Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội (Luận văn thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

_

 _

HOÀNG KHỞI LAI

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN

CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số : 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN THỊ MAI LAN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn các thầygiáo, cô giáo, cán bộ của Học viện Quản lý giáo dục đã tận tình giảng dạy vàgiúp đỡ tác giả trong thời gian học tập và nghiên cứu

Tác giả luận văn xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Nguyễn Thị Mai Lan, Thầy hướng dẫn tôi nghiên cứu và viết đề tài, cung cấp

những kiến thức quý báu, tận tình hướng dẫn và động viên tôi trong quá trìnhviết luận văn

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ, giáo viên của cáctrường THPT Nhân Chính và Trần Hưng Đạo – Thanh Xuân và các bạn đồngnghiệp đã hỗ trợ, động viên tác giả trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luậnvăn này

Trong thời gian nghiên cứu, tuy đã có nhiều nỗ lực, cố gắng của bản thân,nhưng do điều kiện, hoàn cảnh và thời gian có hạn nên nội dung luận văn khôngtránh được những thiếu sót và hạn chế Tác giả luận văn mong tiếp tục nhậnđược sự giúp đỡ, chỉ bảo và góp ý chân thành của các thầy, cô giáo và các bạnđồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn !

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Tác giả luận văn

Hoàng Khởi Lai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này làtrung thực và không trùng lặp với các đề tài khác

Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận vănnày đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõnguồn gốc

Xin trân trọng cảm ơn !

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Tác giả luận văn

Hoàng Khởi Lai

BẢNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT

Ký hiệu viết tắt Nội dung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 7

1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 7 1.1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 10

1.2 Hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường trunghọc phổ thông 13

1.2.1 Tổ chuyên môn 13 1.2.2 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông theo hướng nghiên cứu bài học 15

1.3 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở cáctrường trung học phổ thông 23

1.3.1 Khái niệm về quản lý, quản lý nhà trường 23

1.3.2 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông của

tổ trưởng chuyên môn 26

1.3.3 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn ở các trường trung học phổ thông 30

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường THPT 39

1.4.1 Các yếu tố chủ quan về phía người tổ trưởng chuyên môn ảnh hưởng tới quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học tại các trường trung học phổ thông 39

1.4.2 Các yếu tố thuộc về giáo viên trong tổ chuyên môn ảnh hưởng tới quản lý tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 40

1.4.3 Các yếu tố thuộc về môi trường khách quan ảnh hưởng tới quản lý tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn trong trường trung học phổ thông 41

Tiểu kết chương 1 44

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 46

2.1 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu 46

2.1.1 Mẫu nghiên cứu và địa bàn nghiên cứu 46

2.1.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 46

2.1.3 Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá 48

2.2 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục quận Thanh Xuân, Hà Nội 49

2.2.1 Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội của quận Thanh Xuân, Hà Nội 49

2.2.2 Tình hình giáo dục quận Thanh Xuân, Hà Nội 50

2.2.3 Tình hình giáo dục trung học phổ thông quận Thanh Xuân, Hà Nội 51

2.3 Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT quận ThanhXuân, Hà Nội 56

2.3.1 Thực trạng mức độ thực hiện các hoạt động của tổ chuyên môn ở các trường THPT quận Thanh Xuân, Hà Nội 56 2.3.2 Thực trạng mức độ thực hiện quy trình hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường THPT quận Thanh Xuân, Hà Nội theo nghiên cứu bài học 60 2.3.3 Thực trạng mức độ thực hiện nội dung hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường THPT quận Thanh Xuân, Hà Nội hướng nghiên cứu bài học 61

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bàihọc của tổ trưởng chuyên môn tại các trường THPT quận Thanh Xuân, Hà Nội 62

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 63 2.4.2 Thực trạng tổ chức bộ máy hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 65 2.4.3 Thực trạng chỉ đạo, điều chỉnh hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 68 2.4.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 70

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động tổ chuyên môn theohướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 732.6 Đánh giá thành công, hạn chế và nguyên nhân thực trạng quản lý hoạt động

tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn cáctrường trung học phổ thông, Thanh Xuân, Hà Nội 74

2.6.1 Thành công và nguyên nhân 74

Tiểu kết chương 2 77

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 79

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 79

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 79

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa, tính thực tiễn 79

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 79

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn ở các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, Hà Nội 80

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho các thành viên trong tổ chuyên môn về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 80

3.2.2 Biện pháp 2: Chỉ đạo cải tiến xây dựng và thực hiện kế hoạch đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 84

3.2.3 Biện pháp 3: Quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 89

3.2.4 Biện pháp 4: Đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 94

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 97

3.3.1.Khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 97

3.3.2 Tính khả thi của các biện pháp đề xuất 98

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Tháp học tập thể hiện tỉ lệ ghi nhớ của học sinh 17

Sơ đồ 1.2: Chức năng của quản lý 24

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Số lượng giáo viên cán bộ quản lý, giáo viên của 2 trường THPT năm học 2016 – 2017 51

Bảng 2.2: Tổng hợp về cơ cấu độ tuổi của đội ngũ giáo viên tính đến năm học 2016 - 2017 52

Bảng 2.3: Số lượng giáo viên đạt giải trong Hội thi GVG cấp Thành phố, cấp Cụm (Thanh Xuân – Cầu Giấy) và giáo viên giỏi cấp Trường 53

Bảng 2.4: Thống kê trình độ chuyên môn của đội ngũ 53

Bảng 2.5: Cơ cấu tổ chuyên môn và số lượng giáo viên mỗi tổ 54

Bảng 2.6: Quy mô trường lớp (2016 – 2017) 54

Bảng 2.7: Kết quả xếp loại học lực (2016 – 2017) 55

Bảng 2.8: Kết quả xếp loại hạnh kiểm (2016 – 2017) 55

Bảng 2.9: Số lượng giải thi học sinh giỏi cấp Thành phố (của khối 12) và Cụm Thanh Xuân – Cầu Giấy (của khối 10, khối 11) các môn văn hóa 56

Bảng 2.10: Mức độ thực hiện các hoạt động của tổ chuyên môn 57

Bảng 2.11: Mức độ thực hiện quy trình hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 59

Bảng 2.12: Các chuyên đề được đánh giá cao khi thực hiện theo nghiên cứu bài học 60

Bảng 2.13: Mức độ thực hiên nội dung hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 61

Bảng 2.14: Mức độ thực hiện nội dung quản lý lập kế hoạch hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 63Bảng 2.15: Mức độ thực hiện nội dung quản lý tổ chức bộ máy hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 66Bảng 2.16: Mức độ thực hiện nội dung quản lý chỉ đạo, điều chỉnh hoạt động 68

tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 68Bảng 2.17: Mức độ thực hiện nội dung quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 70Bảng 2.18: Sự ảnh hưởng của các yếu tố tới hoạt động tổ chuyên môn theohướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn 73Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 97Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 98

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những thập niên cuối của thế kỷ XX, khoa học và công nghệ trên thếgiới phát triển như vũ bão, những thành tựu của sự phát triển này đã tác độngmạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội trong từng quốc gia và trên phạm

vi toàn thế giới Đồng thời những thành tựu đó đã làm thay đổi nhiều quanniệm, phương thức tổ chức và hoạt động của hầu hết các lĩnh vực mà trướchết và chủ yếu lại chính là giáo dục và đào tạo

Nhà trường là cơ quan chuyên trách trong việc giáo dục, đào tạo thế hệtrẻ Để nâng cao chất lượng hoạt động, giáo dục của nhà trường, cần thiết phảinâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn, bởi vì tổ chuyên môn là một

bộ phận cấu thành trong bộ máy tổ chức, quản lý của các trường THPT Tổchuyên môn là đơn vị hoạt động cơ bản và quyết định chất lượng dạy và học,

chất lượng giáo dục của nhà trường THPT Thông qua hoạt động tổ chuyên

môn không chỉ chất lượng nhà trường thay đổi mà chất lượng bản thân ngườigiáo viên với các năng lực sư phạm cũng được thay đổi theo hướng tích cực

Do vậy, những vấn đề lí luận về hoạt động tổ chuyên môn trong trường phổthông, quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường phổ thông như thế nàonhằm giúp cho hoạt động tổ chuyên môn thật sự đạt hiệu quả là những vấn đề rấtcần được nghiên cứu nhằm giúp cho hoạt động dạy học tại các trường THPT đápứng được yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

Thực tiễn trong các trường THPT hiện nay, mỗi nhà trường đều có các

tổ, nhóm chuyên môn Các tổ, nhóm chuyên môn này có mối quan hệ hợp tácvới nhau, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoànthể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường;

thực hiện chương trình giáo dục, các hoạt động giáo dục hướng tới mục tiêugiáo dục Tổ chuyên môn là đầu mối để Hiệu trưởng quản lý nhiều mặt đốivới giáo viên, nhưng chủ yếu vẫn là hoạt động chuyên môn

Xuất phát từ thực trạng hoạt động tổ chuyên môn, bắt đầu từ năm học

2013 – 2014 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đặt ra một trong những giải pháp

quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản

lý giáo dục là "Tập trung đổi mới sinh hoạt chuyên môn của tổ/nhóm chuyên

môn thông qua hoạt động nghiên cứu bài học Tăng cường hoạt động dự giờ thăm lớp, quan tâm bồi dưỡng giáo viên mới; bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáo viên kiến thức, kỹ năng về đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá…" Từ Chỉ thị năm học 2013 – 2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo,

Sở giáo và Đào tạo các tỉnh, thành phố đã có những văn bản chỉ đạo hoạtđộng sinh hoạt chuyên môn của các trường phổ thông trong đó yêu cầu phảiđổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học

Trong thực tế, tại các trường THPT, hoạt động chuyên môn quyết địnhchất lượng, hiệu quả hoạt động dạy học và có vai trò quan trọng trong việcthực hiện mục tiêu của mỗi nhà trường Có nhiều yếu tố tác động để hoạtđộng tổ chuyên môn đạt được hiệu quả như mong muốn, yếu tố được xem cóvai trò quyết định tới hiệu quả hoạt động này chính là quản lý, trong đó, cácchủ thể quản lý tổ chuyên môn là Hiệu trưởng và các tổ trưởng chuyên môntrong nhà trường Đối với các tổ chuyên môn thì tổ trưởng chuyên môn có vaitrò đặc biệt quan trọng trong việc chỉ đạo hoạt động của các tổ chuyên môn,

tổ trưởng chuyên môn với vai trò là chủ thể quản lý phải có kế hoạch, nộidung, hình thức, phương pháp phù hợp nhằm quản lý hiệu quả hoạt động tổchuyên môn mình quản lý

Hiện nay, tại các trường THPT khi vai trò của tổ trưởng chuyên môntrong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại nhà trường được phát huy thì

hoạt động của tổ chuyên môn cho những kết quả tốt, song vẫn còn nhiều bất

cập gây ra sự tranh cãi và bàn luận về các vấn đề như: tính hành chính, sự vụ

chưa hướng nhiều đến chất lượng của sinh hoạt tổ chuyên môn Mục đích, nội

dung, hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn nhiều khi chưa phù hợp Vì vậy cần

thiết phải đổi mới quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao hơn nữa chấtlượng hoạt động tổ chuyên môn tại nhà trường THPT hiện nay

Xuất phát từ lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động tổ

chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội ” để nghiên

cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn về quản lý hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn cáctrường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội, đề xuất một

số biện pháp quản lý nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chuyênmôn và năng lực giáo viên các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân,thành phố Hà Nội

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theohướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổthông;

- Điều tra, khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động

tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn cáctrường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội

- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theohướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học

phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội nhằm góp phần nâng cao hiệuquả hoạt động tổ chuyên môn và năng lực giáo viên các trường trung học phổthông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.

- Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổ trưởngchuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, Hà Nội

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của tổtrưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, Hà Nội

5 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung nghiên cứu

+ Hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT gồm nhiều hoạt động

nhưng đề tài luận văn chỉ giới hạn nghiên cứu các hoạt động chuyên môn vàquản lý các hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn (hoạt động dạy học,bồi dưỡng giáo viên, đổi mới phương pháp dạy học, hoạt động nghiên cứukhoa học và viết sáng kiến kinh nghiệm)

+ Quản lý hoạt động tổ chuyên môn có nhiều chủ thể quản lý nhưng

luận văn này chỉ nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổtrưởng chuyên môn

- Về địa bàn nghiên cứu: Luận văn tiến hành nghiên cứu tại 02 trường

THPT của quận Thanh Xuân (trường THPT Nhân Chính và THPT Trần HưngĐạo – Thanh Xuân) từ năm học 2014 – 2015, đến năm học 2016 – 2017

- Về khách thể điều tra khảo sát: Luận văn nghiên cứu trên 29 cán bộ

quản lý: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, chuyên viên Sở giáo dục, tổ trưởngchuyên môn của hai trường THPT quận Thanh Xuân, Hà Nội.

+ Luận văn nghiên cứu trên 127 giáo viên của hai trường THPT quận

Thanh Xuân, Hà Nội

6 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướngnghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thôngquận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội được nghiên cứu và đề xuất trên cơ sởphù hợp với lý luận khoa học quản lý giáo dục, phù hợp với các điều kiệnthực tế của các trường THPT quận Thanh Xuân, Hà Nội, thì khi được áp dụngsẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn và năng lực giáoviên các trường trung học phổ thông quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu

7.1.1 Nghiên cứu vấn đề theo nguyên tắc hệ thống

Vấn đề nghiên cứu được xem xét trong các mối quan hệ biện chứngvới nhau, trong sự phụ thuộc lẫn nhau theo một logic nhất định Các yếu

tố quy định nhau

7.1.2 Nghiên cứu vấn đề theo nguyên tắc hoạt động

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học ở cáctrường THPT trên địa bàn quận Thanh Xuân, Hà Nội đáp ứng thực hiện chươngtrình giáo dục THPT theo yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục hiện nay

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Để giải quyết được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, chúng tôi

sử dụng phối hợp và đồng bộ các phương pháp nghiên cứu sau: Phương phápnghiên cứu văn bản, tài liệu; Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi; Phươngpháp phỏng vấn sâu

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Các phương pháp nghiên cứu này sẽ được trình bày cụ thể tại chương 2của luận văn

8 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Xác định các khái niệm công cụ quản lý: Quản lý, quản lý giáo dục,quản lý nhà trường, quản lý hoạt động tổ chuyên môn, quản lý hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học

- Điều tra, khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động

tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường THPT quậnThanh Xuân, Hà Nội

- Đề xuất các biện pháp cần thiết và khả thi để quản lý hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường THPT quận ThanhXuân, thành phố Hà Nội

- Là tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, tổ trưởng chuyên môntrong công tác tổ chức, triển khai hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn sau này

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụlục, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theohướng nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung họcphổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng

nghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thôngquận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướngnghiên cứu bài học của tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thôngquận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học

Trên thế giới và ở Việt Nam, việc nghiên cứu về tổ chuyên môn, hoạtđộng tổ chuyên môn đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.Trong đó, các hướng nghiên cứu cụ thể về tổ chuyên môn đã được bàn đếnnhư: Vai trò của tổ chuyên môn; Tổ trưởng chuyên môn; Đổi mới sinh hoạtchuyên môn trong tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học Dưới đây, chúngtôi sẽ nêu dẫn cụ thể các nghiên cứu theo các hướng nêu trên

Đã có một số bài báo khoa học đăng trên tạp chí khoa học chuyênngành bàn trực tiếp về vấn đề hoạt động tổ chuyên môn và các tiêu chí đánhgiá tổ chuyên môn trong nhà trường phổ thông Tác giả Nguyễn Văn Huấn đề

cập đến “Hoạt động tổ chuyên môn trong các trường trung học, trung học

phổ thông” Trong nội dung bài viết này tác giả đã nêu rõ quan điểm khoa

học của mình về vai trò của tổ chuyên môn, các nội dung hoạt động của tổchuyên môn, hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn tại trường trung học, trunghọc phổ thông [10]

Tác giả Trần Thị Tuyết Mai, trong bài viết có tựa đề “Xây dựng tiêu chí

đánh giá chất lượng hướng dẫn sư phạm của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông”, lại bàn tới việc cần phải xây dựng các tiêu chí đánh giá

hoạt động tổ chuyên môn Tác giả khẳng định: Đánh giá chất lượng hoạt

động của tổ chuyên môn là hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xácđịnh mức độ đáp ứng các yêu cầu nghề nghiệp sư phạm của tổ chuyên môntrong nhà trường Nó bao gồm sự mô tả định tính và định lượng kết quả đạtđược thông qua nhận xét, so sánh với mục tiêu đề ra Xây dựng tiêu chí đánhgiá là một bước quan trọng trong qui trình đánh giá tạo cơ sở cho việc thựchiện đánh giá song thực tế hiện nay trong trường trung học của chúng ta chưa

có tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động sư phạm của tổ chuyên môn [15]

Tác giả Nguyễn Thị Lan Anh trong bài viết trên tạp chí có nhan đề:

“Tìm hiểu vai trò của tổ trưởng chuyên môn ở trường trung học phổ thông”,

đã nhấn mạnh vai trò của tổ trưởng chuyên môn đối với hiệu quả hoạt động tổchuyên môn Tác giả khẳng định Tổ chuyên môn là đơn vị trực tiếp quản lýhoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh thuộc bộmôn Do vậy, tổ trưởng chuyên môn có vai trò, vị trí quan trọng đối với việcquản lý chuyên môn của tổ, khối bộ môn” [1]

Trong một bài báo khoa học có tựa đề “Xây dựng đội ngũ giáo viên

đầu đàn ở tổ chuyên môn trường trung học phổ thông”, tác giả Trần Thị Hải

Yến đã khẳng định vai trò của người giáo viên trong tổ chuyên môn Trong

đó, tác giả nhấn mạnh tới người giáo viên đầu đàn, là người có năng lựcchuyên môn giỏi của tổ chuyên môn đó, là điểm tựa cho việc triển khai cácnhiệm vụ của tổ chuyên môn Họ là người đi đầu, sẵn sàng nhận và thực hiện

có hiệu quả những nhiệm vụ chuyên môn mới và khó Họ còn có vai trò làngười hướng dẫn, tư vấn, tổ chức, chỉ đạo quá trình thực hiện các hoạt độngchuyên môn của đồng nghiệp trong tổ [28]

Bên cạnh các nghiên cứu cụ thể về tổ chuyên môn đã nêu trên thìnhiều tác giả đã tiến hành nghiên cứu và khẳng định các vấn đề liên quantới việc đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn và đặc biệt các tác giả đi sâu vàoviệc đổi mới tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học Thuật ngữ

“Nghiên cứu bài học” có nguồn gốc trong lịch sử giáo dục Nhật Bản, từ thờiMeiji (1868 – 1912), như một biện pháp để nâng cao năng lực nghề nghiệpcủa giáo viên thông qua nghiên cứu cải tiến các hoạt động dạy học ở từng bàihọc cụ thể [3]

Hình thức này cũng đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng như Mỹ,Đức, Úc, Trung Quốc, Hồng Kong, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan,Indonesia,… Và đây cũng là một chủ đề giáo dục được quan tâm trên thế giới

Đi theo hướng nghiên cứu này có các công trình sau đây:

Tác giả Hollingsworth, H., & Oliver, D (2005), trong tác phẩm:

“Nghiên cứu bài học: Mô hình học tập chuyên nghiệp” đã nhấn mạnh đến môhình học tập chuyên nghiệp chính là nghiên cứu bài học Theo tác giả, nghiêncứu bài học là mô hình học tập chuyên nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả dạyhọc trong nhà trường và cần được áp dụng rộng rãi trong quá trình tự chủchuyên môn của giáo viên trong trường phổ thông [31]

Tác giả Jacqueline Hurd và Catherine Lewis, trong một nghiên cứu cótựa đề “Nghiên cứu bài học từng bước: Làm thế nào cộng đồng giáo viên họctập cải tiến”, đã nhấn mạnh đến vấn đề tự chủ chuyên môn của giáo viêntrong tổ chuyên môn và đưa ra các biện pháp quản lý để nâng cao tự chủchuyên môn của giáo viên trong nhà trường phổ thông [33]

Tác giả Catherine C Lewis trong bài viết: “Học tập ở Bắc Mỹ: Tiến

bộ và Thách thức” và tác giả Rebecca R Perry AE Catherine C Lewis,trong bài viết : “Điều chỉnh bài học thành công ở Hoa Kỳ là gì ?”, đãkhẳng định hiệu quả của hoạt động chuyên môn người giáo viên theonghiên cứu bài học có hiệu quả Các tác giả đều khẳng định vai trò quantrọng trong việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong tổ chuyên môn ở nhàtrường phổ thông theo hướng nghiên cứu bài học giúp giáo viên nâng caonăng lực nghề nghiệp [31], [35]

Tác giả Vũ Thị Sơn với bài viết có tên: “Đổi mới sinh hoạt chuyên

môn theo hướng xây dựng văn hóa học tập ở nhà trường thông qua nghiên cứu bài”, tác giả đã bàn về đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng xây

dựng văn hóa ở nhà trường thông qua nghiên cứu bài học Tác giả khẳngđịnh: sinh hoạt chuyên môn được xem là một hình thức tự bồi dưỡng, năngcao năng lực của đội ngũ giáo viên tại trường Về mặt quản lý, sinh hoạtchuyên môn có khả năng xây dựng nên bầu không khí sư phạm trong đời sốngnhà trường Điều đó có nghĩa là sinh hoạt chuyên môn được tổ chức tốt cóthể mang lại lợi ích thiết thực cho không chỉ học sinh mà cho cả giáo viên

và nhà trường Tuy nhiên, chất lượng sinh hoạt chuyên môn phụ thuộc rấtnhiều vào công tác quản lý của nhà trường, ban giám hiệu có chiến lược

tổ chức và quản lý sinh hoạt chuyên môn thường xuyên và quán triệt mụctiêu chất lượng giáo dục cũng như quan tâm thúc đẩy động lực học tậpphát triển của giáo viên hay không Điều này có liên quan rất nhiều đến sựquyết tâm của tập thể sư phạm nhà trường để cải tạo thực tiễn theo mụctiêu phát triển chất lượng dạy học” [19]

1.1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học

Các nhà nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam đã có những công trìnhnghiên cứu cụ thể về vấn đề này Trong đó, tập trung vào việc nghiên cứu vàchỉ ra các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý tổ chuyên môn của chủ thểquản lý trong nhà trường (Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn) Các côngtrình nghiên cứu này được nêu dẫn cụ thể dưới đây:

Tác giả Picquenot, A (1993) thuộc trung tâm nghiên cứu Quốc gia vềGiáo dục Bourgogne – Pháp, muốn quản lý chuyên môn tốt Hiệu trưởng cần

có 5 năng lực cơ bản: năng lực lý thuyết, năng lực phương pháp, năng lực sưphạm và công nghệ đào tạo, năng lực xử lý, năng lực đạo đức nghề nghiệp

Do vậy, cần phải bồi dưỡng một cách thường xuyên, liên tục các năng lực này

cho Hiệu trưởng [dẫn theo 7]

Tại Mỹ, nghiên cứu bài học có những đặc trưng riêng Họ xem xétnhững điểm số thấp của học sinh trong những xu hướng nghiên cứu toán học

và khoa học quốc tế so sánh với những điểm số cao của học sinh Đông Á,Hiebert and Stigler đã đề cập tới vấn đề liên quan đến sự rèn luyện sư phạm ở

Mỹ Họ khẳng định rằng, mặc dù đã có những hoạt động nhóm và giảng viênđều tin tưởng vào hướng đi theo xu hướng xã hội của giáo dục, sự thật thìkhông nhiều thay đổi chú ý trong cách học của đứa trẻ [dẫn theo 7]

Tác giả Stigler và Hiebert (1999) chia quá trình NCBH thành 8 bước

cụ thể:

Xác định và nghiên cứu vấn đề;

Lập kế hoạch nghiên cứu bài học;

Dạy học và quan sát các bài học nghiên cứu;

Đánh giá, nhận xét các bài học đã được dạy;

Chỉnh sửa các bài học dựa trên sự góp ý, bổ sung sau những gì thu thậpđược sau khi tiến hành bài học nghiên cứu lần 1;

Tiến hành dạy các bài học đã được chỉnh sửa;

Tiếp tục đánh giá, nhận xét kết quả lần 2;

Đưa vào ứng dụng rộng rãi trong quá trình dạy học

Tác giả Trần Văn Dũng trong bài viết “Năng lực quản lý chuyên môncủa Hiệu trưởng trong đổi mới nhà trường” đã khẳng định: Để nâng cao chấtlượng đào tạo”, “xây dựng nhà trường thân thiện, học sinh tích cực” chúng takhông thể không đột phá vào khâu tăng cường công tác quản lý chuyên môn

của Hiệu trưởng như là “con át chủ bài” để “đổi mới quản lý nhà trường”[6]

Tác giả Phạm Ngọc Hải cho rằng bồi dưỡng kiến thức quản lý dạyhọc về kiểm tra, đánh giá và đổi mới phương pháp dạy học cho tổ trưởngchuyên môn là cần thiết hàng đầu để quản lý hoạt động tổ chuyên môncủa tổ trưởng Vì hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản trong các hoạtđộng của chuyên môn [9]

Tác giả Hoàng Thị Phương Thảo trong bài viết nâng cao vai trò của tổtrưởng chuyên môn trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trunghọc phổ thông đã đưa ra một số biện pháp quản lý nhằm tăng cường vai tròcủa tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường gồm:

1) Nâng cao nhận thức về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của tổchuyên môn

2) Tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyênmôn cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn

3) Xây dựng và hoàn thiện cơ chế đãi ngộ đối với đội ngũ tổ trưởngchuyên môn nhằm tạo động lực làm việc và khuyến khích họ tự học, tự bồidưỡng [22]

Theo tác giả Thái Duy Tuyên quản lý hoạt động tổ chuyên môn làquản lý phương pháp dạy học của người giáo viên Tác giả khẳng định, tổchuyên môn là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triểnkhai công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học Nội dung sinh hoạt

tổ chuyên môn phải chú ý bồi dưỡng giáo viên về những vấn đề cụ thể,chẳng hạn như trao đổi thảo luận về những nội dung mới và khó trongsách giáo khoa, đề xuất phương pháp dạy học chủ đạo cho từng phần,từng bài… Tổ chức soạn bài theo nhóm để có sự thống nhất về vấn đềtrọng tâm cơ bản về phương pháp dạy học cho từng loại bài, về hình thức

tổ chức dạy học, về hệ thống câu hỏi, hệ thống phiếu học tập, phiếu kiểmtra cho từng môn học, từng bài học,… [23]

Trong những năm gần đây, đã có nhiều đề tài luận văn thạc sĩ, nhiều tácgiả nghiên cứu về quản lý nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn,chẳng hạn:

- Năm 2006, có đề tài “Các biện pháp quản lý nhằm phát huy hiệu quảhoạt động của tổ chuyên môn tại Trường trung học phổ thông chuyên BắcGiang” của Ngô Văn Bình

- Năm 2013, đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trunghọc phổ thông Đồng Bành, tỉnh Lạng Sơn” của tác giả Hoàng Mạnh Hùng

- Nguyễn Văn Cánh (2015), Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theohướng nghiên cứu bài học ở các trường Trung học cơ sở huyện Chương Mỹ,

thành phố Hà Nội Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, HVKHXH, Hà Nội.

Như vậy, các luận văn chuyên ngành quản lý giáo dục đã bước đầunghiên cứu về vấn đề này Các nghiên cứu tập trung chủ yếu vào việcnghiên cứu chủ thể quản lý là Hiệu trưởng các trường, chưa tập trungnghiên cứu vào chủ thể quản lý là tổ trưởng chuyên môn Do vậy, chúng tôitiếp tục kế thừa các kết quả nghiên cứu lí luận và thực tiễn đi trưỡng đểthực hiện đề tài luận văn về vấn đề này Bên cạnh đó, chúng tôi cũngnghiên cứu và xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu vấn đề này theo tiếpcận chức năng quản lý và tập trung vào việc nghiên cứu chủ thể quản lýhoạt động này là tổ trưởng chuyên môn Hơn nữa, nghiên cứu về quản lýhoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại các trườngTHPT quận Thanh Xuân, Hà Nội thì hiện nay chưa có nghiên cứu nào

1.2 Hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường trung học phổ thông

1.2.1 Tổ chuyên môn

1.2.1.1 Khái niệm tổ chuyên môn

Trong Điều lệ trường Trung học có quy định tại điều 16 về tổ chuyênmôn cụ thể như sau:

Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tácthư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh củatrường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm mônhọc hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi tổ chuyênmôn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng,

do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giaonhiệm vụ vào đầu năm học

Trong trường THPT có 2 loại tổ chuyên môn phổ biến: Tổ đơn môn và

tổ liên môn Đối với những trường THPT có qui mô lớn thì có tổ đơn môn (tổToán, tổ Lý, tổ Văn,…), những trường qui mô nhỏ thường có tổ liên môn (tổkhoa học tự nhiên, tổ khoa học xã hội, hay tổ Toán – Tin, tổ Hóa – Sinh, tổVăn – Sử,…) [2]

1.2.1.2 Nhiệm vụ tổ chuyên môn

Trong Điều lệ trường Trung học có quy định về nhiệm vụ của tổchuyên môn cụ thể như sau:

1) Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫnxây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học,phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;

2) Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá,xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viêntrung học và các quy định khác hiện hành;

3) Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;

4) Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên [2].

1.2.1.3 Hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theoyêu cầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu

1.2.1.4 Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoạt động tổ chuyên môn

+ Có kế hoạch công tác và hoàn thành các nhiệm vụ theo quy định tại Điều

lệ trường trung học (được đánh giá qua các minh chứng: Có kế hoạch chung của

tổ theo năm, kỳ, tháng, tuần nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học vàcác hoạt động khác; Kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, ôn thi tuyển sinh,bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu, kém; kế hoạch cụ thể về sử dụng

đồ dùng, thiết bị dạy học đúng, đủ theo PPCT; văn bản của lãnh đạo nhà trường

về việc nhận xét thực hiện các nhiệm vụ năm học của tổ chuyên môn)

+ Sinh hoạt ít nhất 2 tuần một lần về hoạt động chuyên môn nghiệp vụ

và các hoạt động giáo dục khác (minh chứng: Biên bản sinh hoạt tổ chuyênmôn, nhóm chuyên môn, Sổ nhật kí hoặc biên bản đánh giá chất lượng vềhiệu quả giáo dục của các thành viên trong tổ, biên bản đánh giá xếp loại giáoviên, chú ý đánh giá chất lượng các buổi sinh hoạt chuyên môn)

+ Hàng tháng rà soát, đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ được phâncông (minh chứng: các biên bản rà soát, đánh giá để cải tiến các biện phápthực hiện nhiệm vụ được giao của tổ chuyên môn, biên bản chỉnh sửa, bổsung các nội dung mới, các biện pháp mới vào kế hoạch Chú ý đánh giá cáchoạt động cải tiến, điều chỉnh, tăng hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của tổ)

1.2.2 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông theo hướng nghiên cứu bài học

1.2.2.1 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông

Căn cứ vào điều lệ trường trung học quy định về nhiệm vụ của tổchuyên môn trong trường THPT xác định hoạt động của tổ chuyên môn trongtrường trung học phổ thông như sau:

Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường THPT là hoạt động giảiquyết các vấn đề về chuyên môn trong tổ chuyên môn nhằm đạt được mụcđích hoạt động chuyên môn của nhà trường đặt ra đối với tổ chuyên môn

Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trườngTHPT thì hoạt động của tổ chuyên môn bao gồm nhiều hoạt động nhưngtrong luận văn này chỉ giới hạn về các hoạt động chuyên môn của tổ chuyênmôn Hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn bao gồm:

- Hoạt động giảng dạy của từng giáo viên và của cả tổ Kế hoạch thựchiện đổi mới giáo dục phổ thông, đổi mới nội dung và phương pháp dạy học

- Hoạt động xây dựng phân phối chương trình môn học theo hướngdẫn, quy định của Sở Giáo dục và Đào tạo; lập kế hoạch và tổ chức triển khaithực hiện hoạt động giảng dạy của giáo viên ở trên lớp theo phân phối chươngtrình môn học đã được phê duyệt Tổ chức hoạt động dạy học phân hóa chohọc sinh

- Hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng cho giáo viên nhằm nắm vững

và hiểu rõ mục đích, yêu cầu nội dung môn học mà mình phụ trách theochuẩn kiến thức kỹ năng môn học quy định, đồng thời từng bước đáp ứng cácyêu cầu đổi mới giáo dục;

- Hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực học tập của học sinh khá,giỏi và phụ đạo học sinh yếu kém theo qui định của Sở Giáo dục và Đàotạo và của trường

- Tổ chức các chuyên đề, nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực sưphạm cho các thành viên trong tổ; tổ chức thao giảng, thi giáo viên dạy giỏi,thi triển lãm thiết bị và đồ dùng dạy học tự làm, nhằm nâng cao trình độnghiệp vụ cho giáo viên trong tổ;

- Hoạt động kiểm tra, đánh giá: Các thành viên trong tổ thực hiện kiểmtra, giám sát lẫn nhau trong việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn như: việcquản lý và sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học, việc soạn giảng, chuẩn bị bàidạy, ra đề kiểm tra, đánh giá học sinh theo quy định, Đánh giá giáo viên của

tổ bộ môn theo chuẩn nghề nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy

và học trong nhà trường

- Hoạt động sử dụng, bảo quản, bổ sung cơ sở vật chất, thiết bị dạy họccủa bộ môn

- Hoạt động nghiên cứu khoa học, viết sáng kiến kinh nghiệm, triển khai

áp dụng kết quả nghiên cứu khoa học và sáng kiến kinh nghiệm trong giáo dục

và dạy học nhằm đẩy mạnh phong trào thi đua hai tốt trong nhà trường;

- Tham gia vào các hoạt động chung của nhà trường như: công tác

tổ chức của nhà trường, công tác xây dựng và lập kế hoạch, công tác chủnhiệm lớp, công tác lao động - hướng nghiệp, công tác giáo dục ngoài giờlên lớp, công tác xây dựng văn hóa học đường, công tác đoàn thể và cácphong trào thi đua khác

