Kế hoạch quản lý môi trường làng nghề dệt nhuộm Nha Xá, Hà Nam

- Tác động I- Impacts của sự thay đổi hiện trạng môi trường: Ví dụ: tác động lên hệ sinh thái, sức khỏe con người, kinh tế, sự phát triển.... Sơ đồ mô hình DPSIR:Sử dụng công nghệ Tiêu

Kế hoạch quản lý môi trường làng

nghề dệt nhuộm Nha Xá,

Cơ sở lý thuyết

Mục tiêu QLMT Các nguyên tắc lập kế hoạch QLMT

ỨNG DỤNG MÔ HÌNH DPSIR

Mô hình Động lực - áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng (Dynamic - Pressures - State - Impacts – Response: mô hình DPSIR) trong xây dựng chỉ thị môi trường.

Mô hình mô tả mối quan hệ tương hỗ giữa:

- Động lực trực tiếp hoặc gián tiếp (D - Driving forces ):

Ví dụ: sự gia tăng dân số, sự phát triển nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải

- Áp lực do con người gây ra (P- Pressures): Ví dụ: Sự

xả thải các chất thải gây ô nhiễm Các ngành/ tác nhân/

quy trình đang đóng vai trò như thế nào?

Mô hình DPSIR

-Hiện trạng môi trường (S -State of the Environment ):

tình trạng lý, hóa, sinh của môi trường Vấn đề đang

diễn biến như thế nào?

- Tác động (I- Impacts) của sự thay đổi hiện trạng môi trường: Ví dụ: tác động lên hệ sinh thái, sức khỏe con

người, kinh tế, sự phát triển Các tác động đang diễn

biến như thế nào?

- Phản hồi (R- Response) từ xã hội với những tác động không mong muốn: Ví dụ: Các hoạt động của xã hội

nhằm bảo vệ môi trường tính hiệu quả của các biện

pháp đáp ứng?

Sơ đồ mô hình DPSIR:

Sử dụng công nghệ

Tiêu dùng

Chất thải

Sử dụng tài nguyên thiên nhiên

Hiện trạng sinh học

- Đa dạng sinh học

Trạng thái tự nhiên

- Thủy văn

- Địa hình

- Tài nguyên

Trạng thái hóa học

- Chất lượng không khí

- Chất lượng nước

- Chất lượng đất

Chức năng của hệ sinh thái

- Nước biển

- Nước trong lục địa

- Các chỉ thị đáp ứng

- Tác động đến các vấn

đề khác

Tác động đến nền kinh tế

- Chi phí cho những biện pháp khắc phục

- Hậu quả về kinh tế

Các công

cụ kinh tế

vĩ mô

Chính sách cho tứng lĩnh vực cụ thể

Chính sách

về môi trường

Xác định mục tiêu

• Chỉ thị môi trường không khí:

Hiện trạng môi trường

Nồng độ các chất ô nhiễm

(NO2, SO2, bụi (TSP,

PM10), CO, O3, nmVOC…) trong môi trường không khí đô thị

Số ngày có nồng độ vượt quá trị số cho phép ở đô thị đối với NO2, SO2, bụi (TSP, PM10), CO…

Đáp ứng:

- Hiệu suất năng lượng: năng lượng tiêu thụ so với phát triển kinh tế

- Các chính sách môi trường để đạt được mục tiêu của quốc gia về môi trường (VD: tiêu chuẩn, tiêu chí nhằmđiều tiết áp lực)

- Các chính sách đối với ngành (các giới hạn và kiểm soát sự tăng trưởng của ngành nhằm làm giảm hoặcthay đổi các hoạt động hay các áp lực mà các hoạt động này gây ra)

- Sử dụng nhiên liệu sạch hơn

- Nguồn năng lượng sạch hơn

- Đầu tư cho BVMT

- Diện tích cây xanh đô thị

- Nhận thức môi trường

- Chính sách xóa đói, giảm nghèo cụ thể

• Chỉ thị môi trường nước:

-Thải các chất ô nhiễmvào sông hồ

-Xây dựng đập, cảng

-Xói mòn-Khai thác các nguồnthủy sản

Tác động:

Tính đa dạng sinh học

Hệ sinh thái: đất ngậpnước, rừng ngập mặn

Tài nguyên thiên nhiên: thủy sản nước ngọt, đất nông nghiệp bị ô nhiễm

và mặn hóa

Con người: ô nhiễm nước uống, bệnh tật do ô nhiễm nước, giảm thu nhập/dinh dưỡng từ đánh bắt thủy sản nước ngọt và hoạt động nông nghiệp, tái định cư, lũ lụt, khô hạn

Hiện trạng môi trường

- Trữ lượng nước và dòngchảy

-Ngập úng, lũ lụt-Lưu chuyển trầm tích, lắngđọng bùn

-Hình thái sông ngòi-Chất lượng nước-Các chất gây bệnh-Phù dưỡng, bùng phát tảo-Tính đa dạng và hiện trạngthảm thực vật, động vật và sinhvật phù du, cá

-Xâm thực mặn nước sông và nước ngầm

Đáp ứng

- Hành động giảm thiểu

- Các chính sách môi trường để đạt được mục tiêu của quốc gia về môi trường (VD: các tiêu chuẩn, các tiêu chí nhằm

điều tiết áp lực)

-Các chính sách đối với ngành (các giới hạn và kiểm soát sự tăng trưởng của ngành nhằm làm giảm hoặc thay đổi các

hoạt động hay các áp lực mà các hoạt động này gây ra)

- Nhận thức môi trường

- Chính sách xóa đói, giảm nghèo cụ thể

- Quản lý tổng hợp các thủy vực

Giới thiệu đề án lập quy hoạch xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề

Giới thiệu làng nghề

• Nha Xá là một làng nghề dệt lụa

truyền thống thuộc xã Mộc Nam,

Duy Tiên, Hà Nam

sản xuất nông nghiệp

• Số máy dệt 282 máy dệt các loại

(máy hàng hoa, đầu cò, kiếm và máy

trơn)

• Lưu lượng nước thải khoảng 1.110

m3/tháng

Mô tả dự án

• Nằm trong quyết định 64/2003/QĐ-TTg ngày

22/4/2003 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt “Kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng”

• Môi trường nước thải sản xuất của làng nghề

gây ô nhiễm môi trường nước ao, hồ (có nơi

nồng độ COD tăng 12 lần, nồng độ Pb tăng 1,8 lần, nông độ Cd tăng 1,65 lần so với tiêu chuẩn cho phép

• Chưa có hệ thống cống rãnh thoát nước trong thôn, mô hình xử lý nước thải không hiệu quả.

• Kinh phí thực hiện: 1.000.000.000 VNĐ

Quy trình sản xuất

Quy trình xử lý

Bể lắng: xử lý nước thải: Dung lượng thấp

Vấn đề an toàn lao động

Vấn đề môi trường

• Toàn bộ hệ thống ao

chứa nước thải dệt

nhộm của làng Nha

Xá bị ô nhiễm.

• Ảnh hưởng đến sản

xuất nông nghiệp &

chất lượng nước sinh

hoạt của người dân ở

trong làng.

“Đầu ra bị ô nhiễm trầm trọng”

Sàng lọc

Nguồn gây

tác động

Quy mô và mức độ tác động Các vấn đề liên quan trong kế

hoạch giảm thiểu

Nước thải

Chứa nhiều hoá chất (phẩm nhuộm, chất hoạt động bề mặt )

Độ màu, chất rắn lơ lửng lớn.

COD lớn từ 80 -18.000mg/l

Nước thải dệt nhuộm có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nước rất lớn

Tiếng ồn Người dân phàn nàn về tiếng

Chất thải rắn

Mức độ ảnh hưởng không lớn nhưng cũng cần có biện pháp kịp thời xử lý

Gây mất cảnh quan, ảnh hưởng môi trường đất, nước

Tham khảo ý kiến cộng đồng

và các bên có liên quan

ương pháp Triển khai thực hiện

t thị cho nhân

Dán yết thị tại UBND xã, nhà văn hoá thôn

báo trên phát thanh

Trong các buổi phát thanh của thôn, xã, huyện

p cộng đồng

+ Tổ chức các buổi họp tại nhà văn hoá thôn mời người dân và đại diện cho các hội (cựu chiến binh, phụ nữ, đoàn thanh niên )

Lấy mẫu phân tích và

kế hoạch giảm thiểu

-Trung tâm Quan trắc, phân tích Tài nguyên và Môi trường lấy mẫu nước, Không khí phân tích và xử lý số liệu: PH: 9 - 12; COD: 1000-3000mg/l; Độ mầu: 10.000Pt-Co; Căn lơ

lủng: 2000 mg/l; chỉ tiêu về tiếng ồn vượt mức quy định

- Căn cứ từ các số liệu phân tích, phân tích thông tin điều tra

từ nhân dân và nguồn ngân sách liệt kê các biện pháp xử lý

Ö Từ đó lựa chọn biện pháp phù hợp và hiệu quả nhất

Hương ước

• Tuy trong hương ước của làng, bảo vệ

môi trường là một điểm qui định, vệ sinh môi trường là một tiêu chí đánh giá công nhận làng văn hóa sức khỏe, nhưng với công nghệ sản xuất lạc hậu, qui mô sản xuất nhỏ bé, tự phát, xưởng sản xuất nằm xen kẽ với khu dân cư như hiện nay,

người dân có muốn cũng không thể thực hiện được hương ước.

Khả năng tiếp cận các hệ thống xử lý

• Trước tình hình chưa thể xây dựng khu xử lý

nước thải tập trung, biện pháp tạm thời của xã

là yêu cầu các hộ khi tẩy phải có bể lọc thấm

nhưng chỉ được một thời gian, bể lọc đấy cũng không còn tác dụng nữa Thực ra, năm 2001, xã

đã xây dựng 2 trạm xử lý (dành cho nhóm hộ

gia đình) nhưng không phát huy được hiệu quả bởi chi phí cho việc xử lý nước thải khiến chi phí sản xuất bị đội lên (trong khi thu nhập tại làng

chỉ từ 500-700.000 đồng) nên các hộ sợ toát mồ hôi, không dám dùng

ỨNG DỤNG MÔ HÌNH DPSIR

Mô hình Động lực - áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng (Dynamic - Pressures - State - Impacts – Response: mô hình DPSIR) trong xây dựng chỉ thị môi trường.

Mô hình mô tả mối quan hệ tương hỗ giữa:

- Động lực trực tiếp hoặc gián tiếp (D - Driving forces ):

Ví dụ: sự gia tăng dân số, sự phát triển nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải

- Áp lực do con người gây ra (P- Pressures): Ví dụ: Sự

xả thải các chất thải gây ô nhiễm Các ngành/ tác nhân/

quy trình đang đóng vai trò như thế nào?

Mô hình DPSIR

-Hiện trạng môi trường (S -State of the Environment ):

tình trạng lý, hóa, sinh của môi trường Vấn đề đang

diễn biến như thế nào?

- Tác động (I- Impacts) của sự thay đổi hiện trạng môi trường: Ví dụ: tác động lên hệ sinh thái, sức khỏe con

người, kinh tế, sự phát triển Các tác động đang diễn

biến như thế nào?

- Phản hồi (R- Response) từ xã hội với những tác động không mong muốn: Ví dụ: Các hoạt động của xã hội

nhằm bảo vệ môi trường tính hiệu quả của các biện

pháp đáp ứng?

Sơ đồ mô hình DPSIR:

Sử dụng công nghệ

Tiêu dùng

Chất thải

Sử dụng tài nguyên thiên nhiên

Hiện trạng sinh học

- Đa dạng sinh học

Trạng thái tự nhiên

- Thủy văn

- Địa hình

- Tài nguyên

Trạng thái hóa học

- Chất lượng không khí

- Chất lượng nước

- Chất lượng đất

Chức năng của hệ sinh thái

- Nước biển

- Nước trong lục địa

- Các chỉ thị đáp ứng

- Tác động đến các vấn

đề khác

Tác động đến nền kinh tế

- Chi phí cho những biện pháp khắc phục

- Hậu quả về kinh tế

Các công

cụ kinh tế

vĩ mô

Chính sách cho tứng lĩnh vực cụ thể

Chính sách

về môi trường

Xác định mục tiêu

• Chỉ thị môi trường không khí:

Hiện trạng môi trường

Nồng độ các chất ô nhiễm

(NO2, SO2, bụi (TSP,

PM10), CO, O3, nmVOC…) trong môi trường không khí đô thị

Số ngày có nồng độ vượt quá trị số cho phép ở đô thị đối với NO2, SO2, bụi (TSP, PM10), CO…

Đáp ứng:

- Hiệu suất năng lượng: năng lượng tiêu thụ so với phát triển kinh tế

- Các chính sách môi trường để đạt được mục tiêu của quốc gia về môi trường (VD: tiêu chuẩn, tiêu chí nhằmđiều tiết áp lực)

- Các chính sách đối với ngành (các giới hạn và kiểm soát sự tăng trưởng của ngành nhằm làm giảm hoặcthay đổi các hoạt động hay các áp lực mà các hoạt động này gây ra)

- Sử dụng nhiên liệu sạch hơn

- Nguồn năng lượng sạch hơn

- Đầu tư cho BVMT

- Diện tích cây xanh đô thị

- Nhận thức môi trường

- Chính sách xóa đói, giảm nghèo cụ thể

• Chỉ thị môi trường nước:

-Thải các chất ô nhiễmvào sông hồ

-Xây dựng đập, cảng

-Xói mòn-Khai thác các nguồnthủy sản

Tác động:

Tính đa dạng sinh học

Hệ sinh thái: đất ngậpnước, rừng ngập mặn

Tài nguyên thiên nhiên: thủy sản nước ngọt, đất nông nghiệp bị ô nhiễm

và mặn hóa

Con người: ô nhiễm nước uống, bệnh tật do ô nhiễm nước, giảm thu nhập/dinh dưỡng từ đánh bắt thủy sản nước ngọt và hoạt động nông nghiệp, tái định cư, lũ lụt, khô hạn

Hiện trạng môi trường

- Trữ lượng nước và dòngchảy

-Ngập úng, lũ lụt-Lưu chuyển trầm tích, lắngđọng bùn

-Hình thái sông ngòi-Chất lượng nước-Các chất gây bệnh-Phù dưỡng, bùng phát tảo-Tính đa dạng và hiện trạngthảm thực vật, động vật và sinhvật phù du, cá

-Xâm thực mặn nước sông và nước ngầm

Đáp ứng

- Hành động giảm thiểu

- Các chính sách môi trường để đạt được mục tiêu của quốc gia về môi trường (VD: các tiêu chuẩn, các tiêu chí nhằm

điều tiết áp lực)

-Các chính sách đối với ngành (các giới hạn và kiểm soát sự tăng trưởng của ngành nhằm làm giảm hoặc thay đổi các

hoạt động hay các áp lực mà các hoạt động này gây ra)

- Nhận thức môi trường

- Chính sách xóa đói, giảm nghèo cụ thể

- Quản lý tổng hợp các thủy vực

Lập đề án/Kế hoạch Quản lý môi

trường làng nghề Nha Xá

• Bước 1: Tổ chức Họp dân: Đại diện những hộ làm nghề dệt nhuộm, đại diện chính quyền xã, chi cục bảo vệ môi trường và xây dựng lô trình, kế hoạch di dời.

