LỜI NÓI ĐẦU1.Lý do chọn đề tàiCùng với sự phát triển như vũ bảo của nền kinh tế, nền văn hóa cũng phát triển mạnh mẽ làm cho xã hội ngày càng văn minh tiến bộ hơn, con người mở mang được tầm vóc của mình hơn. Dưới tác động của khoa hoc kỹ thuật, công nghệ thông tin. Hành tinh của chúng ta trở nên nhỏ bé, không một quốc gia nào có thể phát triển trong sự biệt lập với thế giới bên ngoài. Ngược lại, sự tùy thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng và tác động trực tiếp đến từng quốc gia, từng khu vực và toàn thế giới. Hiện tượng cộng sinh văn hóa là một tất yếu và là một đặc trưng mới của văn hóa thế giới. Mỗi người đều được sống với bản sắc văn hóa dân tộc mình, vừa được tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác. Khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, đời sống vật chất ngày càng được nâng cao, thì đời sống đạo đức của con người lại có su hướng sa sút, những vấn nạn xã hội ngày càng gia tăng: “đồng tiền lên ngôi, lối sống vụ lợi vị kỷ, thực dụng, tôn thờ các giá trị vật chất, các tiện nghi tiêu dùng và hưởng lạc, sự trỗi dậy của chủ nghĩa cá nhân cực đoan… đã lấn át và làm xói mòn các giá trị tinh thần, làm hủy hoại đạo đức, nhân cách… phát triển có nguy cơ biến thành phản phát triển bởi sự coi thường đạo đức và các nền tảng của đạo đức xã hội”. chính lúc này vấn đề văn hóa trở nên quan trọng nhất.Nền văn hoá Việt Nam là một nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc. ở một tiểu vùng mà văn hoá của một vài nước lớn dễ chi phối, ảnh hưởng và có xu thế đồng hoá, bộc lộ rõ qua các thời kỳ lịch sử nhưng văn hoá Việt Nam vẫn tồn tại bền vững và có bản sắc riêng cho đến ngày nay. Trong giai đoạn hội nhập và phát triển của nền kinh tế. các nền văn hóa khác sẽ theo chân tràn vào nước ta. Nền văn hóa Việt đang đứng trước những cơ hội lớn đổi mới nền văn hóa để theo kịp với thời đại và tiến bộ xã hội. Nhưng đó cũng là những thách thức lớn đối vơi nền văn hóa. Làm thế nào để phát triển đồng thời phải giữ được những giá trị tinh hoa của dân tộc. Hiện nay Đảng và nhà nước ta đã có những chủ trương chính sách gì để xây dựng , bảo tồn và phát triển nền văn hóa..Đó cũng là một vấn đề lớn mang tính cấp thiết mà nhóm chúng em chọn đề tài này 2.Mục đích của đề tàiNhằm giúp chúng em hiểu rõ hơn về nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc của Việt Nam,nắm bắt được sự chỉ đạo của Đảng góp phần nâng cao nhận thức của mỗi người trong việc xây dựng ,bảo vệ và phát triển nền văn hoá của dân tộc.3.Nhiệm vụ của đề tàiTrên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta.4.Phương pháp nghiên cứuVận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Thành quả của vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.5.Phạm vi nghiên cứuSự phát triển nền văn hoá ở Việt Nam từ xưa đến nay. Chủ chương xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong quá trình hội nhập.
