Một số phương pháp hướng dẫn học sinh lớp 6 phát huy năng lực tự học môn toán

Bởi với học sinh lớp 6, các em vừa mới bước vàomôi trường học mới cấp THCS các em bắt đầu làm quen với những môn họcmới với những phương pháp giảng dạy và cách thức ghi bài mà yêu cầu ở

I.PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm làm công tác giảng dạy bộ môn toán, tôi luôn khôngngừng học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn, đổi mới phương pháp giảngdạy để sao cho có thể giúp các em học sinh nắm vững kiến thức, kĩ năng cơ bảncần thiết và cũng có thể vận dụng linh hoạt kiến thức toán học vào trong thực tếcuộc sống Bên cạnh đó tôi cũng đặt nhiệm vụ hàng đầu cho chính bản thânmình là: Làm thế nào để các em phát huy được năng lực tự học của bản thân?Phương pháp nào có thể đưa các em đến với kiến thức nhanh, chính xác và khơidậy ở các em niềm đam mê Toán học? Rất nhiều những yêu cầu được đặt ra,nhưng bản thân tôi nhận thấy rằng việc “ Rèn cho học sinh lớp 6 phát huy nănglực tự học toán là rất cần thiết Bởi với học sinh lớp 6, các em vừa mới bước vàomôi trường học mới (cấp THCS) các em bắt đầu làm quen với những môn họcmới với những phương pháp giảng dạy và cách thức ghi bài mà yêu cầu ở các

em thao tác nhanh nhẹn, chủ động kiến thức,…Nếu không có năng lực tự họctập môn toán, các em sẽ dần mất đi kĩ năng chủ động nắm bắt kiến thức, lườihọc toán, phụ thuộc vào những kiến thức mà giáo viên truyền đạt, thiếu sự sángtạo dẫn đến kết quả học tập chưa cao Vì thế việc giúp học sinh tiếp cận vớicông nghệ thông tin, có phương pháp học tập phù hợp, tạo hứng thú, tăng đam

mê đối với môn toán là những phương pháp nhằm phát huy năng lực tự học, sởtrường của bản thân

Từ xưa những câu ca dao, tục ngữ như “ Tôn sư trọng đạo”, “ Nhất tự vi

sư, bán tự vi sư” , “ Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ phải yêu lấythầy”, …với ý nghĩa đề cao, coi trọng vị trí của người thầy trong xã hội Tuynhiên như vậy không có nghĩa là thầy làm hết tất cả cho trò, mà thầy nhiệt tìnhtruyền đạt kiến thức, còn trò nỗ lực để chủ động chiếm lĩnh kiến thức, vận dụngsáng tạo kiến thức đó vào thực tế cuộc sống Một khi học sinh chỉ lĩnh hội kiếnthức một cách bị động từ thầy thì các em sẽ nắm bắt kiến thức ấy rất mờ nhạt,nhanh quên, lười vận dụng vào thực tế Nhưng khi học sinh kết hợp được những

kĩ năng như: tiếp thu bài học trên lớp, chủ động tìm tòi mở rộng kiến thức trongsách tham khảo, thực tế cuộc sống, trải nghiệm và sáng tạo thì kết quả đạt đượckhông chỉ là kiến thức mà còn là kĩ năng vận dụng, sáng tạo vào cuộc sống

Đặc biệt những năm gần đây được sự quan tâm của lãnh đạo PGD đã tổchức các buổi tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học, dạy học theo chủ đềtích hợp, dạy học trải nghiệm sáng tạo, … tôi như được mở rộng kiến thức vàhọc hỏi được những phương pháp giảng dạy mới để một lần nữa khẳng địnhrằng “ Rèn luyện năng lực học, tự học toán ở học sinh” đặc biệt là học sinh lớp 6

là rất cần thiết Hiệu quả sẽ được nâng cao nếu giáo viên biết linh hoạt kết hợpcác phương pháp giảng dạy khác nhau phù hợp với đối tượng học sinh Trong đóvới đối tượng học sinh lười học (không có khả năng tự học) thì các em thườngkhông nắm chắc kiến thức, đứng trước một vấn đề cần giải quyết các em khôngbiết tự tìm ra hướng giải quyết, không tự đánh giá được đâu là đúng, cần làm vàđâu là sai, luôn bằng lòng với những gì đã có không tự bổ sung cho mình nhữngđiều cần thiết trong nhận thức Nên theo tôi việc bồi dưỡng và phát huy năng lực

học, tự học cho học sinh là rất cần thiết Đó là lý do để tôi chọn đề tài “ Một số

phương pháp hướng dẫn học sinh lớp 6 phát huy năng lực tự học môn Toán”

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

Trong những năm vừa qua Bộ giáo dục đào tạo đã nêu ra những hạn chế,yếu kém của giáo dục, trong đó có yếu tố chưa coi trọng việc thực hành, vậndụng kiến thức học được vào thực tế Đặc biệt hiện nay hiện tượng học sinh lườibiếng học bài, làm bài đã trở thành thói quen, rất đông học sinh không có hứngthú, có động lực với việc học Toán, cảm thấy học môn Toán khó và “khô khan”,chỉ là những con số và những phép tính (đặc biệt còn khó hơn với học sinh cólực học yếu) Vì vậy việc học Toán với các em rất nặng nề và bị động, hiệu quảhọc tập không cao và kéo theo đó là nhiều hệ luỵ khác Nguyên nhân từ đâu? Córất nhiều lí do cho việc học sinh không thích học toán, lười học và học yếu.Nhưng là người giáo viên dù với lí do nào thì trước tiên bản thân người giáo cầnphải có phương pháp dạy học phù hợp và khơi dậy được ở các em niềm đam mê,chủ động, sáng tạo trong học tập, có như vậy mới giúp các em và phụ huynh cómột cái nhìn khác về học tập nói chung và về học Toán nói riêng Qua nhữngnăm giảng dạy, tôi nhận thấy rằng để phát huy năng lực tự học Toán của họcsinh lớp 6 nói riêng và học sinh THCS nói chung, người giáo viên phải là người

tổ chức các hoạt động học tập của học sinh theo hướng chủ động tích cực.Hướng dẫn, khích lệ các em để các em tìm ra kiến thức, tư duy logic và vậndụng sáng tạo Từ đó giúp học sinh phát huy được năng lực tự học toán của bảnthân và dần đáp ứng được yêu cầu giáo dục suốt đời của xã hội phát triển vàcông nghệ như hiện nay

Để làm được điều này, giáo viên cần có cái nhìn sâu sắc hơn, quan tâm vàchú ý đến việc phát huy năng lực tự học của học sinh Với các em học sinh cầnxác định rõ mục tiêu học tập, có kế hoạch học tập cụ thể, sắp xếp thời gian hợp

lí, chọn lọc và ghi nhớ kiến thức, học bài cũ, chuẩn bị bài mới, làm các bài tậpvận dụng kiến thức và vận dụng sáng tạo Ngoài ra khi học sinh được rèn tốtnăng lực tự học các em còn có thể giải toán Violympic đạt hiệu quả với thao tácnhanh nhẹn hơn, học sinh có thể chủ động vận dụng kiến thức liên môn để giảiquyết các bài toán thực tiễn, linh hoạt và sáng tạo trong học tập trải nghiệm,…

để từ đó trang bị cho các em những nền tảng ban đầu trong việc phát triển nănglực tiềm tàng của chính mình, nhằm chuẩn bị tâm thế cho việc “học thườngxuyên, học suốt đời” thì tự học chính là sợi chỉ xuyên tâm

3 Đối tượng nghiên cứu

Một số phương pháp hướng dẫn học sinh lớp 6 trường THCS Lương ThếVinh phát huy tốt năng lực học, tự học môn Toán

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Học sinh lớp 6A1, 6A2 trường THCS Lương Thế Vinh năm học 2016 2017; Các bài tập vận dụng, mở rộng trong chương trình Toán 6 (SGK toán 6 vàtài liệu hướng dẫn học toán 6; Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trongdạy học môn Toán; Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các môn học lớp 6)

-5 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên những định hướng ban đầu, nội dung được dựa trên nhữngphương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Thông qua quá trình trực tiếp giảngdạy học sinh lớp 6.

- Phương pháp trực quan thông qua các hình ảnh trên sách hướng dẫn, đồvật thực tế, sự vật hiện tượng gần gũi trong cuộc sống; Quan sát sự tiến bộ củahọc sinh

- Phương pháp tham khảo sách, tài liệu: Sách giáo khoa toán 6; Sáchhướng dẫn toán 6; Sách nâng cao và phát triển toán 6; Sách bồi dưỡng học sinhgiỏi toán 6

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: tham khảo ý kiến, học hỏiphương pháp giảng dạy của đồng nghiệp thông qua các buổi sinh hoạt chuyênmôn, thao giảng, thi GVDG, dự giờ thăm lớp

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

và học”.

Học là một quá trình trong đó dưới sự định hướng của người dạy, ngườihọc tự giác, tích cực, độc lập tiếp thu kiến thức, kinh nghiệm từ môi trường xungquanh bằng các thao tác trí tuệ và tay chân nhằm hình thành cấu trúc tâm lí mới

để biến đổi nhân cách của các em theo hướng ngày càng hoàn thiện Không ai cóthể thay thế các em và chỉ có các em mới tạo ra sự thay đổi cho chính bản thânmình

Qua đó, việc học đã là hàm chứa tự học Và tự học không có nghĩa chỉ làviệc học ngoài giờ lên lớp, mà hoạt động học còn được diễn ra trên lớp dưới sựhướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo của giáo viên để các em có thể tìm tòi, phát hiện,phân tích và chiếm lĩnh kiến thức bằng chính tư duy của mình để học có hiệuquả, tránh rơi vào tình trạng mò mẫm thiếu cơ sở Học – Tự học có mối liênquan mật thiết với nhau và kết quả đem lại còn tuỳ thuộc vào mức độ tự lực vàtrình độ khác nhau của mỗi em, vào kinh nghiệm tổ chức, hướng dẫn việc họccủa mỗi giáo viên

2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

Là giáo viên còn trẻ nên bản thân tôi nhận thấy việc giáo viên cần học hỏitrau dồi kiến thức, phương pháp để đưa kiến thức đến cho các em học sinh là

một vấn đề rất quan trọng, đặc biệt với mô hình trường học mới thì vấn đề nàycàng được giáo viên đặt lên hàng đầu Trong quá trình giảng dạy và công tác tạitrường tôi được học hỏi đồng nghiệp các phương pháp giảng dạy và kĩ năngđứng lớp, được dự các tiết chuyên đề, thao giảng,…giúp tôi học hỏi thêm đượcmột số phương pháp giúp học sinh học tập tích cực hơn, bản thân cũng xác địnhđược mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể với từng hoạt động hơn Có những tiết dạy màsau đó tôi băn khoăn trăn trở mãi rằng tại sao với nội dung kiến thức toán họchay như vậy mà các em không được trải nghiệm thực tế đo đạc, không được tựmình sáng tạo tìm ra kết quả một cách riêng biệt và chính xác Đó phải chăng là

do các em còn thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, còn đi theo lối mòn củangười giáo viên dạy học theo phương pháp truyền thống là thuyết trình – vấnđáp.Trong khi đó, nếu rèn cho các em phát huy được năng lực tự học Toán thìcác em sẽ ham học hơn, chủ động hơn và thích nghiên cứu tài liệu để được mởrộng kiến thức Với lớp học theo mô hình trường học mới, các em được tiếp cậnvới phương pháp học tích cực từ Tiểu học nên đa số các em có năng lực tự thiếtlập tiến độ và các bước đi trong quá trình tự học khá tốt và được trải nghiệmsáng tạo ngoài lớp học Các em tự tin, mạnh dạn nói ra những suy nghĩ của mình

để cùng nhau tiến bộ trong học tập

Tuy nhiên, trong quá trình thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy lực học của các

em không đồng đều giữa các nhóm, lớp nên yều cầu giáo viên phải đa dạngphương pháp sao cho phù hợp Một số học sinh tiếp thu kiến thức cơ bản cònchậm, không đáp ứng được yêu cầu của chương trình, bằng long với những kiếnthức mình đã có Vậy thì với 45 phút giảng dạy trên lớp nhiệt tình của giáo viên

có giúp được tất cả các em nắm chắc được kiến thức hay không? Và khi học líthuyết những nội dung kiến thức Toán học ấy để vận dụng vào thực tế cuộc sốngcác em có hiểu được ý nghĩa của nội dung đó không? Kĩ năng vận dụng của các

em có tốt không? Câu trả lời mà đa số giáo viên, học sinh và phụ huynh thực tế

là “không” Thay vào đó tại sao chúng ta không rèn cho các em năng lực tự họcToán để những giây phút học bài trên lớp trở nên nhẹ nhàng và ý nghĩa đối vớicác em Khi bản thân mỗi học sinh có năng lực tự học, các em có thể nắm đượckiến thức và kĩ năng giải toán thông qua sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, giáoviên, bạn bè hay chính cả gia đình của các em

Xuất phát từ thực trạng nói trên nguyên nhân chủ yếu là nhằm giúp chocác em học sinh có ý thức học tập đúng đắn, phát huy năng lực học và tự họccủa bản thân, tạo sự ham mê học tập giúp các em có điều kiện lĩnh hội được một

số kiến thức, kĩ năng để các em học tập sau này được tốt hơn Bởi với học sinhlớp 6, các em rất cần sự quan tâm, dẫn dắt của giáo viên, chỉ ra cho các em conđường để nắm bắt kiến thức nhanh, chính xác và thích thú nhất, nếu các emkhông có năng lực học, tự học, bị động với những kiến thức giáo viên truyềnđạt, sẽ dần hình thành trong chính con người các em cảm giác không muốn họctoán, bằng lòng với bản thân, từ đó mất dần đi đam mê học toán

Xuất phát từ sự ham học hỏi của học sinh, sự ham mê nghiên cứu và lòngyêu nghề của bản thân trong quá trình giảng dạy và chủ nhiệm giáo viên khôngthể bỏ qua phương pháp phát huy cho học sinh năng lực học, tự học bởi đó là cơ

sở, là bàn đạp để các em học sinh lớp 6 chủ động, sáng tạo trong học tập toán.Những năm giảng dạy trước đây, hầu như tôi chỉ chú trọng việc học sinh phải nắm chắc được kiến thức toán cơ bản rồi từ đó mở rộng dần đến kiến thức khó hơn, nâng cao hơn, biết trình bày bài toán một cách logic Nhưng từ khi được tiếp cận với đổi mới phương pháp dạy học, tôi hoàn toàn bị thuyết phục Kiến thức quan trọng phải đạt được và kĩ năng cũng quan trọng không kém, tất cả đều nhằm hình thành cho các em những năng lực cần thiết trong cuộc sống hiện đại ngày nay Một thực tế với đa số học sinh của tôi: giao nhiệm vụ 1 bài tập, học sinh chỉ hoàn thành một bài tập; giao 2 bài các em hoàn thành 2 bài, …(có thể không hoàn thành hoặc hoàn thành không tốt) Đó là kết quả của việc học máy móc, không xây dựng kế hoạch mà làm một cách tự phát) Ở hai mô hình, kết quả đạt được trong quá trình học tập toán

ở học sinh hoàn toàn khác nhau, cụ thể:

Học tập theo phương pháp truyền

thống

Học tập theo phương pháp đổi mới

- Học sinh thu nhận kiến thức từ giáo

viên

- Học sinh có nhiều cơ hội rèn luyện kĩ

năng trình bày bài toán

- Bài tập vận dụng và mở rộng tìm tòi

trong SGK ít Nên học sinh thiếu kĩ

năng liên hệ và giải quyết các tình

huống thực tế

- Năng lực sáng tạo, chủ động, tích cực

của học sinh chưa được phát huy

- Học sinh tự mình tìm đến kiến thứcvới sự định hướng, hỗ trợ của giáo viên

- Không chú trọng rập khuôn cách trìnhbày bài toán Chú trọng phát hiệnhướng giải và kết quả

- Bài tập vận dụng và mở rộng tìm tòitrong SHD nhiều Nên học sinh có kĩnăng liên hệ và giải quyết các tìnhhuống thực tế

- Năng lực sáng tạo, chủ động, tích cựccủa học sinh được phát huy

Vậy thì gốc lõi của vấn đề là ở đâu? Ở phương pháp của người giáo viêntruyền đạt? Hay ở năng lực tự học và tìm tòi kiến thức của học sinh? Để thay đổicách học truyền thống chỉ ngồi trên ghế nhà trường thì học tập của học sinh cầnđược mở rộng, được thực tế trải nghiệm như thế nào? Và bắt đầu từ đâu để quátrình học là phù hợp nhất? Kết hợp các phương pháp như thế nào để có một sảnphẩm hoàn thiện nhất Và theo tôi, phát huy tốt năng lực học, tự học của họcsinh là then chốt Trên lớp với những tiết lí thuyết, tiết luyện tập, ôn tập hay tiếtthực hành người giáo viên cần phải có phương pháp gì để các em phát huy đượcnăng lực tự học toán tốt nhất Hay khi không trên lớp học, ở nhà các em cũng cókhả năng tự mình hoàn thành những nội dung yêu cầu của giáo viên và sáng tạovận dụng kiến thức toán học vào thực tế một cách tốt nhất Không cần phải bắtđầu từ những khái niệm nào xa xôi để hình thành cho các em năng lực này màchính các em phải tìm cho mình một con đường phù hợp với mình nhất, trong đó

gồm các yêu cầu chính như: Nắm vững kiến thức đã học > Nhiệm vụ mới

<-> Xác định mục tiêu <-<-> Xây dựng kế hoạch (Số người cùng thực hiện, thời gian thực hiện,…) <-> Qúa trình hoạt động <-> Kết quả của hoạt động <-> Kiểm tra kết quả <-> Liên hệ <-> Ghi nhớ thông tin Các giai đoạn ở mỗi học

sinh có thể khác nhau về trình tự Dù học ở trên lớp hay học tập ở nhà, ở bạn bèthì quan trọng chỉ cần học sinh làm được những điều này thì với kiến thức cơbản, bài tập vận dụng hay nội dung yêu cầu học sinh tìm tòi liên hệ thực tế thìchắc chắn các em sẽ hoàn thành tốt yêu cầu đặt ra Không những vậy, quá trìnhnày còn giúp các em phát huy năng lực mạnh dạn, chủ động, sáng tạo của bảnthân và tìm thấy niềm vui, đam mê khi hiểu và tự mình hoàn thiện kiến thức Kếtquả của hoạt động và khả năng liên hệ của các em là sự phản ánh những giaiđoạn trên Giống như câu nói nổi tiếng của Sidney Jourard “Học tập không phải

là một nhiệm vụ hay một vấn đề khó giải quyết – Nó là cách để sống trong thếgiới Con người học tập khi theo đuổi các mục tiêu và kế hoạch có ý nghĩa chochính mình Hay “Không có giới hạn cho qui trình học, cách để học Thực sựmột khi con người đã có được húng thú để tìm những con đường mới để kết cấunên tri thức, họ sẽ không bao giờ sợ bị buồn chán” của Robert Theobald

3 Nội dung, hình thức của giải pháp

a) Mục tiêu của giải pháp

Trong thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy chính bản thân giáo viên nếu cứ rậpkhuôn bài dạy cho tất cả các đối tượng học sinh, không rèn được cho học sinh kĩ

năng học, tự học điều đó chỉ làm giáo viên tự làm khó giáo viên, kết quả học tậpkhông cao, đem lại cho giáo viên sản phẩm đó là những con người rập khuôn,máy móc, thiếu chủ động trong tư duy, “ nghe – làm theo” tạo cho các em đặtniềm tin hoàn toàn vào giáo viên, không tự mình tìm kiến thức Vì vậy việc phảilàm sao để phát triển năng lực tự học của học sinh là rất cần thiết Chỉ cóphương pháp tự học tốt các em mới tự khẳng định được bản thân mình và chính

nó tạo nên cho các em tính năng động, sáng tạo để phần nào đó dần hình thànhnên tính cách con người các em Từ đó giúp các em có cách nhìn khác vềphương pháp học tập

