Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập tích hợp phân số môn Toán lớp 4

Giáo dục là chìa khóa vàng của mọi quốc gia mọi dân tộc tiến tới tương lai, nó xem là nhân tố quan trọng đối với sự phát triển và tiến bộ của xã hội. Chính vì vậy Đảng và nhà nước ta rất quan tâm đến sự nghiệp giáo dục của nước nhà, coi gióa duc là quốc sách hàng đầu. Ngày nay tất cả các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến giáo dục, trong đó có giáo dục Tiểu học. Giáo dục Tiểu học chiếm một vị trí quan trọng vì cấp học Tểu học là nền tảng, đặt cơ sở cho việc hình thành, phát diện toàn diện nhân cách con người, đặt nền tảng vững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thông giáo dục quốc dân.

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới quý Thầy Cô, những người đã tận tình giảng dạy, động viên, giúp đỡ và đóng góp ý kiến, nhận xét cho tôi trong quá trình học tập cũng như khi thực hiện khóa luận.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sỹ Mai Thị Hồng Tuyết, người đã tận tình hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên, khuyến khích

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

Nguyễn Thị Hồng Vui

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP TÍCH HỢP VỀ CHỦ ĐỀ

SỐ TỰ NHIÊN CHO HỌC SINH LỚP 4

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học:

ThS ĐÀO THỊ HOA

HÀ NỘI - 2018

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Giáo dục là chìa khóa vàng của mọi quốc gia mọi dân tộc tiến tới tươnglai, nó xem là nhân tố quan trọng đối với sự phát triển và tiến bộ của xã hội.Chính vì vậy Đảng và nhà nước ta rất quan tâm đến sự nghiệp giáo dục củanước nhà, coi gióa duc là quốc sách hàng đầu Ngày nay tất cả các quốc giatrên thế giới đều quan tâm đến giáo dục, trong đó có giáo dục Tiểu học Giáodục Tiểu học chiếm một vị trí quan trọng vì cấp học Tểu học là nền tảng, đặt

cơ sở cho việc hình thành, phát diện toàn diện nhân cách con người, đặt nềntảng vững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thông giáo dục quốcdân

Tuy nhiên, bước sang thế kỉ 21, cùng với sự phát triển của xã hội là sựbùng nổ cách mạng khoa học công ngheejddax đặt ra một yêu cầu cấp thiếtvới sự nghiệp giáo dục là phải đổi mới mục tiêu, nội dung, phương phápgiảng dạy Phương thức dạy học truyền thống mang tính chất thụ động, tínhhàn lâm nặng về truyền thụ kiến thức xa rời thực tiễn đã và đang được thaythế bằng phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực sáng tạo củahọc sinh, dạy học sinh cách tự học, vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng,hình thành năng lực và phẩm chất

Theo công văn 555 của bộ giáo dục và đào tạo ngày 8/10/2014 nhằmnâng cao chất lượng chuyên môn trong trường trung học và trung tam giáodục thường xuyên,tập trung vào thực hiện việc đổi mới phuơng pháp dạy học

và kiểm tra, đánh giá định hướng phát triển năng lực học sinh thay vì việc dạyhọc đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong SGK như hiện nay cácnhóm, tổ chức chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiệnhành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc

sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong diều kiện thực tế của nhà trường

hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương phápdạy học tích cực, hình thành cho học sinh những năng lực chung và chuyênbiệt trong những giai đoạn học tập cụ thể ở tùng môn học và các hoạt độnggiáo dục [ 1]

Khi tìm hiểu thưc trạng dạu học ở Tiểu học, tôi nhận thấy cùng vớimôn Tiếng Việt , môn Toán có vị trí và ỷ nghĩa quan trọng Các kiến thức và

kĩ năng của môn toán ở Tiểu học có nhiều ứng dụng trong đời sống, chúng rấtcần thiết cho người lao động, rất cần thiết để học các môn học khác ở tiều học

và học tiếp các kiến thức về toán ở các cấp học tiếp theo.Môn toán giúp họcsinh nhận biết mối quan hệ về số lượng và hình dạng không gian của thế giớihiện thực xung quanh giúp các em có phương pháp nhận thức một số mặtxung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quả Để hiểu và học đực toán ởTiểu học, chưng trình toán phải đảm bảo sự cân đối giữa học kiến thức và ápdụng kiến thức vào giải quyết vấn đề cụ thể.Tuy nhiên chương trình mônToán còn mang nặng tính hàn lâm, tính lý thuyết, nhiều giáo viên chỉ chútrọng đến mục tiêu cung cấp kiến thức cơ bản của môn học mà chưa mở rộngkiến thức đến những môn liên quan, cũng như chưa giúp học sinh vận dụngkiến thức khoa học vào thực tiễn cuộc sống Chưa đáp ứng được nhu cầu vàđịnh hướng nghề nghiệp của học sinh

Vì thế, dự thảo chương trình giáo dục phổ thông môn Toán(ngày 01-2018) đã được ra quan điểm xây dựng chương trình môn Toán là phải đảmbảo tính tích hợp: Chương trình môn Toán thực hiện tích hợp nội môn xoayquanh ba mạch kiến thức: Số và Đại số; Hình học và Đo lường; Thống kê vàXác suất

19-Chương trình môn Toán thực hiện tích hợp liên môn thông qua các nộidung, chủ đề liên quan hoặc các kiến thức toán học được khai thác, sử dụngtrong các môn học khác như Vật lí, Hoá học, Sinh học, Địa lí, Tin học, Côngnghệ, Khai thác tốt những yếu tố liên môn nêu trên vừa mang lại hiệu quả

với các bộ môn, vừa góp phần củng cố kiến thức môn Toán, cũng như gópphần rèn luyện cho học sinh năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn.

Chương trình môn Toán còn thực hiện tích hợp nội môn và liên mônthông qua các hoạt động thực hành và trải nghiệm trong giáo dục toán học [2].Việc dạy học theo quan điểm tích hợp này vùa giúp học sinh biết vậndụng kiến thức đã hoc ở nhà trường vào tình huống thực tiễnvừa mang lạihiệu quả giữa các bộ môn liên quan, làm học sinh hứng thú và mang lại nhiềuhiệu quả hơn

Đối với môn Toán ở Tiểu học nói chung và môn Toán ở lớp 4 nói riêng,các kiến thức Toán được đưa vào chương trình ôn có 5 tuyến kiến thức cơ bảnsau:

1 Số học

2 Đại lượng và đo đại lượng

3 Các yếu tố đại số

4 Hình học

5 Giải Toán có lời văn

Các tuyến kiến thức này có mối quan hệ mật thiết với nhau Trng đótrọng tâm và đồng thời cũng là hạt nhân của nội dung môn toán ở tiểuhọc là kiến thức, kỹ năng số học Trong nội dung dạy học số học và phân

số là một chủ đề quan trọng góp phần không nhỏ vào việc hình thành vàcủng cố kiến tức cho học sinh, rèn luyện cho các em kỹ năng giải Toán,

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, bồi dưỡng cho học sinh năng lựcsáng tạo

Đối với nội dung phân số ở Toán lớp 4, các yêu cầu đật được đó là:

1 Phân số 1.1 Khái niệm ban

đầu về phân số - Nhận biết được khái niệm ban đầu về phân số và các

thành phần của nó

-Đọc, viết được các phân số

1.2 Tính chất cơ bản của phân số -Hiểu được tính chất cơ bảncủa phân số.

-Thực hiện được việc rút gọn và quy đồng mẫu số haiphân số bằng cách vận dụng tính chất cơ bản của phân số

1.3 So sánh phân số - So sánh và sắp xếp được

thứ tự các phân số trong những trường hợp đơn giản

2 Các phép

tính với phân

số

Các phép tính cộng, trừ, nhân, chia với phân số

-Thực hiện được phép cộng, phép trừ phân số trong những trường hợp đơn giản

-Thực hiện được phép nhân,phép chia hai phân số

-Thực hành giải quyết vấn

đề gắn với việc giải các bài toán (có một hoặc một vài bước tính) liên quan đến 4 phép tính với phân số

Tôi thấy trong thực tiễn phần kiến thức này chưa giiusp học sinh vậndụng được kiến thức thực tế của nó vào thực tiễn Trong khi các kiến thức,các nội dung đó lại quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày, nó xuất hiện trựctiếp trong cuộc sống của chúng ta Khi tìm hiểu về vấn dề này, học sinh cóđiều kiện vận dụng những kiến thức của mình về các môn học như lịch sử, địa

lý, môi trường,… để có cái nhìn sâu sắc về phân số tọa cơ hội cho học sinhgắn kiến thức lý thuyết với thực tế Việc sử dụng hệ thống bai tập trong quátrình dạy học của giáo viên còn hạn chế chưa tạo nhiều được hứng thú học tậpcho học sinh, không rèn được tính sáng tạo, tư duy nhanh nhạy, linh hoạt chohọc sinh

Chính vì những lý do trên mà tôi chọn đề tài: Xây dựng và sử dụng hệthống bài tập tích hợp trong dạy học chủ dè phân số cho học sinh lớp 4

2.Mục đích nghiên cứu.

Xây dựng hệ thống bài tập tích hợp về chủ đề số phân số cho học sinh lớp

4 và định hướng hệ thống bài tập này góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạyhọc chủ đề này nói riêng và dạy học môn Toán ở Tiểu học nói chung

3.Nhiệm vụ nghiên cứu.

-Hệ thống hóa những vấn đề lí luận cơ bản về tích hợp và bài tập tíchhợp bài tập tích hợp

-Tìm hiểu thực trạng về việc xây dựng và sư dụng hệ thống bài tập tíchhợp của chủ đề phân số cho học sinh lớp 4

-Xây dựng hệ thống bài tập tích hợp chủ đề phấn số cho học sinh lớp 4

và định hướng sử dụng bài tập này

- Thực nghiệm sư phạm : kiểm nghiệm hệ thống bài tập đã xây dựngcho học sinh lớp 4

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phân số và các bài tập tích hợp về phân số trong chương trình toán lớp 4

5 Phương pháp nghiên cứu.

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

+ Nghiên cứu các tài liệu có liên quan tới đề tài

+ Các văn bản, tài liệu chỉ đạo của Bộ GD – ĐT liên quan đến định hướng đổi mới phương pháp dạy học

+ Tài liệu có liên quan đến phương pháp dạy học ở Tiểu học

+ SGK, SBT, phân phối chương trình, sách GV lớp 4

+ Các sách tham khảo, Toán tuổi thơ, giúp em vui học Toán…

+ Các sách báo, các bài viết về khoa học Toán phục vụ cho đề tài

5.2.Phương pháp quan sát - điều tra

+Dự giờ, quan sát việc dạy học của giáo viên và việc học của học sinhtrong quá trình xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập tích hơp của chủ đềphân số cho học sinh lớp 4 của giáo viên

+ Điều tra bằng phiếu hỏi đối với GV về việc sử dụng bài toán tích hợp

ở một số trường tiểu học

5.3.Phương pháp thực nghiệm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm một số bài tập đã dựng với lớp họcthực nghiệm để hứng minh tính hiệu quả của bài tập đó trong quá trình giảngdạy

6 iả thuyết khoa học.

- Nếu trong dạy học chủ đề phân số cho học sinh lớp 4 giáo viên xây

dạy học về chủ đề số tự nhiên nói riêng, về môn Toán cho học sinh lớp 4 nóichung.

7 Cấu trúc của đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng hệthống bài tập tích hợp về phân số cho học sinh lớp 4

Chương 2: Hệ thống bài tập tích hợp về chủ đề phân số cho học sinh lớp 4 Chương 3:Thực nghiệm sư phạm

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Dạy học tích hợp.

Theo từ điển tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chươngtrình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợpcónghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp” [4 ]

Trên đây là một số quan điểm về tích hợp Theo quan điểm của tôi thì tíchhợp là: hành động kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các bộ phận khácnhau để đưa tới một đối tượng mới, đối tượng này là một thể thống nhất mangtính toàn vẹn, có những đặc cơ bản của các bộ phận hợp thành nhưng khôngphải chỉ là sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau

Đối với giáo dục, tích hợp là sự liên kết dựa trên các phương diện: nộidung, phương pháp giữa các tri thức khoa học trong nội bộ môn học hoặcgiữa các môn học, giữa môn hoc với thực tiễn.

Không thể gọi là tích hợp nếu các trí thức, kỹ năng không có sự liên kết,phối hợp với nhau một cách hợp lí trong lĩnh vực nội dung hoặc giải quyếtmột vấn đề tình huống Tích hợp cũng có thể hiểu là sự lồng ghép các kiếnthức của các môn học khác vào nhưng kiến thức của môn học cần học hay sựlồng ghép các nội dung giáo dục và kiến thức của bài học

Ví dụ: qua một bài toán có thể tích hợp hài hòa nhiều kiến thức của cácmôn học: truyện kể, lịch sử, ngôn ngữ văn học,… chỉ qua một câu chuyện nhẹnhàng, hấp dẫn mà ở đó học sinh được rất nhiều kiến thức cùng nhiều giá trịcuộc sống

1.1.1.2 Khái niệm dạy học tích hợp.

Dạy học tích hợp là con đường hiệu quả để hình thành và phát triển

NL của HS, phương pháp này đã trở thành một phương pháp dạy học đượcViệt Nam và thế giới áp dụng

Có một số quan niệm về dạy học tích hợp như sau:

*Theo từ điển Giáo dục học: “(Dạy học) Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học [ 3]

Theo Đề án đổi mới giáo dục – Ban cán sự Đảng Bộ GD&ĐT Dạy học

tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong đó giáo

viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩnăng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập;thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được nhữngnăng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trongthực tiễn cuộc sống [ 5]

Dạy học tích hợp theo nghĩa hẹp là việc đưa nhưng vấn đề về nội dungcủa nhiều môn học vào một giáo trình duy nhất trong những khái niệm khoahọc được đề cập đến theo một tinh thần và phương pháp thống nhất [ 3]

Theo như quan điểm của tôi thì dạy học tích hợp là một quan niệm dạyhọc nhằm hình thành ở học sinh những năng lực giải quyết hiệu quả nhữngtính huống thực tiễn dựa trên sự huy động kiến thức, kĩ năng, nội dung thuộcnhiều lĩnh vực khác nhau Dạy học tích hợp đòi hỏi việ học tập trong nhàtrường phải gắn với tình huống của cuộc sống mà sau này học sinh có thể đốimặt, vì thế nó trở nên ý nghĩa với các em Dạ học tích hợp phải được thể hiện

ở các nội dung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm trađánh giá, hình thức tổ chức dạy học

Tóm lại dạy học tích hợp là con đường hiệu quả để hình thành và pháttriển NL của HS, đặc biệt NL GQVĐ trong thực tiễn đời sống Đó là lý do tạisao ngay từ TH cần thiết phải trang bị cho mỗi HS cách nhìn nhận một đốitượng hoặc các hiện tượng thực tế từ những quan điểm, góc nhìn đôi khi rấtkhác nhau, giúp cho học sinh có những cách nhì cách đánh giá sự vật, sự việcmột cách tổng quát

1.1.2 Các mức độ tích hợp.

Để giúp giáo viên có cái nhìn tổng quan hơn về DHTH, cũng như các mức độ tích hợp, Bộ GD – ĐT đã tổ chức tập huấn GV về dạy học tích hợp, tài liệu tập huấn DHTH{3}đã khái quát các mức độ tích hợp theo các quan điểm sau:

- Quan điểm của Forgaty (1991) đưa ra 3 dạng và 10 cách tích hợp:

 Dạng 1: Trong khuôn khổ các môn riêng rẽ:

Gồm các cách tích hợp:Chia thành các môn học; kết nối; lồng nhau

- Quan điểm của Xavier Rogier đưa ra 4 mức độ chính sau:

 Tích hợp trong nội bộ môn học

 Tích hợp đa môn

Hình 1.1.Sơ đồ xương cá

Chủ đề

Ví dụ, khi dạy về tỉ số gắn với việc phân tích mối tương quan giữa các lựclượng trong một trận đánh lịch sử; dạy về tỉ lệ, tỉ số, tỉ số phần trăm có thể liên kết với kiến thức về tỉ lệ các chất trong không khí, so sánh tốc độ, kích thước của một số loài vật hoặc kết hợp với những kiến thức xã hội như tỉ lệ tăng dân số, tỉ lệ giống cây trồng của một địa phương nào đó.

1.1.2.2 : Vận dụng kiến thức liên môn

- Hoạt động học diễn ra xung quanh các chủ đề, ở đó người học cần vận dụng các kiến thức của nhiều môn học để giải quyết vấn đề đặt ra Các chủ đề

đó được gọi là chủ đề hội tụ

Hình 1.2.Sơ đồ mạng nhện

1.1.2.3 : Hòa trộn

- Đây là mức độ cao nhất của dạy học tích hợp

- Tiến trình dạy học là tiến trình “không môn học” – nội dung kiến thức vềbài học không thuộc riêng một môn học nào mà thuộc về nhiều môn học khácnhau Do đó, nội dung thuộc chủ đề tích hợp sẽ không cần dạy ở các môn học riêng rẽ Mức độ tích hợp này sẽ dẫn đến sự hợp nhất kiến thức của hai hay nhiều môn học [ 6]

1.1.3 Vai trò của dạy học tích hợp.

Phương pháp dạy học tích hợp có ý nghĩa quyết định cho sự phát triểnnăng lực vận dụng kiến thức của người học Người học sẽ có cơ hội để pháttriển năng lực vận dựng kiến thức khi được đưa vào trong tình huống thực tế

để họ tìm tòi, tự phát hiện và giải quyết vấn đề

Dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đã sự trưởng thành và phát triển cá nhânmỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai trò người học,người côngdân, người lao động trong tương lai

Ưu điểm tích hợp

- Đối với học sinh: Trước hết, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động,hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú họctập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, học sinh được tăng cường vậndụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghinhớ kiến thức một cách máy móc

- Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, giúp cho học sinh khôngnhàm chán, có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng củakiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Đối với giáo viên: Trong quá trình dạy môn học của mình, giáo viênvẫn thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn họckhác, vì vậy, đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó Hay nói cáchkhác, đội ngũ giáo viên chúng ta đã dạy tích hợp liên môn từ lâu rồi nhưngchúng ta chưa đi sâu và chưa có khái niệm tên gọi cụ thể

- Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viênkhông còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, địnhhướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học Giáo viên các

bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợnhau trong dạy học.

- Dạy học tích hợp có những ưu điểm chính sau đây:

+ Mục tiêu học tập được người học xác định rõ ràng ngay tại thời điểmhọc

+ Tránh những kiến thức, kĩ năng trùng lặp; phân biệt được nội dungtrọng tâm và nội dung ít quan trọng; các kiến thức hình thành trong bài họcgắn liển với kinh nghiệm sống của học sinh

Phương diện Dạy học tích hợp Dạy học một môn

Mục tiêu Hướng đến mục tiêu

chung của một số nộidung thuộc nhiều mônhọc khác nhau Phạm virộng, Ưu tiên các mụctiêu chung của nhiều mônhọc

Hướng đến mục tiêu riêng củamỗi môn học Phạm vi hẹp,thường tập trung vào việc hìnhthành các kiến thức và kĩ năng,thái độ đặc thù của môn học

Xuất phát từ một tình huống cóliên quan tới nội dung của mộtmôn học

Tổ chức dạy

học

Hoạt động học xuất phát

từ vấn đế cần giải quyếthoặc một dự án cẩn thựchiện, việc tự chủ giảiquyết vấn đê' cẩn dựa trêncác kiến thức, kĩ năng

Hoạt động học diễn ra theo tiếntrình đã dự kiến Người thiết kế

kế hoạch hoạt động thường làgiáo viên

thuộc các môn học khácnhau Học sinh có thểcùng giáo viên thiết kế kếhoạch hoạt động.

Trung tâm

của việc dạy

Nhấn mạnh đặc biệt đến

sự phát triển và làm chủmục tiêu lâu dài như làcác phương pháp, kĩ năng

và thái độ của người học

Đặc biệt nhắm tới việc làm chủmục tiêu ngắn hạn như kiếnthức, kĩ năng đặc thù của mônhọc

Kết quả của

việc học

Hình thành, phát triểnkiến thức và kĩ năng, thái

độ gắn với một chủ đề cóliên quan đến nội dungcủa nhiều môn học, nhiễulĩnh vực xã hội khácnhau

có điều kiện hình thành và phát triển kiến thức, kĩ năng liên quan

+ Dạy học tích hợp làm cho người học cảm thấy việc học thú vị vì hoạt độnghọc nhẹ nhàng, nội dung học gần gũi với kinh nghiệm sổng của bản thân

1.1.3.2 Nhược điểm của tích hợp

Giáo viên có gặp khó khăn?

Khó khăn của giáo viên hiện nay nếu có chỉ là vấn đề tâm lí Về thựcchất thì không có nhiều khó khăn cả về kiến thức lẫn phương pháp dạy học

Hơn nữa, từ nhiều năm nay, Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo tích hợp nhiều nộidung giáo dục vào quá trình dạy học các môn học trong trường phổ thôngnhư: giáo dục đạo đức, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh;giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia, tài nguyên và môi trường vềbiên giới, biển, đảo; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; bảo vệ môitrường; đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khíhậu, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai; giáo dục an toàn giao thông

Muốn dạy tốt theo hướng tích hợp liên môn, điều đầu tiên giáo viênphải xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai, hay nhiều môn học đểdạy, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ởcác môn học khác nhau Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một mônhọc chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chương trình của môn đó vàkhông dạy lại ở các môn khác Trường hợp nội dung kiến thức có tính liênmôn cao hơn thì sẽ tách ra thành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêngvào một thời điểm phù hợp, song song với quá trình dạy học các bộ môn liênquan Do vậy, để vận dụng dạy học theo hướng tích hợp liên môn ở chươngtrình sách giáo khoa (SGK) hiện hành, giáo viên buộc phải tự điều chỉnh nộidung tích hợp sao cho phù hợp

-Khó khăn từ nội tại, giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thứcthuộc các môn học khác Với tâm lý quen dạy theo chủ đề đơn môn nên khidạy theo chủ đề tích hợp, liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn Người dạyphải xem xét, rà soát nội dung chương trình SGK hiện hành để loại bỏ nhữngthông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phùhợp Nó cũng yêu cầu cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chươngtrình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh nên không tránhkhỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

-Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền thông) phục vụ choviệc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế, nhất là các trường ở nôngthôn.

-Đối với học sinh, dạy tích hợp là cả một quá trình từ tiểu học đếnTHPT nên giai đoạn đầu này, đặc biệt là thế hệ học sinh hiện tại đang quenvới lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp

1.1.4 Khó khăn trong dạy học tích hợp

Qua nghiên cứu, khảo sát thực trạng việc dạy học tích hợp nói chung và

sử dụng bài tập tích hợp nói riêng của các giáo viên tiểu học và thực trạng họctập của học sinh, tôi thấy đang tồn tại một số khó khăn trong dạy học tíchhợp

- Giáo viên và học sinh đang quen với lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh

thấy lạ lẫm và khó bắt kịp

- Qua nghiên cứu, khảo sát thực trạng việc dạy học tích hợp nói chung và

sử dụng bài tập tích hợp nói riêng của các giáo viên tiểu học

- Khó khăn của giáo viên hiện nay nếu có chỉ là vấn đề tâm lí Về thực

chất thì không có nhiều khó khăn cả về kiến thức lẫn phương pháp dạyhọc

- Khó khăn từ nội tại, giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức

thuộc các môn học khác Với tâm lý quen dạy theo chủ đề đơn môn nênkhi dạy theo chủ đề tích hợp, liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn.Người dạy phải xem xét, rà soát nội dung chương trình SGK hiện hành

để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhậtnhững thông tin mới, phù hợp Nó cũng yêu cầu cấu trúc, sắp xếp lại nộidung dạy học trong chương trình hiện hành theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giácngại thay đổi

- Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền thông) phục vụ cho

việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế, nhất là các trường ởnông thôn

1.2 Bài tập tích hợp.

1.2.1 Khái niệm bài tậ tích hợp.

Theo từ điển Tiếng Việt thì: “ Bài tập là bài ra cho học sinh làm đề cậpvận dụng những điều đã học, bài toán là những vấn đề cần giải quyết bằngphương pháp khoa học” [ 7].

