hieu qua ap dung thuy cham trongdieu tri benh mat ngu

pháp điều trị bằng tây y và đông y kết hợp đó là sử dụng phương pháp thủy châm.Tuy nhiên tại bệnh viện cũng chưa có số liệu thống kê khoa học nào để đánh giáhiệu quả của việc kết hợp điề

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ:……… 4

MỤC LỤC 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 6

1.3 Rối loạn giâc ngủ không thực tổn: 10

1.4 Phương pháp tiếp cận mới trong điều trị mất ngủ 11

2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 28

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu: 28

Bệnh nhân có rối loạn giấc ngủ điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu 28

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu: 28

Khoa khám bệnh cấp cứu, Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu 28

2.1.3 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01 năm 2015 đến hết tháng 9 năm 2015 28

2.2 Phương pháp nghiên cứu: 28

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: 28

2.2.2 Phương pháp chọn mẫu: 29

2.2.3 Tiêu chuẩn loại trừ 30

2.2.4 Công cụ nghiên cứu 30

2.3 Kỹ thuật thu thập số liệu 31

2.4 Nội dung thực hiện: 31

2.5 Phương pháp đánh giá: 31

2.6 Phương pháp khống chế sai số 32

2.7 Kỹ thuật phân tích và xử lý số liệu 32

2.8 Đạo đức trong nghiên cứu 32

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32

3.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 33

3.1.1 Phân bố tuổi, giới trong mẫu nghiên cứu 33

3.1.2 Đặc điểm lâm sàng rối loạn giấc ngủ ở mẫu nghiên cứu Bảng6: Lâm sàng của mẫu nghiên cứu 34

3.2 Đánh giá hiệu quả điều trị của các nhóm sau 3 tháng điều trị 34

Chương 4: BÀN LUẬN 36

4.1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu: 36

4.2 Đặc điểm lâm sàng của các nhóm nghiên cứu: 37

4.3 Đánh giá hiệu quả điều trị giữa các nhóm nghiên cứu: 38

Chương 5: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 42

5.1 Kết luận: 42

5.1.1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu: 42

5.1.2 Đặc điểm lâm sàng của các nhóm nghiên cứu 43

5.1.3 Đánh giá hiệu quả điều trị giữa các nhóm nghiên cứu 43

5.2 Kiến nghị 44

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐẶT VẤN ĐỀ

Mất ngủ là một triệu chứng không đặc hiệu trong chẩn đoán các bệnh lýtâm thần nhưng nó có giá trị trong việc theo dõi và đánh giá trong việc điều trị -quản lý các bệnh nhân, nó là một phần quan trọng trong quan hệ thầy thuốc -bệnh nhân, tạo được sự tin tưởng ở điều trị nơi bệnh nhân Trong tâm thần họccộng đồng mất ngủ là một dấu hiệu quan trọng để tiếp cận cộng đồng, một “cánhcửa” để định hướng và góp phần phát hiện sớm các khó khăn về tâm lý - tâm thần

và thúc đẩy bệnh nhân đến tư vấn ở mạng lưới sức khỏe tâm thần.Trong hìnhtượng sức khỏe của người dân, việc ngủ đầy đủ là một trong các biểu hiện chotình trạng thoải mái về sức khỏe và chất lượng cuộc sống, thậm chí ở một số bộphận dân chúng mất ngủ được coi như “căn nguyên” gây ra một số bệnh tâm thần

và quan niệm các thuốc hướng tâm thần là “thuốc ngủ” gây khó khăn trong quản

lý lâu dài các bệnh nhân tâm thần [3]

Mất ngủ là khi có một trong số các biểu hiện sau: Khó vào hay khó duy trìgiấc ngủ, dậy quá sớm, ngủ dậy vẫn cảm thấy mệt Nếu mất ngủ thoáng qua sẽgây trạng thái buồn ngủ, vẻ mặt kém linh hoạt Mất ngủ kéo dài sẽ gây mệt mỏi,trầm cảm, dễ cáu gắt, giảm tập trung chú ý Mất ngủ thoáng qua hay kéo dài cũngđều ảnh hưởng đến khả năng làm việc, học tập, dễ gây tai nạn khi lái xe, vận hànhmáy móc Suy nhược thần kinh (SNTK) là một tên gọi chung cho các biểu hiệnrối loạn thần kinh khi chưa đủ tiêu chuẩn để chẩn đoán (có trong bảng phân loạibệnh tâm thần của tổ chức Sức khoẻ thế giới).Những trạng thái bệnh trên nếukhông chữa trị sẽ dẫn đến sức khoẻ kém, thậm chí kiệt sức, bất an, lo lắng chocuộc sống bản thân và gia đình Các rối loạn khác dễ dẫn đến nghiện rượu vànghiện các thuốc an thần do tự điều trị… Cuối cùng bệnh nhân có nguy cơ mấtkhả năng lao động và tình trạng này lại làm nặng thêm các diễn tiến trên [6]

Theo thống kê của Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu thì hàngnăm có đến trên 78% bệnh nhân đến khám bệnh điều trị ngoại trú có liên quanđến rối loạn giấc ngủ liên quan đến stress, rối loạn thực tổn khác…Trong quátrình điều trị rối loạn giấc ngủ ở những bệnh nhân này, chúng tôi sử dụng phương

pháp điều trị bằng tây y và đông y kết hợp đó là sử dụng phương pháp thủy châm.Tuy nhiên tại bệnh viện cũng chưa có số liệu thống kê khoa học nào để đánh giáhiệu quả của việc kết hợp điều trị cho người bệnh, vì vậy chúng tôi tiến hành thựchiện đề tài “Đánh giá hiệu quả phương pháp thủy châm trong điều trị rối loạn giấcngủ bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu”nhằm hướng tới các mục tiêu sau:

- Mô tả đặc điểm lâm sàng của rối loạn giấc ngủ của bệnh nhân điều trịngoại trú

- Đánh giá hiệu quả của việc kết hợp sử dụng phương pháp thủy châmtrong điều trị rối loạn giấc ngủ bệnh nhân điều trị ngoại trú

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Các khái niệm và sinh lý học giấc ngủ.

1.1.1 Các khái niệm

Khái niệm về giấc ngủ: Giấc ngủ là tình trạng nghỉ ngơi tự nhiên theo chu

kỳ của thể xác và tâm thần Trong tình trạng này người ta thường nhắm mắt vàmất ý thức một phần hay hoàn toàn do đó sẽ giảm các vận động và phản ứng đốivới các kích thích bên ngoài [3]

Khó ngủ: Được xác định theo quan điểm của các nhà lâm sàng là kéo dài

>30 phút từ lúc lên giường để ngủ mà không ngủ được Loại rối loạn này thường

do những nguyên nhân như: Cá nhân không đủ độ mệt để ngủ như đi ngủ quásớm hoặc ngủ quá muộn, do ảnh hưởng của các rối loạn như căng thẳng, lo âu; sửdụng các chất kích thích như cà phê, chè, rượu v.v hoặc các bệnh thực thể tồntại gây mất ngủ như đau, ưu năng tuyến giáp trạng, v.v

Nhiều người khó ngủ còn do những nguyên nhân như đang ngủ bị kích thích phảitỉnh giấc (ví dụ cần đi tiểu có thể do uống thuốc lợi tiểu) hoặc các yếu tố tâm lýnhư lo âu, trầm cảm Sử dụng các thuốc như các loại Corticoide, Thyroxine, lợitiểu Và nhiều thuốc điều trị tăng huyết áp khác nhau cũng như các chất kích thíchnhư cà phê, chè, rượu.[11]

Ngủ nhiều: Thuật ngữ này để chỉ những người có rối loạn về giấc ngủ, và

thường ngủ nhiều về ban ngày Đôi khi gây buồn ngủ khi ở trạng thái mệt mỏiban ngày Tuổi càng cao thì tần số càng tăng đặc biệt sau khi ăn hoặc khi uốngrượu Một số bệnh cũng có thể gây ngủ nhiều như tổn thương khu trú ở thân não(cầu não, cuống não ), tràn dịch não, các bệnh thoái hoá thần kinh, loạn dưỡng

cơ, viêm não và màng não, động kinh, bệnh não do rối loạn ngộ độc và chuyểnhoá như sử dụng các thuốc an thần kinh, thuốc kháng histamin, thuốc điều trị tănghuyết áp, thuốc chữa Parkison, suy gan, suy thận, bệnh phổi kèm tăng CO2 máu.Các bệnh tâm thần như trầm cảm kèm ngủ nhiều, nghiện rượu Các bệnh củatuyến nội tiết[11]

Khái niệm về giấc mơ: Giấc mơ là một khái niệm liên quan đến trạng thái

tâm lý thường đi kèm với tình trạng động mắt nhanh (REM Sleep) Giấc mơ thựcchất có thể là "thiên đường" dẫn tới trạng thái mất ý thức theo quan niệm của cácnhà điều trị tâm lý học, nhưng không có bằng chứng rõ ràng thể hiện các biểutượng chung nhất về giấc mơ (ví dụ con rắn sẽ là biểu tượng cho dương vật) vàgiấc mơ không thể dự đoán cho tương lai Giấc mơ cũng có thể là biểu hiệnnhững gì từ vỏ não mới (Neocortex) để tạo nên những cảm giác cần thiết hiếmhoi mà những tín hiệu nhận được xuất phát từ các trung tâm của vỏ não cao cấpđang hoạt động Về mặt tâm thần, giấc mơ không phải chỉ duy nhất xảy ra tronggiai đoạn ngủ có động mắt nhanh mà nó có thể xảy ra ở các giai đoạn khác củagiấc ngủ Giấc mơ trong sáng (Lucid dream) là giấc mơ trong đó người nằm mơđang trong tình trạng động mắt nhanh, nhưng cũng biết rằng giấc mơ cũng chỉ làgiấc mơ thôi và thậm chí có một số người có thể tự kiểm soát được giấc mơ [11]

Khái niệm về cơn ác mộng: Ác mộng thường xảy ra một cách mạnh mẽ

và thường cảm thấy căng thẳng và sự căng thẳng ngày càng tăng lên trong giaiđoạn giấc ngủ có động mắt nhanh Theo thống kê trên thế giới hầu hết nhữngngười khỏe mạnh bình thường có từ 1 đến 2 cơn ác mộng trong mỗi năm Mặc dù

có một số ít người có thể có ác mộng nhiều hơn Cơn ác mộng có xu hướng giảm

về tần số khi tuổi càng cao, nhưng lại có thể tăng lên do các stress ở bất cứ tuổinào Cơn ác mộng cần phải phân biệt với cơn hoảng hốt ban đêm, cơn này thườnghay xảy ra trong giai đoạn giấc ngủ không có động mắt nhanh [11]

kỳ phải đủ dài Một giấc ngủ đêm bình thường có nhiều chu kỳ và mỗi chu kỳgồm hai giai đoạn lớn, thường được gọi là giấc ngủ chuyển động mắt nhanh hoặc

mơ (REM) và giấc ngủ không mơ (nonREM) Có thể biết một người đang tronggiấc ngủ REM khi nhãn cầu của người đó chuyển động nhanh [5]

Giấc ngủ (nonREM) được chia làm bốn giai đoạn nhỏ Sau khi đặt lưngnằm xuống, bạn từ từ đi vào giai đoạn một—thiu thiu ngủ Lúc này các cơ giãn

ra, sóng não nhanh và không đều Khi xảy ra lần đầu, giai đoạn này thường kéodài từ 30 giây đến 7 phút

Khi bước vào giai đoạn hai—ngủ thật, sóng não có biên độ lớn hơn, bạn cóthể thấy những hình ảnh và ý tưởng rời rạc nhưng không ý thức cũng như khôngthấy những việc xung quanh, cho dù mắt bạn có đang mở đi chăng nữa Giai đoạnnày chiếm 20 % tổng số thời gian ngủ)

Kế đến là giai đoạn ba và bốn—ngủ sâu hơn và sâu nhất, còn được gọi làgiấc ngủ delta Trong hai giai đoạn này (thường chiếm 50 % tổng số thời gianngủ), sóng não chậm và có biên độ lớn, bạn khó tỉnh giấc vì phần lớn máu trong

cơ thể đều dồn về các cơ Đây là lúc cơ thể tái tạo tế bào và tự phục hồi, và cũngchính trong giai đoạn giấc ngủ delta này, cơ thể của trẻ em phát triển Cần lưu ýrằng nếu không trải qua giai đoạn ngủ sâu delta thì một người, dù nhỏ hay lớn, sẽ

dễ bị mệt mỏi, lừ đừ hoặc thậm chí buồn bã vào ngày hôm sau[5]

Mỗi chu kỳ kết thúc với giai đoạn giấc ngủ REM có tính chất hoàn toànkhác Trong giai đoạn này (thường xảy ra sau mỗi 90 phút), máu dồn về não nhiềuhơn và sóng não đồ hầu như giống với khi bạn thức Tuy nhiên, cơ bắp bạn khôngthể cử động được, có lẽ để bạn khỏi hành động theo giấc mơ, nhằm tránh làm tổnthương chính mình và người khác.Giai đoạn REM, hoặc mơ, xảy ra mỗi lần mỗidài thêm và rất quan trọng đối với sức khỏe tâm thần Giống như máy vi tính, nãosàng lọc các thông tin trong bộ nhớ tạm, xóa bớt dữ liệu không quan trọng và lưulại những gì cần nhớ lâu Giai đoạn REM nếu diễn ra không đều đặn theo chu kỳ

và không đủ dài thường gây rối loạn cảm xúc Chẳng hạn, những người mất ngủ

có giấc ngủ REM ngắn hơn mức trung bình thường bị rơi vào vòng luẩn quẩn mất

ngủ lo lắng mất ngủ, khiến họ ngày càng hoang mang, lo sợ Những người bịthiếu ngủ trầm trọng sẽ bị giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, diễn đạt, phântích và sáng tạo.