Năng lực tự học không chỉ là tự học trên lớp thông qua các tiết lí thuyết,tiết luyện tập, ôn tập hay tiết thực hành mà còn là khả năng tự học ở nhà của họcsinh Nhưng dù học ở đâu thì một kế hoạch cụ thể với các giai đoạn: Nắm vữngkiến thức đã học <-> Nhiệm vụ mới <-> Xác định mục tiêu <-> Xây dựng kếhoạch (Số người cùng thực hiện; Thời gian thực hiện, nội dung cần thực hiện,

…) > Qúa trình hoạt động > Kết quả của hoạt động > Kiểm tra kết quả

<-> Liên hệ <-<-> Ghi nhớ thông tin là các khâu quan trọng để học sinh phát huy tốtnăng lực tự học của mình Trong đó nắm vững kiến thức đã học là nền tảng đểhọc sinh khám phá những điều mới Khi đó, các em cần đặt ra cho mình mụctiêu tiếp theo là cần làm gì để trong quá trình hoạt động các em bám theo mụctiêu đó và không đi nhầm hướng Xây dựng kế hoạch là một trong những giaiđoạn mà hầu như đa số cac em đều chủ quan vì mất thời gian, nhưng thật ra giaiđoạn này lại càng không nên bỏ qua Vì có xây dựng kế hoạch cụ thể các emmới biết mình cần hoạt động những gì, mất thời gian bao lâu, có cần sự hỗ trợcủa ai và tánh sự sai sót nếu có… Kết quả của hoạt động và khả năng liên hệcủa các em là sự phản ánh những giai đoạn trên Giống như câu nói nổi tiếng củaSidney Jourard “Học tập không phải là một nhiệm vụ hay một vấn đề khó giảiquyết – Nó là cách để sống trong thế giới Con người học tập khi theo đuổi cácmục tiêu và kế hoạch có ý nghĩa cho chính mình Hay “Không có giới hạn choqui trình học, cách để học Thực sự một khi con người đã có được hứng thú đểtìm những con đường mới để kết cấu nên tri thức, họ sẽ không bao giờ sợ bịbuồn chán” của Robert Theobald

Vì vậy, nếu giải pháp thành công thì kết quả đạt được là không thể cân –

đo – đong – đếm được Các em sẽ không còn cảm thấy môn toán khô khan vàchán ngắt nữa Kết hợp cùng sự định hướng và hỗ trợ của giáo viên, tài liệutham khảo kết quả học tập của các em sẽ được nâng cao, những năm học tiếptheo các em sẽ tiếp tục phát huy hơn nữa năng lực này và dần hình thành cho các

em sự năng động, sáng tạo và tri thức Giúp các em học tốt các môn học khác,hay với những học sinh làm bài thi kiến thức liên môn thì các em cũng khôngcòn cảm thấy nặng nề, phụ thuộc vào giáo viên và trang mạng “Google” nữa

b) Nội dung và cách thức thực hiện

Để phương pháp hướng dẫn học sinh lớp 6 phát huy năng lực tự học môntoán đạt hiệu quả tốt nhất, học sinh cần hiểu được việc học là suốt đời, họckhông ngừng và quá trình học, tự học là một quy trình bao gồm các bước có

quan hệ mật thiết qua lại, hỗ trợ lẫn nhau Vì vậy trước tiên tôi đặt ra yêu cầu đốivới học sinh như sau:

* Kĩ năng:

- Các em cần có năng lực xây dựng kế hoạch cụ thể: Muốn làm được điềunày yêu cầu các em cần có kiến thức và khả năng nhìn, đoán sự việc để địnhhướng những việc chính cho quá trình đi tìm kiến thức, kế hoạch cần bắt đầu từđâu, bao nhiêu thời gian để hoàn thành, lực lượng tham gia là bao nhiêu người?Cần những ai và phân công nhiệm vụ cụ thể Công việc cần chuẩn bị những gì

về cơ sở vật chất, cần đến những địa điểm nào để thực tế,…

- Sau khi đã lên kế hoạch cụ thể thì đến giai đoạn thực hiện kế hoạch đề

ra Cá nhân hoặc thành viên trong nhóm tham gia cần có ý thức tự giác, chủđộng để hoàn thành công việc một cách nhanh nhất có thể và hiệu quả

- Sơ đồ tư duy và máy tính tính bỏ túi: Máy tính bỏ túi là đồ dùng hỗ trợđắc lực cho các em trong việc xác định được hướng đi của mình đang đúng haysai Nhờ có sự cộng tác này, các em nhanh chóng kiểm tra được sự chính xáccủa đáp án ở một số bài tập toán, rút ngắn thời gian thực hiện Từ đó giúp họcsinh rèn kĩ năng hệ thống toàn bộ những gì các em thu thập được thông qua sơ

