GIÁO ÁN Tên bài giảng: CÔNG TÁC XÃ HỘI (Phần giảng: Đối tượng và Chủ thể của công tác xã hội) Đối tượng: Sinh viên chính quy, văn bằng 2, chuyên ngành KHQLNN Số lượng người học: 40 sinh viên Thời gian: 5 tiết; Thời gian giảng: 45 phút (1 tiết). 1. Mục tiêu: Kiến thức: + Trang bị cho sinh viên tri thức về đối tượng của công tác xã hội, chủ thể của công tác xã hội. + Sau khi học xong chương 2, sinh viên có thể vận dụng những kiến thức được trang bị để phân biệt, phân tích, giải thích một cách thành thạo về đối tượng của công tác xã hội, chủ thể của công tác xã hội. + Những phương pháp nghiên cứu khoa học sẽ được áp dụng để truyền đạt kiến thức cho sinh viên không chỉ mang tính thời sự theo công tác xã hội mà còn đối chiếu, gợi mở cho sinh viên thấy được sự kế thừa và phát triển, trên cơ sở đó giúp sinh viên hình thành tư duy phân tích đánh giá vấn đề trong mối quan hệ mang tính lịch sử, lôgic. Kĩ năng: + Biết vận dụng kiến thức đã học vào nghiên cứu các nội dung tiếp theo của môn học; + Biết vận dụng những tri thức đã được học vào thực tiễn; + Tìm hiểu, thu thập, tổng hợp và xử lý thông tin từ nhiều nguồn khác nhau vào việc nghiên cứu Công tác xã hội một cách nghiêm túc và khoa học; + Phân tích, đánh giá được các vấn đề lý luận và thực tiễn, đưa ra được ý kiến cá nhân về các vấn đề trong lĩnh vực Công tác xã hội có liên quan đến chương 2 Công tác xã hội. Thái độ: + Nhận thức được vai trò quan trọng của công tác xã hội; + Có ý thức học tập, nghiên cứu nghiêm túc, khách quan, khoa học trong đánh giá các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đối tượng và chủ thể của công tác xã hội. + Các mục tiêu khác: Phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo, khám phá tìm tòi; Phát triển kỹ năng cộng tác, làm việc nhóm; Trau dồi, phát triển năng lực đánh giá và tự đánh giá; Phát triển kỹ năng bình luận, thuyết trình trước công chúng… 2. Tài liệu tham khảo: Tài liệu bắt buộc: + Khoa Nhà nước và Pháp luật (2010), Công tác xã hội (Giáo trình) Tài liệu tham khảo: + Trường Đại học Lao động Xã hội (2008), Công tác xã hội cá nhân và nhóm, Nxb. Lao động xã hội, Hà Nội. + Trường Cao đẳng Lao động xã hội (2001), Công tác xã hội, Nxb. Lao động xã hội, Hà Nội. + Bùi Đình Thanh (2004), Xã hội học và chính sách xã hội, Nxb khoa học xã hội, Hà Nội. + Một số văn bản quy phạm pháp luật (Luật Thanh niên; Luật người cao tuổi;…).
Trang 1GIÁO ÁN
Tên bài giảng: CÔNG TÁC XÃ HỘI
(Phần giảng: Đối tượng và Chủ thể của công tác xã hội)
Đối tượng: Sinh viên chính quy, văn bằng 2, chuyên ngành KHQLNN
Số lượng người học: 40 sinh viên
Thời gian: 5 tiết; Thời gian giảng: 45 phút (1 tiết).
1 Mục tiêu:
- Kiến thức:
+ Trang bị cho sinh viên tri thức về đối tượng của công tác xã hội, chủ thể của công tác xã hội
+ Sau khi học xong chương 2, sinh viên có thể vận dụng những kiến thức được trang bị để phân biệt, phân tích, giải thích một cách thành thạo về đối tượng của công tác xã hội, chủ thể của công tác xã hội
+ Những phương pháp nghiên cứu khoa học sẽ được áp dụng để truyền đạt kiến thức cho sinh viên không chỉ mang tính thời sự theo công tác xã hội mà còn đối chiếu, gợi mở cho sinh viên thấy được sự kế thừa và phát triển, trên cơ
sở đó giúp sinh viên hình thành tư duy phân tích đánh giá vấn đề trong mối quan hệ mang tính lịch sử, lôgic
- Kĩ năng:
+ Biết vận dụng kiến thức đã học vào nghiên cứu các nội dung tiếp theo của môn học;
+ Biết vận dụng những tri thức đã được học vào thực tiễn;
+ Tìm hiểu, thu thập, tổng hợp và xử lý thông tin từ nhiều nguồn khác nhau vào việc nghiên cứu Công tác xã hội một cách nghiêm túc và khoa học;
+ Phân tích, đánh giá được các vấn đề lý luận và thực tiễn, đưa ra được ý kiến cá nhân về các vấn đề trong lĩnh vực Công tác xã hội có liên quan đến chương 2 - Công tác xã hội
- Thái độ:
+ Nhận thức được vai trò quan trọng của công tác xã hội;
Trang 2+ Có ý thức học tập, nghiên cứu nghiêm túc, khách quan, khoa học trong đánh giá các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đối tượng và chủ thể của công tác xã hội
+ Các mục tiêu khác:
- Phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo, khám phá tìm tòi;
- Phát triển kỹ năng cộng tác, làm việc nhóm;
- Trau dồi, phát triển năng lực đánh giá và tự đánh giá;
- Phát triển kỹ năng bình luận, thuyết trình trước công chúng…
2 Tài liệu tham khảo:
- Tài liệu bắt buộc:
+ Khoa Nhà nước và Pháp luật (2010), Công tác xã hội (Giáo trình)
- Tài liệu tham khảo:
+ Trường Đại học Lao động - Xã hội (2008), Công tác xã hội cá nhân và nhóm, Nxb Lao động - xã hội, Hà Nội.
+ Trường Cao đẳng Lao động - xã hội (2001), Công tác xã hội, Nxb Lao
động - xã hội, Hà Nội
+ Bùi Đình Thanh (2004), Xã hội học và chính sách xã hội, Nxb khoa học
xã hội, Hà Nội
+ Một số văn bản quy phạm pháp luật (Luật Thanh niên; Luật người cao tuổi;…)
Trang 3KẾ HOẠCH CHI TIẾT
pháp
Phương tiện
Thời gian
Ở chương I về nhập môn công tác xã hội chúng
ta đã nghiên cứu về:
- khái niệm, mục tiêu và vai trò của công tác xã
hội;
- Quá trình hình thành công tác xã hội trên thế
giới và ở Việt Nam;
- Cơ sở triết lý và cơ sở khoa học của công tác xã
hội;
- Chức năng Phòng ngừa, chức năng chữa trị,
chức năng phục hồi và chức năng phát triển của công
tác xã hội;
- Quan điểm của Đảng và chủ truong chính sách
của Nhà nước về công tác xã hội
Như vậy, với đối tượng và chủ thể của công tác
xã hội vừa được trình bày sơ lược ở trên Sau đây
chúng ta sẽ đi vào phân tích chi tiết từng phương
diện cụ thể đó:
Thuyết trình
Projector 5
phút
Trang 4NỘI DUNG CHI TIẾT
Chương 2
ĐỐI TƯỢNG VÀ CHỦ THỂ CỦA
CÔNG TÁC XÃ HỘI
1.1 Khái niệm:
Trong chương I chúng ta đã biết mục đích của
công tác xã hội là giúp đỡ các “cá nhân, nhóm, cộng
đồng” yếu thế phục hồi các chức năng xã hội và giúp
họ cách thức tự giúp chính bản thân mình
? Anh chị hãy cho biết, “Đối tượng của công tác xã
hội” ?
Đối tượng của công tác xã hội là:
+ Con người;
+ Những vấn đề xã hội của con người
=> Đối tượng của công tác xã hội là Con người và
Những vấn đề xã hội của con người Trong đó đặc
biệt quan tâm đến cá nhân, gia đình và nhóm đối
tượng xã hội đặc biệt khó khăn.