Trang 1
Tiểu luận cuối khóa: CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRONG VIỆC XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM TIẾN TIẾN ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC Môn học: ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Mã số môn học: LLCT230214 GVHD: HUỲNH THỊ KIM TRÚC NHÓM THỰC HIỆN: NHÓM 7 1 Lê Minh kha 16126027
2 Sơn Hoàng Danh 15742005
3 Nguyễn Đức Trí 16126094
4. Phạm Minh Hiếu 16119087
5. Phan Trọng Anh Vũ 16119177
6. Trần Hoàng Lộc 15145284
HỌC KỲ 2 – NĂM HỌC 2016-2017 TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 5 NĂM 2017
Trang 2THUYẾT TRÌNH VÀ VIẾT TIỂU LUẬN
Tổng điểm (A + B)/2
6 Sơn Hoàng Danh
Nhận xét của giáo viên
Ngày….tháng…năm 2017 Giáo viên hướng dẫn
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU 1 NỘI DUNG 3
Trang 31.1.Khái niệm văn hóa 3 1.2 Vai trò, vị trí của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội 3
Ch ương 2 ng 2 Ch tr ủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ương 2 ng c a ủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ng trong vi c xây d ng n n v n hóa tiên ệc xây dựng nền văn hóa tiên ựng nền văn hóa tiên ền văn hóa tiên ăn hóa tiên
ti n ến đậm đà bản sắc dân tộc đậm đà bản sắc dân tộc đ ảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên m à b n s c dân t c ắc dân tộc ộc 6 2.1 N n v n hóa tiên ti n là gì? ền văn hóa tiên ăn hóa tiên ến đậm đà bản sắc dân tộc 6 2.2 B n s c dân t c là gì? ảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ắc dân tộc ộc 8 2.3 Ch tr ủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ương 2 ng c a ủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ng trong vi c xây d ng n n v n hóa tiên ti n ệc xây dựng nền văn hóa tiên ựng nền văn hóa tiên ền văn hóa tiên ăn hóa tiên ến đậm đà bản sắc dân tộc
m à b n s c dân t c
đậm đà bản sắc dân tộc đ ảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ắc dân tộc ộc 9
Ch ương 2 ng 3: Vai trò c a sinh viên trong vi c b o v n n v n hóa tiên ti n ủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ệc xây dựng nền văn hóa tiên ảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ệc xây dựng nền văn hóa tiên ền văn hóa tiên ăn hóa tiên ến đậm đà bản sắc dân tộc
m à b n s c dân t c
đậm đà bản sắc dân tộc đ ảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên ắc dân tộc ộc 14 KẾT LUẬN 20 Danh mục tài liệu tham khảo 22
Trang 4LỜI NÓI ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Cùng với sự phát triển như vũ bảo của nền kinh tế, nền văn hóa cũng pháttriển mạnh mẽ làm cho xã hội ngày càng văn minh tiến bộ hơn, con người mởmang được tầm vóc của mình hơn Dưới tác động của khoa hoc kỹ thuật, côngnghệ thông tin Hành tinh của chúng ta trở nên nhỏ bé, không một quốc gia nào
có thể phát triển trong sự biệt lập với thế giới bên ngoài Ngược lại, sự tùy thuộclẫn nhau ngày càng gia tăng và tác động trực tiếp đến từng quốc gia, từng khuvực và toàn thế giới Hiện tượng cộng sinh văn hóa là một tất yếu và là một đặctrưng mới của văn hóa thế giới Mỗi người đều được sống với bản sắc văn hóadân tộc mình, vừa được tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác Khi khoa học kỹthuật ngày càng phát triển, đời sống vật chất ngày càng được nâng cao, thì đờisống đạo đức của con người lại có su hướng sa sút, những vấn nạn xã hội ngàycàng gia tăng: “đồng tiền lên ngôi, lối sống vụ lợi vị kỷ, thực dụng, tôn thờ cácgiá trị vật chất, các tiện nghi tiêu dùng và hưởng lạc, sự trỗi dậy của chủ nghĩa
cá nhân cực đoan… đã lấn át và làm xói mòn các giá trị tinh thần, làm hủy hoạiđạo đức, nhân cách… phát triển có nguy cơ biến thành phản phát triển bởi sự coithường đạo đức và các nền tảng của đạo đức xã hội” chính lúc này vấn đề vănhóa trở nên quan trọng nhất.Nền văn hoá Việt Nam là một nền văn hoá đậm đàbản sắc dân tộc ở một tiểu vùng mà văn hoá của một vài nước lớn dễ chi phối,ảnh hưởng và có xu thế đồng hoá, bộc lộ rõ qua các thời kỳ lịch sử nhưng vănhoá Việt Nam vẫn tồn tại bền vững và có bản sắc riêng cho đến ngày nay Tronggiai đoạn hội nhập và phát triển của nền kinh tế các nền văn hóa khác sẽ theochân tràn vào nước ta Nền văn hóa Việt đang đứng trước những cơ hội lớn đổimới nền văn hóa để theo kịp với thời đại và tiến bộ xã hội Nhưng đó cũng lànhững thách thức lớn đối vơi nền văn hóa Làm thế nào để phát triển đồng thờiphải giữ được những giá trị tinh hoa của dân tộc Hiện nay Đảng và nhà nước ta
đã có những chủ trương chính sách gì để xây dựng , bảo tồn và phát triển nềnvăn hóa Đó cũng là một vấn đề lớn mang tính cấp thiết mà nhóm chúng emchọn đề tài này
2 Mục đích của đề tài
Nhằm giúp chúng em hiểu rõ hơn về nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắcdân tộc của Việt Nam,nắm bắt được sự chỉ đạo của Đảng góp phần nâng caonhận thức của mỗi người trong việc xây dựng ,bảo vệ và phát triển nền văn hoácủa dân tộc
3 Nhiệm vụ của đề tài
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằmxây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta
Trang 54 Phương pháp nghiên cứu
Vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền văn hoá ViệtNam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc - Thành quả của vận dụng quy luật phủđịnh của phủ định vào việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đàbản sắc dân tộc
5 Phạm vi nghiên cứu
Sự phát triển nền văn hoá ở Việt Nam từ xưa đến nay Chủ chương xâydựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong quá trình hộinhập
Trang 6NỘI DUNG
Chương 1: Khái niệm văn hóa và vai trò, vị trí của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội.
1.1.Khái niệm văn hóa
Hiện nay, khái niệm văn hoá có thể được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhaunhư: văn hóa là trình độ phát triển vật chất và tinh thần của loài người, văn hoá
là khái niệm mà nội dung bao gồm khoa học, kỹ thuật, giáo dục, văn học, nghệthuật… hoặc văn hoá là khái niệm chỉ nếp sống, lối sống, đạo đức xã hội… Nóitới văn hoá là nói tới con người, nói tới việc phát huy các năng lực bản chất củacon người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện xã hội Cơ sở của mọi hoạtđộng văn hoá là khát vọng hướng tới tính chân, thiện, mỹ Văn hóa là môitrường để hình thành nuôi dưỡng nhân cách, văn hoá thẩm thấu trong bất kỳhoạt động nào của con người, trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị - xã hội,ứng xử, giao tiếp… Hoạt động văn hoá rất đa dạng, phong phú như hoạt động vềgiáo dục, khoa học, văn học, nghệ thuật… Tóm lại, văn hoá là tổng thể nhữnghoạt động nhằm phát huy năng lực bản chất của con người, thể hiện khát vọngvươn tới tính chân, thiện, mĩ nhằm hoàn thiện con người hoàn thiện xã hội Vănhoá có tính giai cấp, tính dân tộc và tính nhân loại Xét về khía cạnh xã hội, conngười là sản phẩm của văn hoá đồng thời con người là chủ thể sáng tạo ra vănhoá Văn hoá là sự phản ánh rõ nét nhất bản sắc của mỗi dân tộc
1.2 Vai trò, vị trí của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội
* Văn hoá là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội
Văn hóa trở thành động lực của phát triển kinh tế là kết quả tất nhiên khikinh tế phát triển tới một trình độ nhất định Cùng với sự phát triển kinh tế vàmức thu nhập bình quân đầu người tăng cao, sức lao động và giá trị sản xuất đãchuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp, rồi từ công nghiệp sang dịch vụ.Động lực chủ yếu thúc đẩy phát triển kinh tế giờ đây không chỉ còn là sức laođộng và tư bản nữa, mà bao gồm cả tri thức, khoa học, kỹ thuật, công nghệ Những tri thức đó mang sức mạnh của nguồn lực trí tuệ, do đó không tách rời
mà gắn liền với con người, với năng lực và trình độ của chủ thể người - chủ thểsáng tạo văn hóa Con người là nhân tố quyết định sự hưng, suy của một dân tộc,con người tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội, quyết định sự phát triểncủa kinh tế - xã hội Nói đến con người cũng là nói đến văn hoá bởi con người làsản phẩm của văn hoá Toàn bộ những giá trị văn hoá làm nên những phẩm chất
Trang 7tinh thần của con người.Phẩm chất tinh thần của con người sẽ được vật chất hoá
lao động sản xuất của cải vật chất và tinh thần cho xã hội Nguyên nhân trực tiếpkhiến văn hóa trở thành động lực của phát triển kinh tế là sự thay đổi của kết cấukinh tế Nhưng nguyên nhân chủ yếu lại là sự biến đổi của nhu cầu Nhu cầu củacon người phát triển từ thấp đến cao mà văn hóa chính là nhu cầu cao cấp nhấtcủa con người Sản xuất vật chất ngày nay vừa phải tạo ra sản phẩm đáp ứng cácnhu cầu kinh tế của xã hội, trong đó có nhu cầu của chính nền sản xuất; đồngthời phải tạo ra sản phẩm đáp ứng các nhu cầu tinh thần của từng cá nhân người
và toàn xã hội Lôgíc tồn tại và vận động của sản xuất và kinh tế hiện đại đangtạo ra tiền đề và điều kiện làm gia tăng vai trò của yếu tố văn hóa nói chung vànhu cầu tinh thần nói riêng (*) Chúng ta thừa nhận vai trò của khoa học kỹ thuậtđối với phát triển kinh tế - xã hội Nếu khoa học kỹ thuật tiên tiến, hiện đại sẽthúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, ngược lại nếu khoa học kỹ thuật thấp kém,lạc hậu sẽ kìm hãm sự phát triển của kinh tế - xã hội nhưng khoa học kỹ thuật làkết tinh của trí tuệ, kinh nghiệm và sức sáng tạo của con người Điều đó cónghĩa là khoa học kỹ thuật là sản phẩm của con người, của văn hoá Khoa học
kỹ thuật là một nội dung của văn hoá Cùng với trình độ khoa học kỹ thuật thìnhững yếu tố lương tâm,tinh thần trách nhiệm, ý thức giác ngộ xã hội của ngườilao động là những yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả lao động Như vậy,văn hoá là động lực để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Nói văn hoá là động
kinh tế - xã hội không phải chỉ nói đến các yếu tố như trình độ học vấn, trình độkhoa học - kỹ thuật mà còn phải nói đến các yếu tố khác như lương tâm, đạođức, lối sống… Nhận thức được điều đó, hầu hết các quốc gia trên thế giới đềuxác định muốn đất nước giàu mạnh phải nâng cao dân trí và đều có chiến lượcđầu tư cho giáo dục đào tạo
*Văn hoá là mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội
Nói văn hoá là mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội có nghĩa là pháttriển kinh tế phải hướng vào phát triển và hoàn thiện con người, hướng vào pháttriển và hoàn thiện xã hội Nói văn hóa là động lực của sự phát triển, bởi lẽ mọi
sự phát triển đều do con người quyết định chi phối, văn hóa khơi dậy và nhânlên mọi tiềm năng sáng tạo của con người, huy động sức mạnh nội sinh to lớntrong con người đóng góp vào sự phát triển xã hội Phải coi văn hoá là mục tiêuphát triển kinh tế - xã hội thì mới có thể khác phục được tình trạng mâu thuẫngiữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần Thực tế cho thấy không phải baogiờ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của xã hội cũng tỉ lệ thuận vớinhau Rất có thể xảy ra trường hợp kinh tế phát triển, đời sống vật chất đượcnâng lên song xã hội lại có sự gia tăng các tệ nạn xã hội; văn hoá, đạo đứcxuống cấp Giải quyết mâu thuẫn này đòi hỏi chúng ta phải khắc phục khoảng
Trang 8cách giữa văn hoá và văn minh kỹ thuật Trước đây, để phát triển kinh tế, người
ta thường nhấn mạnh và khai thác yếu tố lao động của con người cho sự pháttriển Ngày nay, trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học và công nghệhiện đại, yếu tố quyết định cho sự phát
triển là trí tuệ, là thông tin, là sáng tạo và đổi mi không ngừng nhằm tạo ranhững giá trị vật chất và tinh thần ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng vàphong phú của mỗi người cũng như của toàn xã hội Tuy nhiên, sự phát triển củatrí tuệ, của khoa học – kĩ thuật dẫn đến tăng trưởng kinh tế cũng có khả nănggây ảnh hưởng xấu đến lối sống, đạo đức xã hội nói riêng và văn hoá nói chung.Nếu chỉ chú trọng nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật mà không chú trọng cácyếu tố đạo đức, lối sống… thì không thể có được một xã hội phồn vinh và hạnhphúc Phát triển kinh tế phải hướng vào mục tiêu văn hoá, hướng vào sự hoànthiện con người, hoàn thiện xã hội Đó là sự phát triển hiện đại Một chính sáchphát triển đúng đắn là chính sách làm cho các yếu tố cấu thành văn hóa thấm sâuvào tất cả các lĩnh vực sáng tạo của con người: văn hóa trong sản xuất, văn hóatrong quản lý, văn hóa trong lối sống, văn hóa trong giao tiếp, văn hóa trongsinh hoạt gia đình, ngoài xã hội, văn hóa trong giao lưu và hợp tác quốc tế…Nói cách khác, hàm lượng trí tuệ, hàm lượng văn hóa trong các lĩnh vực của đờisống con người càng cao bao nhiêu thì khả năng phát triển kinh tế - xã hội càngtrở nên hiện thực bấy nhiêu
*Văn hóa là hệ điều tiết của sự phát triển kinh tế - xã hội
Nói văn hóa là hệ điều tiết của sự phát triển, bởi lẽ, văn hóa phát huy mặttích cực, hạn chế mặt tiêu cực của các nhân tố khách quan và chủ quan, của cácđiều kiện bên trong và bên ngoài, bảo đảm cho sự phát triển được hài hòa, cânđối, lâu bền Trong nền kinh tế thị trường, một mặt văn hóa dựa vào chuẩn mựccủa nó là chân, thiện, mỹ để hướng dẫn và thúc đẩy người lao động khôngngừng phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao tay nghề, nâng cao năngsuất lao động, đáp ứng nhu cầu không ngừng tăng lên của xã hội; mặt khác, vănhóa sử dụng sức mạnh của các giá trị truyền thống, của đạo lý, dân tộc để hạnchế những mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường Toàn cầu hóa kinh tế quốc tế
là một xu thế, đòi hỏi chúng ta phải chủ động và tích cực hội nhâp Đây là cơ hội
để chúng ta phát triển nhanh có hiệu quả, nhưng cũng là thách thức rất lớn vớinước ta trên nhiều mặt, trong đó có cả văn hóa Lúc này, nền văn hóa dân tộc sẽđóng vai trò định hướng và điều tiết để hội nhập và phát triển bền vững, hộinhập để phát triển nhưng vẫn giữ vững được độc lập, tự chủ Do đó, chúng tacần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập, pháttriển
Trang 9Chương 2 Chủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
2.1 Nền văn hóa tiên tiến là gì?
Nền văn hóa tiên tiến trước hết là nền văn hóa yêu nước và tiến bộ mà nộidung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, dựa trên cơ sở củachủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm mục tiêu tất cả vì conngười, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con ngườitrong mối quan hệ hài hoà giữa tự nhiên với cá nhân và cộng đồng, giữa tự nhiênvới xã hội
Chủ nghĩa yêu nước là hệ thống quan niệm, tư tưởng, lý luận về địa vị và sự tồntại của đất nước, về độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ, về tinh thần yêu nước
và truyền thống đại đoàn kết dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, về tráchnhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ của người dân đối với đất nước…, trong đó, lýtưởng độc lập dân tộc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt Đây là chủ nghĩa yêu nước chânchính, hoàn toàn xa lạ với chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi hoặc chủ nghĩa sôvanhnước lớn Chủ nghĩa yêu nước là giá trị cao nhất trong thang bậc giá trị của vănhóa Việt Nam Nó là cơ sở để liên kết cộng đồng và liên kết thế hệ tạo thành sứcsống liên tục của truyền thống văn hóa dân tộc Trong sự nghiệp đổi mới hiệnnay, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam phải được nâng lên tầm cao của thời đại vàphải được bổ sung những nội dung mới gắn liền với lý tưởng tiến bộ và cáchmạng của thời đại, thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy, lý tưởng độc lậpdân tộc phải gắn liền với lý tưởng xã hội chủ nghĩa Đó là con đường phát triểnvững chắc của dân tộc, con đường đảm bảo hạnh phúc của toàn thể nhân dân Vìvậy, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trở thành nội dung cốt lõi của nền vănhóa Việt Nam hiện đại
Nền văn hóa tiến bộ là nền văn hóa thúc đẩy sự phát triển của đất nướcdựa trên tư tưởng cách mạng và khoa học dẫn đường Đó là chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Nền văn hóa tiến bộ cũng là nền văn hóa thểhiện tinh thần nhân văn và dân chủ sâu sắc
Tính nhân văn thể hiện ở ngay trong mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ xây dựng nềnvăn hóa mà Đảng ta đã đề ra Đây là nền văn hóa hướng tới đấu tranh, giảiphóng cho con người, trước hết là nhân dân lao động khỏi sự áp bức, bóc lột vềphương diện giai cấp, dân tộc và xã hội; phấn đấu để không ngừng nâng cao đờisống vật chất và tinh thần của nhân dân; tạo điều kiện để nhân dân tham gia sángtạo, hưởng thụ nhiều hơn những thành tựu văn hóa của dân tộc và nhân loại.Văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng đã khẳng định: “Mọi hoạt động văn hóanhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng,
Trang 10ý chí tự lực, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Tính nhân văn của nền văn hóa mà chúng ta xây dựng không phải là sự quantâm đến con người một cách chung chung trừu tượng mà là sự quan tâm cụ thể,thiết thực, toàn diện và sâu sắc đối với con người, đối với các tầng lớp xã hội vàcác thành phần dân cư khác nhau “nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vì hạnhphúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan
hệ hài hoà giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên”
Tính dân chủ của nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là dân chủ xã hộichủ nghĩa, gắn liền với chế độ chính trị - xã hội tiến bộ “của dân, do dân và vìdân” Nền văn hóa này khai thác động lực dân chủ trong nhân dân, tạo điều kiện
để phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân và cộng đồng, đề cao trách nhiệmcủa công dân trước nhân dân, dân tộc và thời đại Tính chất dân chủ của nền vănhóa thống nhất với việc đề cao ý thức công dân, đề cao trật tự kỷ cương xã hội
và thống nhất giữa quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân trước phápluật Đồng thời phát huy dân chủ phải gắn liền với việc nâng cao ý thức chínhtrị, đạo đức xã hội và trình độ dân trí, tạo điều kiện để nhân dân tham gia xâydựng bộ máy nhà nước, chống lãng phí, tham nhũng, quan liêu và các tiêu cựckhác trong bộ máy nhà nước là ngoài xã hội Phát huy dân chủ phải đặt dưới sựlãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, chống tư tưởng tự do vô chính phủ,
tự do vô kỷ luật
Nền văn hóa tiên tiến phản ánh trình độ phát triển cao mang tính hiện đại,cập nhật với thành tựu văn hóa chung của khu vực và cộng đồng quốc tế Bêncạnh hệ tư tưởng tiên tiến là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,các thành tố khác của nền văn hóa Việt Nam cũng phải được hiện đại hóa Cầnphải phát triển giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, nâng cao trình độ dântrí, khả năng chiếm lĩnh và sử dụng những thành tựu của cuộc cách mạng khoahọc-công nghệ hiện đại để thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước Nền văn hóa mới phải tập trung xây dựng những phẩm chất mới, xâydựng đạo đức, lối sống của con người Việt Nam hiện đại ngang tầm với côngcuộc đổi mới Mặt khác, nền văn hóa Việt Nam phải tham gia cùng cộng đồngquốc tế giải quyết những vấn đề đặt ra trong xu thế toàn cầu hóa, khẳng định bảnlĩnh và bản sắc dân tộc trong giao lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế
Nền văn hóa tiên tiến thể hiện ở nội dung phản ánh, đó là toàn bộ sựnghiệp đổi mới vĩ đại của dân tộc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công
Trang 11bằng, dân chủ, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội Nền văn hóahướng
tới đấu tranh để khẳng định cái đúng, cái tốt, cái đẹp, phủ nhận cái xấu, cái ác,cái giả; góp phần xây dựng con người phát triển toàn diện và tạo lập môi trườngvăn hóa lành mạnh cho quá trình phát triển bền vững của đất nước Đây cũng lànền văn hóa có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, đáp ứng nhu cầu phát triển củanền văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mở rộnggiao lưu, hợp tác quốc tế
2.2 Bản sắc dân tộc là gì?
Bản sắc dân tộc hay bản sắc văn hóa dân tộc là các giá trị đặc trưng tiêu biểuphản ánh diện mạo, cốt cách, phẩm chất và bản lĩnh riêng của mỗi quốc gia, dântộc; là dấu hiệu cơ bản để phân biệt nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác.Bản sắc văn hóa dân tộc thể hiện tập trung trong truyền thống văn hóa dân tộc.Truyền thống văn hóa là các giá trị do lịch sử truyền lại, được các thế hệ sau kếthừa gìn giữ và phát huy trong thời đại của mình, tạo nên dòng chảy liên tục củalịch sử văn hóa Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là những giá trị bền vững,những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắp nên qua lịch
sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước “Đó là lòng yêu nước nồngnàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân-gia đình- làng xã-Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đứctính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lốisống” Bản sắc văn hóa dân tộc là cơ sở để liên kết xã hội và liên kết các thế hệ,tạo nên sức mạnh tinh thần của dân tộc Vì vậy, bản sắc văn hóa dân tộc vừa đượccoi là “căn cước”, vừa được coi là “bộ gen” di truyền văn hóa dân tộc Đứngtrước sự bùng nổ của cách mạng khoa học - công nghệ và sự tác động của xu thếtoàn cầu hóa, khu vực hóa, các quốc gia, dân tộc, nhất là các nước đang phát triểnđều ý thức sâu sắc việc bảo vệ, giữ gìn các giá trị đặc sắc và đa dạng của văn hóadân tộc, chống nguy cơ bị đồng hóa Vì vậy, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóadân tộc trở thành yêu cầu khách quan và là mục tiêu của sự nghiệp xây dựng vàphát triển nền văn hóa Việt Nam hiện nay
Bản sắc văn hóa dân tộc là một khái niệm “động” và “mở”, mang tínhlịch sử cụ thể và vận động, đổi mới không ngừng trên cơ sở loại bỏ những yếu tốbảo thủ và tiêu cực, tiếp thu và phát huy những yếu tố tích cực và tiến bộ, đồngthời tạo lập các giá trị mới để đáp ứng với yêu cầu phát triển của thời đại Khôngnên đồng nhất bản sắc dân tộc với “cái cũ”, với quá khứ, với cái “nguyên gốc” do
Trang 12dân tộc mình tạo ra Bản sắc văn hóa dân tộc vừa bao hàm các giá trị do dân tộcmình sáng tạo ra trong quá khứ và hiện tại, vừa bao hàm các giá trị tinh hoa của
loại được dân tộc tiếp nhận một cách sáng tạo, biến nó thành nguồn lực bên trong
để xây dựng và bảo vệ đất nước Cũng không nên đồng nhất bản sắc văn hóa dântộc với một số yếu tố hình thức bên ngoài của nền văn hóa, mà đây là sự thốngnhất giữa nội dung và hình thức, thống nhất giữa trình độ tư duy, tinh thần độc lập
tự cường, ý chí và bản lĩnh dân tộc với các hình thức biểu hiện bên ngoài của nó.Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trước hết cần bảo vệ và phát huytruyền thống yêu nước và đại đoàn kết dân tộc, khẳng định ý chí và bản lĩnh củacon người Việt Nam hiện đại trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đồng thời bảo
vệ và phát huy các tài sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các giá trị tinh hoa củavăn hóa dân tộc, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh để làm động lực thúcđẩy sự phát triển của đất nước trong thời kỳ mới
2.3 Chủ trương của Đảng trong việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
* Một là, văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu vừa là
động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội
- Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội
Theo ý kiến của nguyên Tổng Giám đốc UNESCO: Văn hoá phản ánh
và thể hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của cuộc sống diễn ra trongquá khứ cũng như đang diễn ra trong hiện tại; qua hàng bao thế kỷ nó cấu thànhnên một hệ thống các giá trị, truyền thống và lối sống mà trên đó từng dân tộc tựkhẳng định bản sắc riêng của mình.Các giá trị nói trên tạo thành nền tảng tinhthần của xã hội vì nó được thấm nhuần trong mỗi con người và trong cả cộngđồng dân tộc Nó được truyền lại, tiếp nối và phát huy qua các thế hệ người ViệtNam
Vì vậy, chúng ta chủ trương làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vựccủa đời sống xã hội để các giá trị văn hoá trở thành nền tảng tinh thần vững bềncủa xã hội, trở thành động lực phát triển kinh tế xã hội
- Văn hoá là động lực thúc đẩy sự phát triển
Nguồn lực nội sinh của sự phát triển của một dân tộc thấm sâu trong vănhoá Sự phát triển của một dân tộc phải vươn tới cái mới nhưng lại không thể
Trang 13tách khỏi cội nguồn, phát triển phải dựa trên cội nguồn Cội nguồn đó của mỗiquốc gia dân tộc là văn hoá.
Kinh nghiệm đổi mới ở nước ta cũng chứng tỏ rằng, ngay bản thân sựphát triển kinh tế cũng không chỉ do các nhân tố thuần tuý kinh tế tạo ra, mà
Trong vấn đề bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững, văn hoá giúphạn chế lối sống chạy theo ham muốn quá mức của "xã hội tiêu thụ" dẫn đến chỗlàm cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường sinh thái
- Văn hoá là một mục tiêu của phát triển
Mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng dân chủ, văn minh chính là mục tiêu của văn hoá
Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 1991-2000 xác định: Mục tiêu vàđộng lực chính của sự phát triển là vì con người, do con người Đồng thời nêu rõyêu cầu "tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, pháttriển văn hoá, bảo vệ môi trường"
Thực tế nhiều nước cho thấy mối quan hệ giữa văn hoá và phát triển làvấn đề bức xúc Sau khi thoát khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, cácnước độc lập đang tìm tới con đường dẫn tới ấm no hạnh phúc, thì việc giảiquyết đúng đắn mối quan hệ giữa văn hoá và phát triển kinh tế xã hội càng có ýnghĩa quan trọng đối với mỗi quốc gia
Tuy nhiên, trong nhận thức và hành động, mục tiêu kinh tế vẫn thườnglấn át mục tiêu văn hóa và thường được đặt vào vị trí ưu tiên trong các kế hoạch,chính sách phát triển của nhiều quốc gia, nhất là các nước nghèo đang phát triểntheo con đường công nghiệp hoá