PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhờ đó, đã huy động được các nguồn lực cho phát triển, bảo đảm tốc độ tăng trưởng cao, tạo nhiều việc làm và cải thiện đời sống nhân dân. Tuy nhiên, thể chế kinh tế thị trường vẫn chưa đồng bộ, các yếu tố của kinh tế thị trường vẫn chưa được hình thành đầy đủ. Trong điều kiện toàn cầu hóa và cạnh tranh gay gắt như hiện nay, để đất nước có thể tăng tốc phát triển, rút ngắn khoảng cách với các nước trong khu vực, chúng ta phải xây dựng thể chế kinh tế thị trường hiện đại, tạo điều kiện cho các nguồn lực dịch chuyển trong các ngành và đến các vùng của đất nước theo tín hiệu của thị trường quanh trục lợi nhuận bình quân, bảo đảm sự phát triển hài hòa, cân đối của nền kinh tế. Điều này sẽ kích thích các doanh nghiệp phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng và sáng tạo công nghệ sản xuất và công nghệ quản lý mới, tạo lập lợi thế cạnh tranh động để tìm kiếm lợi nhuận vượt trội so với các chủ thể kinh doanh khác, qua đó thúc đẩy sự chuyển dịch tương đối liên tục cơ cấu đầu tư, sản xuất, tạo ra một nền kinh tế có khả năng sáng tạo cao với nhiều sản phẩm mới, bảo đảm hiệu quả và sức cạnh của nền kinh tế. Đây chính là biện chứng của sự phát triển. Kinh tế thị trường ở Việt Nam muốn phát triển theo đúng định hướng và đạt hiệu quả cao cần có sự đảm bảo, sự tác động, tạo điều kiện của Nhà nước, mà cụ thể ở đây là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Và ngược lại, muốn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh thì nền kinh tế của Nhà nước ấy phải là kinh tế thị trường theo định hưỡng xã hội chủ nghĩa. Như vậy, giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có mối quan hệ khăng khít, biện chứng với nhau, hỗ trợ, tác động lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau để cùng phát triển. Kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là 02 vấn đề lớn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển đi lên của đất nước theo đúng định hướng, mục tiêu đã được toàn Đảng, toàn dân tộc ta lựa chọn và vì vậy nó được đề cập đến rất nhiều trong các văn kiện quan trọng của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI. Hiểu rõ, vận dụng và giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là một yêu cầu tất yếu và góp phần quan trọng làm cho con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam được rõ ràng và nhanh chóng hơn. Trong khuôn khổ của tiểu luận này, tôi chỉ tập trung làm rõ về vấn đề “mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài:
Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, nước ta đã đạt đượcnhững thành tựu quan trọng trong việc xây dựng thể chế kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa Nhờ đó, đã huy động được các nguồn lực chophát triển, bảo đảm tốc độ tăng trưởng cao, tạo nhiều việc làm và cải thiện đờisống nhân dân
Tuy nhiên, thể chế kinh tế thị trường vẫn chưa đồng bộ, các yếu tố củakinh tế thị trường vẫn chưa được hình thành đầy đủ Trong điều kiện toàn cầuhóa và cạnh tranh gay gắt như hiện nay, để đất nước có thể tăng tốc phát triển,rút ngắn khoảng cách với các nước trong khu vực, chúng ta phải xây dựng thểchế kinh tế thị trường hiện đại, tạo điều kiện cho các nguồn lực dịch chuyểntrong các ngành và đến các vùng của đất nước theo tín hiệu của thị trườngquanh trục lợi nhuận bình quân, bảo đảm sự phát triển hài hòa, cân đối củanền kinh tế Điều này sẽ kích thích các doanh nghiệp phát triển nguồn nhânlực, ứng dụng và sáng tạo công nghệ sản xuất và công nghệ quản lý mới, tạolập lợi thế cạnh tranh động để tìm kiếm lợi nhuận vượt trội so với các chủ thểkinh doanh khác, qua đó thúc đẩy sự chuyển dịch tương đối liên tục cơ cấuđầu tư, sản xuất, tạo ra một nền kinh tế có khả năng sáng tạo cao với nhiềusản phẩm mới, bảo đảm hiệu quả và sức cạnh của nền kinh tế Đây chính làbiện chứng của sự phát triển
Kinh tế thị trường ở Việt Nam muốn phát triển theo đúng định hướng
và đạt hiệu quả cao cần có sự đảm bảo, sự tác động, tạo điều kiện của Nhànước, mà cụ thể ở đây là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Và ngược lại, muốn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam vững mạnh thì nền kinh tế của Nhà nước ấy phải là kinh tế thị trườngtheo định hưỡng xã hội chủ nghĩa Như vậy, giữa kinh tế thị trường và Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có mối quan hệ khăng khít,
Trang 2biện chứng với nhau, hỗ trợ, tác động lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau để cùngphát triển.
Kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là 02 vấn
đề lớn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển đi lên của đất nước theođúng định hướng, mục tiêu đã được toàn Đảng, toàn dân tộc ta lựa chọn và vìvậy nó được đề cập đến rất nhiều trong các văn kiện quan trọng của Đại hộiĐảng toàn quốc lần thứ XI Hiểu rõ, vận dụng và giải quyết đúng đắn mốiquan hệ giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam hiện nay là một yêu cầu tất yếu và góp phần quan trọng làm chocon đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam được rõ ràng và nhanh chónghơn
Trong khuôn khổ của tiểu luận này, tôi chỉ tập trung làm rõ về vấn đề
“mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa ở Việt Nam hiện nay”
2 Tình hình nghiên cứu của đề tài:
Do thời gian nghiên cứu tương đối ngắn nên tác giả chưa tìm được một
đề tài nghiên cứu cụ thể nào tương ứng như đề tài nghiên cứu mà tác giả lựachọn Do vậy, trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả luôn nâng cao ý thức tựgiác kiếm tìm, hình thành, suy luận và giải thích, giải quyết các vấn đề nảysinh; chú tâm nghiên cứu các tài liệu liên quan đến từng vấn đề và có sự liênkết, tập hợp các vấn đề lại với nhau, sử dụng, sắp xếp chúng một cách khoahọc, phù hợp với ý đồ của tác giả Đặc biệt là nghiên cứu các quan điểm, cácvấn đề và giải pháp mới về kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa trong các văn kiện của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI
3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:
Qua nghiên cứu đề tài này nhằm làm rõ một số vấn đề lý luận về kinh
tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; Đánh giá đúng mốiquan hệ giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam hiện nay và nêu lên ý nghĩa của việc nắm rõ mối quan hệ đó, đề
Trang 3xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng nền kinh tếthị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
4.1 Khách thể nghiên cứu của đề tài là Việt Nam
4.2 Đối tượng nghiên cứu của đề tài: nền kinh tế thị trường và Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
4.3 Đối tượng khảo sát của đề tài: mối quan hệ giữa kinh tế thị trường
và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài:
5.1 Cơ sở lý luận: đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở tư tưởng củacác nhà chính trị học trong lịch sử tư tưởng nhân loại và dựa trên quan điểmcủa Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa
5.2 Phương pháp nghiên cứu: phương pháp chủ yếu để nghiên cứuthực hiện đề tài là phương pháp nghiên cứu tài liệu và phương pháp phân tích,tổng hợp
6 Kết cấu của đề tài:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo,Tiểu luận gồm 3 chương…
Trang 4PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh tế thị trường
và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa:
1.1 Về kinh tế thị trường:
1.1.1 Khái niệm:
Kinh tế thị trường là hình thức phát triển cao của nền kinh tế hàng hoátrong đó từ sản xuất đến tiêu dùng đều thông qua thị trường Nói một cáchkhác kinh tế thị trường phát triển trong đó mọi quan hệ kinh tế đều được tiền
tệ hoá
1.1.2 Sự cần thiết khách quan phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:
1.1.2.1 Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa:
Phân công lao động: theo Lênin “hễ ở đâu và khi nào có phân công laođộng xã hội và sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy có thị trường” (VI Lênintoàn tập, NXB Tiến bộ, Matxcova 1974)
Những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau Màmuốn có được như vậy thì những người, những doanh nghiệp sản xuất hànghoá phải độc lập và không phụ thuộc vào nhau
Tóm lại phân công lao động xã hội tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữanhững người, những doanh nghiệp xản xuất hàng hoá độc lập, họ làm việccho nhau thông qua những trao đổi hàng hoá Còn với tư cách là doanhnghiệp sản xuất hàng hoá độc lập lao động sản xuất hàng hoá của họ lại mangtính lao động tư nhân ( cá biệt , độc lập không phụ thuộc ) Mâu thuẫn nàyđược giải quyết bằng trao đổi
Trang 51.1.2.2 Định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là một sự lựa chọn đúng đắn:
Trước đây, trong quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, Đông
Âu hay ở Việt Nam cũng có quan điểm kinh tế cho rằng: Kinh tế hàng hoá làsản phẩm riêng của chủ nghĩa tư bản Từ đó, nền kinh tế xã hội chủ nghĩađược vận hành theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp Đây là một trongnhững nguyên nhân khủng hoảng của xã hội chủ nghĩa Theo quan điểm củaĐảng ta hiện nay, xây dựng “sản xuất hàng hoá không đối lập với chủ nghĩa
xã hội, mà còn là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại, tồn tạikhách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa và cả khi chủnghĩa xã hội đã được xây dựng” (Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứVIII của Đảng)
Ngoài ra, cũng có quan điểm cho rằng kinh tế thị trường không thểdung hợp với chủ nghĩa xã hội Còn theo CacMac kinh tế hàng hoá tồn tạitrong nhiều hình thức khác nhau, có thể là khác nhau về quy mô và hình thứcphát triển
1.1.2.3 Kinh tế thị trường không những tồn tại khách quan mà còn cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội:
Nó tồn tại khách quan vì vẫn còn cơ sở cho sự tồn tại và phát triển Đó
là sự phân công lao động xã hội không mất đi mà còn chuyên môn hoá sảnxuất ngày càng sâu Nó diễn ra không những trong từng địa phương, mộtnước mà còn trong sự phân công hợp tác quốc tế
Trong thời kỳ quá độ và ngay cả dưới chủ nghĩa xã hội vẫn tồn tạinhững hình thức sở hữu khác nhau về sở hữu tư liệu sản xuất tức là vẫn còn
sự tách biệt nhất định về kinh tế giữa các chủ thể kinh tế Ngay cả các doanhnghiệp cùng dựa trên một quan hệ sở hữu như doanh nghiệp nhà nước, nhưngcũng chưa thể phân phối sản phẩm cho nhau mà không tính toán hiệu quảkinh tế vẫn phải sử dụng quan hệ hàng hoá - tiền tệ để tính toán hiệu quả kinh
tế bởi vì:
Trang 6Kinh tế phát triển tạo sự tách biệt quyền sử dụng và quyền sở hữu tưliệu sản xuất Các doanh nghiệp nhà nước có cùng sở hữu nhưng quyền sửdụng lại khác nhau Vì vậy các doanh nghiệp nhà nước có sự tách biệt tươngđối về kinh tế, có quyền tự chủ sản xuất kinh doanh
Do nhiều yếu tố tác động (trình độ, cơ sở vật chất - kỹ thuật, trình độtay nghề của người lao động) mà giữa các doanh nghiệp nhà nước có sự khácnhau về hiệu quả sản xuất kinh doanh Do vậy, giữa doanh nghiệp nhà nước
có sự tách biệt về kinh tế Vì vậy sử dụng quan hệ hàng hoá - tiền tệ là cầnthiết
Nó cũng cần thiết cho công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa vì chủnghĩa tư bản đã biết sử dụng vai trò to lớn của nền kinh tế thị trường để tăngtrưởng và phát triển kinh tế Chúng ta cũng phải biết khai thác, sử dụng vaitrò to lớn của kinh tế thị trường hay những mặt tích cực của nó như thúc đẩycải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, thúcđẩy phân công lao độnh xã hội và hạn chế các mặt trái, khuyết tật của kinh tếthị trường để tăng trưởng phát triển kinh tế sự hình thành này còn phù hợpvới thời kỳ quá độ với nhiều hình thức tổ chức kinh tế mang tính chất quá độ
1.2 Về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa:
1.2.1 Khái niệm:
Nhà nước pháp quyền là một hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạpđược hiểu và nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau, song chúng ta có thể hiểunhà nước pháp quyền theo cách đơn giản, đó là một nhà nước quản lý kinh tế-xã hội bằng pháp luật và Nhà nước hoạt động tuân theo pháp luật Nhà nướcpháp quyền là nhà nước phục tùng pháp luật mà chủ thể phục tùng pháp luậttrước hết là các cơ quan nhà nước và công chức nhà nước
1.2.2 Sự cần thiết phải xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:
Trang 7Vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam làmột trong những vấn đề được các văn kiện Đại hội XI đề cập đến một cáchtoàn diện, sâu sắc.
1.2.2.1 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), gọi tắt là Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) đã xác định rõ những nội dung sau:
Một là, một trong tám đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhândân ta xây dựng là có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân,
do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo
Nhà nước pháp quyền là một giá trị tư tưởng được tích lũy trong lịch sửnhân loại Sự hình thành của tư tưởng về nhà nước pháp quyền luôn gắn liềnvới tư tưởng được tích lũy trong lịch sử nhân loại Sự hình thành của tư tưởng
về nhà nước pháp quyền luôn gắn liền với tư tưởng phát triển dân chủ, loại trừchuyên quyền, độc đoán, vô chính phủ, vô pháp luật
Ở nước ta, tư tưởng về nhà nước pháp quyền cũng đã xuất hiện từ lâu,thể hiện đậm nét trong tư tưởng Hồ Chí Minh Chủ tịch Hồ Chí Minh chưadùng khái niệm “Nhà nước pháp quyền”, nhưng tư tưởng của Người về nhànước pháp quyền đã rất rõ Trong “Việt Nam yêu cầu ca”, Hồ Chí Minh đãchỉ rõ: “Trăm điều phải có thần linh pháp quyền” Khái niệm “Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa” lần đầu tiên được Đảng ta sử dụng tại Hội nghịTrung ương 2 khóa VII Từ đó khái niệm này được sử dụng chính thức trongcác văn kiện Đảng và Nhà nước Những nội dung đặc trưng của Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng định hình và thực hiệntrong thực tế
Hai là, một trong tám phương hướng cơ bản cần nắm vững thực tiễn là
“xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân,
vì nhân dân.”
Cương lĩnh năm 1991 mới xác định xây dựng Nhà nước xã hội chủnghĩa, Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, lấy liên minh giai
Trang 8cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, doĐảng Cộng sản lãnh đạo Thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, giữnghiêm kỷ cương xã hội, chuyên chế với mọi hành động xâm phạm lợi íchcủa Tổ quốc và của nhân dân.
Đại hội X của Đảng, qua tổng kết 20 năm đổi mới, trong đó có 15 nămthực hiện Cương lĩnh năm 1991 xác định: Để đi lên chủ nghĩa xã hội chúng taphải xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân
Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định xây dựng Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân
Ba là, Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định rõ hơnnhững định hướng lớn về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩaViệt Nam
Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân.Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữagiai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức do Đảng Cộngsản Việt Nam lãnh đạo
Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểmsoát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tưpháp
Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý xã hội bằng pháp luật vàkhông ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
Nhà nước phục vụ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhân dân, thực hiệnđầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân
và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngănngừa, trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lạm quyền,xâm phạm quyền dân chủ của công dân; giữ nghiêm kỷ cương xã hội; nghiêmtrị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân
Trang 9Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước theo nguyên tắc tập trungdân chủ, có sự phân công, phân cấp, đồng thời bảo đảm sự chỉ đạo thống nhấtcủa Trung ương.
1.2.2.2 Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2011-2015 có 5 phần lớn, trong đó dành toàn bộ phần thứ V xác định những việc cần làm để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước bảo đảm thực hiện thắng lợi Chiến lược.
Một là, thực hiện tốt chức năng của Nhà nước, giải quyết đúng đắn mốiquan hệ giữa nhà nước với thị trường
Xây dựng đồng bộ, nâng cao chất lượng và tổ chức thực hiện có hiệuquả hệ thống pháp luật, thể chế và các chính sách phát triển kinh tế - xã hội,thực hiện ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội
Xây dựng và tổ chức thực hiện tốt chiến lược, quy hoạch, kế hoạch.Quản lý và sử dụng hiệu quả tài sản quốc gia, thực hiện tốt chức năngchủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước
Phát triển mạnh nguồn nhân lực và hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xãhội đáp ứng yêu cầu phát triển
Bảo đảm quốc phòng, an ninh và thực hiện có hiệu quả đường lối đốingoại của Đảng, giữ vững ổn định chính trị-xã hội, tạo lập môi trường ngàycàng thuận lợi cho phát triển đất nước
Tăng cường công tác giám sát, nhất là giám sát thị trường tài chính, chủđộng điều tiết, giảm các tác động tiêu cực của thị trường, không phó mặc chothị trường hoặc can thiệp làm sai lệch các quan hệ thị trường
Hai là, hoàn thiện bộ máy Nhà nước, tạo bước chuyển mạnh về cải cáchhành chính
Ba là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phát huy quyền làm chủ củanhân dân trong việc xây dựng bộ máy nhà nước
1.2.2.3 Báo cáo chính trị chỉ rõ: Đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trang 10Một là, Báo cáo chính trị đã khẳng định rõ thành tựu: việc xây dựngNhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được đẩy mạnh, hiệu lực và hiệu quảhoạt động được nâng lên.
Việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X) về tăng cường sựlãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí vàLuật Phòng, chống tham nhũng, Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phíđược chỉ đạo tích cực, đạt một số kết quả Nhiều vụ án tham nhũng được đưa
ra xét xử Trên một số lĩnh vực, lãng phí, tham nhũng từng bước được kiềmchế
Hai là, Báo cáo chính trị cũng thẳng thắn chỉ rõ khuyết điểm, yếu kém:việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa chưa theo kịp yêu cầuphát triển kinh tế và quản lý đất nước
Ba là, Báo cáo chính trị đã chỉ rõ bốn nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủyếu để đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
(1) Nâng cao nhận thức về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa
Đẩy mạnh việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảođảm Nhà nước ta thực sự là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, doĐảng lãnh đạo; thực hiện tốt chức năng quản lý kinh tế và đời sống xã hội;giải quyết đúng mối quan hệ giữa Nhà nước với các tổ chức khác trong hệthống chính trị, với nhân dân, với thị trường Nâng cao năng lực quản lý vàđiều hành của Nhà nước theo pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
và kỷ luật, kỷ cương Nhà nước chăm lo, phục vụ nhân dân, bảo đảm quyền,lợi ích chính đáng của mọi người dân
(2) Tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước
(3) Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, có năng lực đápứng yêu cầu trong tình hình mới
(4) Tích cực thực hành tiết kiệm, phòng ngừa và kiên quyết chống thamnhũng, lãng phí
Trang 11Phòng và chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm là nhiệm vụvừa cấp bách, vừa lâu dài Mọi cán bộ lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Mặt trận
Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân từ trung ương đến cơ sở và từng đảng viênphải gương mẫu thực hiện và trực tiếp tham gia đấu tranh phòng, chống thamnhũng, lãng phí
Chương 2: Mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay:
2.1 Kinh tế thị trường là cơ sở, động lực để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:
Sau 1986 nước ta đã chuyển mô hình kinh tế từ nền kinh tế tập trungquan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Đó là một quá trình thể hiện sự đổi mới về tư duy và ngày càng hoàn thiện cả
về lí luận cũng như thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa ở nước ta.Đây cũng là một quá trình về sự nhận thức đúng hơn các quy luật khách quan,chuyển từ một nền kinh tế mang nặng tính chất hiện vật sang nền kinh tế hànghoá với nhiều thành phần, khôi phục các thị trường để từ đó các quy luật thịtrường phát huy tác dụng điều tiết hành vi các tác nhân trong nền kinh tế thaycho phương pháp quản lí bằng các công cụ kế hoạch hoá trực tiếp mang tínhpháp lệnh, xoá bỏ bao cấp tràn lan của nhà nước để các doanh nghiệp tự chủ,
tự chịu trong sản xuất kinh doanh Nhà nước thực hiện quản lí nền kinh tếthông qua pháp luật và điều tiết thông qua các chính sách và các công cụ kinh
tế vỉ mô
Chuyển sang nền kinh tế thị trường là chuyển sang nền kinh tế năngđộng, có cơ chế điều chỉnh linh hoạt hơn, thúc đẩy sự phân phối, sử dụng cácnguồn lực và các tác nhân của nền kinh tế hoạt động hiệu quả
2.1.1 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình tổng quát của thời kỳ quá độ:
Xét về thực chất là sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí vĩ mô của nhà nước Nó
Trang 12vừa mang những đặc tính chung của kinh tế thị trường vừa mang những đặcthù riêng của chủ nghĩa xã hội
Những đặc tính chung thể hiện ở chỗ: Kinh tế thị trường ở nước ta vẫnchịu sự chi phối của những quy luật kinh tế vốn có của kinh tế hàng hoá nhưquy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền
tệ Các phạm trù của kinh tế hàng hoá - kinh tế thị trường vốn có của nóvẫn còn phát huy tác dụng như giá trị, giá cả, lợi nhuận
Các đặc thù riêng của kinh tế thị trường Việt Nam
Đó là nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện
ở chỗ
Phát triển kinh tế thị trường có sự tham gia của nhiều thành phần kinh
tế với sự đa dạng hoá của các hình thức sở hữu các hình thức sản xuất kinhdoanh trong đó kinh tế nhà nước có vai trò chủ đạo
Kinh tế thị trường phát triển theo cơ chế thị trường có sự quản lí củanhà nước đảm bảo thống nhất giữa sự phát triển, tăng trưởng kinh tế với côngbằng xã hội
Xây dựng kinh tế thị trường hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thếgiới với nhiều hình thức quan hệ và liên kết phong phú
2.1.2 Mục tiêu phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam:
Đó là sự phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuậtcho chủ nghĩa xã hội và thiết lập quan hệ sản xuất mới trên cả ba mặt: Quan
hệ sở hữu, quan hệ quản lý, quan hệ phân phối Nói một cách khác là xâydựng nước ta thành xã hội: dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,văn minh
2.1.3 Thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:
Nếu nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa cũng dựa trên nhiều sự sởhưũ khác về tư liệu sản xuất trong đó sở hữu tư nhân là nền tảng thì trái lạikinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cũng dựa trênnhiều quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất nhưng sở hữu của nhà nước - sở hữu