- Thuyết trình;
- Phát vấn
Projector;
- Bảng, phấn
38 phút
1.2 Các nhóm đối tượng của công tác xã hội
Công tác xã hội đặc biệt quan tâm đến cá nhân, gia
đình và nhóm đối tượng xã hội đặc biệt khó khăn
? Vậy có những nhóm đối tượng nào?
Có 5 nhóm đối tượng sau:
+ Trẻ em;
+ Thanh niên;
+ Người già (người cao tuổi);
+ Người tàn tật;
+ Người nghiệm ma túy, mại dâm, tội phạm
- Phát vấn
- Thuyết trình
Projector;
- Bảng, phấn
1.2.1 Trẻ em.
? Thế nào là trẻ em?
Trang 5Theo quy định của “Công ước quốc tế về quyền
trẻ em và Luật chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em
Việt Nam” thì trẻ em là những người dưới 16 tuổi
(Tại Điều 1)
Tuy nhiên, không phải trẻ em nào cũng thuộc đối
tượng của công tác xã hội, mà gồm các loại trẻ em
cụ thể sau:
+ Trẻ em mồ côi,
+ Trẻ em khuyết tật,
+ Trẻ em lao động sớm,
+ Trẻ em thiệt thòi,
+ Trẻ em vi phạm pháp luật,
+ Trẻ em bị làm dụng tình dục,
+ Trẻ em bị ngược đãi
Tình trạng bạo hành trẻ em:
Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2017, cơ quan công
an đã phát hiện 696 vụ xâm hại trẻ em, số nạn nhân
là 710 em, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước
- Tháng 12/2017, Bé Trần Duy N (Vân Nội, Đông
Anh, HN) Bị Cha ruột và người tình bạo hành suốt 2
năm
- Tháng 8/2017 Bé Nguyễn Đình P., 14 tháng tuổi bị
bạo hành và bỏ lại tại bệnh viện Xanh Pôn
- Tình trạng trường mầm non bạo hành trẻ (Trường
mầm mon Mầm Xanh,…)
? Những điểm lưu ý khi thực hành công tác xã hội
đối với trẻ em ?
+ Nhu cầu về vật chất: cần đảm bảo các điều kiện
vật chất phục vụ cho trẻ em như việc ăn uống, vệ
sinh, chăm sóc sức khỏe…
+ Nhu cầu một mái ấm gia đình: Mái ấm gia đình
là chỗ dựa cả về vật chất và tinh thần của trẻ, là
vườn ươm nhân cách cho trẻ, Vì vậy, cần đem lại
cho trẻ em một mái ấm, tình thương
Dân chứng
“Tình hình bạo hành trẻ em gần đây”
- Phát vấn
- Gợi ý
Trang 6+ Nhu cầu tinh thần: Trẻ em cần được vui chơi,
giải trí, học tập để trẻ được phát triển và được hòa
mình vào xã hội, dần tự khẳng định mình
+ Nhu cầu được tôn trọng: Sự tôn trọng, thừa
nhận của mọi người sẽ làm tăng sự tự tin, tăng nghị
lực của trẻ em
1.2.
2
Thanh niên
? Thế nào là thanh niên
- Theo Điều 1, Luật Thanh niên ban hành năm
2005 quy định Thanh niên là công dân Việt Nam từ
đủ 16 tuổi đến 30 tuổi
? Đối với thanh niên thường gặp những vấn đề gì
liên quan đến công tác xã hội?
- Tình trạng thất nghiệp, lao động tự do không ổn
định
- Tội phạm và tệ nạn xã hội (như nghiện ma túy,
mại dâm,…) Tình hình tội phạm do thiếu niên thực
hiện ở nước ta không những chỉ tăng về số lượng mà
hành vi phạm tội ngày càng tàn bạo và nghiêm trọng
hơn
Cụ thể: nổi lên tình trạng các nhóm thiếu niên tụ
tập, thanh toán lẫn nhau, thậm chí vào bệnh viện để
truy sát nạn nhân,
Trong năm 2017 có hơn 3000 trẻ vị thành niên bị
đưa ra xét xử về hình sự
? Những lưu ý khi thực hành công tác xã hội đối với
thanh niên
- Cần tạo việc làm cho thanh niên Đây là yêu cầu
cấp thiết, hàng đầu khi thực hiện công tác xã hội đối
với thanh niên
- Tăng cường công tác hỗ trợ thanh niên về tâm
lý, tinh thần Như tư vấn về tình bạn, tình yêu, hôn
nhân và gia đình,…
- Bản tính của thanh niên nói chung là sôi nỗi,
- Phát vấn;
- Gợi ý
- Phát vấn;
- Gợi ý
- Phát vấn;
- Gợi ý
Projector
Trang 7nhiệt tình, năng động, sáng tạo, ưa thích cái mới ->
Hình thức hoạt động công tác xã hội đối với thanh
niên phải mới mẻ, hấp dẫn
1.2.
3
Người già (người cao tuổi)
? Như thế nào gọi là Người già (người cao tuổi)
Theo Điều 2, Luật người cao tuổi ban hành năm
2009 quy định người cao tuổi là công dân Việt Nam
từ đủ 60 tuổi
* Những nhu cầu cơ bản của người cao tuổi là:
- Chế độ ăn uống phải phù hợp với tuổi tác;
- Đảm bảo một môi trường sống thuận tiện, an
toàn, lành mạnh;
- Sống và làm việc theo sở thích cá nhân;
- Được mọi người, nhất là con cháu kính trọng, quý
mến
? Đối với người già khi thực hành công tác xã hội
cần lưu ý những gì
- Người cao tuổi là những người đã suy giảm về
sức khỏe -> Cần kịp thời can thiệp hỗ trợ người già
trong hoàn cảnh khó khăn, bệnh tập
- Phải tư vấn, hướng dẫn cho người cao tuổi những
công việc phù hợp với tuổi già, tạo niềm vui, tạo thu
nhập và làm giảm cảm giác lệ thuộc cho họ
VD: Ở nước ta có một thực trạng (đặc biệt là ở
các vùng quê), ông bà rất của chúng ta rất muốn
được sống vui vầy cùng con cháu nhưng về vấn đề
ăn uống, sinh hoạt thì thường ông bà ăn ở riêng biệt
không muốn lệ thuộc làm phiền con cháu
- NVXH phải biết khai thác vốn sống phong phú,
những kinh nghiệm thực tiễn quý báu, lòng nhiệt
tình, ý thức trách nhiệm, khơi dậy tính tích cực để họ
không bị hụt hẫng, mặc cảm vì tuổi tác, để tiếp tục
sống có ích cho xã hội
- Phát vấn;
- Gợi ý
- Phát vấn;
- Gợi ý
- Thuyết minh
Projector
Trang 84
Người tàn tật
? Như thế nào là Người tàn tật ?
“Người tàn tật là người không bình thường về sức
khỏe do các khuyết tật, hoặc do bệnh tật làm hủy
hoại, rối loạn các chức năng của cơ thể, hoặc do hậu
quả của những chấn thương dẫn đến nhưng khó khăn
trong đời sống và cần được xã hội quan tâm, giúp đỡ,
bảo vệ”
? Để chia người tàn tật thành các nhóm thường dựa
trên những tiêu chí nào ?
- Căn cứ về độ tuổi, có:
+ Trẻ em tàn tật
+ Người lớn tàn tật
- Căn cứ về nguồn gốc tàn tật, có:
+ Tàn tật bẩm sinh,
+ Tàn tật do chiến tranh (thương binh),
+ Tàn tật do lao động,
+ Tàn đạt do bệnh nói chung
- Căn cứ về mức độ khả năng lao động, có:
+ Tàn tật nhóm I (Mất khả năng lao động),
+ Tàn tật nhóm II (Tạm thời mất khả năng lao
động hoặc còn khả năng lao động trong những lĩnh
vực hạn chế),
+ Tàn tật nhóm III (Còn khả năng lao động trong
những điều kiện được ưu ái)
- Căn cứ vào tính chất bệnh tật, có:
+ Người tàn tật cơ động được,
+ Người tàn tật ít cơ động được,
+ Người tàn tật bất động
? Đối với người tàn tật khi thực hành công tác xã hội
cần lưu ý những gì ?
- Trợ giúp người tàn tật về mặt y tế:
Sẽ làm dịu đi nỗi đau của người tàn tật Có thể
- Phát vấn
- Phát vấn;
- Gợi ý
- Phát vấn;
- Gợi ý
Projector;
Trang 9giúp đỡ trong điều trị chữa bệnh, mua sắm thiết bị
tập luyện, các phương tiện đi lại, tư vấn y tế,…
- Trợ giúp người tàn tật về mặt kinh tế - xã hội:
Những biện pháp có thể thực hiện như dành thêm
chỗ làm việc cho người có năng lực bị hạn chế hoặc
tổ chức cho họ sản xuất ở nhà,…
- Tích cực đưa người khuyết tật hòa nhập vào cộng
đồng:
Người khuyết tật thường có tâm lý mặc cảm, tự ti,
thường nghỉ rằng mình là “gánh nặng” của gia đình,
của xã hội Vì vậy cần hỗ trợ về mặt tâm lý và các
hoạt động tích cực để họ hòa nhập cộng đồng
VD: Tổ chức cuộc thi thể thảo cho người tàn tật,
liên hoan văn nghệ do người tàn tật biểu diễn,…
- Loại bỏ những hạn chế trong sinh hoạt đời sống
của người tàn tật:
Cần loại trừ những cản trở để giúp người tàn tật
thực hiện quyền được lao động, được học tập, tạo
mọi điều kiện cho họ tham gia tích cực vào tất cả các
lĩnh vực của đời sống xã hội
VD:
+ Chương trình thời sự Việt Nam lúc 22h ->
phiên dịch cho người câm, điếc
+ Các chung cư, bệnh viện, Nhà ga, bến xe, bến
tàu, Cơ sở giáo dục, dạy nghề đã bảo đảm điều kiện
tiếp cận đối với người khuyết tật
1.2.
5
Người nghiện ma túy, mại dâm, tội phạm
Theo thống kê của BCA hiện toàn toàn quốc có
210.751 người nghiện mà túy có hồ sơ quản lý, tuy
nhiên có số này còn lớn hơn nhiều
6 tháng đầu năm 2017 người bán dâm bị xử lý
hành chính hơn 5.000 người Trên toàn quốc ước tính
có khoảng 15.000 người bán dâm (theo báo cáo)
Tuy nhiên theo Tổ chức Lao động quốc tế có khoảng
- Thuyết trình cung cấp thông tin
Trang 10100.000 người bán dâm.
Tình hình tội phạm diễn biến hết sức phức tạp
trong 6 tháng đầu năm 2017 đã điều tra, khám phá
20.595 vụ; bắt và xử lý 42.785 đối tượng, triệt phá
843 băng nhóm tội phạm
=> Công tác xã hội đối với nhóm đối tượng này
cần phải được quan tâm
? Đối với “người nghiện ma túy, mại dâm, tội
phạm” khi thực hành công tác xã hội cần lưu ý
những gì ?
- Đưa họ khỏi tình trạng ban đầu:
Đối với người nghiện mà túy: Đưa vào trung tâm
cai nghiện bắt buộc; cai nghiện tại nhà
Đối với gái mại dâm: Cần đưa họ vào các trung
tâm phục hồi nhân phẩm, chăm sóc sức khỏe
Đối với người phạm tội: Ngăn cản họ tiếp tục
phạm tội, đồng thời giáo dục học tuân thủ pháp luật
- Có biện pháp giúp họ tái hòa nhập cộng đồng:
Xã hội hiện vẫn còn không ít người có thái độ kì thị,
xa lánh đối với người nghiện ma túy, mại dâm, tội
phạm Nếu không được hòa nhập cộng đồng -> quay
lại con đường cũ
- Cần tạo điều kiện để họ tự mình nuôi sống bản
thân và gia đình:
VD: Đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, tạo điều
kiện vay vốn sản xuất kinh doanh,…
=> Ngoài những nhóm đối tượng cơ bản trên
còn một số đối tượng khác như người nghèo,
người lang thang cơ nhỡ, người hồi hương,…
- Phát vấn;
II CHỦ THỂ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI
2.1 Hệ thống cơ quan, tổ chức làm công tác xã hội
Việc phân loại các cơ quan, tổ chức làm công tác
xã hội tùy thuộc vào các tiêu chí phân loại được sử
dụng
- Thuyết trình
Projector
Trang 11- Xét theo góc độ nguồn tài trợ, có:
+ Tổ chức chính phủ: được Nhà nước tài trợ về tài
chính;
+ Tổ chức phi chính phủ: Tự gây quỹ từ các hoạt
động
- Xét trên cơ sở luật lệ, thiết chế xã hội, có:
+ Cơ quan nhà nước;
+ Tổ chức đoàn thể;
+ Tư nhân
- Xét theo chức năng có:
+ Cơ quan tổng hợp thực hiện nhiều chức năng,
phục vụ nhiều đối tượng;
+ Cơ quan chuyên biệt chỉ phục vụ một loạt đối
tượng với chức năng chuyên biệt
=> Tuy nhiên, hiện nay được phân theo các loại
hình tổ chức sau:
2.1.
1
Các cơ quan nhà nước
“Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội” là cơ
quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý
nhà nước về các lĩnh vực: Việc làm, dạy nghề, lao
động, tiền lương, tiền công, bảo hiểm xã hội, an toàn
lao động, người có công, bảo trợ xã hội, bảo vệ và
chăm sóc trẻ em, bình đẳng giới, phòng, chống tệ
nạn xã hội trong phạm vị toàn quốc; quản lý nhà
nước các dịch vụ công thuộc lĩnh vực do Bộ quản lý
Cho SV tự tìm hiểu (Nhiệm vụ cụ thể của Bộ
Lao động - Thương binh và Xã hội trong từng lĩnh
vực cụ thể được trình bày cụ thể trong giáo trình đề
nghị học viên tự nghiên cứu)
- Thuyết trình
Gợi ý nghiên cứu
Projector
2.1.
2
Các tổ chức xã hội, đoàn thể quần chúng
Các tổ chức chính trị - Xã hội tham gia quản lý
nhà nước và xã hội như: Đoàn Thanh niên CSHCM,
Công đoàn,…
Các Đoàn thể, hội quần chúng tham gia các hoạt
- Thuyết trình
Trang 12động xã hội như: Hội chữ thập đỏ, Hội liên hiệp Phụ
nữ, Hội liên hiệp thanh niên, Hội cựu chiến binh, Hội
người mù,…
2.1.
3
Các tổ chức phi chính phủ
Hiện nay các tổ chức phi chính phủ hoạt động với
mục đích từ thiện, phổ biến nhất hiện nay dưới hình
thức hội bảo trợ (Hội Bảo trợ trẻ em, Hội phụ nữ từ
thiện)
- Thuyết trình
Projector;
2.1.
4
Các tổ chức quốc tế
Ở nước ta có các tổ chức quốc tế làm công tác xã
hội: Liên hợp quốc và các tổ chức phi chính phủ
(NGO) quốc tế: Giúp đỡ về tài chính và kỹ thuật, bên
cạnh đó tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận các trào
lưu quốc tế
Trong lĩnh vực an sinh xã hội và công tác xã hội
các tổ chức phi chính phủ (NGO) quốc tế gồm:
- Chương tình phát triển Liên hợp quốc (UNDP)
- Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF)
- Quỹ dân số Liên hợp quốc (UFNPA)
- Thuyết trình
Projector;
2.2
2.2.
1
Nhân viên xã hội
Khái niệm
Nhân viên xã hội là “những người được đào tạo
một cách chuyên nghiệp về công tác xã hội có bằng
cấp chuyên môn”
Vị trí làm việc của nhân viên xã hội:
- Các cơ quan đơn vị thuộc ngành Lao động -
Thương binh và Xã hội;
- Các cơ sở xã hội;
- Các tổ chức xã hội, các hội bảo trợ xã hội;
- Các doanh nghiệp, trường học, bệnh viện, tòa án;
- Công đồng dân cư (xã, phường)
- Thuyết trình
Projector; Bảng, phấn
Bảng, phấn
2.2.
2
a.
Vai trò, nhiệm vụ của nhân viên xã hội
Xuất phát từ vị trí, vai trò của công tác xã hội mà
nhân viên xã hội thường có những “vai trò” sau:
- Thuyết trình
Projector; Bảng, phấn