Điều gì khiến cơ thể buồn ngủ: Dường như có nhiều yếu tố phối hợp tạonên chu kỳ thứcngủ Một trong các yếu tố đó là hóa chất trong não Một khối tếbào thần kinh trong não dường như cũng ảnh hưởng đến chu kỳ này Chiếc “đồnghồ” này nằm gần nơi hai dây thần kinh thị giác giao nhau Chính vì vậy mà lượngánh sáng cũng có ảnh hưởng đến cảm giác buồn ngủ Ánh sáng khiến bạn tỉnhgiấc, còn bóng tối có tác dụng ru ngủ.Một yếu tố nữa là thân nhiệt Khi thân nhiệtlên đến mức cao nhất-thường vào khoảng giữa buổi sáng và giữa buổi tối-là lúcbạn tỉnh táo nhất Thân nhiệt càng thấp, bạn càng cảm thấy buồn ngủ Tuy nhiêntheo các nhà nghiên cứu, mỗi người có chu kỳ thứcngủ khác nhau [5]

1.2 Tầm quan trọng của giấc ngủ:

Giấc ngủ có vai trò rất quan trọng là giúp cơ thể nghỉ ngơi và phục hồinăng lượng Giấc ngủ có chất lượng khi đáp ứng một số yêu cầu cơ bản sau: đủgiờ, đủ sâu, cảm thấy khoẻ khoắn khi thức dậy Các khảo sát cho thấy thời gianngủ giảm dần theo tuổi, thí dụ như bé mới sinh ngủ tới 17 giờ mỗi ngày, trẻ lớnngủ từ 9 - 10 giờ mỗi đêm, người trưởng thành ngủ từ 7-8 giờ mỗi đêm, riêngngười cao tuổi thường ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm Theo các nhà khoa học để đi vàogiấc ngủ, cơ thể chúng ta có một cơ chế điều hoà hết sức tinh vi và chặt chẽ baogồm sự kết hợp và tác động qua lại lẫn nhau của các yếu tố sau [9]:

-Yếu tố thần kinh trung ương: Với sự tham gia điều hoà và chỉ huy của hệ thốngcấu tạo lưới ở thân não đặc biệt vùng dưới đồi và đồi thị

-Yếu tố thể dịch: Dưới sự phát động của hệ thần kinh trung ương các tuyến nộitiết và não bộ tiết ra các nội tiết tố, hoóc môn, chất trung gian dẫn truyền thầnkinh có tính chất gây ngủ phong toả ức chế toàn bộ vỏ não

- Yếu tố tâm lý, tâm thần: Trạng thái tinh thần thư thái yên tĩnh, nghỉ ngơi , không

bị kích thích, nhiệt độ và ánh sáng thích hợp…

1.3 Rối loạn giâc ngủ không thực tổn:

Ở đây chúng tôi đề cập đến loại mất ngủ mà không có nguyên nhân thựcthể nào được tìm thấy nhưng nguyên nhân tâm lý và cảm xúc là yếu tố nổi bật.Theo phân loại quốc tế bệnh tật lần thứ 10 (ICD –10) nhóm này bao gồm:

- Rối loạn giấc ngủ: biến đổi về số lượng, chất lượng và thời gian ngủ do cácnguyên nhân cảm xúc bao gồm mất ngủ, ngủ nhiều và rối loạn nhịp thức ngủ

- Giấc ngủ thất thường: có sự kiện bất thường xảy ra trong lúc ngủ như trẻ conquấy khóc, mê sảng, mê mộng hoặc người lớn trong khi ngủ có miên hành, hoảng

sợ, ác mộng [8]

F51.0: Mất ngủ không thực tổn

F51.1: Ngủ nhiều không thực tổn

F51.2: Rối loạn nhịp thức ngủ không thực tổn

F51.3: Đi trong lúc ngủ (chứng miên hành)

F51.4: Hoảng sợ khi ngủ (hoảng sợ ban đêm)

F51.5: Ác mộng

F51.8: Các rối loạn giấc ngủ không thực tổn khác

F51.9: Rối loạn giấc ngủ không thực tổn, không biệt định

Nguyên tắcđiều trị rối loạn giấc ngủ [10]

-Trước hết phải tìm nguyên nhân của các rối loạn giấc ngủ Từ đó tìm biện phápgiải quyết nguyên nhân

-Áp dụng vệ sinh tâm lý giấc ngủ

-Tạo thói quen thức ngủ đúng giờ

-Tránh dùng thuốc và các chất có thể kích thích thần kinh trung ương

-Tránh các căng thẳng tâm lý

-Chế độ làm việc, nghỉ ngơi, luyện tập hợp lý, hài hoà tránh quá mức

-Trước khi đi ngủ dùng các phương pháp gây êm dịu cổ truyền như: bấm huyệt,xoa bóp, tắm nước ấm…Áp dụng các liệu pháp tâm lý (có sự hỗ trợ của các nhàtâm lý, thầy thuốc) như là thư giãn, luyện tập, âm nhạc,…

-Sử dụng các thuốc ngủ: Đây là biện pháp cuối cùng khi các phương pháp trên

không có hiệu quả Sử dụng thuốc ngủ phải có sự chỉ định của thầy thuốc Không

nên tự ý dùng thuốc ngủ vì có thể có tác dụng phụ hoặc lệ thuộc (nghiện) đặcbiệtlà các thuốc hướng thần Hiện nay có nhiều thuốc được sử dụng để cải thiệngiấc ngủ

lexomil…

• Các thuốc chống trầm cảm có tác dụng gây ngủ: amitriptylin, sertraline,fluvoxamine, remeron…

rối loạn giấc ngủ một cách tốt nhất, thầy thuốc phải chọn được một thuốc ngủthích hợp với tình trạng của từng người bệnh

Thuốc ngủ lý tưởng cải thiện giấc ngủ phải đạt được các tiêu chuẩn sau

-Khởi đầu tốt và duy trì tốt giác ngủ

-Hiệu lực dài hạn mà không bị nhờn thuốc

-Phạm vi điều trị rộng và không gây ngộ độc quá liều

-Cải thiện chất lượng giấc ngủ, ngày hôm sau phải khoẻ khoắn và không mất tậptrung

-Thiết lập và duy trì giấc ngủ như bình thường

-Không gây khó chịu và tác dụng phụ khác

-Không gây tương tác với các thuốc và chất khác

-Không gây tình trạng lệ thuộc thuốc (nghiện), có thể bỏ và cắt giảm được

1.4 Phương pháp tiếp cận mới trong điều trị mất ngủ

Một số người bị mất ngủ cần phải uống thuốc ngủ đều đặn mới duy trìđược giấc ngủ, nhưng đa số người mất ngủ đến khám bác sỹ không phải tối nàocũng mất ngủ Do đó trong nhiều trường hợp nên dùng thuốc gián đoạn và chỉuống thuốc khi người bệnh thấy cần thiết [10].Nguyên tắc này cho phép điềuchỉnh việc điều trị phù hợp với từng người bệnh và ngăn ngừa tình trạng dùng

thuốc ngủ liên tục hay dài hạn không cần thiết có thể dẫn đến nghiện, lệ thuộc đặcbiệt các thuốc ngủ dòng hướng thần Benzodiazepine (Seduxen, Rivotril…) Trongmọi trường hợp điều trị mất ngủ kết hợp với cố gắng của bản thân, các biện pháp

y học dân tộc cổ truyền khác (tập yoga, tập thiền) để giảm tối đa việc dùng thuốc

