mới phương pháp dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực họcsinh nói riêng đang trở thành yêu cầu bức thiết của giáo dục phổ thôngnước ta, nhằm tạo ra một nguồn lực phục vụ sự ngh
Trang 1mới phương pháp dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực họcsinh nói riêng đang trở thành yêu cầu bức thiết của giáo dục phổ thôngnước ta, nhằm tạo ra một nguồn lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa nước nhà.
Trong Trường trung học phổ thông thì môn Toán có vai trò, vị trí, ýnghĩa rất quan trọng, nó không chỉ là môn thi bắt buộc trong kỳ thi tốtnghiệp trung học phổ thông quốc gia mà nó còn góp phần vào việc pháttriển nhân cách, năng lực, phẩm chất, khả năng phân tích, khả năng tổnghợp, tính trìu tưởng hóa, tính khái quát hóa, …, rèn luyện cho người họcđức tính cẩn thận, tính kỷ luật, tính phê phán, tính sáng tạo, bồi dưỡng ócthẩm mỹ, …Ngoài ra môn Toán còn là công cụ giúp học các môn họckhác
Ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố
Hà Nội, môn Toán luôn được coi trọng và được quan tâm đặc biệt của bangiám hiệu, từ công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên môn Toán đến công tácđiều hành, kiểm tra, đánh giá việc giảng dạy môn Toán của giáo viên vàviệc học tập môn Toán của học sinh Tuy nhiên, về phía giáo viên, việcgiảng dạy vẫn mang tính truyền thụ kiến thức, ít chú trọng đến phát triển
Trang 2tư duy, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành của người học, chủ yếu vẫn
là chữa và hướng dẫn cho học sinh làm các bài tập theo dạng, theo chuyên
đề nhằm mục đích trang bị cho học sinh những kiến thức phục vụ cho việckiểm tra, thi tốt nghiệp; còn với học sinh thì chưa có sự sáng tạo trong họctập, lười suy nghĩ, không chủ động tiếp nhận kiến thức, khi học thì máymóc làm theo, thậm trí còn học thuộc lòng lời giải; đối với ban giám hiệuthì việc quản lý chủ yếu là dựa vào kế hoạch, sự phân công của tổ, nhómchuyên môn và kết quả kiểm tra thông qua các bài kiểm tra cuối kỳ, cuốinăm và tỷ lệ đỗ vào các trường đại học, cao đẳng Chưa thực sự chú ý đếnviệc phát triển năng lực cho từng đối tượng học sinh
Vì lý do trên, tác giả chọn vấn đề nghiên cứu: “Quản lý hoạt động
dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội”
nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng dạy học mônToán của nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu hoạt động dạy học môn Toán theo hướng pháttriển năng lực học sinh, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy họcmôn Toán theo hướng này ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai
Bà Trưng, thành phố Hà Nội, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy họcmôn Toán của nhà trường và đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáodục trung học phổ thông hiện nay
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực họcsinh trung học phổ thông
Trang 34.2 Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lựchọc sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thànhphố Hà Nội
4 Giả thuyết khoa học
Hiện nay hoạt động dạy học môn Toán ở Trường trung học phổthông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội đã có nhiều đổi mớitích cực nhưng hiệu quả chưa cao Nếu xây dựng và thực hiện được cácbiện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển nănglực của học sinh một cách đồng bộ, có hệ thống thì sẽ góp phần phát triểnnăng lực học tập của học sinh, nâng cao chất lượng hoạt động dạy học mônToán và giáo dục của nhà trường
5 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy họcmôn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổthông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội trong ba năm gần đây
Từ đó, đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theohướng phát triển năng lực học sinh
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận, đặc trưng của hoạt động dạy học mônToán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học phổthông
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học môn Toán theohướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông ĐoànKết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
Trang 4- Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướngphát triển năng lực của học sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết -Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các tài liệu, các công trình khoa học, các văn kiện củaĐảng, các chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước, của ngành giáodục có liên quan đến quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý hoạtđộng dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trườngTHPT
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra bằng phiếu hỏi:
Phương pháp này nhằm mục đích khảo sát các nhóm đối tượng là cán