Theo cố GS Nguyễn Ngọc Quang “Bài tập là hệ thống thông tin xác định, bao gồm những điều kiện và những yêu cầu luôn luôn không phù hợp với nhau, dẫn tới nhu cầu phải khắc phục bằng cách biến đổi chúng”

Từ những quan niệm và ý kiến trên có thể hiểu rằng “Bài tập là một hệ thống thông tin được đưa ra một cách có vấn đề, đòi hỏi học sinh phải sử dụng những kiến thức đã có bằng cách lập luận, tư duy hay tính toán để giải quyết vấn đề”

Hiện nay, các bài tập có thể phân thành các mức độ:

biết – hiểu – vận dụng – sáng tạo

Theo tạp chí khoa học Đại học Sư phạm Thành Phố HCM: “là dạng bàitập không chú trọng vào kĩ năng tính toán mà tập trung vào việc vận dụng cáckiến thức liên môn để giải quyết, giải thích các vấn đề thực tiễn cuộc sốnghoặc học tập” [ 8]

Theo chúng tôi để phù hợp với hướng nghiên cứu của đề tài, chúng tôiquan niệm: Bài tập tích hợp là dạng bài tập không chú trọng vào kiến thứcmôn học mà tập trung vào sự kết hợp giữa các nội dung trong cùng một mônhọc hay giữa các nội dung trong nhiều môn học để giải quyết một vấn đềtrong thực tiễn cuộc sống hoặc trong học tập

1.2.2 Vai trò của bài tập tích hợp

- Bài tập tích hợp giúp phát triển một số năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tính toán, năng lực sử dụng ngôn ngữ, giúp phát triển tư duy logic, tư duy sáng tạo, tư duy khoa học thông qua việc phối hợp vận dụng các kiến thức của các môn khoa học có liên quan Điều đó góp phần phát triển tư duy, nâng

cao khả năng hiểu biết thế giới của HS lên một tầm cao mới, giúp HS có đầy

đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại

- Bài tập tích hợp giúp HS hệ thống và liên hệ các kiến thức khoa học với nhau.Từ đó HS ghi nhớ kiến thức một cách hệ thống, sâu sắc

- Các bài tập theo hướng tích hợp sẽ làm cho nhà trường gắn liền với thựctiễn cuộc sống, với sự phát triển của cộng đồng.Làm việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với HS, đem lại hứng thú học tập cho HS

- Bài tập tích hợp giúp đánh giá kết quả quá trình dạy – học của giáo viên

và học sinh Đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức và trình độ phát triển tư duycủa HS

Như vậy, hiệu quả của việc dạy học sẽ phụ thuộc vào việc khai thác và thực hiện một cách đầy đủ các chức năng khác nhau của bài tập mà người Thầy đã thiết kế, xây dựng

1.2.3 Phương pháp chung giải bài tập tích hợp

- Hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ cần thiết để giải quyết một vấn

đề cụ thể, góp phần hình thành năng lực hoạt động của học sinh

- Mỗi tình huống xảy ra trong cuộc sống đểu có mối liên hệ nào đó vớitiững tình huống khác Do vậy, cần phối

1.3 Thực trạng dạy học các bài tập tích hợp về phân số ở khối lớp 4.

1.3.1 Khái quát chung về khảo sát thực trạng

+ Mục đích khảo sát

Tìm hiểu, đánh giá đúng thực trạng việc xây dựng và sử dụng bài tập tíchhợp trong giảng dạy chủ đề phân số nói riêng, trong giảng dạy môn toán nóichung

+ Đối tượng khảo sát

Các giáo viên giảng dạy ở trường Tiểu học Quang Minh A

Thời gian điều tra: Từ tháng 3 năm 2018 đến tháng 4 năm 2018

+ Phương pháp khảo sát.

Chúng tôi sử dụng phương pháp quan sát điều tra và phương pháp tổng kếtkinh nghiệm Ngoài việc trao đổi trực tiếp với giáo viên Tiểu học, chúng tôicòn sử dụng phiếu điều tra Cụ thể như sau:

- Xây dựng phiếu điều tra ( phụ lục 2) nhằm đánh giá thực trạng việc xâydựng và sử dụng bài tập tích hợp chủ đề phân số ở lớp 4

- Phát phiếu tói mỗi giáo viên

-Thu lại phiếu sau đó tổng hợp và xử lý thông tin về thực trạng việc xâydựng và sử dụng bài tập tích hợp chủ đê phân ố ở lớp 4 trên cơ sở phần trả lờiphiếu của giáo viên

- Đánh giá thực trạng

+ Nội dung điều tra

Điều tra về tình trạng sử dụng hệ thống bài tập tích hợp cho học sinh lớp

4 bao gồm những vấn đề sau:

- Hiểu biết về bài tập tích hợp

- Tính thường xuyên trong việc xây dựng và sử dụng các bài tập cơ bản hay các bài tập tích hợp

- Hệ thống bài tập về chủ đề STN mà GV thường xuyên sử dụng

1.3.2 Kết quả khảo sát

1.4.Kết luận chương 1

Dạy học tích hợp đang là một xu hướng để học sinh tiếp cận với kiến thứclinh hoạt, sáng tạo và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.Trong nội dung trình bày ở trên tôi đã tìm hiểu cơ sở lý thuyết của dạy họctích hợp để hiểu rõ thế nào là dạy học tích hợp cũng như vai trò và khókhăn của dạy học tích hợp Đồng thời tôi cũng tìm hiểu về bài tập tích hợp,hiểu được vai trò của bài tập tích hợp và phương pháp chung giải bài tậptích hợp và tìm hiểu tình hình xây dựng và sử dụng bài tập tích hợp chủ

đề phân số cho học sinh lớp 4 ở trường Tiểu học

Dựa trên cơ sở lý luận à thực tế giảng dạy bài tập tích hợp chủ đề phân sốcho học sinh lớp 4 ở trường Tiểu học, tôi đã xây dựng và

1.3.2 Nghiên cứu thực trạng dạy học các bài tập tích hợp về phân số ở khối lớp 4.

1.3.2.2.Phương pháp nghiên cứu.

Tôi đã phối kết hợp sử dụng một số phương pháp,biện pháp để tìm hiểuthực trạng về việc tự thiết kế bài học tích hợp và ứng dụng chúng vào dạy học: “phân số- các phép tính với phân số” môn Toán lớp 4 của giáo viên trườngtiểu học Đó là:

-Nghiên cứu kỹ chương trình giảng dạy, sách giáo khoa và sách giáoviên dành cho môn toán lớp 4 để xác định cụ thể bài nào, phần nào của bài cóthể ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp nhằm mục đích gì

-Nghiên cứu giáo án môn toán của khối 4 và dự tiết dạy môn toán củagiáo viên khối 4 ở nhà trường Biện pháp này nhằm thu thập thực trạng việc

tổ chức dạy học tích hợp trong dạy học môn Toán 4

-Trao đổi và trò chuyện trực tiếp với ban giám hiệu, giáo viên và họcsinh khối 4 để tìm hiểu thêm thực trạng về vấn đề này

1.3.2.3.Đối tương nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu của tôi trong đề tài này là những giáo viên tiểuhọc khối lớp 4 đang công tác tại trường tiểu học Quang Minh A của huyện

Mê Linh, Hà Nội

1.3.2.4.Nội dung nghiên cứu.

-Tìm hiểu nhận thức của giáo viên về dạy học tích hợp chủ đề phân số

- Tìm hiểu thực tế giáo viên lớp 4 tự thiết kế bài họctích hợp chủ đềphân số và ứng dụng vào dạy học chương: “phân số- các phép tính với phânsố” môn Toán lớp 4

-Tìm hiểu việc ứng dụng dạy học tích hợp vào dạy học chương: “phânsố- các phép tính với phân số” môn Toán lớp 4 ở trường tiểu học

- Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến sự ngại ngùng, ít ứng dụng dạy họctích hợp vào dạy học chương: “phân số- các phép tính với phân số” môn Toánlớp 4

-Tìm hiểu đồ dùng và thiết bị dạy học phục vụ cho chương: “phân các phép tính với phân số” môn Toán lớp 4

số-1.3.2.5.Kết quả nghiên cứu.

Dựa vào các phương án điều tra nêu trên,tôi đã thu được kết quả nghiêncứu thực trạng hiểu biết của giáo viên về dạy học các bài tập tích hợp chủ đềphân số ở khối lớp 4

-Kết quả nghien cứu thực trạng: Thực tế giáo viên rất khó khan và lungtúng trong việc tự thiết kế bài học tích hợp để phục vụ cho dạy học môn toánlớp 4 Đã có một số giáo viên tự thiết kế được một vài bài tập tích hợp và ứngdụng chúng trong dạy học môn toán lớp 4, xong kết quả còn hạn chế nhiều.Phân tích kết quả điều tra tôi đã xác định rõ một số yếu tố khác quan và chủquan chi phối việc thiết kế và ứng dụng dạy học tích hợp vào dạy học mônToán lớp 4 ở trường tiểu học

-Các yếu tố chủ quan từ phía người giáo viên:

