NÂNG CAO NHẬN THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LỚP 5

Chất thải rắn Môi trường không khí Sử dụng phương tiện công cộng khi tham gia giao thông Đi xe đạp bảo vệ môi trường Phân loại rác tại từng hộ gia đình... Nước thải Nước thải từ khu côn

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG NAI

SỞ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

-**** -

NÂNG CAO NHẬN THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

LỚP 5

MỤC LỤC

BÀI 1: MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ 1

I. BÀI HỌC 1

II. CÂU HỎI 3

BÀI 2: MÔI TRƯỜNG CÔNG NGHIỆP 4

I. BÀI HỌC 4

II. CÂU HỎI 5

BÀI 3: MÔI TRƯỜNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN 6

I. BÀI HỌC 6

II. CÂU HỎI 8

BÀI 4: ÔN TẬP 9

I. MỤC ĐÍCH 9

II. HOẠT ĐỘNG 9

III. TRÒ CHƠI 9

BÀI 5: GIỚI THIỆU VƯỜN QUỐC GIA CÁT TIÊN 10

I. HỆ THỰC VẬT 10

II. HỆ ĐỘNG VẬT 11

III. TÓM TẮT 12

IV. CÂU HỎI 12

BÀI 6: LŨ LỤT 13

I. BÀI HỌC 13

II. CÂU HỎI 14

BÀI 7: HẠN HÁN 15

I. BÀI HỌC 15

II. CÂU HỎI 18

BÀI 8: CHÁY RỪNG 19

I. BÀI HỌC 19

II. CÂU HỎI 20

BÀI 9: SÓNG THẦN – ĐỘNG ĐẤT 21

I. BÀI HỌC 21

II. CÂU HỎI 25

BÀI 10: ÔN TẬP 26

I. MỤC ĐÍCH 26

II. HOẠT ĐỘNG 26

MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ

I BÀI HỌC

1 Khái niệm khu đô thị

Khu đô thị là khu vực có mật độ gia tăng các công trình kiến trúc do con người xây dựng

so với các khu vực xung quanh nó Các đô thị có thể là thành phố, thị xã, trung tâm dân

cư đông đúc

2 Các vấn đề môi trường khu đô thị

a Môi trường nước

b Môi trường không khí, bụi, tiếng ồn

BÀI 1

Cơ sở vật chất phát triển chậm so với tốc

độ gia tăng dân số nên đường phố ngập khi trời mưa to

Nước thải sinh hoạt từ các

hộ gia đình chưa qua xử lý

lý tập trung

II CÂU HỎI

1 Hãy kể những vấn đề môi trường nơi em sinh sống?

2 Hảy đưa ra biện pháp giải quyết các vấn đề môi trường tại nơi em sinh sống?

Chất thải rắn

Môi trường

không khí

Sử dụng phương tiện công cộng khi tham gia giao thông

Đi xe đạp bảo vệ môi trường

Phân loại rác tại từng hộ gia đình

MÔI TRƯỜNG CÔNG NGHIỆP

I BÀI HỌC

1 Khái niệm khu công nghiệp

Khu công nghiệp là khu vực dành cho phát triển công nghiệp và cân bằng tương đối giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội - môi trường

Khu công nghiệp Nhơn Trạch Khu công nghiệp Amata

Vào năm 2012 trên địa bàn tỉnh Đồng Nai có 30 khu công nghiệp, theo quy hoạch thì đến năm 2015 số lượng khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai tăng lên 37 khu công nghiệp

Ví dụ: khu công nghiệp Amata ở thành phố Biên Hòa; Khu công nghiệp Nhơn Trạch thuộc huyện Nhơn Trạch, Khu công nghiệp Thạnh Phú thuộc huyện Vĩnh Cửu

2 Các vấn đề môi trường tại khu công nghiệp

a Nước thải

Nước thải từ khu công nghiệp chưa qua xử lý

thải trực tiếp ra môi trường Ô nhiễm nguồn nước mặt

Nước thải của một số khu công nghiệp chưa qua xử lý được thải trực tiếp ra môi trường xung quanh gây ảnh hưởng đến môi trường nước, đất và ảnh hưởng chất lượng nước sử dụng của người sân xung quanh khu vực khu công nghiệp

BÀI 2

b Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm môi trường ở các khu công nghiệp làm ảnh hưởng chất lượng không khí xung quanh Bên cạnh ô nhiễm không khí thì ô nhiễm bụi và tiếng ồn cũng là loại hình ô nhiễm khó kiểm soát Hệ thống lọc khí, bụi và hạn chế tiếng ồn từ các nhà máy trong khu công nghiệp rất sơ sài và hoạt động chưa hiệu quả Các khí thải độc hại phát tán ra môi trường bên ngoài qua các ống khói gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân

3 Biện pháp khắc phục

- Tăng cường cây xanh trong khu công nghiệp nhằm hạn chế tiếng ồn và bụi trong không khí

- Xây dựng hệ thống xử lý nước thải trong khu công nghiệp hoạt động hiệu quả hơn

- Khu công nghiệp là nơi tập trung nhiều ngành công nghiệp do đó có thể tận dụng chất thải của ngành này làm nguyên liệu đầu vào cho ngành khác

- Ví dụ: nhà máy đường sử dụng mía làm nguyên liệu sản xuất sau khi sử dụng thì bã mía có thể được đem làm nguyên liệu đầu vào cho nhà máy giấy để sản xuất giấy

II CÂU HỎI

1 Hãy kể tên các khu công nghiệp mà em biết

2 Nêu những ảnh hưởng môi trường mà khu công nghiệp gây ra

3 Đưa ra những giải pháp để cải thiện môi trường cho khu công nghiệp

MÔI TRƯỜNG NÔNG NGHIỆP VÀ

NÔNG THÔN

I BÀI HỌC

1 Khái niệm

Nông thôn là nơi sinh sống và làm việc của một cộng đồng bao gồm chủ yếu là nông dân

và loại hình sản xuất chính là nông nghiệp

2 Các vấn đề môi trường nông thôn

a Ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật

Như chúng ta biết, khu vực nông thôn với diện tích trồng cây lớn đặc biệt có một số vùng trồng lúa, cây hoa màu thì việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất để phòng ngừa sâu bệnh là điều không thể tránh khỏi Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất nông nghiệp quá mức sẽ gây ra những ảnh hưởng đến môi trường, các sinh vật tại khu vực đó

Sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật Không thu gom bao bì sau sử dụng gây ô

nhiễm nguồn nước và thải ra lượng lớn chất thải rắn

b Ảnh hưởng của chất thải chăn nuôi

Chất thải động vật gây ô nhiễm nguồn nước và đất và không khí

BÀI 3

c Ảnh hưởng của chất thải sinh hoạt, xác vật nuôi

Người dân còn vứt rác bừa bãi, xử lý rác bằng cách chôn hoặc đốt rác

3 Biện pháp giảm thiểu

Thu gom chai nhựa và bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật vào các bể chứa

để cán bộ quản lý xử lý

- Cần hướng dẫn cho người dân phương pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách, đúng liều lượng, đúng phương pháp để vừa phát huy hết công dụng của thuốc bảo vệ thực vật trong việc phòng trừ sâu bệnh vừa không gây hại đến môi trường

- Ngoài ra, có thể sử dụng những loại phân bón vi sinh thay thế cho phân bón hóa học để bảo vệ môi trường

II CÂU HỎI

1 Hãy nêu những vấn đề môi trường ở khu vực nông thôn mà em biết?

2 Những biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông thôn?

- Xây dựng chuồng trại chăn nuôi có hệ thống xử lý chất thải của gia súc chăn nuôi

- Tuyên truyền, vận động người dân giữ

vệ sinh xung quanh nhà và khu vực nơi

ÔN TẬP

I MỤC ĐÍCH

- Giúp các em xác định những vấn đề gây ô nhiễm nơi các em sinh sống

- Gợi ý cho các em học sinh những biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và giúp cho môi trường trong sạch hơn

II HOẠT ĐỘNG

- Giáo viên ôn lại kiến thức đã học cho các em

- Tổ chức trò chơi cho các em để đánh giá khả năng hiểu bài của các em, đồng thời qua đó xác định những kiến thức mà các em được học có được áp dụng vào thực tế không

III TRÒ CHƠI

- Tổ chức trò chơi phân loại rác

- Thu gom rác từ các hộ dân, thu gom sách báo, vở cũ nhằm tăng cường tái chế, tái sử dụng rác thải

BÀI 4

GIỚI THIỆU VƯỜN QUỐC GIA

CÁT TIÊN

Vườn Quốc gia Cát Tiên là khu bảo tồn thiên nhiên với nhiều loài động vật và thực vật hoang dã Vườn Quốc gia Cát Tiên nằm trên địa bàn 3 huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai), Bảo Lộc (Lâm Đồng), Bù Đăng (Bình Phước)

Vườn Quốc Gia Cát Tiên là nơi có một trong hai khu vực đất ngâp nước duy nhất của Việt Nam (Bàu Sấu), là một trong 8 khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận của Việt Nam

III TÓM TẮT

IV CÂU HỎI

1 Em hãy quan sát bản đồ và chỉ ra Vườn Quốc gia Cát Tiên

2 Em hãy kể tên 5 con vật sống trong Vườn Quốc gia Cát Tiên mà em biết

3 Em hãy kể tên 5 loài cây có trong Vườn Quốc gia Cát Tiên mà em biết

Vọoc chà vá chân đen

Vườn Quốc gia Cát Tiên là một trong những khu dự trữ sinh quyển thế giới

ở Việt Nam Đây là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quí hiếm

Ngoài ra, Vườn Quốc gia còn có chức năng điều hóa khí hậu Chính vì thế

Vườn cần được bảo vệ nghiêm ngặt

vào các vùng đất được đê bảo vệ

Lụt có thể xảy ra khi mực nước sông dâng cao

do lũ lớn làm tràn ngập và phá hủy các công trình, nhà cửa dọc theo sông

2 Nguyên nhân gây lụt

3 Ảnh hưởng của lũ lụt

Thiệt hại cơ sở vật chất: nhà cửa, tài sản của người dân

Ảnh hưởng nguồn nước sử dụng, dịch bệnh gia tăng…

Ảnh hưởng vụ mùa, cây trồng…

4 Cách phòng tránh khi có lũ

- Không chơi đùa, bơi lội trong khu vực có lũ

- Tìm cách đến khu vực đất cao hơn, an toàn hơn

- Tránh xa nơi bờ sông trong khu vực lũ để phòng sạt lở

- Không chạm vào nơi cắm điện

II CÂU HỎI

1 Em hãy cho biết những thiệt hại do lũ gây ra?

2 Em nên làm gì khi có lũ xảy ra?

- Nhiệt độ trung bình năm từ 22oC đến 27oC, số giờ nắng khoảng 1.500- 2.000 giờ

Nắng là một dạng vật chất và năng lượng của Mặt Trời phát ra Số giờ nắng của Việt Nam khoảng 1.500 – 2.000 giờ

a Lợi ích của ánh nắng

- Phòng chống các bệnh về xương: Sáng sớm, nên phơi nắng 15 phút, thực hiện ba

lần/tuần là đủ để hấp thu lượng tia cực tím cần thiết cho việc sản xuất vitamin D Loại vitamin này rất cần thiết cho sự phát triển của xương, làm tăng khả năng hấp thụ canxi của cơ thể

- Tâm trạng phấn chấn: Tia nắng mặt trời có tác dụng kích thích tuyến tụy sản sinh

insulin Đây là loại hormone chuyển hóa đường thành năng lượng, giúp tâm trạng vui vẻ, giảm stress

- Tiêu diệt mầm bệnh: được xem là tia tiệt trùng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh trú ẩn

trong không khí Không những thế, nó còn giúp củng cố hệ miễn dịch, chống lại sự nhiễm trùng

Phơi nắng tổng hợp Vitamin D Trẻ em vui đùa trong nắng

…

BÀI 7

- Ảnh hưởng đến trồng trọt: thực vật mất nước dẫn đến năng suất cây trồng

- Ảnh hưởng đến chăn nuôi: mất nước ảnh hưởng đến nguồn lương thực cho các con vật chăn nuôi như trâu, bò…

c Tránh các ảnh hưởng của thời tiết nắng nóng

- Bổ sung nước cho cơ thể

- Chọn quần áo thích hợp khi ra ngoài trời

- Cần tránh làm việc ngoài trời trong khoảng thời gian nắng gắt từ 11 giờ đến 14 giờ

- Lựa chọn cây trồng phù hợp với cường độ nắngHạn hán

2 Hạn hán

a Hạn hán là gì?

Hiện tượng lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng kéo dài, giảm hàm lượng nước trong đất, làm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất gây ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng của cây trồng, làm môi trường suy thoái gây đói nghèo dịch bệnh

b Nguyên nhân gây ra hạn hán

Nguyên nhân khách quan: do thời tiết bất thường gây nên lượng mưa thấp đáng kể

Nguyên nhân chủ quan:

- Tình trạng phá rừng bừa bãi làm ảnh hưởng đến tài nguyên nước ngầm dẫn đến cạn kiệt nguồn nước

- Quy hoạch trồng cây không phù hợp: vùng ít nước trồng cây cần nhiều nước như lúa

c Ảnh hưởng của hạn hán

Ảnh hưởng đến lương thực của các loài

Giảm diện tích cây trồng Lúa bị cháy khô do thiếu nước –

Ảnh hường đến kinh tế

d Biện pháp giảm thiểu

Mặc dù hạn hán là một hiện tượng khắc nghiệt của thiên nhiên nhưng chúng ta vẫn có thể giảm nhẹ những thiệt hại do hạn hán gây ra thông qua việc phòng, chống hạn hán một cách có hiệu quả

Thực hiện biện pháp tưới tiêu Xây dựng các kênh thủy lợi, sử dụng

nước một cách hợp lý

Sử dụng hình thức trồng ruộng bậc

thang đối với vùng cao để tiết kiệm

lượng nước cần thiết

Trồng rừng để bảo vệ lượng nước ngầm, hạn chế bốc hơi nước trong mùa khô

II CÂU HỎI

1 Em hãy cho biết thời tiết ở khu vực em ở nắng nóng vào thời điểm nào trong năm?

2 Em làm gì để bảo vệ cơ thể vào thời tiết nắng nóng

3 Nơi em ở có xảy ra tình trạng thiếu nước vào mùa khô không?

4 Em đã sử dụng nguồn nước như thế nào vào mùa khô?

và môi trường” Theo tài liệu về quản lý

lửa rừng của FAO.

2 Nguyên nhân cháy rừng

a Nguyên nhân tự nhiên

- Nhiệt độ: làm khô vật liệu cháy, làm độ ẩm không khí giảm và mặt đất nóng lên

- Gió: gió thúc đẩy làm khô vật liệu cháy, làm bùng phát đám cháy và làm nhanh

tốc độ làn truyền đám cháy lên nhiều lần

- Kiểu rừng: đối với những loại cây thường rụng lá, hoa quả, vỏ và thân cây, những

loại cây có nhựa hoặc tinh dầu thường dễ bắt lửa Những khu rừng tre nứa, cành nhánh khô nhiều cũng là vật liệu cháy rất lớn

- Hiện tượng tự nhiên: sấm sét cũng gây ra cháy rừng

- Vũ khí trong chiến tranh:đạn, thuốc súng còn sót lại trong chiến tranh ở các khu

rừng ở Tây Nguyên và Miền Trung khi gặp điều kiện thuận lợi cũng có thể nổ gây cháy rừng

b Do hoạt động của con người

- Đốt rừng làm nương rẫy, đốt than, hun khói để lấy mật ong…

- Do khai thác rừng, vô ý gây cháy rừng…

3 Tác hại của cháy rừng

BÀI 8

- Ảnh hưởng trực tiếp đến động vật, thiêu cháy động vật, ảnh hưởng đến nguồn thức

ăn và nơi cư trú của động vật

- Cháy rừng với nhiệt độ cao sẽ làm mất nguồn dinh dưỡng trong đất

- Mất rừng gây mất khả năng điều tiết nguồn nước, tạo nên lũ quét khi có mưa kết hợp với địa hình dốc Ảnh hưởng đến mực nước ngầm cũng như khả năng dự trữ nước ở các vùng hạ lưu

- Cháy rừng sinh ra các loại bụi và khi ảnh hưởng xấu tới sinh trưởng của cây rừng Sau khi cháy rừng khí hậu vùng xung quanh bị biến đổi theo hướng bất lợi: Nhiệt độ tăng, độ ẩm giảm, gió thổi mạnh

- Cháy rừng ảnh hưởng đến mọi mặt trong đời sống xã hội, đặc biệt là những người sống trong và gần rừng Trong nhiều trường hợp thiệt hại đến tình mạng của người dân hoặc người dân phải di chuyển đến nơi khác an toàn hơn

4 Biện pháp phòng chống cháy rừng

- Tránh khai thác rừng và dọn đốt rừng một cách bừa bãi

- Kiểm lâm cần thường xuyên kiểm tra tình trạng của rừng trong mùa nắng nóng và những nơi khô hạn

- Giáo dục, tuyên truyền người dân sống xung quanh rừng phải bảo vệ rừng và hạn chế khai thác cũng như dùng lửa cẩn thận, người dân phối hợp với cán bộ quản lý thực hiện giữ và bảo vệ rừng

II CÂU HỎI

1 Em hãy cho biết những nguyên nhân gây cháy rừng mà em biết?

2 Hãy nêu những biện pháp giảm thiểu cháy rừng tại địa phương

SÓNG THẦN – ĐỘNG ĐẤT

I BÀI HỌC

1 SÓNG THẦN

a Định nghĩa

Sóng thần là hiện tượng một loạt các đợt sóng tạo nên khi một thể tích lớn của nước đại

dương bị chuyển dịch một cách nhanh chóng trên quy mô lớn

b Nguyên nhân tạo nên sóng thần

- Khi đáy biển đột ngột bị biến dạng theo chiều dọc khiến xảy ra cơn địa chấn dưới lòng biển được gọi là động dất tại đáy biển

- Lở đất dưới đáy biển hay sụp đổ của núi lửa cũng làm chấn động cột nước, hay một vụ phun trào núi lửa mạnh dưới đáy biển cũng có thể tung lên một cột nước để hình thành sóng thần

c Đặc điểm

- Sóng thần chứa năng lượng lớn, lan truyền với tốc độ cao

- Một trận sóng thần có thể gây ra thiệt hại trên bờ biển cách hàng nghìn cây số nơi

nó phát sinh

- Ở vùng nước rộng, các cơn sóng thần có chu kỳ rất dài từ nhiều phút tới nhiều giờ,

BÀI 9

d Những thiệt hại do sóng thần gây ra

Thiệt hại về người Cơ sở vật chất bị phá hủy

Cảnh quan bị phá hủy Tài sản bị hư hại

e Dấu hiệu nhận biết sóng thần

- Cảm thấy động đất

- Mực nước biển lùi về phía sau một cách đáng chú ý

- Vệt sáng đỏ ở đường chân trời

f Cảnh báo sóng thần

Chúng ta không thể dự đoán sóng thần một cách chính xác, tuy nhiên có những dấu hiệu báo trước một đợt sóng thần sắp xảy ra Ngày nay, các nhà khoa học cố gắng phát minh

ra những công cụ có thể dự báo được sóng thần để giảm thiểu thiệt hại gây ra

- Những vùng có nguy cơ sóng thần cao có thể lắp đặt hệ thống cảnh báo sóng thần

để xác định đồng thời báo cho người dân trước khi sóng đi vào đất liền

- Ngoài ra, tín hiệu cảnh báo hiệu quả nhất là những loài vật sống ở gần Nhiều loài vật cảm giác được nguy hiểm và chạy lên vùng cao trước khi con sóng tràn tới

- Một số quốc gia thường xuyên phải hứng chịu sóng thần đưa ra những biện pháp giảm thiểu thiệt hại như:

- Nhật Bản đã áp dụng chương trình xây dựng các bức tường chắn sóng thần với chiều cao lên tới 4.5 m trước những vùng bờ biển nhiều dân cư sinh sống

- Tuy nhiên xây tường chắn sóng không phải là giải pháp hữu hiệu vì sóng thần có thể tạo ra những đợt sóng với chiều cao lên tới 30m, vì vậy các nhà môi trường đã đề xuất trồng cây vùng ven biển để hạn chế những thiệt hại do sóng thần gây ra, tuy giải pháp này mất nhiều thời gian nhưng có tác dụng lâu dài đồng thời chi phí thấp hơn những bức tường chắn sóng

2 ĐỘNG ĐẤT

a Khái niệm

Động đất hay địa chấn là một sự rung chuyển hay chuyển động lung lay của mặt đất

Động đất thường là kết quả của sự chuyển động của những bộ phận đứt gãy trên vỏ của Trái Đất Tuy rất chậm, mặt đất vẫn luôn chuyển động và động đất xảy ra khi chuyển động cao hơn sức chịu đựng của thể chất trái đất

b Nguyên nhân

- Liên quan đến vận động phun trào núi lửa, vận động kiến tạo ở các đới hút chìm, các hoạt động đứt gãy

- Thiên thạch va chạm vào Trái Đất, các vụ trượt lở đất đá với khối lượng lớn

- Hoạt động làm thay đổi ứng suất đá gần bề mặt hoặc áp suất chất lỏng, đặc biệt là các

vụ thử hạt nhân dưới lòng đất

c Đặc điểm

- Động đất xảy ra hằng ngày trên trái đất

- Động đất có thể gây ra đất lở, đất nứt, sóng thần, nước triều giả, đê vỡ, và hỏa hoạn Thang đo động đất