• Bước 2: Thực hiện theo chiến lược/đề án và kết quả họp dân: (i) Hạn chế sản xuất; (ii) Quy hoạch một khu xử lý chất thải dệt nhuộm tập trunǵ

• Bước 3: Từng bước di dờị các hộ vào khu quy hoạcḥ.

• Bước 4: Tiến hành xử lý môi trường tại địa bàn dân cư.

• Bước 5: Thực hiện việc giám sát và quan trắc môi

trường tại khu quy hoạch và nơi dân cư.

- Bắt buộc áp dụng việc xây dựng hệ thống xử lý:

+ Di dời các hộ sản xuất tẩy chuội và nhuộm ra nơi tập

+ Tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức của người dân.

Một số giải pháp xử lý chất thải tại Nha Xá

+ Khuyến khích tăng cường đầu tư tài chính:

¾Xây dựng cơ sở hạ tầng (xây dựng bãi chôn lấp CTR hợp vệ sinh, hệ thống xử lý nước thải tập trung…);

¾Hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, ứng dụng sản xuất sạch hơn;

¾Cho vay ưu đãi, giảm thuế đối với các cơ sở đầu xử lý nước thải, khí thải;

¾Hỗ trợ kinh phí hoạt động quan trắc môi trường;

+ Đa dạng hoá nguồn đầu tư: Nguồn ngân sách nhà nước, tự đầu tư của cơ sở sản xuất, vốn ODA, Quỹ BVMT, phí BVMT, tài trợ của tổ chức quốc tế…

Kế hoạch giám sát-quan trắc

- Quan trắc nước thải, không khí trong

xưởng sản xuất, môi trường khí xung quanh

và nước mặt

- Các thông số quan trắc môi trường nước: BOD,COD, Chất rắn lơ lửng, độ đục, độ

mầu, tổng n, tổng P, Kim loại nặng

- Dự trù kinh phí cho quan trắc môi trường

Tổ chức thực hiện

- Trách nhiệm của các nhà quản lý:

+ Sở Tài nguyên và Môi trường.

+ UBND huyện Duy Tiên (Phòng Tài nguyên và Môi trường) + UBND xã Mộc Nam

- Trách nhiệm của các hộ gia đình: Hộ dệt nhuộm và hộ không dệt nhuộm.

- Trách nhiệm của chủ đầu tư xây dựng các công trình xử lý

giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Thực tế đang diễn ra:

• Bước 1: Tổ chức Họp dân:

+ Đã tổ chức họp dân có sự tham gia của các bên liên quan.

+ Trình bày hiện trạng môi trường và các nguy hại

có thể gây ra đối với dân

+ Tạo ra sự nhất trí di dời các phân xưởng sản

xuất đến vùng quy hoạch.

+ Hạn chế quy mô sản xuất.

+ Thực hiện từng bước theo đề án đề xuất lên Bộ TNMT, ĐSQ Đan Mạch xin hỗ trợ (Có biên bản kết quả họp dân kèm theo)

Thực tế đang diễn ra:

• Bước 2: Thực hiện theo chiến lược/đề án và kết quả họp dân:

(i) Hạn chế sản xuất;

(ii) Quy hoạch một khu xử lý chất thải dệt

nhuộm tập trunǵ: Đã có khu quy hoạch

trong Xã Mộc Nam, nhưng chưa có kinh phí giải phóng mặt bằng và di dời Hiện tại dự án vẫn dẫm chân tại chỗ.

Lµm viÖc theo nhãm

BÀI TẬP

Anh, Chị hãy lựa chọn 1 vấn đề môi trường bức xúc tại địa

phương và lên kế hoạch quản lý môi trường ?