đồ tư duy Sơ đồ tư duy diễn tả cho người xem hiểu được khả năng tư duy củacác em và mức độ tiếp thu toán học của các em đến đâu

- Kĩ năng tự học toán còn được rèn luyện trong quá trình học sinh ônluyện giải toán tiếng việt Internet, toán tiếng anh Internet Thông qua các bàitoán đa dạng ở các vòng thi Violympic, các em tạo cho mình phản xạ và các suyluận nhanh chóng để kịp với thời gian yêu cầu ở mỗi bài thi

- Kết hợp kiến thức toán học của bản thân học sinh với kiến thức của các

bộ môn, hướng cho các em tự mình làm tốt các bài thi vận dụng kiến thức liênmôn

* Thái độ:

- Khi bắt đầu bất cứ một công việc nào trong học toán, trước tiên các emluôn phải có thái độ tích cực, hứng thú với việc làm đó của mình Vì chỉ có nhưvậy các em mới dễ dàng thực hiện được nhiệm vụ đặt ra mà không cảm thấynặng nề, uể oải

- Một yếu tố quan trọng khác đó là sự ham tìm tòi, khám phá kiến thứcmới Biết chia sẽ những hiểu biết của bản thân với mọi người, cũng như biếtlắng nghe ý kiến đóng góp của người khác (giáo viên, bạn bè, gia đình, tài liệu,

…) từ đó toàn diện hơn nội dung đề ra

* Để học sinh phát huy được năng lực tự học môn Toán không phải là vấn đề đơn giản, bởi điều đó liên quan đến cả vốn kiến thức Toán và kĩ

năng giải toán của các em Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với người giáo viên là phải dùng những phương pháp phù hợp để các em nắm được kiến thức một cách chính xác và lôi cuốn các em nhất Theo tôi, để phát huy được năng lực

tự học môn Toán đối với học sinh lớp 6 thì điều đầu tiên giáo viên phải hướng cho học sinh nắm được các bước cơ bản để việc tự học đạt kết quả tốt nhất như sau (Sơ đồ quy trình các bước tự học hiệu quả cho học sinh):

b.1 Nắm vững kiến thức cũ (kiến thức đã được học trên lớp, kiến thức đúng mà các em tự học được trong cuộc sống)

Các em có nắm được kiến thức cũ thì mới có thể có cơ sở để hoàn thànhnhiệm vụ đặt ra và tìm đến kiến thức mới một cách chính xác nhất

Để đạt được điều này giáo viên có thể sử dụng các phương pháp dạy học:

* Đối với các tiết dạy trên lớp:

+ Phương pháp vấn đáp như kiểm tra bài cũ (tiết lí thuyết, luyện tập) đặt

ra những câu hỏi có tình huống để các em suy nghĩ và phân tích vấn đề, tìm kiếnthức cũ liên quan đến nội dung câu hỏi, kiểm tra 15 phút (tiết ôn tập)

+ Phương pháp quan sát: thông qua các tiết dạy thực hành, giáo viên chủđộng quan sát quá trình thực hành của các em để biết được các em nắm đượcnhiệm vụ và kiến thức liên quan đến đâu để tiến hành nội dung thực hành

* Đối với nhiệm vụ được giao về nhà:

+ Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên sau khi giao nhiệm vụ cho họcsinh về nhà có thể kiểm tra việc nắm kiến thức cũ của các em thông qua trực tiếpđến nhà kiểm tra, quan sát quá trình học tập ở nhà của các em một cách cụ thểnhất, đồng thời nắm được hoàn cảnh, điều kiện của từng em để có biện pháp cụthể hỗ trợ trong học tập

Ngoài ra, giáo viên có thể hỗ trợ các em củng cố kiến thức cũ thông quatìm hiểu các nguồn tài liệu ở sách giáo khoa, sách hướng dẫn, sách tham khảohay các trang mạng thông tin Internet,…

b.2 Xác định rõ mục tiêu học tập.

Dù là các em có học trên lớp, tự học hay tham gia học ở bất cứ hình thứcnào thì việc xác định mục tiêu học tập là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với

học sinh lớp 6 Điều này sẽ quyết định đến sự nỗ lực cố gắng, phương pháp học

và kết quả học tập của các em Để các em dễ dàng xác định đúng mục tiêu họctập thì giáo viên cần:

* Đối với các tiết dạy trên lớp:

+ Có sự định hướng nhiệm vụ cụ thể cho cá nhân, cặp đôi hay nhóm thựchiện

+ Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề: giáo viên vận dụng linh hoạt cácphương pháp đặt và giải quyết vấn đề để thu hút, kích thích tính tò mò của họcsinh Tạo ra những tình huống thực tế hoặc liên quan đến nội dung, mục tiêu củabài học từ đó khiến các em có động lực để giải quyết vấn đề đưa ra

+ Phương pháp vấn đáp: giáo viên hỏi và học sinh trả lời mục tiêu học tậpcủa bài, của nội dung ôn tập, thực hành

+ Phương pháp tham khảo sách giáo khoa, sách hướng dẫn: Thông thườngmục tiêu học tập của bài được xác định ở đầu bài nên học sinh dễ dàng xác địnhđược mục tiêu bài học

* Đối với nhiệm vụ được giao về nhà:

Đối với những nhệm vụ được giao về nhà thì việc xác định mục tiêu cũng

vô cùng quan trọng, vì nếu không xác định mục tiêu ngày từ đầu thì các em dễgiải quyết vấn đề sai, sai nhiệm vụ trọng tâm hoặc xác định nhầm mục đích họctập Nên các em có thể xác định rõ mục tiêu học tập thông qua mục tiêu của sáchgiáo khoa, sách hướng dẫn

b.3 Xây dựng kế hoạch học tập

Sau khi đã xác định được mục tiêu học tập, các em cần xây dựng chomình kế hoạch cụ thể: Trong kế hoạch các em cần vạch rõ được các yêu cầuquan trọng như nội dung học tập này mình cần tìm hiểu về những kiến thức nào?Cần bao nhiêu người cùng thực hiện? Thời gian bao lâu để hoàn thành kếhoạch? Kế hoạch càng cụ thể, bài toán đặt ra sẽ nhanh chóng được hoàn thành

Để học sinh có được kế hoạch học tập khoa học và cụ thể, giáo viên cóthể sử dụng các phương pháp dạy học:

* Đối với các tiết dạy trên lớp hay giao nhiệm vụ về nhà:

+ Nhóm trưởng (tổ trưởng) cùng các thành viên có thể lên kế hoạch họctập trên giấy, hoặc phân công nhiệm vụ trực tiếp cho các thành viên (có thư kíghi chép cụ thể) Kế hoạch có thể viết theo suy luận logic riêng của cá nhân(nhóm) hoặc vẽ ở dạng sơ đồ,… sao cho nhìn vào kế hoạch các thành viên đềunắm được nhiệm vụ cụ thể cần làm của bản thân

+ Học sinh có thể xây dựng kế hoạch dựa theo mẫu, phiếu học tập đượcgiáo viên chuẩn bị sẵn tuỳ theo nội dung bài học Tuy nhiên phương pháp này ítđược vận dụng vì tính tư duy sáng tạo của học sinh không cao

b.4 Qúa trình thực hiện kế hoạch

Tất cả những hoạt động tìm hiểu của bản thân cũng như của nhóm họcsinh đều dựa trên kế hoạch ban đầu đề ra Qúa trình này dù được thực hiện ởtrên lớp hay ở nhà thì yêu cầu chung để thực hiện là:

+ Khi thực hiện kế hoạch giáo viên yêu cầu độ nghiêm túc, đoàn kết, hợptác và hành động kiên định của các cá nhân (đối với hoạt động cá nhân), thànhviên của nhóm (đối với hoạt động cặp dôi, nhóm)

+ Giáo viên sử dụng các phiếu học tập, báo cáo hoạt động, báo cáo thựchành để nắm bắt quá trình và kết quả thực hiện của học sinh.

+ Giáo viên hướng dẫn các em có thể dựa trên kĩ năng vẽ sơ đồ tư duy đểthể hiện nội dung thực hiện một cách ngắn gọn và logic nhất

+ Giáo viên hướng dẫn các em có thể sử dụng máy tính bỏ túi để tính toáncác số liệu cần thiết trong quá trình hoạt động

+ Giáo viên hướng dẫn các em vận dụng kiến thức liên môn để hỗ trợtrong quá trình hoàn thành kế hoạch Đặc biệt với những nội dung thực hiện liênquan đến tính thời sự, chính trị, giáo dục (bộ môn Địa lí, Lịch sử, GDCD,…)

+ Giáo viên hướng dẫn các em tự luyện giải toán thông qua các trangmạng (giải toán tiếng anh qua mạng, toán tiếng việt qua mạng), tìm kiếm cáckiến thức, ứng dụng thực tế, hình ảnh cần thiết cho hoạt động thông qua cáctrang mạng Internet, tài liệu tham khảo,…

+ Giáo viên hướng dẫn các em thống kê số liệu thu thập được bằng cácbảng thống kê, biểu đồ đoạn thẳng, biểu đồ hình chữ nhật, … để dễ quan sát,ngắn gọn và logic nội dung thực hiện kế hoạch học tập

b.5 Kết quả của hoạt động

Đây không chỉ là sản phẩm của học sinh làm được dựa trên câu trả lời haybài làm của các em mà đó còn là khả năng liên hệ của các em trong cuộc sống,

là khả năng vận dụng, tìm tòi mở rộng của các em từ đó hình thành nên nhữngnăng lực giúp các em phát huy năng lực tự học của bản thân

+ Giáo viên sử dụng bài kiểm tra, các phiếu học tập, báo cáo hoạt động,báo cáo thực hành để nắm bắt được quá trình và kết quả thực hiện của học sinh

+ Giáo viên hướng dẫn các em vận dụng kiến thức liên môn để hỗ trợtrong quá trình báo cáo kết quả hoạt động của kế hoạch Đặc biệt với những nộidung thực hiện liên quan đến tính thời sự, chính trị, giáo dục (bộ môn Địa lí,Lịch sử, GDCD,…)

+ Giáo viên hướng dẫn các em báo cáo số liệu thu thập được bằng cácbảng thống kê, biểu đồ đoạn thẳng, biểu đồ hình chữ nhật, … để dễ quan sát,ngắn gọn và logic kết quả thực hiện kế hoạch học tập

b.6 Khả năng liên hệ, ghi nhớ có chọn lọc thông tin, hệ thống kiến thức

Sau khi hoàn thành được mục tiêu đặt ra đối với bài toán, đến đây chưaphải là xong Mà bản thân các em cần biết cách liên hệ kiến thức với thực tế, vậndụng linh hoạt trong các dạng bài tập tương tự từ đó chọn lọc thông tin để ghinhớ, hệ thống lại những kiến thức trọng tâm Từ đó hình thành kiến thức mớicho học sinh một cách thực tế nhất, khắc sâu nhất

+ Để ghi nhớ có chọn lọc thông tin một cách chính xác và khoa học nhất,lâu nhất thì học sinh cần nắm được các bước theo trình tự xây dựng kế hoạch,thực hiện kế hoạch và kết quả thực hiện Bởi khi nắm roc các bước trên thì việcchọn lọc thông tin cần ghi nhớ và khắc sâu không bị động, không rập khuôn theohướng dẫn của giáo viên hay bạn trong nhóm

+ Giáo viên hướng dẫn học sinh ghi nhớ, hệ thống kiến thức bằng cáchghi chép lại nội dung chính của kết quả thực hiện

+ Giáo viên hướng dẫn học sinh ghi nhớ, hệ thống kiến thức bằng cách vẽ

sơ đồ tư duy

+ Vận dụng các tình huống, bài tập cụ thể để ghi nhớ kiến thức.

* Ví dụ 1 (Bài tập trên lớp)

- Nội dung bài tập: ( Bài tập 132/ SGK Toán 6 – Tập 1/Trang 50 Bài Phân

tích một số ra thừa số nguyên tố) Tâm có 28 viên bi Tâm muốn xếp số bi đó vào các túi sao cho số bi ở các túi đều bằng nhau Hỏi Tâm có thể xếp 28 viên bi đó vào mấy túi? (Kể cả trường hợp xếp vào một túi)

Bằng phương pháp đổi mới trong giảng dạy, giáo viên và học sinh chủđộng chuẩn bị 28 viên bi, giáo viên không hướng dẫn từng bước đối với họcsinh mà chỉ định hướng nhiệm vụ để các em phát hiện và giải quyết bài toán

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- Giáo viên yêu cầu học sinh hoạt động

cặp đôi bài tập 132

Giáo viên theo dõi, hướng dẫn hoạt

động của các cặp đôi

Giáo viên yêu cầu 1 cặp đôi đại diện

trình bày bài làm của mình và các cặp

đôi khác nhận xét

Qua đó, giáo viên đặt vấn đề mở rộng

với lớp đang dạy:

- Lớp 6a2 có thể xếp thành 4 hàng ,

mỗi hàng đều có số học sinh bằng nhau

được không? Vì sao?

Hãy cho biết cách xếp hàng , mỗi hàng

đều có số học sinh bằng nhau của lớp

6a2 (nếu có thể)

- Mỗi cặp đôi hãy liên hệ khoảng 2 bài

tập vận dụng thực tế

Học sinh hoạt động cặp đôi bài 132

- Nhiệm vụ đầu tiên bản thân mỗi emcần đọc kĩ, phân tích đề bài

- Nắm chắc các kiến thức liên quan:Bài toán chia hết, ước và phân tích một

số đó

- Bài làm của cặp đôi: (sau khi mỗi bạnđã thống nhất định hướng cách giải,các em cùng nhau trình bày bài làm):Theo bài ra, để số bi xếp đều nhau ởcác túi thì số túi phải là ước của 28

Mà Ư(28) = 1;2;4;7;14; 28

Nên Tâm có thể xếp số bi vào 1 túi, 2túi, 4 túi, 7 túi hoặc 14 túi hoặc 28 túi.Cặp đôi trả lời, tranh luận các ý kiến đểhoàn thành tốt nhất bài làm của mình

và khắc sâu kiến thức

- Vì lớp 6a2 có tổng số học sinh là 37nên không thể xếp thành 4 hàng vớicác hàng đều có số học sinh bằng nhau

Vì 4 �Ư(37)

- Hs sau khi tự mình tìm được số 37 là

số nguyên tố thì dễ dàng biết cách xếphàng sao cho số học sinh mỗi hàng đềubằng nhau (37 hàng)

- Liên hệ: Mỗi cặp đôi có thể liên hệ từ