạy học bộ môn

- Quản lý hoạt động thư viện trường học v.v

1.3.2.3 Các yếu tố tác động đến việc quản lý hoạt động dạy - học môn Toán theo hướng phát triển năng lực trong trường THCS

a) Mục tiêu và chương trình môn Toán trung học cơ sở

b) Cán bộ quản lý và độ ngũ giáo viên ở trường THCS

c) Đối tượng dạy học của trường THCS

d) Cơ sở vật chất và phương tiện dạy học Toán

e) Môi trường quản lý hoạt động dạy học Toán

Tiểu kết chương 1

Chương 1 là tổng kết một số cơ sở lí luận về quản lí môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh ở trường THCS Nội dung của chương đã đề cập đến các khái niệm cơ bản liên quan đến QL, QL giáo dục, QL hoạt động dạy học môn Toán và những yếu tố ảnh hưởng đến

QL hoạt động dạy học môn Toán Qua đó luận văn nghiên cứu thực trạng QL hoạt động dạy - học môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh ở trường THCS Hà Huy Tập Và căn cứ vào thực trạng đấy, tác giả đề xuất biện pháp quản lí hoạt động dạy- học môn Toán theo hướng PTNL tại trường THCS Hà Huy Tập

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HÀ HUY TẬP,

QUẬN HAI BÀ TRƯNG, HÀ NỘI

2.1 Khái quát về trường THCS Hà Huy Tập, Hai Bà Trưng, Hà Nội

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Trường THCS Hà Huy Tập nằm trên địa bàn Phường Minh Khai, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội

Tiền thân của trường THCS Hà Huy Tập hiện nay là trường cấp I, II

Hà Huy Tập được thành lập năm 1950 trên địa bàn phường Bạch Mai thuộc quận Hai Bà Trưng Đến năm 1994, trường chuyển về địa điểm mới thuộc phường Minh Khai và được đổi tên thành trường THCS Hà Huy Tập

2.1.2 Cơ cấu tổ chức của trường

2.1.3 Cơ sở vật chất của trường

Trường được xây dựng trên diện tích 7320m2 gồm 1 khu hiệu bộ,

20 phòng học riêng biệt Ngoài ra trường còn có:

- 4 phòng học chức năng theo từng bộ môn , 2 phòng tin học với 63 máy tính phục vụ cho việc học tập của học sinh và việc dạy học áp dụng công nghệ

- 1 thư viện với phòng đọc riêng của giáo viên, học sinh, được mở cửa thường xuyên phục vụ nhu cầu đọc sách, mở rộng kiến thức

2.1.4 Hoạt động dạy và nghiên cứu của giáo viên và hoạt động học của học sinh trong những năm gần đây

2.1.4.1.Hoạt động dạy và nghiên cứu của giáo viên

Bảng 2.1 Trình độ chuyên môn và thành tích của giáo viên trường

THCS Hà Huy Tập từ năm 2013 đến năm 2016

Năm học Tổng số

GV

Trình độ đào tạo

Số GV

có giải dạy giỏi CSTĐ

các cấp

Số SKKN được xếp loại

Đạt chuẩn

( Nguồn: Trường THCS Hà Huy Tập)

2.1.4.2 Hoạt động học của học sinh

Bảng 2.2 Kết quả giáo dục học sinh từ năm 2013 đến năm 2016

Năm học lớp Số Số

HS

Xếp loại đạo đức (%)

Xếp loại học lực

(%)

HS giỏi các cấp

( Nguồn: Trường THCS Hà Huy Tập)

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng dạy học và quản lý dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Hà Huy Tập

Nội dung khảo sát: thực trạng dạy học và quản lý dạy học môn Toán

theo định hướng phát triển năng lực học sinh Cụ thể là:

- Hoạt động dạy của giáo viên: Nhận thức về dạy học phát triển năng lực học sinh; việc thực hiện nội dung chương trình; sử dụng phương pháp

và hình thức tổ chức dạy học; sử dụng phương tiện và thiết bị học tập; kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng PTNL học sinh của giáo viên