Như vậy, với những chức năng, nhiệm vụ nêu trên cho thấy, tổ chuyênmôn là “tế bào” cơ bản, là đơn vị trong quá trình hoạt động giáo dục của nhàtrường Trung học Tổ chuyên môn vừa có cấu trúc nhân sự mang tính chỉnhthể, vừa là một đơn vị cơ bản liên quan đến các đơn vị khác trong chỉnh thể

“hệ nhà trường”

1.2.2.2 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông theo nghiên cứu bài học

- Khái niệm nghiên cứu bài học:

Thuật ngữ “nghiên cứu bài học”(NCBH) (tiếng Anh là Lesson Study hoặc Lesson Research) được chuyển từ nguyên nghĩa tiếng Nhật (jugyou

kenkyuu) Thuật ngữ NCBH có nguồn gốc trong lịch sử giáo dục Nhật Bản, từ

thời Meiji (1868 -1912), như một biện pháp để nâng cao năng lực nghềnghiệp của giáo viên thông qua nghiên cứu cải tiến các hoạt động dạy học cácbài học cụ thể, qua đó cải tiến chất lượng học của học sinh Cho đến nayNCBH được xem như một mô hình và cách tiếp cận nghề nghiệp của giáoviên và vẫn được sử dụng rộng rãi tại các trường học ở Nhật Bản, hình thứcnày đã được áp dụng trên nhiều nước, bước đầu được áp dụng ở Việt Nam và

đã chứng minh được tính khả thi của nó trong việc bồi dưỡng và phát triểnnăng lực chuyên môn của giáo viên so với các phương pháp truyền thốngkhác Điều đó cho thấy tính ưu việt và sức hấp dẫn to lớn của NCBH [7]

Cơ sở khoa học của hoạt động nghiên cứu bài học được dựa trên lýthuyết vùng “phát triển gần” của nhà tâm lý học người Nga V.X.VygotsKy,

lý thuyết “vòng đối ngoại” của Mikhail Bakhtin, tháp học tập của các nhànghiên cứu giáo dục

Các nhà nghiên cứu giáo dục đã đưa ra một số nghiên cứu theo hướngsau sẽ đem lại hiệu quả giảng dạy theo kiểu thuyết trình thì chỉ được 5%,trong khi nghe – nhìn chỉ đạt 20%, thuyết trình đạt 30%, vậy mà khi dạy lạihọc sinh khác thì đạt 90% [4,tr.13]

* Tháp học tập

Sơ đồ 1.1: Tháp học tập thể hiện tỉ lệ ghi nhớ của học sinh

*Nghiên cứu bài học dựa trên lý thuyết vùng phát triển gần

Việc học tập của học sinh và phát triển năng lực chuyên môn của giáoviên trong NCBH dựa trên lý thuyết vùng phát triển gần của nhà tâm lý ngườiNga Vygotsky Theo lý thuyết này bài học chỉ có ý nghĩa khi nằm trong vùngphát triển của người học Do đó, nhiệm vụ của nghiên cứu bài học cần phảixác định rõ vùng phát triển gần để lựa chọn mục tiêu, nội dung, phương pháp,hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng học sinh hay người học

Theo thuyết Vygotsky, kết quả dạy học sẽ tốt hơn nếu nội dung dạy họckhông quá khó và cũng không quá đơn giản Nội dung dạy học cần thiết thực,liên hệ và gắn bó với đời sống thực tiễn, làm cho bài học sinh động và hấpdẫn hơn, liên hệ gần gũi với đời sống hằng ngày

Mỗi lớp học thường chia ra 3 đối tượng, nhóm đối tượng A là nhómhọc sinh khá, giỏi, nhóm đối tượng B là đối tượng trung bình, còn nhóm C lànhóm yếu kém Để dạy học có hiệu quả thì nội dung, phương pháp, phươngtiện dạy học, hình thức tổ chức phải tác động đến đầy đủ 3 nhóm đối tượng

đó Như cùng một nội dung dạy học thì giáo viên cần chia ra các mức độ biết,hiểu, vận dụng phù hợp với từng nhóm đối tượng sao cho các nhóm đối tượng

đều phát huy khả năng và năng lực của mình một cách tối ưu và hiệu quả cao.

Sự phân hóa dạy học ở đây bao gồm phân hóa theo mức độ nhận thức, phânhóa theo nội dung và nhiệm vụ học tập, phân hóa theo hình thức tổ chức lớphọc, theo phong cách học tập, theo dự án, theo sản phẩm [dẫn theo 4,tr.14]

* Nghiên cứu bài học dựa trên lý thuyết “vòng đối ngoại” của MikhailBakhatin (1895 – 1975)

Theo thuyết của Mikhail Bakhatin (1895 – 1975), việc học của conngười mang ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc Trong xã hội, khi hoạt động,các mối quan hệ đan xen và tương tác với nhau, tương hỗ nhau Theo nghĩa,quá trình dạy học nói chung và việc học nói riêng không chỉ là sự tương tác

mà theo chiều dọc, chiều ngang khác nhau, mối quan hệ giữa giáo viên và họcsinh mà còn có sự tương tác giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với tàiliệu, sách giáo khoa, sách tham khảo,

Hiện nay, NCBH “cộng đồng học tập” đang được coi là có ưu thế, phùhợp và hiệu quả hơn ở các nhà trường phổ thông Bởi vì, việc phát triển chuyênmôn của giáo viên có hiệu quả bền vững và lý tưởng nhất là được đặt trong mộtcộng đồng ủng hộ việc học tập Như vậy, NCBH cộng đồng học tập hướng đến

cả việc học của giáo viên và học sinh , thông qua nghiên cứu việc học của họcsinh, giáo viên cùng nhau học hỏi và phát triển chuyên môn của mình [dẫn theo

4, tr.14]

- Mục tiêu của nghiên cứu bài học

Theo Vũ Thị Sơn và Nguyễn Duân, mục tiêu của NCBH là “cải tiến,

đổi mới thực tiễn dạy học của giáo viên trong từng bài học cụ thể của chương trình” [18].

Fernandez và Yoshida (2004), chỉ ra rằng NCBH thu hút các giáo viênvào cải tiến chất lượng dạy của họ và làm phong phú kinh nghiệm của họ về

việc học của học sinh Vì thế, NCBH gắn với thực tiễn dạy học trên lớp và kếtquả mang lại là chất lượng học tập của học sinh tốt hơn NCBH có mục tiêuhướng vào cải tiến thực tiễn dạy học (về phương pháp và kĩ thuật dạy học bàihọc) và nhờ đó, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và nghiên cứu cải tạo thựctiễn của giáo viên được phát triển NCBH sẽ tác động đến cả 3 thành phần:

năng lực nghề nghiệp của giáo viên, thực tiễn dạy học và kết quả, hiệu quả học tập của học sinh Tuy nhiên, NCBH không phải là các lớp đào tạo, bồi

dưỡng giáo viên; không phải là để đưa ra những giáo án mẫu, tuyệt vời,không phải chỉ là việc thực hiện xong một bài học, mà cải tiến và phát triểnbài học liên tục năng lực thực hiện của giáo viên [32]

- Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông theo hướng nghiên cứu bài học

Sinh hoạt chuyên môn theo NCBH là hoạt động chuyên môn nhưng ở

đó giáo viên tập trung phân tích các vấn đề liên quan đến người học (họcsinh), chứ không tập trung vào đánh giá giờ học, xếp loại giờ dạy của giáo

viên mà khuyến khích người dự giờ hướng đến đối tượng học sinh để làm sao

giúp đỡ các em có một bài học hoàn chỉnh, chất lượng gây được hứng thú và

niềm say mê học tập… SHCM theo nghiên cứu bài học cũng là SHCM nhưng

ở đó giáo viên tập trung phân tích các vấn đề liên quan đến người học chứkhông ai khác Phải xem thử học sinh học như thế nào, lớp dạy đang gặp khókhăn gì? Nội dung và phương pháp giảng dạy có phù hợp và gây hứng thúcho học sinh không? Kết quả cuối cùng có được cải thiện hay không? …nhằm tìm ra nguyên nhân tại sao học sinh chưa đạt kết quả như mong muốn

và kịp thời có biện pháp khắc phục Không chỉ tạo cơ hội cho mọi cá thể đượctham gia vào quá trình học tập mà cách làm này còn giúp giáo viên chủ độngđiều chỉnh cách dạy “hợp gu” với đối tượng học sinh lớp mình, trường mìnhhơn Thay vì chỉ biết “chĩa” vào người dạy, người dự giờ tập trung cao vàomọi hoạt động học tập của học sinh, từ đó phát hiện những khó khăn mà các

em gặp phải để có cách tháo gỡ kịp thời Đặc biệt, sau tiết dạy không đánh giáxếp loại khá, giỏi hay trung bình theo các tiêu chí đã được bắt buộc định sẵnnhư trước đây mà chỉ đánh giá khả năng lĩnh hội tri thức của học sinh tronglớp mà thôi.

Khi tham gia NCBH, các giáo viên sẽ họp thành từng nhóm nhỏ 4-6người có thể khác nhau về trình độ chuyên môn, khác nhau về chuyên ngànhthậm chí có thể khác trường Tuy nhiên, để thuận lợi cho quá trình thực hiệnbài học, thông thường các nhóm NCBH là các giáo viên cùng trường và cócùng chuyên ngành (tổ chuyên môn) Trong quá trình tiến hành bài họcnghiên cứu có thể có sự tham gia của các giáo viên khác ngoài nhóm hoặc cóthể mời những học giả, những giáo sư tiến sĩ đến từ các trường Đại học,những chuyên viên của Bộ giáo dục, v.v… những người này sẽ đóng gópnhững ý kiến chuyên môn, quan sát bài học và đưa ra những ý kiến, nhận xét,góp ý để quá trình trở nên hiệu quả hơn

Các giáo viên cùng nhau nghiên cứu, xây dựng mục tiêu học tập chohọc sinh Sự tham gia của các thành viên phải mang tính chất tự nguyện trên

cơ sở muốn nâng cao hiệu quả học tập của học sinh Trong nhóm các thànhviên cùng nhau hợp tác hướng đến mục tiêu chung của bài học, cùng chia sẻkinh nghiệm và cùng nhận xét, bổ sung giúp nhau hoàn thiện hơn về chuyênmôn nghiệp vụ Cần tránh những biểu hiện tiêu cực như sự phê phán nhau vềnăng lực chuyên môn hay phẩm chất nghề nghiệp của các giáo viên với nhau.Các nhóm sẽ làm việc trung bình từ 2-3 bài học/năm do việc nghiên cứu cócường độ cao và chiếm khá nhiều thời gian

NCBH để đánh giá hoặc cung cấp cho giáo viên những thông tin phảnhồi về thực tiễn dạy học Giáo viên thực hiện NCBH thì thu thập được nhữngnhận xét, kết quả cho việc sử dụng các phương pháp của mình đến sự tư duycủa học sinh Có nhiều cách phân chia các giai đoạn của quá trình NCBH

Các giáo viên tham gia nhóm NCBH cần thực hiện với một tinh thầnbình đẳng, hợp tác, đoàn kết, tôn trọng, học hỏi lẫn nhau và theo đúng tinhthần trọng tâm của NCBH:

- Nhóm giáo viên hợp tác xây dựng giáo án (bài dạy minh họa)

- Tiết học minh hoạ là tiết học như bình thường hàng ngày

- Phát giáo án của tiết học cho các giáo viên dự giờ

- Giáo viên dự giờ quan sát từ phía trước để có thể thấy nét mặt củahọc sinh

- Các giáo viên cần học cách quan sát: nhận ra học sinh gặp khó khăn(biểu hiện trên nét mặt), nhận ra học sinh cần được quan tâm, sai sót các emmắc phải, cách giải quyết vấn đề…

- Nêu lại những ấn tượng của mình khi quan sát học sinh đang học

- Chỉ ra thực tế và có bằng chứng: chỉ chia sẻ thực tế bằng lời thì vẫntrừu tượng và khó, chia sẻ cần có bằng chứng và vì thế việc sử dụng máyquay video rất quan trọng

- Không đánh giá cách dạy của giáo viên

- Sự ủng hộ từ phía lãnh đạo: quyết tâm, thuyết phục giáo viên…

- Tiếp tục tiến hành: thời gian tối thiểu muốn thay đổi trường học ítnhất là một năm với ít nhất là 30 lần sinh hoạt chuyên môn

Bài dạy minh họa là công trình lớn của tập thể do cả nhóm giáo viênthiết kế trên tinh thần linh hoạt, chủ động và sáng tạo chứ không phải củariêng một cá nhân giáo viên Mọi người lúc này có quyền và mạnh dạn điềuchỉnh mục tiêu, nội dung và thời lượng bài học sao cho sát với thực tế Kỹ

thuật, phương pháp dạy học cũng không còn đi theo lối mòn mà có sự lựachọn phù hợp nhất là dạy ở những vùng miền đặc trưng và địa phương nhiềuhọc sinh dân tộc thiểu số Có như vậy mọi người mới dám dứt bỏ sự lệ thuộcmáy móc vào khuôn mẫu từ sách giáo khoa hay chương trình Quan trọnghơn, các hoạt động dù chỉ mới nằm trong giáo án nhưng ở “thì tương lai” sẽtạo được cơ hội tốt nhất cho mọi đối tượng tham gia vào xây dựng bài họcmới Mục đích đó tạo ra lối đi mới cho giáo viên là người dạy minh họa sẽthay mặt nhóm thiết kế thực hiện các ý tưởng đã được vạch sẵn theo lộ trình.

Bên cạnh đó, sự khác biệt trong SHCM theo NCBH là người dự giờkhông chỉ ngồi một chỗ cố định ở cuối lớp như trước mà có thể “định vị” bất

kỳ chỗ nào nếu thấy thuận lợi cho việc quan sát học sinh Thầy cô có thể đứnghai bên hoặc phía trước để quan sát, quay phim, vẽ sơ đồ một cách tự nhiênthoải mái Những khuôn mẫu gò bó không cần thiết sẽ được phá bỏ Như vậyngười dự giờ mới có “cơ hội vàng” để quan sát kỹ các cung bậc cảm xúc, thái

độ, hành vi trong các tình huống cụ thể nhất”

Trong buổi thảo luận giờ dạy minh họa, các thành viên đưa ra ý kiếnnhận xét góp ý trên tinh thần xây dựng chứ không “vạch lá tìm sâu” hay “bớilông tìm vết” để tìm lỗi Vì nếu có sai sót là sai sót của cả tổ, trách nhiệm làtrách nhiệm chung mỗi người phải chịu một phần trong đó Hơn thế nữa, các

ý kiến phải được hướng về đối tượng người học xem thử các em học tập nhưthế nào, có hứng thú và đạt kết quả cao hay không? Suy nghĩ của cả nhóm làbằng mọi cách phải tìm ra được nguyên nhân vì sao học sinh chưa tích cựctham gia vào hoạt động học và học chưa đạt kết quả như ý muốn… Trên cơ

sở đó cùng đưa ra biện pháp hữu hiệu có thể chỉnh sửa cách dạy, xén gọt bớtnội dung sao cho phù hợp với từng con người riêng lẻ Nếu chưa đạt nhưmong muốn thì không đổ lỗi cho người dạy mà coi đó là bài học chung đểmọi người tự rút ra kinh nghiệm bổ ích Dù có khi chưa thỏa mãn nhưng tâm

lý người dạy cũng thoải mái và nhẹ nhàng hơn nhiều

Đối với người quản lý, khi dự giờ phải đặt hiệu quả bài học lên hàngđầu, biết đánh giá cao sự sáng tạo, linh hoạt của từng thầy cô Lắng nghe thấuhiểu những khó khăn trong giảng dạy của giáo viên chứ không áp đặt hay quychụp Sau khi chia sẻ phải tạo điều kiện thuận lợi hơn về thời gian, cơ sở vậtchất, điều kiện để cải thiện chất lượng học tập Đồng nghiệp, tổ bộ môn biếtcảm thông, gắn bó và đồng thuận trong mọi hoạt động để khắc phục khó khăn

và nâng cao hiệu quả giáo dục

1.3 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường trung học phổ thông

1.3.1 Khái niệm về quản lý, quản lý nhà trường

1.3.1.1 Quản lý

*Khái niệm:

Theo Phan Văn Kha:“Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh

đạo, kiểm tra công việc của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các hệ thống nguồn lực phù hợp để đạt được các mục đích đã định”

[13, tr.12]

Theo Vũ Dũng, Nguyễn Thị Mai Lan, “Quản lý là sự tác động có định

hướng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó [5, tr.52]

Từ các khái niệm nêu trên chúng tôi đưa ra khái niệm quản lý như sau:

Quản lý là một hoạt động có chủ đích, là sự tác động liên tục của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý về nhiều mặt bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, nguyên tắc và các phương pháp cụ thể nhằm thực hiện các mục tiêu xác định.

*Chức năng quản lý:

Chức năng của quản lý là thực hiện những công việc có tác dụngđịnh hướng, điều tiết, phối hợp các hoạt động của cấp dưới, của nhữngngười dưới quyền, cụ thể qua việc lập kế hoạch hoạt động, tổ chức, điềuphối, kiểm tra, kiểm soát; hướng được sự chú ý của con người vào mộthoạt động nào đó; điều tiết được nguồn nhân lực, phối hợp được các hoạtđộng bộ phận Hoạt động quản lý vừa có tính chất khách quan, vừa mangtính chủ quan, vừa có tính pháp luật Nhà nước, vừa có tính xã hội rộngrãi, chúng là những mặt đối lập trong một hệ thống nhất Đó là biện chứng

và bản chất của hoạt động quản lý

Chức năng quản lý là một thể thống nhất những hoạt động tất yếu củachủ thể quản l ý, nảy sinh từ sự phân công, chuyên môn hóa của hoạt độngquản lý Nó là tập hợp các nhiệm vụ mà chủ thể quản lý phải thực hiện để đạtmục tiêu đề ra Có nhiều cách phân chia các chức năng quản lý, song về cơbản đều thống nhất có 4 chức năng : kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểmtra [dẫn theo 4, tr.76] (xem sơ đồ 1.2)

Sơ đồ 1.2: Chức năng của quản lý

Cụ thể:

a/ Lập kế hoạch là quá trình thiết lập các mục tiêu thực hiện và xác

định hoạt động nào cần thực hiện để hoàn thành mục tiêu Thông qua lập

kế hoạch để xác định kết quả mong muốn và chỉ ra các phương tiện để đạtđược kết quả

b/ Tổ chức là quá trình phân chia nhiệm vụ, phân bổ nguồn lực, sắp xếp

và phối hợp các hoạt động của cá nhân và nhóm để thực hiện các kế hoạch.Thông qua tổ chức, các kế hoạch biến thành các hoạt động bởi nó việc xácđịnh các công việc và người thực hiện, khuyến khích và ủng hộ mọi ngườilàm việc với công nghệ và các nguồn lực khác

c/ Chỉ đạo là quá trình khêu gợi lòng nhiệt tình của mọi người làm việc

chăm chỉ để hoàn thành các kế hoạch và các mục tiêu đã đề ra Thông qua chỉ

đạo sẽ xây dựng được sự cam kết, khuyến khích các hoạt động để hoàn thànhmục tiêu và ảnh hưởng tới người khác cùng nhau làm việc tốt nhất

d/ Kiểm tra, đánh giá: Kiểm tra là một chức năng quan trọng của

quản lý, quản lý mà không kiểm tra thì coi như không có quản lý Nhờ cóhoạt động kiểm tra mà người quản lý đánh giá được kết quả công việc, uốnnắn, điều chỉnh kịp thời những hạn chế từ đó có biện pháp phù hợp điềuchỉnh kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo

Như vậy, chức năng quản lý là một trong những vấn đề cơ bản của lýluận quản lý, nó giữ vai trò to lớn trong thực tiễn quản lý Chức năng quản lý vàchu trình quản lý thực hiện đầy đủ nội dung hoạt động của chủ thể quản lý vớikhách thể quản lý Chính vì vậy, việc thực hiện đầy đủ các giai đoạn quản lítrong một chu trình quản lý là cơ sở đảm bảo cho toàn bộ hệ thống quản lý đạthiệu quả

Trong nghiên cứu này, chúng tôi cũng tiếp cận nghiên cứu quản lý hoạtđộng tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường trung học phổthông theo tiếp cận chức năng quản lý

1.3.1.2 Khái niệm quản lý nhà trường

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: "Quản lý nhà trường là thực hiện đường

lối giáo dục của Đảng, trong phạm vi trách nhiệm của mình, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lí giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ, với từng học sinh" [8, tr.74].

Như vậy quản lý nhà trường là quản lý toàn diện, mọi nguồn lực, trong

đó đội ngũ giáo viên là nguồn lực quan trọng nhất, mang tính quyết định trongviệc thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường