SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5SKKN Tiểu học Một số biện pháp rèn kỹ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Trong chương trình Tiểu học, môn Tiếng Việt là một trong những môn học chiếm vị trí quan trọng, chiếm thời lượng nhiều nhất so với các môn học khác Môn Tiếng Việt có nhiệm vụ hình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt để học tập và giao tiếp trong các môi trường của lứa tuổi Thông qua việc dạy học Tiếng Việt, góp phần rèn luyện tư duy, cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hóa, văn học của Việt Nam và nước ngoài Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Môn Tiếng Việt gồm nhiều phân môn khác nhau như Tập đọc, Luyện từ

và câu, Kể chuyện, Tập viết, Chính tả, Tập làm văn Việc dạy và học mỗi phân môn có những thuận lợi và khó khăn riêng, song khó hơn cả đối với người dạy cũng như đối với người học là phân môn Tập làm văn

Tập làm văn là một phân môn rất quan trọng trong chương trình dạy học Tiểu học, nó không chỉ giúp học sinh hình thành các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết

mà còn rèn cho học sinh khả năng giao tiếp, quan sát, phân tích tổng hợp và đặc biệt còn hình thành cho học sinh những phẩm chất tốt đẹp của con người mới hiện đại và năng động Dạy Tập làm văn là dạy học sinh cách nhìn nhận cuộc sống xung quanh trong thực tế vốn có của nó với cảm xúc thực của các em Đồng thời cũng dạy các em cách ghi lại sự nhìn nhận ấy qua các văn bản - còn gọi là đoạn văn, bài văn một cách chính xác về đối tượng, về ngữ pháp Tiếng Việt

Tập làm văn lớp 5 gồm nhiều nội dung, một trong những nội dung chính của chương trình Tập làm văn lớp 5 là văn miêu tả Tả cảnh là một kiểu bài khó

vì với học sinh lớp 5 kĩ năng quan sát, tư duy trừu tượng, vốn từ, vốn hiểu biết vẫn còn hạn chế Do vậy việc cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh hay những thay đổi của cảnh theo thời gian là rất khó khăn, việc biểu hiện cảm xúc của học sinh

để làm cảnh đó trở nên đẹp hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn cũng không hề đơn giản với học sinh khi viết văn tả cảnh

Văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn ở lớp 5 là kiểu bài văn dùng ngôn ngữ để “vẽ” ra các sự vật, con người, con vật, cảnh vật, sự việc… một cách sinh động, cụ thể Một bài văn miêu tả hay không những phải thể hiện rõ nét, chính xác, sinh động về đối tượng miêu tả mà còn thể hiện được trí tưởng tượng, cảm xúc và đánh giá của người viết đối với đối tượng được miêu tả Để làm được điều đó thì học sinh phải huy động vốn kiến thức từ nhiều mặt: như các hiểu biết về cuộc sống, tri thức về văn học, khoa học, xã hội… Học sinh lại còn phải biết kết hợp hài hòa nhiều kĩ năng như: phân tích đề, tìm ý, lập dàn ý, dùng

từ, đặt câu, viết đoạn văn… Thế nhưng trong thực tế giảng dạy tôi thấy số lượng học sinh viết được bài văn tả cảnh hay còn rất hạn chế Đa số các em khi làm bài văn tả cảnh còn mang tính kể lể, liệt kê các sự việc, sự vật Kĩ năng sử dụng từ, viết câu, liên kết các đoạn chưa tốt, các ý chưa gắn kết với nhau, câu văn thiếu

hình ảnh và thiếu cảm xúc, chưa gắn với thực tế dẫn đến chất lượng bài văn còn thấp so với yêu cầu

Từ những hạn chế trên tôi luôn trăn trở suy nghĩ: Làm thế nào để các em hoạt động tích cực, chủ động trong giờ học Tập làm văn và có kĩ năng viết được một bài văn tả cảnh hoàn chỉnh, đạt được hiệu quả như mong muốn? Đó cũng

chính là lí do mà tôi đã tìm tòi nghiên cứu và đưa ra: “Một số biện pháp rèn

kĩ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 ” ở trường Tiểu học

Crong pác Dắc Lắc

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Từ những thực tế giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh, việc đưa ra một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh nhằm mục đích tìm hiểu những ưu điểm và hạn chế trong quá trình dạy và học của giáo viên và học sinh, đưa ra một số biện pháp để phát huy các ưu điểm đó và đặc biệt là đề ra biện pháp để khắc phục những hạn chế khi dạy và học văn tả cảnh,

để nâng cao hiệu quả học văn miêu tả nói chung và văn tả cảnh nói riêng trong phân môn Tập làm văn cho học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài này nghiên cứu “Một số biện pháp rèn kĩ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 ” ở trường Tiểu học Crong pác Dắc Lắc 1.4.

Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc tài liệu có liên quan đến dạy học Tập làm văn, kiểu bài văn tả cảnh

- Phương pháp điều tra: Điều tra thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến việc dạy - học Tập làm văn chưa hiệu quả

- Phương pháp thực nghiệm: nhằm đối chiếu kết quả, áp dụng các giải pháp, biện pháp dạy học Tập làm văn cho HS

- Phương pháp phân tích – tổng hợp: Phân tích các yếu tố và tổng hợp kinh nghiệm, đề xuất các biện pháp thực hiện đề tài

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận:

Tập làm văn là một trong những phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao Tổng hợp các kiến thức, kĩ năng từ Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ

và câu, để viết nên một bài Tập làm văn Học tốt tập làm văn sẽ giúp các em

có nền tảng vững chắc để học tốt các môn học khác Hơn nữa, muốn viết bài tập làm văn cần có sự tích hợp kiến thức của nhiều môn học

Theo quan điểm tích hợp, các phân môn được tập hợp lại xung quanh trục chủ điểm và các bài đọc Nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng gắn

bó chặt chẽ với nhau Như vậy, muốn dạy- học có hiệu quả Tập làm văn miêu tả nhất thiết người giáo viên phải dạy tốt Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ

và câu Vì trong các bài đọc, trong câu chuyện, trong các bài tập luyện từ- câu

thường xuất hiện các đoạn văn, khổ thơ có nội dung miêu tả rất rõ về cảnh vật, thiên nhiên, con người,

Nghiên cứu phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng Việt của chương trình lớp 5 tôi nhận thấy gồm các tuyến kiến thức như sau:

- Văn miêu tả:

+ Tả cảnh

+ Tả người

- Các loại văn bản khác:

+ Báo cáo thống kê

+ Làm đơn

+ Thuyết trình, tranh luận

+ Làm biên bản

Trong đó thể loại văn miêu tả khá trọng tâm và quan trọng trong chương trình tập làm văn lớp 5 Bởi văn miêu tả vẽ ra các sự vật, sự việc, hiện tượng, con người bằng ngôn ngữ một cách sinh động, cụ thể Văn miêu tả giúp người đọc nhìn rõ chúng, tưởng như mình đang “xem tận mắt” Tuy nhiên, để thực hiện được các điều này quả là một điều không đơn giản

Ở lớp 5, để viết bài văn miêu tả, học sinh thường trải qua các khâu cơ bản là:

- Tìm hiểu cấu tạo của bài văn tả cảnh hoặc tả người

- Phân tích các văn bản mẫu

- Quan sát, lập dàn ý chi tiết

- Viết thành bài văn hoàn chỉnh

- Học tập, rút kinh nghiệm qua giờ trả bài

Bài Tập làm văn nói chung và văn tả cảnh nói riêng, nếu không sáng tạo

sẽ trở thành một bài văn khô cứng, góp nhặt của người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên, trong sáng, mới mẻ như tâm hồn của các tác giả nhỏ tuổi

Văn tả cảnh là loại văn dùng lời với những hình ảnh, cảm xúc làm cho người đọc, người nghe có thể hình dung được rõ nét và cụ thể về một cảnh vật nào đó xung quanh ta Như vậy văn tả cảnh có thể xem là một văn bản nghệ thuật có sử dụng ngôn ngữ văn chương để miêu tả sự vật hiện tượng một cách cụ thể sinh động Bất kì hiện tượng nào trong thực tế đời sống cũng có thể miêu tả được, tuy nhiên bằng những cảm xúc khác nhau của mỗi người, mỗi hiện tượng lại được miêu tả với cách thể hiện riêng qua việc quan sát, sử dụng từ ngữ và cách diễn đạt khác nhau Đối tượng của bài văn tả cảnh là những cảnh vật quen thuộc xung quanh ta như dòng sông, cánh đồng, hàng cây Khi viết bài văn tả cảnh cần đặc biệt tập trung vào những nét tiêu biểu của cảnh vật đó Để bài văn được sinh động và hấp dẫn hơn với người đọc ta có thể lồng vào đó việc tả người, tả vật với những cung bậc cảm xúc khác nhau

Ngôn ngữ trong văn miêu tả, văn tả cảnh cần chính xác, cụ thể, giàu hình ảnh và có nét riêng biệt Chính vì thể để có bài văn hay đòi hỏi người viết phải

có hiểu biết về phương pháp làm văn, phải biết dùng từ ngữ, biết vận dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật tu từ được học

Chất lượng làm văn là chất lượng của cảm thụ văn học, của các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng mẹ đẻ Cho nên, thầy và trò phải học tập tích cực, nghiêm túc, hiệu quả, mới góp phần nâng cao một cách bền vững chất lượng môn Tiếng Việt ở lớp cuối cấp Tiểu học

2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Đặc điểm tình hình của địa phương

Trong những năm học gần đây, được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo đồng thời nhà trường cũng làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục nên nhận thức của người dân, của các phụ huynh HS đối với công tác giáo dục đã có phần đổi mới Tuy nhiên trường Tiểu học Thúy Sơn II đóng trên địa bàn của một xã đặc biệt khó khăn, nhiều HS thuộc gia đình hộ nghèo, trình độ dân trí còn thấp và người dân chủ yếu là người dân tộc Mường Nhiều gia đình, bố mẹ đi làm ăn xa hoặc bố mẹ không cùng chung sống với nhau, con cái phải ở với ông bà nên việc người dân quan tâm đến công tác giáo dục chung của xã còn nhiều hạn chế, coi

đó là nhiệm vụ của các thầy các cô Một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến công tác giáo dục, đến việc học của các em nên nhiều HS đến trường còn thiếu sách vở, đồ dùng học tập (việc chuẩn bị chưa đầy đủ), về nhà không ôn bài, không được kèm cặp, nhắc nhở Cũng có số ít phụ huynh quan tâm nhưng

họ gặp hạn chế trong việc hướng dẫn con cái học tập, đặc biệt là việc hiểu biết

để kèm cặp viết văn cho con em mình là một vấn đề khó

2.2.2 Đối với giáo viên

Giáo viên giảng dạy khối 5 của nhà trường là những giáo viên trẻ, khoẻ, nhiệt tình, yêu nghề và có trình độ chuyên môn đạt chuẩn và trên chuẩn; có đầy

đủ các tài liệu và đồ dùng dạy học Đồng thời sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường qua việc dự giờ, góp ý cũng như chỉ đạo có hiệu quả về công tác chuyên môn

Tuy vậy, một số GV vẫn còn lúng túng trong việc đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt, cách dạy còn rập khuôn, máy móc, chưa linh hoạt, sáng tạo

- Đối với một số giáo viên, trong giảng dạy đôi khi vẫn còn phụ thuộc vào tài liệu hướng dẫn, chưa có sự sáng tạo hay phân dạng, hướng dẫn học sinh cách viết thế nào cho hợp lí, hay, có sự chân thật của tâm hồn trẻ thơ

- Giáo viên chưa linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp và hình thức

tổ chức dạy học các tiết của phân môn Tập làm văn

- Một số giáo viên khi dạy cho học sinh còn bỏ qua một số bước quan trọng dẫn đến bài làm của học sinh: Học sinh chưa được hướng dẫn học sinh quan sát ở nhà, chưa chú trọng rèn cho học sinh kĩ năng viết câu, đoạn

- Giáo viên chưa giữ đúng vị trí là người tổ chức, hướng dẫn học sinh chủ động tìm hiểu, phát hiện kiến thức mới, còn làm thay học sinh

2.2.3 Đối với học sinh

- Nhiều em chưa có kĩ năng quan sát khi tiến hành làm bài nên khi quan sát

các em thường không hoặc chưa xác định đúng được mục đích quan sát dẫn đến

quan sát đang còn hời hợt về đặc điểm của đối tựơng Kết quả là bài văn khô khan, câu văn thiếu sinh động

Đa số các em chưa nắm vững cấu tạo của bài văn tả cảnh được thể hiện ở chỗ: Các em thường làm bài không theo trình tự bố cục Bởi thế bài văn thường sắp xếp ý lộn xộn

- Không biết hình dung bằng hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vật miêu

tả trong tả cảnh khi quan sát

- Vốn sống, sự quan sát, cảm nhận sự vật xung quanh của một số em còn

hạn chế, sự chú ý quan sát, ý thức trong học tập chưa cao

2.2.4 Hiệu quả của thực trạng

Từ thực trạng trên dẫn đến chất lượng dạy học Tập làm văn cho HS lớp 5 chưa cao.Với nhiều năm giảng dạy lớp 5, tôi thấy việc học sinh làm bài văn tả cảnh còn nhiều hạn chế Xác định rõ được mục tiêu của vấn đề tôi đã tiến hành khảo sát học sinh lớp 5A và lớp 5B khi học xong tuần 4 của chương trình phân môn Tập làm văn với đề bài như sau: Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, ) (Sách giáo khoa Tiếng Việt 5- Tập 1, trang 44)

Sau khi chấm bài của học sinh của lớp kết quả thu được cụ thể như sau:

Lớp

Thực nghiệm

Số HS khảo sát

Thời điểm khảo sát

Kết quả

Chưa hoàn thành 10 43,0

Lớp

Đối chứng

Số HS khảo sát

Thời điểm khảo sát

Kết quả

Chưa hoàn thành 10 62,5

Qua việc chấm bài và tìm hiểu học sinh, tôi nhận thấy học sinh thường mắc một số lỗi sau đây:

- Học sinh chưa xác định được trọng tâm đề bài cần miêu tả.

- Học sinh chưa quan sát trước khi làm bài.

- Học sinh chưa có kĩ năng lập dàn ý

- Học sinh chưa biết cách tạo đoạn, liên kết bài.

- Khả năng sử dụng các biện pháp nghệ thuật khi làm văn.

Từ thực trạng trên, tôi đã nghiên cứu, tìm hiểu, đề xuất, áp dụng “Một số biện pháp rèn kĩ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5” ở

trường Tiểu học Crong pác Dắc Lắc.

2.3 “Một số biện pháp rèn kĩ năng học tốt kiểu bài văn tả cảnh

cho học sinh lớp 5 ” ở trường Tiểu học Crong pác Dắc Lắc Trước thực

trạng trên, từ kinh nghiệm dạy học của mình, tôi xin đưa ra một số biện pháp để giải quyết các vấn đề được nêu ở trên giúp học sinh làm tốt bài văn tả cảnh cho

học sinh lớp 5 theo định hướng phát triển tư duy, phát triển trí thông minh, linh

hoạt sáng tạo cho học sinh như sau:

2.3.1 Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm, xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng môn học và sự phối kết hợp với phụ huynh trong công tác giáo dục học sinh

- Ngay từ đầu năm học, tôi tiến hành phối hợp với GV chủ nhiệm năm trước, kết hợp với điều tra thực tế để nắm rõ đặc điểm tình học sinh của lớp như hoàn cảnh gia đình của từng HS, khả năng học tập, số điện thoại và nơi ở của gia đình học sinh, … để xây dựng kế hoạch giảng dạy, kế hoạch chủ nhiệm của lớp Trong kế hoạch đó, xây dựng kế hoạch cụ thể từng tháng, từng em về những ưu điểm, cũng như tồn tại về từng môn học, trong đó có môn Tập làm văn Đối với môn Tiếng Việt, tôi tìm hiểu, thống kê chi tiết từng HS theo từng nội dung kiến thức mà các em đã đạt dược hoặc chưa đạt được để có biện pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng HS

- Thông qua các buổi họp phụ huynh, tuyên truyền, vận động để các phụ huynh thấy được sự quan trọng của việc học tập của các em đồng thời trao đổi, bàn bạc tìm ra các biện pháp để các em học tốt các môn học nói chung và môn Tập làm văn nói riêng Đề nghị phụ huynh quan tâm, tạo điều kiện để các em đến trường có đẩy đủ sách giao khoa và đồ dùng học tập cần thiết; đồng thời phối hợp với phụ huynh HS cùng kết hợp động viên học sinh đi học chuyên cần, thực hiện tốt nhiệm vụ của người HS cũng như kèm cặp HS học tập ở nhà thông qua sổ liên lạc, điện thoại hoặc đến nhà trao đổi trực tiếp việc học tập của HS

2.3.2 Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh xác định yêu cầu trọng tâm của

đề bài:

Mỗi bài văn mà các em được viết theo một đề bài cụ thể, vậy nên yêu cầu hàng đầu là các em phải xác định đúng yêu câu của đề bài Cứ mỗi đề bài đưa ra yêu câu các em viết thường ẩn chứa 3 yêu cầu đó là: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu cầu về trọng tâm

Ví dụ1: Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay

trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng (Sách giáo khoa Tiếng Việt 5-Tập 1, trang 44)

Trong lúc xác định yêu cầu trọng tâm của đề bài, giáo viên phải giúp học sinh hiểu được việc viết đúng yêu cầu của đề bài là yếu tố then chốt của nội dung bài viết:

Ở dạng đề bài này, đã ẩn chứa 3 yêu cầu sau:

Một là: Yêu cầu về thể loại: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”).

Ví dụ 1 (SGK TV5 tập 1 - trang 44) mục 2.3.2 được trích dẫn từ TL TK số 1

Hai là: Yêu cầu về nội dung: Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm

từ “cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”

Ba là: Yêu cầu về trọng tâm: Ở trong một vườn cây (hay trong công

viên….)

Với thực tiễn giảng dạy, có những đề bài không thể hiện đủ cả 3 yêu cầu

Ví dụ ở đề bài “ Tả một cơn mưa ” được thể hiện ở 2 yêu cầu đó là: yêu cầu về thể loại và nội dung Ở dạng bài như thế này, phải cần giúp cho học sinh hiểu thêm yêu cầu về trọng tâm của bài viết, như “ Tả một cơn mưa khi em đang trên đường đi học về ”

Qua việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thu hẹp lại bởi thế các em tìm được chính xác các ý, nội dung trọng tâm của bài viết, tránh việc viết dàn trải, chung chung,

2.3.3 Biện pháp 3: Hướng dẫn để rèn cho học sinh kĩ năng quan sát

Trong làm văn tả cảnh kĩ năng quan sát là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng Vì có quan sát thì các em có thể mới nhận ra được đặc điểm của đối tựơng định miêu tả và viết được một bài văn với đầy đủ đặc điểm của đối tượng miêu tả Khi rèn kĩ năng quan sát tôi thường làm theo các bước sau:

* Bước thứ nhất: Kĩ năng quan sát trước giờ học (hay chuẩn bị bài trước).

Học Tập làm văn hiện nay trong chương trình lớp 5, công việc quan sát

để làm bài là hoàn toàn do học sinh tự quan sát (Quan sát ở nhà dưới sự hướng dẫn của giáo viên trong tiết học trước) Bởi thế tiết học Tập làm văn không chỉ bắt đầu khi có hiệu lệnh vào giờ học và không thể gọi là kết thúc khi hết tiết học

Mà nó phải bắt đầu từ công việc chuẩn bị cho học sinh trước tiết học và những công việc sau tiết học Sự chuẩn bị ở mỗi bài , mỗi tiết khác nhau nhưng phải chu đáo, cụ thể từng phần , từng ý,

Ví dụ 2: Ở tuần 8 - sách giáo khoa Tiếng việt 5 – tập 1, trang 81 Với yêu

cầu lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh đẹp ở địa phương thì ở cuối tiết học trước tôi đã dặn dò kĩ càng để tất cả học sinh đều phải quan sát Đầu giờ học tôi kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh bằng cách yêu cầu các em để kết quả quan sát cho cô kiểm tra đồng thời cho một số em báo cáo kết quả quan sát Chính từ đó, tạo cho các em có thói quen chuẩn bị ở nhà khi học các bài văn miêu tả Sau khi kiểm tra xong, tôi đã nhận xét kĩ về việc chuẩn bị ở nhà của các em ( Tốt hay chưa tốt; em nào cần lưu ý ) Từ đó, nhắc nhở những em chuẩn bị chưa tốt để các em rút kinh nghiệm vào những tiết học tiếp theo

* Bước thứ hai: Cần rèn cho học sinh quan sát và nhận biết được đặc điểm nổi bật, nét riêng biệt của cảnh

Thông thường khi quan sát và làm bài văn tả cảnh, học sinh ít chú ý đến đặc điểm nổi bật, nét riêng biệt của đối tượng quan sát Chính điều đó bài văn của các em thường miêu tả chung chung Vì thế đã làm mất đi cái hay, nét đặc sắc riêng biệt của bài văn

Ví dụ 2 ( SGK TV5 tập 1- trang 81) mục 2.3.3 được trích dẫn từ TL TK số 1.

Vì thế mà khi hướng dẫn học sinh quan sát tôi luôn lưu ý các em tìm ra những nét riêng của cảnh mà yêu câu để tả

Ví dụ: Như ở tuần 8- sách giáo khao Tiếng việt 5 – tập 1, trang 81 đã yêu

cầu Tôi cụ thể hóa cho học sinh thực hiện đề bài: “Tả cánh đồng quê em vào buổi sáng mùa xuân”

Với yêu cầu của bài này, ngoài việc giúp các em quan sát những chi tiết nổi bật nhất, chúng ta phải hướng tới cho học sinh nhận ra được nét riêng biệt của mùa xuân ở chỗ: Cây cối đâm trồi nảy lộc; muôn hoa khoe sắc; chim hót líu lo; đàn chim én bay liệng trên bầu trời ( mùa xuân là mùa của chim én),

Từ đó, khi tả cảnh về trường học của em vào những ngàyđầu của mùa hè ắt các

en phải nêu được nét riêng của mùa hè đó là: nắng gay gắt; chùm hoa phượng bắt đầu hé nở; ve kêu râm ran; Trống trường lặng im,

* Bước thứ ba: Rèn cho học sinh quan sát và ghi chép có chắt lọc

Để cuốn hút người đọc cảm nhận được cái hay, cái đẹp của bài văn thì các

em phải biết chọn được các chi tiết đặc sắc để đưa vào bài viết Bài văn của học sinh đạt kết quả tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc các em biết chọn lọc

ý, chúng ta phải giúp học sinh quan sát để xác định cảnh chính cần được miêu tả

là khi quan sát, chọn những chi tiết nổi bật gây ấn tượng của đối tượng tả

Ví dụ: Tả cảnh cánh đồng lúa ở địa phương em vào mùa thu hoạch Đầu tiên chúng ta phải giúp học sinh quan sát để xác định cảnh chính cần được miêu tả

đó là cánh đồng, biết vô vàn bông lúa chín, nắng, gió, mùi hương của lúa tràn ngập khắp nơi, ) Đối với một số chi tiết: Mọi người đang gặt lúa, chở lúa, nói chuyện cánh đồng lúa (về không gian, đặc điểm nổi bật của các thửa ruộng, về màu sắc, đây là những cảnh phụ chỉ điểm qua, chứ không đưa vào bài viết nhiều được sẽ làm cho văn sẽ nhầm sang văn tả khác (tả cảnh sinh hoạt)

Ví dụ 3: Ở đề bài 3: Tả trường em trước buổi học Tuần 32 – Sách giáo khoa- trang 144 khi làm bài có em chỉ kể lại việc các bạn chơi trò chơi, chạy nhảy trên sân trường còn các hoạt động của mọi người trước giờ học thì không được các em nhắc tới

* Bước thứ tư: Phát huy kĩ năng huy động nhiều giác quan khi quan

sát

Nếu quan sát đối tượng trong văn tả cảnh mà chỉ đơn thuần quan sát bằng mắt thì thiếu sự tinh tế, dẫn đến bài văn sẽ khô khan, nghèo nàn về ý Chính vì vậy, tôi đã lưu ý học sinh cần huy động tất cả các giác quan như tai nghe, mắt thấy, miệng nếm, mũi ngửi, da cảm nhận

Ví dụ 4: Khi quan sát cánh đồng quê em để tả cảnh đẹp ở địa phương (Tuần 8- Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 –Tập 1, trang 81)

Trong khi quan sát tôi đã yêu cầu học sinh phải đặt ra những câu hỏi để nhằm lưu lại được những hình ảnh đẹp khi quan sát từ đó các em chọn lọc được

từ ngữ khi quan sát và miêu tả một cảnh vật

+ Khi quan sát cảnh vật phải sử dụng nhiều giác quan

Ví dụ 3 (SGK TV5 tập 2 - trang 144) mục 2.3.3 được trích dẫn từ TL TK số 2.

Ví dụ 4 (SGK TV5 tập 1 - trang 81) mục 2.3.3 được trích dẫn từ TL TK số

+ Nếu quan sát bằng mắt thì các em thấy sự vật nào? (Cánh đồng bát ngát; những luống khoai lang xanh mơn mởn ; màu xanh trải rộng ; lúa xanh mơn mởn, ruộng ngô với với những bắp to, tròn; những luống rau cải, hồ cá, đầm sen, )

+ Nếu quan sát bằng tai em nghe thấy những âm thanh gì?( tiếng gió thổi, tiếng máy tuốt lúa,tiếng vồ đập đất, tiếng người nói chuyện, )

+ Nếu quan sát bằng khứu giác( mũi) em thấy hương vị gì? ( mùi hương lúa nếp, mùi hương của hoa sen, mùi hương của cánh đồng hoa, )

+ Nếu bằng vị giác em cảm nhận được những gì?(những củ su hào xanh non ngọt ngào, những hạt đậu tương căng như bầu sữa, những quả cà chua )

+ Nếu quan sát bằng cảm giác các em cảm nhận được điều gì?( những tia nắng vàng óng nhè nhẹ trải trên cánh đồng em thấy ấm áp cả tâm hồn)

Từ những chi tiêt mà các em quan sát được, các em hãy ghi ra giấy nháp hoặc quyển sổ tay tích lũy của mình để chuẩn bị cho tiết học tập làm văn sau đạt kết quả tốt hơn

* Bước thứ tư: Giáo viên rèn cho học sinh quan sát cách quan sát có trình tự

Mỗi khi chúng ta hướng dẫn học sinh làm bài văn miêu tả cảnh, thì yêu

cầu học sinh cần phải tuân thủ theo hai cách đó là: mùa xuân- mùa hạ- mùa thu-mùa đông,

Một là: Tả theo thứ tự thời gian cụ thể như: sáng- trưa- chiều- tối hoặc:

tiết 1, rồi đến chi tiết 2, chi tiết 3,

Hai là: Thứ tự tả theo tình tự của từng bộ phận mà cảnh tả (Tả từng chi tiết 1, rồi đến chi tiết 2, chi tiết 3,

Có như thế thì, khi quan sát tôi đã lưu ý hướng dẫn cho các em quan sát bằng một trong hai cách trên

Ví dụ: Bài 2-Tuần 6: “Luyện tập tả cảnh”- Sách giáo khoa Tiếng Việt 5-Tập 1,trang 62 Dựa vào kết quả quan sát của mình, em hãy lập dàn ý bài văn

miêu tả cảnh sông nước( một vùng biển, một dòng sông, một con suối hay một

hồ nước) Các em hoàn toàn có thể quan sát theo một trình tự thời gian thì các

em mới thấy được sự thay đổi của cảnh Bởi quan sát theo trình tự thời gian tôi

đã hướng dẫn các em cần đặt cho mình một số câu hỏi sau đây:

+ Cảnh hồ vào buổi sáng có gì đẹp? (Vào buổi sáng mặt hồ thật sống động: những ngợn sóng lăn tăn nhấp nhô, những con thiên nga đang tung tăng đùa rỡn, tia nắng đan lên ngọn tre, soi bóng xuống mặt hồ, )

+ Cảnh hồ vào buổi trưa có gì đẹp?

+ Cảnh hồ buổi chiều có gì đẹp?

+ Buổi chiều tối hồ có nét gì đáng chú ý?

+ Cảnh hồ buổi tối có nét gì đẹp?

Bài 2- tuần 6 (SGK TV5 tập 1 - trang 62) mục 2.3.3 được trích dẫn từ TL TK số 1.

Ví dụ 5 (SGK TV5 tập 1 - trang 81) mục 2.3.4 được trích dẫn từ TL TK số 1.

Hay với đề bài trên, Các em cũng có thể quan sát theo từng bộ phận của cảnh tả Lúc quan sát theo thứ tự từng bộ phận của cảnh em đặt cho mình một số câu hỏi sau:

+ Mặt hồ có đặc điểm gì nổi bật về hình dáng?

+ Màu sắc nước hồ như thế nào?

+ Cảnh vật ở trên các bờ hồ em thấy gì?

2.3.4 Biện pháp 4: Giúp học sinh về kĩ năng lập dàn bài chi tiết.

Để làm được một bài văn hay, đảm bảo yêu câu đề bài thì việc thiết lập dàn bài là một trong những khâu vô cùng quan trọng bởi vì học sinh có lập dàn bài thì các em mới có thể dựa vào đó để viết đoạn, bài văn Nếu không, khi viết học sinh sẽ sắp xếp ý lộn xộn không đúng theo trình tự quan sát, hoặc là quên ý, nhiều ý được lặp lại nhiều lần,

Ví dụ 5: Khi dạy bài Luyện tập tả cảnh ( Bài 1- sách giáo khoa Tiếng Việt 5- tập 1 - trang 81) Với yêu cầu lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh đẹp ở địa phương thì chúng ta cần thực hiện theo các qui định sau:

+ Xác định đúng yêu cầu của đề:

Muốn xác định đúng yêu cầu của đề thì chúng ta cần giúp học sinh đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi Chẳng hạn như:

- Bài văn trên thuộc thể loại văn gì? Kiểu bài gì? ( thể loại văn miêu tả;

kiểu bài tả cảnh) - Yêu cầu học sinh dùng thước gạch chân từ: Tả cảnh

- Đối tượng miêu tả ở đây là gì? ( cảnh đẹp ; cơn mưa; ) – yêu cầu học

sinh dùng thước gạch chân những từ : Cảnh đẹp hoặc một cơn mưa

- Phạm vi của đối tượng miêu tả là gì? ( cảnh đẹp ở địa phương; cơn mưa

mà em đã quan sát được)- Yêu cầu học sinh dùng thước gạch chân những từ : Ở địa phương hoặc có dịp quan sát được.

+ Yêu cầu học sinh nhắc lại cấu tạo của văn tả cảnh

+ Cần xác định được trình tự miêu tả cho đối tượng mà em đã lựa chọn

theo trình tự nào?

+ Lập dàn ý căn cứ vào trình tự mà em đã quan sát được.

Chúng ta cần lưu ý cho học sinh dựa vào kết quả đã quan sát ở nhà rồi lựa chọn, sắp xếp các ý đó theo trình tự em đã chọn để tả

Như: Khi học sinh lập dàn ý cho bài văn miêu tả một cơn mưa (Bài

2-Tiết: Luyện tập tả cảnh- Sách giáo khoa- Tiếng việt 5- Tập 1, trang 31), giáo

viên cần hương dẫn cho học sinh thực hiện theo các yêu cầu sau:

* Yêu cầu học sinh phải quan sát và ghi lại được các chi tiết cần nói trong

bài như: mây, gió, sấm chớp, người chạy mưa, các con vật tránh mưa, tiếng mưa rơi lộp độp, mưa ào ào, mưa như trút nước, cây cối nhảy múa, đàn mối bay, tia nắng nhè nhẹ từ từ hé ra,

- Các sự vật liên quan đến cơn mưa