- Hoạt động học của học sinh: thực trạng kết quả học tập của học sinh

- Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng PTNL học sinh

Đối tượng khảo sát: Cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

Phương pháp khảo sát: Dùng phiếu khảo sát; ph ng vấn trực tiếp;

quan sát; thống kê toán học

2.3 Thực trạng hoạt động dạy - học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh tại Trường trung học cơ sở Hà Huy Tập, Hai

Bảng 2.3 Thực trạng nhận thức của cán bộ giáo viên về nội dung

cần thực hiện trong dạy học phát triển năng lực

TT Nội dung cần thực hiện

Mức độ Rất quan

trọng

Quan trọng

Không quan trọng

SL % SL % SL %

1 Đổi mới mục tiêu dạy học 8 57.2 5 35.7 1 7.1

2 Đổi mới nội dung dạy học 7 50.0 5 35.7 2 14.3

3 Đổi mới việc thiết kế bài học theo

định hướng PTNL

9 64.3 4 28.6 1 7.1

4 Đổi mới phương pháp và hình thức

tổ chức dạy học theo định hướng

Quan sát thái độ và sự trao đổi của các giáo viên với nhau cho thấy nhiều giáo viên vẫn chưa thực sự tin tưởng vào việc dạy học phát triển

năng lực , họ cảm thấy miễn cưỡng khi phải thực hiện các nhiệm vụ dạy học phát triển năng lực học sinh

2.3.1.2 Thực trạng về hoạt động giảng dạy của giáo viên môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh

a) Thực trạng việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch công tác

100% giáo viên được khảo sát đều khẳng định đã thực hiện đầy đủ nghiêm túc khâu này

b) Thực trạng việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp

Qua khảo sát về việc tự đánh giá của giáo viên và nhận xét của học sinh ở khâu này cho thấy 100% GV đều soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp nhưng chất lượng các bài soạn được đánh giá ở mức khá do chỉ có 75% giáo viên trả lời làm tốt việc thường xuyên cập nhật mới trong bài giảng

Do vậy nhiềugiờ học Toán chưa thực sự phát huy năng lực của học sinh đối với môn học

c) Thực trạng việc thực hiện quy định về hồ sơ chuyên môn

Qua trao đổi trực tiếp cho thấy việc thực hiện nội dung chương trình theo định hướng PTNL còn hạn chế Nhiều giáo viên chưa chủ động giảm những phần học sinh đã biết, làm mất thời gian và giảm hứng thú của học sinh Thực hiện dạy học tích hợp, liên môn, phân hóa còn hạn chế Cũng qua khảo sát ở trên cho thấy, đa số giáo viên dạy Toán vẫn còn mang nặng tâm lý “thi gì dạy nấy” chứ chưa coi trọng mục tiêu dạy học PTNL học sinh

d) Thực trạng việc thực hiện nội dung chương trình

Qua khảo sát việc thực hiện nội dung chương trình theo định hướng PTNL còn hạn chế Nhiều giáo viên chưa chủ động giảm những phần học sinh đã biết, làm mất thời gian và giảm hứng thú của học sinh Thực hiện dạy học tích hợp, liên môn, phân hóa còn hạn chế Cũng qua khảo sát ở trên cho thấy, đa số giáo viên dạy Toán vẫn còn mang nặng tâm lý “thi gì dạy nấy” chứ chưa coi trọng mục tiêu dạy học PTNL học sinh

e) Thực trạng việc sử dụng phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

Qua khảo sát cho thấy, việc sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học phát triển năng lực ở môn Toán còn rất hạn chế Phương pháp dạy học được đa số giáo viên sử dụng là thuyết trình và vấn đáp (trên 70%).Ngoài ra phương pháp dạy học được sử dụng nhiều là phương pháp luyện tập và thực hành vì đó chính là đặc trưng của môn Toán Phương