bộ quản lý và giáo viên Các tài liệu điều tra được sẽ là những thông tinquan trọng cho quá trình nghiên cứu và đề xuất những giải pháp khoa học
- Phương pháp quan sát sư phạm
Nhằm thu thập thông tin qua việc quan sát hoạt động dạy học và quản
lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinhcủa cán bộ quản lý, giáo viên ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết -Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội Xin ý kiến của một số nhà quản lý giáodục có kinh nghiệm, lãnh đạo và chuyên viên, nhằm hiểu rõ thực trạng và
có một số đề xuất biện pháp quản lý phù hợp
- Phương pháp chuyên gia
Thông qua các bảng hỏi các ý kiến chuyên gia, các cán bộ quản lýgiáo dục có nhiều kinh nghiệm để khảo sát thực trạng quản lý hoạt động
Trang 5dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trunghọc phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
Phương pháp này được sử dụng với mục đích đánh giá những mặttích cực và hạn chế của quản lý HĐDH môn Toán theo hướng phát triểnnăng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai BàTrưng, thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý khả thi, phùhợp
7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ
Sử dụng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu, sửdụng phần mềm tin học để biểu đạt các kết quả nghiên cứu như bảngbiểu
8 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo vàphụ lục, nội dung chính luận văn được trình bày trong 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán
theo hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông ĐoànKết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông ĐoànKết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
Trang 6CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Khổng Tử (551- 479 trước công nguyên) với quan điểm dạy học gắnliền với phương pháp dạy học môn Toán hiện nay là: “Dùng cách gợi mở, đi
từ gần tới xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phảitích cực suy nghĩ
Ở Việt Nam, các vấn đề có liên quan đến phương pháp dạy học, đổimới phương pháp dạy học, quản lý hoạt động dạy học cũng rất được quantâm Nhiều tác giả có các công trình nghiên cứu về vấn đề này như: PhạmMinh Hạc, Nguyễn Kỳ, Trần Bá Hoành, Trần Kiều, Nguyễn Hữu Chí,Nguyễn Quốc Chí, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc;…
Trong các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án, nhiềutác giả đã đầu tư nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường, biệnpháp quản lý hoạt động dạy học, biện pháp quản lý hoạt động dạy học mônToán theo hướng phát triển năng lực học sinh Các công trình nghiên cứu
đó đã đạt những thành tựu nhất định về cơ sở lý luận cũng như thực tiễncông tác quản lý nhà trường nói chung, quản lý hoạt động dạy học mônToán theo hướng phát triển năng lực học sinh nói riêng, các tác giả đã đềxuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhàtrường, quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển nănglực học sinh Tiếp thu các kết quả của các công trình nghiên cứu trước đó,tác giả luận văn tiếp tục nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn công tác quản
lý hoạt động dạy học ở trường THPT với mục đích đề xuất một số biện
Trang 7pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lựchọc sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thànhphố Hà Nội nhằm góp phần cải thiện chất luợng giáo dục đào tạo của nhàtrường và của thành phố Hà Nội.
1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
1.2.1 Quản lý
Quản lý là một khái niệm rộng bao gồm nhiều lĩnh vực, trong mỗilĩnh vực khác nhau thì quan niệm về quản lý cũng khác nhau dựa vào mục
đích đạt được trên các lĩnh vực đó Xét một cách tổng quát thì “Quản lý là
sự tác động có chủ đích, phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý thông qua kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để nhằm đạt đến những mục tiêu nhất định”.
1.2.2 Các chức năng cơ bản của quản lý
Qua nghiên cứu lý luận và thực tế công tác quản lý, có thể tóm lượcrằng: Quản lý bao gồm bốn chức năng cơ bản: chức năng kế hoạch hóa,chức năng tổ chức, chức năng lãnh đạo, chỉ đạo và chức năng kiểm trađánh giá
1.2.4 Năng lực học môn Toán của học sinh
Năng lực môn Toán của học sinh được hiểu là khả năng học sinh đápứng được tri thức môn Toán, kỹ năng làm Toán (kỹ năng phân tích đề, kỹnăng tìm ra lời giải hợp lý, kỹ năng trình bày lời giải, kỹ năng liên hệ, liên
Trang 8kết các kiến thức,…), thái độ tình cảm đối với bộ môn Toán thông quanhững năng lực cụ thể như: Năng lực tính toán, năng lực suy luận logíc,năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực tự học, năng lựcsiêu nhận thức (nghĩ về cách suy nghĩ), năng lực vượt khó, năng lực quansát, năng lực tập trung chú ý.
1.2.5 Dạy học phát triển năng lực của học sinh
Dạy học phát triển năng lực của học sinh là quá trình giáo viên tổchức, điều khiển, phân loại học sinh theo trình độ, theo năng lực để hướngdẫn học sinh tiếp nhận những tri thức toán học, những kỹ năng toán họcphù hợp với năng lực của từng học sinh, để sau khi học, mỗi học sinh vậndụng được những tri thức toán học, những kỹ năng toán học đó vào giảiquyết được những bài toán theo yêu cầu đặt ra
1.2.6 Quản lý hoạt động dạy học phát triển năng lực học sinh
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lựchọc sinh là quá trình tác động của người cán bộ quản lý tới hoạt động dạyhọc môn Toán để hoạt động này không chỉ là quá trình truyền thụ tri thứcđơn thuần mà là quá trình tác động để phân loại đối tượng học sinh theonăng lực toán học, nhằm bồi dưỡng những tri thức toán học, những kỹnăng toán học phù hợp với năng lực của từng học sinh
1.3 Nội dung dạy học môn Toán ở trường trung học phổ thông
1.3.1 Mục tiêu giáo dục trung học phổ thông
Mục tiêu giáo dục THPT theo tinh thần đổi mới như sau: “Đối vớigiáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩmchất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướngnghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chútrọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin
Trang 9học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn.Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.
1.3.2 Mục tiêu môn Toán
Mục tiêu của môn Toán là giúp cho học sinh hình thành tính lôgíctrong thế giới khách quan, tính thực tiễn phổ dụng cao và góp phần vàoviệc phát triển nhân cách, năng lực, phẩm chất, khả năng phân tích, khảnăng tổng hợp, tính trìu tưởng hóa, tính khái quát hóa, v.v…, rèn luyện chongười học đức tính cẩn thận, chính xác, tính kỷ luật, tính phê phán, tínhsáng tạo, bồi dưỡng óc thẩm mỹ, v.v…
1.3.3 Chương trình môn Toán
Chương trình môn Toán THPT hiện nay căn cứ vào chương trìnhgiáo dục phổ thông, ban hành kèm theo Quyết định số: 16/2006/QĐBGDĐT ngày 05/5/2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT và hướng dẫn điềuchỉnh nội dung dạy học môn toán, cấp THPT kèm theo Công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm 2011 của Bộ GD&ĐT
1.3.4 Đối tượng học sinh trung học phổ thông
Học sinh THPT đã phát triển rất tốt năng lực tự học, chủ động tiếpnhận kiến thức, có tư duy động lập, có khả năng hoạt động nhóm, có tính
kỷ luật cao, có khả năng phân tích, tổng hợp, khả năng khái quát phát triểnmạnh Đó là những điểm thuận lợi cho việc học tập môn Toán theo hướngphát triển năng lực người học
1.3.5 Một số PPDH theo hướng phát triển theo năng lực học sinh
Một số PPDH theo hướng phát triển năng lực học sinh gồm: dạy họctích hợp, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo dự án, dạy học theo tìnhhuống, dạy học theo phương pháp bàn tay nặn bột, dạy học theo phươngpháp hoạt động nhóm
Trang 101.4 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh
1.4.1 Mục đích quản lý
- Nhằm đảm bảo các yếu tố về mục tiêu, chất lượng dạy học mônToán theo yêu cầu của chương trình môn Toán trung học phổ thông
- Hướng tới phát triển năng lực học Toán cho học sinh THPT
1.4.2 Nội dung quản lý
1.4.2.1 Xây dựng kế hoạch dạy học môn Toán theo hướng phát triểnnăng lực học sinh
1.4.2.2 Tổ chức thực hiện hoạt động dạy học môn Toán theo hướngphát triển năng lực học sinh
1.4.2.3 Chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, hình thức
tổ chức dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh
1.4.2.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn Toán theo hướngphát triển năng lực học sinh
1.4.2.6 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán của giáo viên theohướng phát triển năng lực học sinh
1.4.2.7 Quản lý hoạt động học tập môn Toán của học sinh theohướng phát triển năng lực
1.4.2.8 Quản lý thiết bị dạy học môn Toán theo hướng phát triểnnăng lực học sinh
1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực của học sinh
1.5.1 Yếu tố chủ quan
1.5.1.1 Năng lực của cán bộ quản lý
1.5.1.2 Đội ngũ giáo viên Toán
Trang 111.5.1.3 Trình độ và năng lực học sinh
1.5.1.4 Cơ sở vật chất và phương tiện dạy học môn Toán
1.5.2 Yếu tố khách quan
1.5.2.1 Mục tiêu và nội dung chương trình môn Toán
1.5.2.2 Đối tượng tuyển sinh
1.5.2.3 Môi trường quản lý hoạt động dạy học môn Toán
Đổi mới phương pháp dạy học môn Toán theo hướng phát triển nănglực học sinh không phải là hoạt động từ phía thầy hay trò mà nó phụ thuộcrất nhiều vào tư duy, năng lực lãnh đạo của Hiệu trưởng Người hiệutrưởng có vai trò quan trọng trong việc lập kế hoạch, triển khai thực thi,kiểm tra đánh giá chất lượng hoạt động đổi mới phương pháp dạy học theohướng phát triển năng lực học sinh Những hoạt động chỉ đạo của Hiệutrưởng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đổi mới phương pháp dạy họctheo hướng phát triển năng lực học sinh
Kết luận chương 1
Chương 1, luận văn đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận về quản lýgiáo dục, quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển nănglực học sinh Nội dung của chương đã đề cập đến các khái niệm cơ bảnliên quan đến quản lý, năng lực, năng lực học tập môn Toán của học sinhtrung học phổ thông, dạy học phát triển năng lực, quản lý hoạt động dạyhọc môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh và xây dựng đượcnội dung quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển nănglực học sinh và xác định được các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quản lýhoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh
Trang 12CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐOÀN KẾT – HAI BÀ
TRƯNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Quá trình hình thành và phát triển Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
2.1.1 Khái quát về lịch sử hình thành và cơ sở vật chất của nhà trường 2.1.1 Khái quát về lịch sử hình thành và cơ sở vật chất của nhà trường 2.1.2 Cơ cấu tổ chức, bộ máy
2.1.3 Quy mô phát triển giáo dục nhà trường qua các năm
2.2 Khái quát về hoạt động khảo sát thực trạng
2.2.1 Đối tượng khảo sát
- Nhóm 1: Khảo sát 12 cán bộ quản lý gồm 01 Hiệu trưởng, 02 PhóHiệu trưởng, 09 Tổ trưởng, tổ phó chuyên môn
- Nhóm 2: Khảo sát 66 giáo viên đang giảng dạy tại trường, trong đó:Toán:16, Ngữ văn:10, Tiếng Anh: 8, Vật lí: 5, Hóa học: 4, Sinh học: 5,Lịch sử: 3, Địa lí: 2, Giáo dục công dân: 2, Thể dục: 3, Giáo dục quốcphòng: 2, Tin học: 4, Công nghệ: 2
- Nhóm 3: Khảo sát 100 học sinh thuộc 3 khối lớp 10,11,12, trongđó: Khối 10 khảo sát 30 học sinh (15 nam, 15 nữ), khối 11 khảo sát 30 họcsinh (15 nam, 15 nữ), khối 12 khảo sát 40 học sinh (20 nam, 20 nữ)
2.2.2 Nội dung khảo sát
- Xây dựng phiếu hỏi với cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh vềcác nội dung liên quan đến nhận thức về hoạt động dạy học môn Toán theo