- là lời khuyên của thầy thuốc dành cho những người bị mất ngủ

1.5 Đặc điểm của rối loạn giấc ngủ

1.5.1 Mất ngủ thoáng qua và ngắn hạn

Thật ra thì cho đến nay vẫn chưa có một cuộc điều tra cơ bản nghiên cứuchuyên biệt các rối loạn giấc ngủ thoáng qua và ngắn hạn, các dữ liệu chủ yếudựa trên các khảo sát tổng quát với các đối tượng có than phiền mất ngủ Thí dụnhư vào 1975 Karacan, Thornby và Williams nghiên cứu trên 2347 cư dân nội thịcủa Houston (Hoa Kỳ) thấy rằng có 25,4% than phiền vì thỉnh thoảng bị rối loạngiấc ngủ và 6% thường xuyên

Một nghiên cứu sâu rộng hơn trên mẫu đại diện cho dân số Hoa Kỳ trong

độ tuổi 18-79 của Méllinger, Balter, Uhlenhuthn vào 1985 cho thấy có 35% thỉnhthoảng bị mất ngủ trong vòng 1 năm nay và 17% nói rằng tình trạng mất ngủ của

họ là nghiêm trọng

Một nghiên cứu đoàn hệ của Angst, Vollrath, Koch và Dobbler - Mikola(Thụy Sĩ) được công bố vào năm 1989 với 591 người được theo dõi từ lúc 20 - 21tuổi đến năm 27 - 28 tuổi tại tổng Zurich (Thụy Sĩ) với 3 nhóm mất ngủ: mất ngủkéo dài trên 2 tuần, mất ngủ ngắn dưới 2 tuần và mất ngủ ngắn dưới 2 tuần nhưngtái phát hàng tháng Qua theo dõi ta thấy nhóm mất ngủ kéo dài có khuynh hướnggia tăng nhẹ theo tuổi, thí dụ như ở độ tuổi 21 có 8% nam và 12% nữ thì lên 28tuổi là 10% nam và 16% nữ Nhóm mất ngủ ngắn thì hằng định với 17% nam,20% nữ ở 21 tuổi và 18% nam, 19% nữ ở 28 tuổi Nhóm mất ngủ ngắn tái phát thìgiảm nhẹ với 22% nam và 19% nữ ở 21 tuổi và 17% nam 13% nữ ở 28 Điều đặcbiệt trong nghiên cứu là các đối tượng dù mất ngủ ngắn luôn có chỉ số lo âu, trầmcảm, ám ảnh cưỡng chế, tâm thể cao hơn nhóm chứng

1.5.2.Mất ngủ kéo dài

Căn nguyên thực thể luôn được xem xét hàng đầu Tạm chia 2 nhóm:

- Nhóm căn nguyên thần kinh với chấn thương sọ não, các bệnh lý thoái hóa(Parkinson, sa sút tâm thần, xơ cứng rải rác, Creutzfedt-Jakob…), bệnh lý mạchmáu não… và nhóm căn nguyên cơ thể khá đa dạng với bệnh lý tim mạch, hôhấp, tiêu hóa, thận, khớp, nội tiết, chuyển hóa [4]

- Nhóm tâm thần kinh luôn là nhóm chiếm tỷ lệ cao nhất, ước tính từ 30-80% cáctrường hợp mất ngủ kéo dài theo Vollrath (Thụy Sĩ 1989) Touchon (Pháp 1991)Déalberto (Pháp 1992) Trong nghiên cứu trên 461 bệnh nhân tới khám vì mấtngủ của Garma (Pháp 1993) đã thống kê được là 59,4% có các rối loạn tâm lý tâmthần được chia ra các nhóm sau: rối loạn khí sắc 23,9%, tâm thần phân liệt 4,3%,rối loạn lo âu (lo âu lan tỏa, ám ảnh) 25,6%; các rối loạn khác 6,6% [4].Ở TP.HồChí Minh các công trình điều tra về mất ngủ chuyên biệt chưa được thực hiện,chúng ta chỉ có các dữ liệu về mất ngủ thông qua các khảo sát các loại bệnh tâmthần, thí dụ cuộc điều tra trên bệnh nhân đa khoa bị trầm cảm năm 2001 cho thấycon số là 72% bị mất ngủ, 91,4% ở bệnh nhân rối loạn stress sau sang chấn trongcuộc điều tra năm 2001[6]

1.6 Thủy châm, khái niệm và phương pháp.

Thủy châm là phương pháp tiêm vào huyệt các thuốc tây y có chỉ định tiêmbắp nhằm mục đích chữa bệnh Với hai tác dụng của thủy châm là vừa phát huytác dụng lên hệ kinh lạc của dung dịch thuốc, vừa phát huy tác dụng dược lý củathuốc

phương pháp châm cứu truyền thống được kế thừa một cách có chọn lọc, cácphương pháp mới đã được nghiên cứu phát triển mạnh mẽ như điện châm, thủychâm, laser châm(đưa năng lượng ánh sáng qua da và được hấp thụ vào mô, nólàm nóng lên các mạch máu tại chỗ, gia tăng lưu thông máu làm giảm đaucác cơ vận động và khớp, các điểm đau, và cơ cứng cứng, thư giãn cơ bắp vàgiảm co thắt cơ, giảm đau và cứng khớp liên quan với viêm khớp), từ châm…Phương pháp thủy châm đã được nghiên cứu phát triển từ những năm 1971 từ

phòng nghiên cứu thủy châm của Hội Đông y Việt Nam do cố lương y Đặng VănCáp và bác sỹ Nguyễn Tài Thu, Bác sỹ Nguyễn Năng An…thực hiện.

Đến nay phương pháp thủy châm đã được nghiên cứu phát triển, phổ cập

sử dụng rộng rãi ở Việt Nam Công trình nghiên cứu tác dụng giảm đau của điệnchâm và thủy châm trong điều trị một số chứng đau như đau sau phẫu thuật, đau

do K vòm giai đoạn cuối, đau lưng, đau dạ dày- tá tràng do PGS.TS Nghiêm HữuThành là chủ nhiệm đề tài khoa học cấp nhà nước đã nghiệm thu năm 2010, làmột công trình khoa học chứng minh tính khoa học khách quan tính năng tácdụng điều trị của phương pháp thủy châm

1.6.1 Điều trị thủy châm dùng thuốc

Châm cứu, phương pháp trị liệu hiệu quả cho bệnh mất ngủ

Mất ngủ là căn bệnh phổ biến trong cuộc sống hiện đại ngày nay Nếutrước kia, mất ngủ chỉ thường gặp ở những người già thì giờ đây số lượng ngườitrẻ tuổi mắc chứng mất ngủ ngày càng tăng Một trong những phương pháp điềutrị bệnh mất ngủ được mọi người quan tâm và đem lại hiệu quả cao hiện nay làdùng biện pháp thủy châm

Các nhà khoa học đã nghiên cứu và chứng minh rằng những cây kim thực

sự có công dụng thần kì trong việc điều trị các bệnh như đau đầu, mất ngủ, suynhược thần kinh, suy nhược cơ thể, đau lưng cấp,… Bởi châm cứu lập lại cânbằng âm dương, điều hòa hoạt động của hệ kinh lạc, làm giảm đau, phục hồi chứcnăng vận động, điều hòa khí huyết, điều hoà nội tiết tố trong cơ thể Cũng chính

vì lý do đó, mà châm cứu được coi là phương pháp chữa bệnh an toàn, đơn giản,

ít tốn kém, phù hợp với mọi lức tuổi, điều trị được nhiều loại bệnh (trong đó cóbệnh nan y, mãn tính) hiệu quả cao hiện nay

Ưu điểm nổi trội của chữa bệnh bằng phương pháp châm cứu là không yêucầu bệnh nhân phải nhập viên, phương pháp châm cứu có thể chữa trị cho bệnhnhân ở bất kỳ nơi nào từ bệnh viện đông y, trạm xá, phòng y tế, nhà bệnh nhân,…Mặc dù phải điều trị trong một thời gian dài nhưng mỗi lần trị liệu chỉ thực hiệnkhoảng 30 phút - 60 phút, thao tác nhanh đơn giản, không cần trang bị nhiều Đối

với những bệnh nhân có bệnh nhưng do hệ miễn dịch kém hoặc dị ứng với thuốcthì châm cứu sẽ rất hữu hiệu giúp bệnh nhân chống lại bệnh tật.

Ngoài ra, một thành tích không thể không nói đến của châm cứu là phươngpháp phương pháp châm tê đã giúp cho các bác sĩ gây mê giảm hoặc thay thếhoàn toàn lượng thuốc mê, thuốc tê trong phẫu thuật cho những người già yếukhông đủ sức khỏe chịu đựng lượng thuốc mê lớn

Theo Y học cổ truyền, nguyên nhân chung gây ra bệnh mất ngủ là do ương khí không giao hòa được với âm khí” nên tạng Tâm không “tàng đượcthần” Sách cổ nói“Vì âm hư nên mắt không nhắm được” Âm ở đây là nói đếnchức năng của ba tạng là Can, Tỳ, Thận.Trong điều trị bệnh mất ngủ, các bác sỹ

“D-sẽ đánh giá các dấu hiệu của mất ngủ liên quan như: tần suất mất ngủ, tình trạngthể chất và tinh thần, nhịp tim, lưỡi, chế độ ăn uống và lối sống,… Theo đó châmcứu sẽ tập trung vào các điểm phản ứng trên cơ thể Cụ thể là:

Châm cứu hỗ trợ điều trị bệnh Mất ngủ hiệu quả

- Bổ 4 huyệt chủ yếu là: Tam âm giao, Chương môn, Thái xung, Thái khê

- Tả nhóm huyệt an thần: Bách hội , Thượng tinh, Nội quan, Thần môn, An miên.+ Nếu do Tâm huyết hư: Bổ nội quan, Thần môn, Tâm du, Cách du, Huyết hải,Thái xung, Trung đô

+ Nếu do Tâm – Tỳ khuy tổn: Bổ Tam âm giao, Thái bạch, Nội quan, Tâm du,Cách du, Túc tam lý

+ Nếu do Tâm - Thận bất giao: Bổ Tam âm giao, Quan nguyên, Khí hải, Thận du,Thái khê

+ Nếu do Can huyết hư: Bổ can du, Cách du, Tam âm giao, Huyết hải, Thái xung.+ Nếu do Thận âm hư – Can, Đởm hoả vượng: Bổ Tam âm giao, Quan nguyên,Khí hải, Thận du Tả Bách hội, Thái xung, Khâu khư

+ Nếu do Vỵ khí không điều hoà: Tả Thiên đột, Trung quản, Thiên khu Bổ Tam

âm giao, Túc tam lý, Thái bạch, Nội quan, Tỳ du, Vỵ du Châm cứu các huyệttrên giúp kích thích sản xuất ra các hormon có ích và emdorphin (giúp giảm đau

tự nhiên) và làm dịu hệ thống thần kinh trung ương Ngoài ra Châm cứu tác độnglên các huyệt đạo của cơ thể còn giúp làm ấm và thả lỏng cơ bắp.

Bên cạnh đó, trong phương pháp châm cứu, các lương y cũng sẽ sử dụngphép thủy châm: châm lên các vùng có nhiều cơ như: Thận du, Túc tam lý, Phongtrì, Khúc trì, kết hợp dùng các vitamin nhóm B và các thuốc có tác dụng dinhdưỡng và bảo vệ tế bào thần kinh, đồng thời kết hợp với xoa bóp bấm huyệt tácđộng cơ học trực tiếp lên các điểm cảm thụ về xúc giác của da, cơ và hệ thầnkinh Làm thay đổi về tuần hoàn, về thần kinh – thể dịch từ đó có những ảnhhưởng tích cực đến tiến triển của bệnh

Châm cứu chữa trị bệnh mất ngủ hầu hết có hiệu quả trong mọi trường hợp.Nếu các bạn cảm thấy trong người có các dấu hiệu của mất ngủ, căng thẳng, mệtmỏi, thì có thể tìm đến biện pháp châm cứu này và đã chữa khỏi cho hàng ngànbệnh nhân mắc các bệnh Thần kinh, trong đó có bệnh Mất ngủ bằng các phươngpháp y học cổ truyền như bắt mạch, châm cứu, xoa bóp và bào chế các bài thuốc

từ các loại thảo dược quý trong tự nhiên

1.6.2 Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với ngành y tế Việt Nam.

Người cho rằng: “Y học phải dựa trên nguyên tắc khoa học, dân tộc, đại

chúng Ông cha ta ngày trước có nhiều kinh nghiệm quý báu về cách chữa bệnh bằng thuốc ta, thuốc bắc Ðể mở rộng phạm vi y học, các cô, các chú cũng nên chú trọng nghiên cứu và phối hợp thuốc Ðông và thuốc Tây” (Thư gửi Hội nghị

cán bộ y tế, ngày 27/2/1955) Theo Bác, “Thuốc tây chữa được nhiều bệnh,nhưng cũng có bệnh chữa không được mà thuốc ta chữa được; thuốc ta chữa đượcnhiều bệnh, nhưng cũng có bệnh chữa không được mà thuốc tây chữa được Bênnào cũng có cái ưu điểm, hai cái ưu điểm cộng lại thì chữa được bệnh tốt chođồng bào, cho nhân dân, phục vụ cho xây dựng chủ nghĩa xã hội Thầy thuốc tâyphải học Đông y, thầy thuốc ta cũng phải học Tây y Đó chính là sự kết hợp giữa

y học hiện đại và y học dân tộc Định hướng đúng đắn này của Bác kính yêu đãđược Đảng và Nhà nước ta thực hiện đạt kết quả tốt Những năm qua, ngành y tếnước nhà đã có nhiều bước phát triển vượt bậc, kết hợp chặt chẽ giữa Y học cổ

truyền và Tây y, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Những vốn quý của y học cổ truyền đã được lưu giữ và phát triển Hiện nay, ở tất

cả các cấp y tế, các cấp đào tạo từ thấp đến cao đều có giảng dạy Y học cổ truyền,điều này làm cho các cán bộ y tế nước ngoài đến chúng ta rất ngạc nhiên bởi sự

có mặt của Khoa (Bộ môn) Y học cổ truyền trong trường đào tạo và Khoa Đông

Y trong các Bệnh viện hoặc Viện nghiên cứu chuyên ngành Y học cổ truyền

Theo Hồ Chí Minh, Đông y và Tây y không phải là hai ngành y tế mâuthuẫn đối lập nhau mà có thể kết hợp, hỗ trợ nhau Trên cơ sở thực hiện quanđiểm của Người, nền y học nước ta cũng đã có sự kết hợp trên nhiều phương diệngiữa Đông y, Tây y và đã hình thành một đội ngũ thày thuốc nắm vững cả y dượchọc cổ truyền và y được học hiện đại Đây là một nét đặc sắc của nền y học nước

ta Trên cơ sở kế thừa tư tưởng y lý truyền thống, y học cổ truyền dân tộc và tiếpthu tinh hoa y học thế giới, trong Thư gửi Hội nghị cán bộ y tế vào tháng 2 -

1955, Hồ Chí Minh viết: ''Ông cha ta ngày trước có nhiều kinh nghiệm quý báu

về cách chữa bệnh bằng thuổc ta, thuốc bắc Để mở rộng phạm vi y học, các cô,các chú cũng nên chú trọng nghiên cứu và phối hợp thuốc ''Đông'' và thuốc ''Tây''.Quan điểm về kết hợp Đông - Tây y thể hiện rõ nét nhất khi Người phát biểu tạiBệnh viện Đông y (nay là Viện y học cổ truyền) vào ngày 16 - 1 - 1961: thuốcTây y cũng chữa đựợc nhiều bệnh song có bệnh không chữa được mà thuốc tachữa được Thuốc ta cũng chữa được nhiều bệnh nhưng có bệnh cũng chữa khôngđược mà thuốc Tây chữa được Thuốc ta có sa nhân, phụ tử chữa được nhiềubệnh; thuốc Tây có Aspirin, Penixillin cũng chữa được nhiều bệnh Bên nào cũng

có ưu điểm, hai cái ưu điểm cộng lại thì chữa bệnh tốt cho nhân dân

Theo Người, Đông y và Tây y có thể bổ sung, hỗ trợ nhau cùng phát triển.Bởi lẽ, không có một thứ y học nào hoàn hảo chữa được hết thảy mọi bệnh tật màcon người mắc phải Nhưng nếu chúng ta biết nghiên cứu loại bỏ cái dở, phối hợpcái hay của y học cổ truyền dân tộc với y học hiện đại sẽ có nhiều khả năng chămsóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân một cách hiệu quả Do vậy, thày thuốc Tây y phảihọc Đông y, thày thuốc ta cũng phải học Tây y Thày thuốc Đông y và thày thuốc

Tây y đều phục vụ nhân dân giống như mỗi người có hai cái tay, hai cái tay cùnglàm việc thì việc được tốt Vì thế phải đoàn kết từ trên xuống dưới, từ dưới lêntrên, kết hợp thuốc ta và thuốc.

Tây để chữa bệnh cho nhân dân Kết hợp Đông - Tây y là biểu hiện cơ bảncủa quan điểm xây dựng nền y học Việt Nam của Hồ Chí Minh theo nguyên tắc:khoa học, dân tộc và đại chúng Theo Người, trong quá trình xây dựng nền y họcnước nhà cần phải dựa trên nguyên tắc khoa học chứ không chỉ dừng lại ở mứcsao cho thích hợp với nhu cầu của nhân dân Thực tế, không phải chỉ Tây y mớikhoa học mà Đông y cũng là khoa học Không chỉ máy móc hiện đại là khoa học

mà cách thức bắt mạch, kê đơn, dùng thuốc lá, thuốc cây, thuốc con, kể cả việc ăn

ở hợp vệ sinh cũng là khoa học Nguyên tắc khoa học trong xây dựng nền y họcnước ta nói chung và hoạt động nghề nghiệp của người thày thuốc nói riêng baogồm không chỉ hệ thống tri thức khoa học, trang thiết bị khoa học mà còn gồm cảthái độ khoa học, tác phong khoa học Theo Người, đội ngũ thày thuốc y tế ở mọingành, mọi cấp, mọi lĩnh vực khác nhau đều cần phải thực hiện nguyên tắc khoahọc trên đây Tri thức khoa học, thuốc chữa bệnh và máy móc khám chữa bệnh làrất cần thiết nhưng như thế là chưa đủ Khác với nhiều lĩnh vực, trong hoạt độngchăm sóc và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân, khâu khám, chữa bệnh không đượcphép làm thử nghiệm hoặc để xảy ra sai sót Bởi lẽ, đằng sau các chẩn đoán, nhậnđịnh, cách điều trị đúng hay sai là liên quan trực tiếp đến cái sống và cái chết, đếntính mạng một con người Do đó, không có thái độ khoa học, phong cách khoahọc trên nền tảng y đức ''lương y như từ mẫu'' thì hậu quả sẽ là khôn lường Kếthợp Đông - Tây y sẽ tạo cơ sở cho người thày thuốc vừa có tri thức khoa học vừa

có thái độ và tác phong khoa học trên bề dày y đức của truyền thống y học Đông Tây y để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho nhân dân

-Quan điểm của Hồ Chí Minh về kết hợp Đông - Tây y ở đội ngũ thày thuốcViệt Nam đồng thời còn dựa trên nguyên tắc dân tộc Hồ Chí Minh đánh giá caotruyền thống chữa bệnh của cha ông ta bằng thuốc ta, thuốc bắc Do vậy, khi gửithư cho cán bộ ngành y dược, Người thường căn dặn thi đua tìm ra những thứ

thuốc mà nước ta sẵn có nguyên liệu, dễ kiếm và chữa bệnh hiệu nghiệm Nhữngthày thuốc tiêu biểu như Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông, với một lôgíc chặtchẽ và sắc bén, đã kết hợp kinh nghiệm dân gian cổ truyền và thực tiễn trên lâmsàng, nhờ đó đã giữ vững và phát triển nền y học dân tộc Nguyên tắc dân tộc còn

có nghĩa là trên cơ sở bản sắc văn hóa dân tộc tiếp thu tất cả những cái tốt của cảĐông y và Tây y để xây dựng nền y học Việt Nam Đối với đội ngũ thày thuốc,nguyên tắc dân tộc, việc tổng hợp tri thức y học Đông - Tây là phương châm hànhđộng để đáp ứng được nhu cầu chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ của nhân dân, gópphần xây dựng nền y học Việt Nam dân tộc và hiện đại

Nguyên tắc khoa học, dân tộc trong xây dựng nền y học nước ta xét đếncùng là xuất phát từ con người và hướng đến con người, thể hiện chủ nghĩa nhânvăn thấm đượm từ bản chất đến hành động Vì vậy, nguyên tắc khoa học, dân tộctất nhiên đến nguyên tắc đại chúng Đội ngũ thày thuốc trong quá trình thực hiệnkết hợp Đông- Tây y luôn luôn phải dựa vào phong trào quần chúng, nhất là tronglĩnh vực vệ sinh phòng bệnh rèn luyện sức khoẻ Kết hợp Đong - Tây y là để phục

vụ nhân dân lao động, trước hết ở cơ sở Nguyên tắc khoa học, dân tộc, đại chúnggắn bó chặt chẽ với nhau Kết hợp Đông - Tây y trong hoạt động chăm sóc, bảo

vệ sức khoẻ nhân dân của đội ngũ thày thuốc phải dựa vào các nguyên tắc khoahọc, dân tộc và đại chúng, để xây dựng nền y học Việt Nam hiện đại, thích hợpvới nhu cầu chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ của nhân dân

Từ nhiều thập kỷ nay, chúng ta đã thực hiện tốt quan điểm của Hồ ChíMinh về kết hợp Đông - Tây y trong việc đào tạo và hoạt động của đội ngũ thàythuốc Việt Nam Các văn kiện của Đảng, từ Đại hội III đến nay, đều yêu cầu phảithực hiện kết hợp Đông - Tây y trên mọi mặt: phòng bệnh, chữa bệnh, sản xuấtthuốc men, đào tạo cán bộ, nghiên cứu khoa học Đến tháng 6 - 1999, Nghị định37/CP của Chính phủ đã xác định những phương hướng mang tính chiến lược chonhững năm 1996-2000 và 2020 trong việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiệnđại:

- Triển khai toàn diện chương trình mục tiêu của ngành y tế về y học cổ truyền

- Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu ứng dụng và hiện đại hoá y học cổ truyềntrên các mặt: nghiên cứu khoa học, đào tạo cán bộ, chẩn đoán điều trị, sản xuấtthuốc và nguyên liệu làm thuốc

- Đẩy mạnh đào tạo đội ngũ cán bộ thực hành y học cổ truyền, thành lập các khoa

y học cổ truyền tại Đại học y Hà Nội và Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh

- Ngành y tế phối hợp với Hội Y học cổ truyền Việt Nam và các Hội quần chúngkhác vận động nhân dân phát triển các loại cây con làm thuốc Cho đến nay, kếtquả thực hiện các phương hướng mang tính chiến lược trên đây là đã đào tạođuợc một đội ngũ thày thuốc mang nét đặc sắc của nền y học nước ta Đó là độingũ thày thuốc thành thạo cả y dược học cổ truyền và y học hiện đại Nói khác điđây là đội ngũ “thầy thuốc kết hợp'' theo các chuyên ngành y học hiện đại lớnkhác nhau như: đa khoa, nha khoa, vệ sinh địch tễ, răng hàm mặt Từ các chuyênngành lớn này các bác sĩ có thể am hiểu một hoặc vài chuyên ngành y học cổtruyền như: am hiểu Hán Nôm; luật trị theo lý pháp, phương, dược trong điều trị;thày thuốc chuyên khoa gia truyền dùng thuốc nam hay thuốc bắc trong điều trị;chuyên dùng lý liệu trong điều trị (châm cứu, bấm huyệt, xoa bóp, chích lể, khícông ) Xét về cấp bậc học hàm, học vị, đội ngũ này cho đến năm 2000 có: 22giáo sư, phó giáo sư, 20 tiến sĩ, 25 thạc sĩ, 48 bác sĩ chuyên khoa 2 và350 bác sĩchuyên khoa 1 Ngoài ra còn phải kể đến hơn 5.000 bác sĩ và 250 dược sĩ đại họccủa y dược học hiện đại được bồi dưỡng y dược học cổ truyền dân tộc Đội ngũthày thuốc này đã và đang là những người nòng cốt trong quá trình kế thừa, ứngdụng và nghiên cứu kết hợp y học cổ truyền dân tộc với y học hiện đại ở Trungương và địa phương

Hội Y học cổ truyền, Hội Châm cứu cũng đã mở các lớp bồi dưỡng nângcao trình độ cho hàng nghìn lương y, y bác sĩ là hội viên Bộ Y tế đã tổ chức đượccho khoảng 300 lương y giỏi trong tổng số khoảng 22.000 thày thuốc y học cổtruyền dân tộc sinh hoạt tại 2.618 chi hội cơ sở của Hội Y học cổ truyền dân tộc,

để bồi dưỡng và nâng cao trình độ theo hướng kết hợp Đông - Tây y Hoạt độngcủa đội ngũ thầy thuốc kết hợp Đông - Tây y đã nâng cao phương pháp phòng

bệnh, chữa bệnh của y học cổ truyền như phương pháp dưỡng sinh, phương phápnắn bó gãy xương, phương pháp bào chế, chế biến thuốc cổ truyền Khoa họcchâm cứu của Việt Nam đã đạt trình độ cao được thế giới công nhận Phươngpháp châm cứu đã được sử dụng trong nhiều lĩnh vực y học hiện đại Hiện nay,châm tê để mổ đã được thực hiện trên 60 loại phẫu thuật, từ tiểu phẫu đến đạiphẫu khác nhau và có hiệu quả tại nhiều cơ sở ngoại khoa Một số phác đồ châm

tê mổ bướu cổ, mổ tuyến ức đã được phổ biến đến một số cơ sở ngoại khoa Cácthày huốc kết hợp Đông - Tây y đã xác định được 35 loại bệnh chữa có kết quảtốt bằng thuốc y học cổ truyền và châm cứu Phương pháp biện chứng luận trị của

y học cổ truyền dân tộc đã được vận dụng để chữa trị có kết quả nhiều chứngbệnh về nội nhi, phụ, ngoại, nhãn khoa, tai mũi họng và ngoài da Nhiều trườnghợp bệnh khó chữa, mãn tính đã được giải quyết tốt bằng y học cổ truyền hoặcbằng kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại

Việc chữa bệnh bằng y học cổ truyền hiện nay không chỉ được các thầythuốc thực hiện tại các viện, bệnh viện y học cổ truyền, tại các phòng chẩn trị, tổchẩn trị y học cổ truyền mà đã trở thành việc làm bình thường tại nhiều khoa yhọc cổ truyền trong nhiều viện, bệnh viện y học hiện đại Các thầy thuốc tại cơ sởcũng đã chú trọng hướng dẫn nhân dân sử dụng cây thuốc gia đình: cây rau ăn,cây cảnh, cây ăn quả ''Tủ thuốc xanh'' của gia đình đang được các thầy thuốc ở

cơ sở tiếp tục sưu tầm, làm phong phú hơn Việc kết hợp xoa bóp, day ấn để tựchữa một số bệnh thông thường tại gia đình và cộng đồng đang được mở rộng ở

cơ sở

Quá trình đào tạo và hoạt động của đội ngũ thầy thuốc kết hợp Đông - Tây

y theo quan điểm của Hồ Chí Minh đã góp phần xây dựng nền y học nước ta đápứng được nhu cầu chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ nhân dân phù hợp với truyền thốngvăn hoá dân tộc Các nguyên tắc khoa học, dân tộc và đại chúng đã được chỉ đạo

và thẩm thấu vào quá trình đào tạo, hoạt động của đội ngũ thày thuốc nước ta ởmọi ngành, mọi cấp Đây là một nét đặc sắc của giới thày thuốc Việt Nam

1.6.3 Theo thuyết âm dương ngũ hành:

Trong khi nghiên cứu tìm hiểu để thừa kế vốn Y học cổ truyền của dân tộc,người cán bộ y dược quen với phương pháp và cách suy nghĩ làm việc theo khoahọc hiện đại truyền đạt trên ghế nhà trường đại học hiện nay thường vấp phải mộttrở ngại Hầu hết các sách, các kinh nghiệm chữa bệnh, chế thuốc, dùng thuốc đềuviết và nói bằng những tiếng rất xa lạ đối với khoa học ngày nay như âm dương,hàn nhiệt, hư thực, biểu lý, thận thủy, thận hỏa…Học thuyết này trước nay lạiđược diễn đạt một cách rất khó hiểu, nhiều khi được bao phủ bởi một lớp vỏđượm màu mê tín, vì học thuyết này đồng thời là cơ sở của nhiều ngành học cổnhư môn địa lý, tử vi, bói toán… Cho nên nhiều người cho rằng trong lúc nghiêncứu theo phương pháp của khoa học hiện đại còn chưa đủ thời giờ thì tội gì lạiđâm đầu vào tìm hiểu một vấn đề đã lạc hậu Sự thực thì sau khi tước bỏ lớpngoài đượm màu mê tín, huyền bí do người đời sau thêm thắt xuyên tạc, chúng ta

sẽ thấy học thuyết “Âm dương ngũ hành” chứa đựng những chân lý khách quan

và giúp ta một phương pháp suy luận mới khác với những suy luận quen thuộc.Thực vậy, theo học thuyết này vạn vật biến chuyển không ngừng, vạn vật chứamâu thuẫn và sự sinh tồn của vạn vật là do sự ức chế và thúc đẩy lẫn nhau của hailực lượng đối lập và gắn liền với nhau gọi là “âm” và “dương” Sau đây gần như

nguyên là lời văn của người xưa: “Vũ trụ khi mới hình thành là một khối thống

nhất gọi là thái cực Thái cực biến hóa sinh ra lưỡng nghi là âm và dương Âm dương kết hợp với nhau để sinh ra ngũ hành là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa và Thổ Ngũ hành (năm thứ vật chất) này lại có sự kết hợp chặt chẽ để tạo ra “Tam tài” (ba lực lượng) là Thiên (trời), Địa (đất) và Nhân (người) Trong mỗi lực

lượng này lại có sự kết hợp chặt chẽ và cân bằng giữa “âm” “dương” và “ ngũ hành”.Âm dương không phải là một vật chất cụ thể nào, mà là thuộc tính mâu

thuẫn n»m trong tất cả mọi sự vật Nó giải thích hiện tượng mâu thuẫn chi phốimọi sự biến hóa và phát triển của sự vật.Phàm cái gì hoạt động tích cực, hưngphấn, hướng lên… đều thuộc dương Tất cả những gì trầm tĩnh, ức chế, mờ tối, đixuống… đều thuộc âm Âm dương bao hàm ý nghĩa đối lập, nhưng còn bao hàm

ý nghĩa nguồn gốc ở nhau mà ra; hỗ trợ, chế ước lẫn nhau mà tồn tại Do đó,

không thể chỉ có âm, hoặc chỉ có dương Trong hình vẽ người xưa về hình tượng

âm và dương, người ta vẽ hai phần bằng nhau đen và trắng và ước gọi với nhauphần trắng là dương, còn phần đen là âm Nhưng trong phần trắng lại có mộtđiểm đen và trong phần đen có một điểm trắng để tượng trưng trong dương cómầm mống của âm; trong âm có mầm mống của dương Người ta còn nói: “Trong

âm có âm dương và trong dương cũng có âm dương; âm đến cực độ sinh radương, dương đến cực độ sinh ra âm, tức là hàn đến cực độ sinh ra nhiệt, nhiệtđến cực độ sinh ra hàn” Những lời lẽ có vẻ huyền bí khó hiểu ấy lại trở thành rấtchính xác, dễ hiểu khi ta nhìn cục nam châm với hai cực Nam và Bắc Nếu ta bẻđôi cục nam châm ấy ra thì lập tức ở phần cực Nam lại xuất hiện một đầu Nam vàmột đầu bắc; và ở cực hoàn toàn Bắc lại xuất hiện một cực Nam và một cực Bắc.Nghĩa là Nam nằm sẵn trong Bắc và Bắc cũng đã nằm sẵn trong Nam; trong Nam

có Nam, Bắc và trong Bắc cũng có cả Bắc, Nam Thuyết “Ngũ hành” với luậtsinh khắc, chế hóa cũng chỉ là một cách diễn đạt những đặc tính và sự liên quanvới nhau, đối lập và nương tựa thống nhất với nhau của các sự vật Ví dụ nhưngười xưa tượng trưng thận (bao gồm cả tuyến thượng thận) thuộc chất “nước”(thủy); gan và mật thuộc chất “gỗ”(mộc); tim (bao gồm cả bao tim) thuộc chất

“lửa” (hỏa); dạ dày thuộc chất “đất” (thổ)… thực ra là người xưa đã diễn đạt một

số tính chất và sự liên quan chặt chẽ giữa các cơ quan đó với nhau Và khi chữabệnh một cơ quan nào phải luôn nhớ sự liên quan đó Ví dụ để diễn đạt sự liênquan giữa thận, gan và tim, thuyết “Ngũ hành” nói rằng thận thuộc thủy, ganthuộc mộc và tim thuộc hỏa, trong đó “thủy” (thận) sinh ra “mộc”; “mộc” (gan)lại sinh ra “hỏa” (tim) Do đó, muốn chữa bệnh ở tim có khi người ta dùng vịthuốc tác động trực tiếp lên tim, nhưng có khi người ta lại dùng những vị thuốctác động vào gan; hoặc hơn nữa có khi vào thận Vì như vậy là tác động lênnguồn gốc bệnh nằm ở cơ quan trực tiếp hay xa hơn nữa đã sinh ra nó, vì tim là

“con” của gan và cháu của “thận”

Các nhà khoa học chỉ muốn nhắc lại rằng, trong khi chưa có khoa học hiệnđại, ông cha ta đã nhờ những học thuyết này mà tìm thuốc chữa bệnh có kết quả