 Giáo viên chưa có nhận thức đúng và đủ về ý nghĩa về vai trò của dạyhọc tích hợp đối với dạy học cho học sinh tiểu học Nếu giáo viên cho làkhông cần thiết thì việc thiết kế và ứng dụng dạy học tích hợp sẽ khôngtiến hành thuận lợi Nếu có nhaanjt hức đúng thì giáo viên sẽ tích cực,chủ động trong việc sưu tầm và sang tạo trong việc xây dựng bài tập tíchhợp mới

 Giáo viên phải đầu tư thời gian, công thức để sưu tầm các bài tập tíchhợp, lên kế hoạch ứng dụng bài tập tích hợp vào bài giảng, ngại phải làm

và chuẩn bị dụng cụ, ngại nghiên cứu kiến thức liên quan giữa các mônhọc

 Khả năng của giáo viên trong việc thiết kế và ứng dụng dạy học tích hợpcòn hạn chế.Nhiều khi còn ngại ngần hoặc chưa giám tự tin vào khảnăng của bản thân, do thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết để xây dựngbài tập tích hợp

-Các yếu tố khách quan:

 Đồdùng và phương tiện: Đồdùng và phương tiện cần thiết để phục vụcho dạy học tích hợp thường thiếu thốn, có sẵn, do vậy giáo viên phải tựnghĩ và làm lấy, sẽ tốn thời gian và công sức

 Thời gian:Thời gian dạy môt tiết học môn toán là 30-35 phút, rất khó đểtích hợp được nhiều kiến thức vào bài học, dễ bị cháy giáo án

 Về phía học sinh, vốn kiến thức và hiểu biết cảu các em còn hạn chế.Mặt khác đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học là nhận thức trực quan,đặc điểm nhân cách thể hiệnrõ nhu cầu chơi,vận động và gia tiếp vớibạn bè đang phát triển mạnh

1.4 Kết luận chương 1.

Qua việc nghiên cứu, phân tích thực trạng dạy học các bài tập tích hợp vềphân số ở khối lớp 4đã là rõ hơn quan điểm về tích hợp, dạy học tích hợp, vaitrò của dạy học tích hợp trong quá trình dạy học,tìm hiểu về nội dung phân sốtrong dạy học và tìm hiểu thực trạng về dạy học tích hợp, Chính vì vậy đãđặt cho chúng ta nhiệm vụ quan tâm tới xây dựng và sử dụng hệ thống bà tậptích hợp chủ đề phân số cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả dạy vàhọc môn toán ở trương Tiểu học

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP TÍCH HỢP VỀ CHỦ ĐỀ PHÂN SỐ CHO HỌC SINH LỚP 4.

2.1 Mục tiêu dạy học số phân số ở lớp 4.

Dạy học chủ đề “ phân số” ở lớp 4 nhằm giúp học sinh

+ Có những tri thức ban đầu về cách nhận biết phân số ,biết đọc và viếtphân số; tính chất cơ bả của phân số; biết rút gọn phân số và tìm ra phân sốtối giản; biết cách quy đồng mẫu số các phân số và so sánh cá phân số cùngmẫu số hoặc khác mẫu số

+ Hình thành kỹ năng thực hành 4 phép tính với phân số và giả nhữngbài toán thiết thực trong đời sống

+ Bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng trừu tượng hóa, kháiquát hóa, kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập, hình thành nănglực làm việc chủ động, linh hoạt, sáng tạo của học sinh

2.2 Nội dung của chủ đề phân số ở lớp 4.

Nội dung triển khai dạy học phân số ở Tiểu học

Nội dung dạy học phân số chính thức dạy ở lóp 4, nhưng ngay ở lóp 2,

3 phân sốđược giới thiệu một cách ẩn tàng

Sau mỗi lần dạy học bảng chia 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9 học sinh được làm quen chủ yếu dựa trên hình ảnh trực quan với 1/2;1/3;1/4;1/5;1/6;1/7;1/8;1/9 viết như vậy đọc là “một phần hai ”, “một phần ba ”, chưa giới thiệu tên gọichung là phân số, chưa giới thiệu tử số, mẫu số

Sau khi dạy học bài “Tìm một trong các phần bằng nhau của một số”

HS được sử dụng kiến thức này trong thực hành tính, giải toán có lời văn.Đen lóp 4, nội dung phân số mới được chính thức dạy Kiến thức chủ yếu củahọc kì II lớp 4 làphân số và các phép tính phân số Đầu học kì I của lóp 5 có

bồ sung thêm về phân số thập phân, hỗn số đế chuấn bị cho dạy học số thậpphân

Nội dung dạy học phân số trong toán 4 sắp xếp thành hai nhóm bài: + Nhóm bài thứ nhất gồm các bài học về:

- Giới thiệu khái niệm ban đầu về phân số Phân số và phép chia số tựnhiên

- Phân số bằng nhau, tính chất cơ bản về phân số

- Phép nhân và phép chia phân số

Trong sách giáo khoa Tiểu học, các tính chất của phân số được đưa vàophần luyện tập thực hành: