SKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tính

SKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tínhSKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tính

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 GIẢI BÀI TOÁN BẰNG HAI PHÉP TÍNH

Lĩnh vực/ môn : Toán

Năm học: 2016 – 2017

MÃ SKKN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 GIẢI BÀI TOÁN BẰNG HAI PHÉP TÍNH

Năm học: 2016 – 2017

MÃ SKKN

PHẦN MỞ ĐẦU 1

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

PHẦN NỘI DUNG 3

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1 Cơ sở lí luận 3

2 Cơ sở thực tiễn 4

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ 5

III CÁC BIỆN PHÁP CỤ THỂ 5

1 Hướng dẫn học sinh nắm chắc cách giải các bài toán đơn 5

1.1 Các bài toán đơn giải bằng phép tính cộng 6

1.2 Các bài toán đơn giải bằng phép tính trừ 6

1.3 Các bài toán đơn giải bằng phép tính nhân 6

1.4 Các bài toán đơn giải bằng phép tính chia 6

2 Hướng dẫn học sinh giải những bài toán có hai lần đáp số 8

3 Hướng dẫn học sinh hiểu thế nào là bài toán giải bằng hai phép tính 9

4 Hướng dẫn học sinh nắm chắc một số dạng toán giải bằng hai phép tính qua luyện tập 14

4.1 Những bài toán không điển hình 15

4.2 Những bài toán điển hình 16

5 Tổ chức cho học sinh luyện tập giải toán trong các tiết dạy ở buổi hai 17

5.1 Đưa ra một số yêu cầu khác nhau về giải bài toán bằng hai phép tính .17

5.2 Sưu tầm, thiết kế và tổ chức một số trò chơi toán học có thể vận dụng để giúp học sinh luyện tập giải toán bằng hai phép tính 19

6 Củng cố giải toán bằng hai phép tính trong các hoạt động ngoài giờ 23

6.1 Sưu tầm, sáng tác thơ có nội dung giải toán bằng hai phép tính 24

6.2 Câu lạc bộ giải những bài toán bằng hai phép tính 24

6.3 Tổ chức các trò chơi Toán học 24

VI KẾT QUẢ SAU KHI ĐÃ VẬN DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRÊN VÀO GIẢNG DẠY 25

2 Kết quả 25

PHẦN KẾT LUẬN 27

I Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 27

II BÀI HỌC KINH NGHIỆM 27

III KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG, TRIỂN KHAI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 28

IV MỘT SỐ ĐỀ XUẤT 29

1 Đối với sách giáo khoa 29

2 Đối với sách tham khảo 29

3 Đối với các cấp quản lý 29

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong tình hình hiện nay, giáo dục là một vấn đề được cả xã hội quantâm Đảng và nhà nước ta coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Bậc học tiểu họcđược coi là nền tảng của các bậc học Quá trình học ở tiểu học là nền móngcho học sinh có vốn kiến thức để học tiếp lên các lớp trên Trong các môn học

mà học sinh học ở bậc tiểu học, môn Toán là bộ môn rất quan trọng Đây làmôn học chiếm tương đối nhiều thời gian học của học sinh trong suốt quá trìnhhọc phổ thông Đây cũng là môn học có rất nhiều ứng dụng trong thực tiễncuộc sống Cùng với các môn học khác, môn Toán góp phần hình thành nhâncách cho học sinh

Ở bậc tiểu học, môn Toán cung cấp cho học sinh những hiểu biết banđầu một cách tương đối có hệ thống về số tự nhiên, phân số, số thập phân,các đại lượng thông dụng, một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản; hìnhthành các kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụngthiết thực trong đời sống; bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suyluận hợp lí và diễn đạt đúng cách phát hiện và cách giải quyết vấn đề đơngiản, gần gũi trong cuộc sống, kích thích trí tưởng tượng, chăm học và hứngthú học tập toán, hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kếhoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo

Quá trình cung cấp kiến thức toán học cho học sinh trong dạy học ở tiểuhọc được chia thành hai giai đoạn thì nội dung toán học lớp 3 được coi là cầunối để học sinh học tiếp ở giai đoạn hai Ở lớp 3, các em tiếp tục hoàn thiệnnhững kiến thức kĩ năng của giai đoạn một và chuẩn bị cho sự phát triển caohơn về kiến thức kĩ năng của giai đoạn hai ở lớp 4 và lớp 5 Trong chươngtrình toán học ở lớp 3, mạch kiến thức về giải toán chiếm khoảng 9% tổngthời lượng của môn học nhưng lại vô cùng quan trọng đối với học sinh bởi:bước đầu giúp học sinh làm quen giải toán hợp, nội dung này còn được họckết hợp với nội dung dạy số học, hình học và bước đầu yêu cầu học sinh biết

tư duy, tìm tòi, sáng tạo khi biết vận dụng các bài toán đơn đã học để giảitoán Đặc biệt hơn, với học sinh lớp 3, việc giải thành thạo các bài toánbằng hai phép tính là vô cùng cần thiết bởi những kiến thức này chính là cơ

sở để học sinh vận dụng học ở giai đoạn hai khi giải những bài toán nhiều hơn

hai phép tính, những dạng toán điển hình Khả năng tư duy để tìm ra các

bước giải bài toán bằng hai phép tính ở lớp 3 tốt sẽ giúp các em dễ dàng hơn khigiải các bài toán về tìm số trung bình cộng của các số, tìm hai số khi biết tổng vàhiệu của hai số, tìm hai số khi biết tổng số và tỉ số của hai số, tìm hai số khi biếthiệu số và tỉ số của hai số, tính diện tích hình bình hành, diện tích hình thoi ởlớp 4, giải toán về đại lượng tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch, một số bài toán có nội dunghình học ở lớp 5

Tuy nhiên, trong quá trình dạy học, không phải bất kì một vấn đề nào trongsách giáo khoa hay nội dung kiến thức cần cung cấp cho học sinh mà giáo viênđưa ra học sinh đều hiểu và vận dụng được ngay Trong quá trình dạy học, bằngtâm huyết nghề nghiệp và những kinh nghiệm đã đúc rút được cho từng mônhọc ở mỗi khối lớp, cho từng mạch kiến thức hay từng bài dạy, người giáo viên

có thể có những biện pháp, những cách thức truyền đạt khác nhau sao cho họcsinh hiểu bài, hiểu sâu, nhớ lâu và biết vận dụng bài học vào thực tế cuộc sống

Đó mới chính là cái đích cuối cùng của dạy học: học để biết, học để làm, học để

tự khẳng định mình

Chính vì những lí do trên mà tôi đã chọn cho mình đề tài nghiên cứu về

"Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải toán bằng hai phép tính" trong

chương trình Toán 3 Việc chọn đề tài này giúp tôi hiểu sâu hơn về nội dung dạyhọc giải toán ở lớp 3, các phương pháp và hình thức tổ chức giờ dạy về giải toán

ở lớp 3, các hướng phát triển cho một bài toán về giải toán ở lớp 3 Từ đó, tôi sẽvận dụng tốt hơn vào thực tiễn giảng dạy của mình

Việc xây dựng các bài tập về giải các bài toán giải bằng hai phép tính dựavào các kiến thức về giải toán có lời văn mà học sinh đã có khi học toán 1 , 2 vàcác dạng toán đơn mà các em được học trong chương trình môn Toán ở lớp 3.Với lứa tuổi của học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh học lớp 3, các emthường bắt chước hoặc ghi nhớ một cách máy móc Việc học tập giúp các emhình thành và phát triển ghi nhớ có ý nghĩa, biết lập luận để tìm ra sự liên quangiữa dữ kiện bài toán cho biết và yêu cầu của bài Những kiến thức các em cóđược qua học tập môn Toán và được gắn liền với thực tiễn đời sống sẽ được các

em nhớ lâu, kích thích ở các em sự liên tưởng, tìm tòi, khám phá và sáng tạo.Nhờ đó ghi nhớ của trẻ có ý nghĩa và chất lượng hơn Những khác biệt về nhậnthức về khả năng tư duy của trẻ thường được biểu hiện rõ nét trong việc suy luận

và vận dụng kiến thức đã học vào thực tế Ngày nay, nhà trường hiện đại lấy họctrò là nhân vật trung tâm của quá trình dạy học, học trò mới là chủ thể của quátrình học Trẻ em ngày nay rất thông minh, nhanh nhẹn trong việc nắm bắt cáimới, biết vận dụng kiến thức học trong nhà trường vào thực tiễn đời sống rất

nhanh Bởi thế giáo dục cần trang bị cho trẻ những kiến thức kĩ năng phù hợpvới nhận thức của các em.

Nói tóm lại: Quan điểm về xây dựng chương trình môn Toán phù hợp với

đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 3 là cơ sở khoa học cho việc soạn thảochương trình môn Toán 3 với các mạch nội dung về Số học, Đại lượng và đo đạilượng, Yếu tố hình học, Giải toán Trong đó, mạch kiến thức về giải toán có nộidung giải bài toán bằng hai phép tính

2 Cơ sở thực tiễn

Trong thực tế, học sinh được tiếp xúc với giải toán có lời văn từ khi bắt đầuhình thành phép cộng, phép trừ trong môn Toán ở lớp 1 qua những bài tập cóyêu cầu viết phép tính thích hợp dựa vào những hình ảnh cụ thể như: bên trái có

1 quả bóng bay, bên phải có hai quả bóng bay hoặc trên cành có 3 con chim đậu

có 1 con chim nữa đang bay đến, … với yêu cầu ngày một tăng dần như cho biếthình ảnh và viết sẵn các chữ số, yêu cầu học sinh điền thêm dấu phép tính thíchhợp; hoặc cho biết hình ảnh, yêu cầu học sinh tự viết thành phép tính thích hợp.Khi học sinh lớp 1 đã thành thạo cộng, trừ các số trong phạm vi 10, các em đượchọc về "Bài toán có lời văn" với các dạng toán về "gộp", "thêm", "bớt" và một

số bài toán giải bằng phép tính trừ mà thực chất đó chính là dạng toán "Tìm sốhạng trong một tổng" Ở lớp 2, cùng với việc củng cố các bài toán có lời văn đãhọc ở lớp 1, các em đã được làm quen và được luyện tập rất nhiều về giải cácbài toán đơn thuộc các dạng toán điển hình: Bài toán về nhiều hơn; Bài toán về

ít hơn; So sánh hai số hơn (kém) nhau bao nhiêu đơn vị; Các bài toán về “gộpcác nhóm bằng nhau”; Các bài toán về chia đều; Các bài toán về tìm thành phầntrong phép tính khi được học về tìm số hạng trong một tổng, tìm số bị trừ, tìm sốtrừ,… Lên đến lớp 3, bên cạnh việc ôn tập, củng cố các dạng toán đã được học ởlớp 2, học sinh được học thêm một số dạng toán đơn về gấp một số lên nhiều lầngiảm đi một số lần, tìm một trong các phần bằng nhau của một số, các bài toánliên quan đến hình học như tính chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông Đặcbiệt, các em được học "Bài toán giải bằng hai phép tính" mà mỗi phép tính giảitrong những bài toán này chính là phép tính để giải một trong những bài toánđơn đã học Việc học các bài toán giải bằng hai phép tính ở lớp 3 có vai trò rấtquan trọng đối với việc học tập môn Toán bởi những bài toán giải bằng hai phép

tính là cơ sở để học sinh vận dụng, suy luận khi các em học tập ở giai đoạn hai

để giải được những bài toán nhiều hơn hai phép tính và vận dụng nó trong đờisống thực tế hàng ngày

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

Trong thực tế giảng dạy có những nội dung kiến thức mà giáo viên đưa ranhiều học sinh không hiểu được bản chất của nội dung đó mà chỉ áp dụng mộtcách máy móc Chính vì vậy nên khi có một nội dung nào đó có yêu cầu caohơn, đòi hỏi các em phải suy luận các em sẽ lúng túng, không biết suy luận đểtìm ra cách giải Nội dung dạy giải bài toán bằng hai phép tính cũng vậy, đây lànội dung mới mẻ và rất khó đối với học sinh Đối với học sinh lớp 3, khả năngsuy luận của các em còn hạn chế, lần đầu tiên các em phải giải nhũng bài toánđòi hỏi phải tư duy, suy luận nhiều Khi giải các bài toán đơn, việc tìm câu lờigiải cho phép tính, đa số các em đều dựa vào câu hỏi của bài toán nên khi giảinhững bài toán bằng hai phép tính, việc tìm câu lời giải cho phép tính thứ nhấtnhiều em còn hạn chế Nhiều em còn sai khi ghi danh số của các phép tính, đặcbiệt là những bài toán mà danh số của hai phép tính không giống nhau Ở lớp 3,các bài toán giải bằng hai phép tính rất nhiều dạng mà hầu như chẳng thể xếpnhững bài toán ấy thành dạng điển hình nào nên việc giải các bài toán đó lại

càng khó khăn với các em.

Còn đối với giáo viên, dạy học sinh giải bài toán bằng hai phép tính đôi khicũng còn những hạn chế như chưa khắc sâu cho học sinh mỗi phép tính giảitrong bài chính là dạng toán đơn nào các em đã học, chưa hướng dẫn học sinhmối quan hệ giữa các phép tính trong bài toán, câu hỏi để gợi ý học sinh tìmbước giải còn chưa sát, chưa khái quát được những dạng toán giải bằng hai phéptính, … Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể chỉ hướng dẫn học sinh giảinhững bài toán bằng hai phép tính trong sách giáo khoa mà chưa chú trọng đếnviệc khắc sâu dạng toán, chưa đưa ra được những hình thức dạy học toán nhằmphát triển tư duy năng lực của học sinh, chưa đòi hỏi ở các em sự tập trung suynghĩ, tìm tòi, khám phá, nên nội dung dạy học còn đơn điệu, tẻ nhạt Chính vìvậy mà hiệu quả của việc giải toán còn có những hạn chế nhất định

III CÁC BIỆN PHÁP CỤ THỂ

1 Hướng dẫn học sinh nắm chắc cách giải các bài toán đơn

Các bài toán đơn học sinh được học bao gồm các bài toán giải bằng mộttrong các phép tính cộng, trừ, nhân, chia Đây là các bài toán các em được họctrong chương trình môn Toán của các lớp 1, 3 và nửa đầu học kì 1 ở lớp 3.Ngoài ra, các em còn được học khi giải các bài toán liên quan đến tính chu vi,diện tích của hình chữ nhật, hình vuông Các bài toán đơn mà học sinh đã họcđều là các bài toán thuộc các dạng toán điển hình Có thể chia các bài toán đơnthành các dạng như sau:

1.1 Các bài toán đơn giải bằng phép tính cộng

Đây là các bài toán thuộc các dạng toán:

- Bài toán về gộp hai số;

- Bài toán về thêm một số đơn vị;

- Bài toán về nhiều hơn;

Bài toán về tìm số bị trừ

1.2 Các bài toán đơn giải bằng phép tính trừ

Đây là các bài toán thuộc các dạng toán:

- Bài toán về bớt;

- Bài toán về ít hơn;

- Bài toán về so sánh hai số hơn kém nhau một số đơn vị;

- Bài toán về tìm số hạng trong một tổng;

- Bài toán về tìm số trừ

1.3 Các bài toán đơn giải bằng phép tính nhân

Đây là các bài toán thuộc các dạng toán:

- Bài toán về gộp các nhóm bằng nhau;

- Bài toán về gấp một số lên nhiều lần;

- Bài toán về tìm số bị chia;

- Bài toán về tính chu vi, diện tích của hình chữ nhật, hình vuông khi đãbiết đầy đủ chiều dài, chiều rộng của hình chữ nhật hoặc biết độ dài cạnh củahình vuông

1.4 Các bài toán đơn giải bằng phép tính chia

Đây là các bài toán thuộc các dạng toán:

- Bài toán về chia đều;

- Bài toán về chia thành các nhóm bằng nhau;

- Bài toán về giảm đi một số lần;

- Bài toán về tìm một trong các phần bằng nhau của một số;

- Bài toán về so sánh hai số gấp, kém nhau một số lần;

- Bài toán về tìm thừa số trong phép nhân;

- Bài toán về tìm số chia

Khi dạy học Toán có nội dung chứa bài toán có lời văn mà học sinh đãđược học ở các lớp 1, lớp 2, tôi luôn hướng dẫn các em tìm ra mối quan hệ giữacác dữ kiện đã cho và yêu cầu cần tìm để các em nhớ lại xem bài toán đó thuộcdạng toán nào đã học, để giải được bài toán đó thì cần sử dụng phép tính nào, có

những cách đặt câu lời giải cho phép tính đó như thế nào,… Ở lớp 3, học sinh

được ôn lại một số dạng toán đơn đã học như bài toán về nhiều hơn, bài toán về

ít hơn, bài toán về tìm số hạng trong một tổng, bài toán về gộp hai số; bài toán

về so sánh hai số hơn kém nhau bao nhiêu đơn vị Đặc biệt, ở lớp 3, khi các emđược học bảng nhân 6, bảng nhân 7, bảng nhân 8, bảng nhân 9, các bảng chia 6,bảng chia 7, bảng chia 8, bảng chia 9 thì các em đều được giải các bài toán đơn

về gộp các nhóm bằng nhau, chia đều, chia thành các nhóm bằng nhau Cácdạng toán này còn được củng cố khi học về nhân số có 2; 3; 4; 5 chữ số với số

có 1 chữ số và chia số có 2; 3; 4; 5 chữ số cho số có 1 chữ số Vì vậy, khi gặpcác bài toán này, tôi đã vận dụng những hiểu biết đã có của học sinh để các em

tự tìm ra dạng toán và cách giải bài toán Chính từ việc gợi ý của giáo viên đểcủng cố, khắc sâu dạng toán mà các em luôn có tâm thế phải suy nghĩ phải tìmtòi, phải đưa ra được cách giải cho bài toán, từ đó các em sẽ nhớ lâu dạng toán

đã học Việc dạy học bằng phương pháp gợi mở như trên, tôi đã giúp học sinhđược rèn luyện, củng cố kiến thức đồng thời cũng đã giúp các em lấy việc giảicác bài toán có lời văn làm phương tiện để phát triển tư duy

Còn khi dạy các dạng toán đơn mới ở lớp 3 như dạng toán về gấp một sốlên nhiều lần, tìm một trong các phần bằng nhau của một số, so sánh hai số gấphoặc kém nhau bao nhiêu lần, giảm đi một số lần, tôi đều hình thành kiến thứcmới cho các em từ những kiến thức đã học

Chẳng hạn như khi dạy bài "Gấp một số lên nhiều lần", tôi đã hình thành

quy tắc từ kiến thức đã được học Học sinh tự vẽ đoạn thẳng AB dài 2cm, tìm

cách vẽ đoạn thẳng CD dài gấp 3 lần đoạn thẳng AB, tìm cách tính độ dài củađoạn thẳng CD Từ những việc làm trên của học sinh, chính các em đã tự tìm racách gấp 2cm lên 3 lần, tự lấy được ví dụ về gấp một số nào đó lên một số lầnrồi tìm ra quy tắc gấp một số lên nhiều lần.

Sau mỗi dạng toán mà học sinh mới được học, tôi đều cho học sinh luyệntập củng cố kiến thức qua các bài luyện tập trong sách giáo khoa và trong cáctiết dạy ở buổi hai Ngoài ra, tôi còn cho học sinh củng cố mỗi dạng toán bằngnhững bài toán ngược để các em tránh bị nhầm lẫn

Ví dụ: Để củng cố dạng toán "Gấp một số lên nhiều lần" ngoài các bài toán

để củng cố kiến thức đơn thuần, tôi cho học sinh làm thêm những bài toán như:Mảnh vải hoa dài 15m và dài bằng 14 mảnh vải xanh Hỏi mảnh vải xanh dài baonhiêu mét?

Bằng phương pháp dạy học gợi mở, phương pháp kiến tạo và luyện tập vớinhiều hình thức tổ chức khác nhau như trên, tôi đã giúp học sinh hình thành,khắc sâu các dạng toán đơn đã học, các em biết lấy giải toán làm điểm xuất phát

để tạo động cơ hình thành kiến thức mới, làm phương tiện để củng cố kiến thức

và phát triển năng lực tư duy Đây cũng chính là những vấn đề rất cần thiết trong

việc dạy- học "Bài toán giải bằng hai phép tính" sau này.

2 Hướng dẫn học sinh giải những bài toán có hai lần đáp số

Các bài toán có hai lần đáp số thực chất là những bài toán mà có hai câu

hỏi, trong đó bao giờ câu hỏi thứ hai cũng có liên quan đến câu hỏi thứ nhất, đó

là muốn giải được bài toán theo câu hỏi thứ hai thì phải làm được bài toán theocâu hỏi thứ nhất

Ví dụ: Dạy về cộng, trừ các số có ba chữ số (không nhớ) có bài toán:

Khối lớp Một có 245 học sinh, khối lớp Hai có ít hơn khối lớp Một 32 họcsinh Hỏi khối lớp Hai có bao nhiêu học sinh? (Bài tập 3- Trang 4- SGK Toán 3).Với yêu cầu trên của đề bài mới chỉ củng cố được cách trừ hai số có ba chữ

số trường hợp không nhớ nhưng muốn củng cố được cả cách cộng hai số có bachữ số, tôi yêu cầu học sinh đặt thêm cho bài toán một câu hỏi nữa, có thể gợi ý

rõ hơn là để giải bài toán theo câu hỏi của em thì em phải làm đúng bài toán theo

yêu cầu của câu hỏi đã có Vì vậy, học sinh đã chuyển bài toán trên thành bàitoán như sau:

Khối lớp Một có 245 học sinh, khối lớp Hai có ít hơn khối lớp Một 32 họcsinh Hỏi:

a) Khối lớp Hai có bao nhiêu học sinh?

b) Cả hai khối lớp có bao nhiêu học sinh?

Hoặc khi củng cố dạng toán về "Tìm một trong các phần bằng nhau củamột số", học sinh luyện tập bài toán:

Một cửa hàng có 40m vải xanh và đã bán được 15 số vải đó Hỏi cửa hàng

đã bán được mấy mét vải xanh? ( Bài tập 2 - Trang 26 - SGK Toán 3)

Cũng với cách làm như trên, tôi đã hướng dẫn học sinh đặt thêm cho bàitoán câu hỏi:

Một cửa hàng có 40m vải xanh và đã bán được 15 số vải đó Hỏi:

a) Cửa hàng đã bán được mấy mét vải xanh?

b) Cửa hàng còn lại bao nhiêu mét vải xanh?

Hoặc khi củng cố dạng toán "Gấp một số lên nhiều lần" có bài tập:

Con hái được 7 quả cam, mẹ hái được gấp 5 lần số cam của con Hỏi mẹhái được bao nhiêu quả cam? ( Bài tập 2 - Trang 33 - SGK Toán 3)

Học sinh của tôi đã tự đặt thêm cho bài toán một câu hỏi nữa để bài toán cóhai câu hỏi như sau:

Con hái được 7 quả cam, mẹ hái được gấp 5 lần số cam của con Hỏi:

a) Mẹ hái được bao nhiêu quả cam?

b) Cả hai mẹ con hái được bao nhiêu quả cam?

Bằng cách hướng dẫn học sinh đặt thêm câu hỏi cho bài toán, ngoài việccủng cố kiến thức mới học, tôi đã hướng dẫn các em củng cố thêm được nhữngkiến thức khác, đồng thời đã giúp học sinh phát huy tính sáng tạo, phát triểnnăng lực tư duy Biện pháp này tôi thường tiến hành song song, đồng thời vớibiện pháp thứ nhất, tôi thấy hiệu quả rất rõ rệt, học sinh nắm chắc hơn các dạngtoán đơn

Việc cho học sinh làm quen với những bài toán có hai câu hỏi như trênthực tế là tôi đã cho học sinh làm quen với những bài toán giải bằng hai phéptính Đây chính là những bài toán làm bước chuẩn bị cho học sinh học giải toánbằng hai phép tính sau này.

Nói tóm lại: Cả hai biện pháp tôi đã thực hiện như trên đều là những bước

chuẩn bị cần thiết để hình thành và hướng dẫn học sinh tìm hướng giải chonhững bài toán giải bằng hai phép tính

3 Hướng dẫn học sinh hiểu thế nào là bài toán giải bằng hai phép tính

Tôi đã tiến hành giúp học sinh hiểu về bài toán giải bằng hai phép tính quacác tiết dạy bài mới về "Bài toán giải bằng hai phép tính" (tiết 50 và tiết 51)

3.1.Bài " Bài toán giải bằng hai phép tính" (Tiết 50 - Trang 50-SGK Toán 3)

Để học sinh hiểu thế nào là một bài toán giải bằng hai phép tính, tôi đãhướng dẫn học sinh tự hình thành bài toán và các bước giải trên cơ sở từ hai bàitoán đơn đã học Tiết dạy được mô tả như sau:

* Xác định kiến thức kĩ năng của bài:

Học sinh làm quen với bài toán giải bằng hai phép tính; bước đầu biết tìmcách giải và trình bày bài giải cho bài toán; biết tìm lời giải cho mỗi phép tínhmột cách hợp lí, có thể nêu được câu lời giải cho mỗi phép tính bằng những cáchkhác nhau

*Tổ chức các hoạt động dạy học:

a Kiểm tra bài cũ

Giải bài toán sau:

Hàng trên có 3 cái kèn, hàng dưới có nhiều hơn hàng trên 2 cái kèn Hỏihàng dưới có mấy cái kèn?

- 1 HS lên bảng tóm tắt và trình bày bài giải, HS dưới lớp làm bài vào vở nháp

- GV hướng dẫn HS nhận xét bài của HS

b Hướng dẫn học sinh hình thành và tìm hướng giải bài toán bằng hai phép tính

- Từ bài toán trong phần kiểm tra bài cũ trên, tôi yêu cầu HS đặt thêm mộtcâu hỏi nữa cho bài toán và trình bày cách giải của câu hỏi đó Chắc chắn HS sẽđặt câu hỏi như sau: Hỏi cả hai hàng có bao nhiêu cái kèn? (bởi việc làm này tôi

đã tiến hành thường xuyên như tôi đã trình bày ở biện pháp thứ hai) Lúc đó bàitoán như sau:

Hàng trên có 3 cái kèn, hàng dưới có nhiều hơn hàng trên 2 cái kèn Hỏi:a) Hàng dưới có mấy cái kèn?

b) Cả hai hàng có bao nhiêu cái kèn?

- Từ bài toán có hai câu hỏi này mà HS đã trình bày được cách giải, tôi nêuvấn đề: Bỏ câu hỏi thứ nhất đi, bài toán chỉ còn một câu hỏi 2

HS đọc bài toán như sau:

Hàng trên có 3 cái kèn, hàng dưới có nhiều hơn hàng trên 2 cái kèn Hỏi cảhai hàng có bao nhiêu cái kèn?

Tôi hướng dẫn HS dựa vào bài toán có hai câu hỏi ở trên (chính là bài toán

có 2 lần đáp số), nêu cách giải bài toán mới này Cụ thể, tôi hướng dẫn HS bằngmột số câu hỏi:

Câu hỏi 1 : Muốn tìm số kèn ở cả hai hàng, các em cần biết thêm số kèn có

ở hàng nào?

- GV kết hợp ghi:

Tìm số cái kèn ở hàng dưới : ? cái

Tìm số cái kèn ở cả hai hàng: ? cái

Câu hỏi 2: Tìm số kèn ở hàng dưới, em đã làm như thế nào?

Câu hỏi 3: Tìm số kèn có ở cả hai hàng em đã làm như thế nào?

- GV kết hợp ghi:

Tìm số cái kèn ở hàng dưới : ? cái 3 + 2 = 5 (cái kèn)

Tìm số cái ken ở cả hai hàng: ? cái 3 + 5 : g (cái kèn)

Như vậy, cùng với việc đặt các câu hỏi của GV, HS nêu ý kiến trả lời, tôi

đã thiết lập cho HS việc đi tìm các bước giải của bài toán bằng sơ đồ phân tích

đi lên Từ sơ đồ phân tích đi lên ở trên, HS dựa vào đó có thể nhận ra các bướcgiải và phép tính giải bài toán

- Từ các bước giải của bài toán đã được thiết lập như trên, tôi giới thiệu cho

HS biết đây là bài toán giải bằng hai phép tính và đặc điểm của bài toán giảibằng hai phép tính: chỉ có 1 đáp số là kết quả của phép tính thứ hai

Từ sơ đồ phân tích đi lên này, tôi gợi ý để HS nhận ra muốn giải được bàitoán, cần đặt cho mình câu hỏi phụ:

+ Để tìm được đáp số của bài toán cần tìm thêm gì? (hoặc biết thêm gì?).

+ Để trả lời được câu hỏi mà mình vừa đặt ra cần vận dụng kiến thức nào

đã học (dạng toán đơn nào đã học) Trả lời được câu hỏi này là bước giải thứ

nhất của bài

+ Để trả lời được câu hỏi của bài toán cần vận dụng kiến thức nào đã học

(dạng toán đơn nào đã học) Đây là bước giải thứ hai của bài toán

Với mỗi phép tính trên, tôi đều yêu cầu HS diễn đạt câu lời giải mỗi phéptính bằng một vài cách khác nhau

c Hướng dẫn HS vận dụng để giải bài toán tương tự

- Tôi cho HS vận dụng các bước giải bài toán mới được lập từ các dữ kiệncủa bài toán 1 trong SGK để từ phân tích, thiết lập để tìm các nước giải của bàitoán 2 trong SGK

d Hướng dẫn HS luyện tập

Nội dung luyện tập của tiết học này gồm 3 bài tập Với bài tập 1 và bài tập

2, tôi đều cho HS phân tích đề bài, tự đặt câu hỏi phụ để tìm bước giải thứ nhất,tìm câu trả lời cho câu hỏi phụ mà mình tự đặt và câu hỏi của bài toán cần vậndụng những dạng toán nào đã học Riêng bài tập số 3, với những HS chậm, tôiđưa thêm một số bài toán cho HS chọn bài toán thích hợp với tóm tắt đã cho.Bài 1: Bao gạo nặng 27 kg, bao ngô nặng hơn bao gạo 5 kg Hỏi cả hai baonặng bao nhiêu ki-lô-gam?

Bài 2: Bao gạo nặng 27 kg, bao ngô nặng hơn bao gạo 5 kg Hỏi bao ngônặng bao nhiêu ki-lô-gam?

Bài 3.: Bao gạo nặng 27 kg, bao ngô nhẹ hơn bao gạo 5 kg Hỏi cả hai baonặng bao nhiêu ki-lô-gam?

Khi học sinh đưa ra cách chọn bài toán phù hợp với tóm tắt, tôi đều phântích cho học sinh hiểu cách chọn nào đúng, cách chọn nào sai và tại sao lại đúng,hoặc tại sao lại là sai? Khi đã chọn được đúng bài toán, học sinh sẽ giải được bàitoán theo hướng phân tích đi lên để tìm cách giải như tôi đã hướng dẫn ở trên

e Củng cố

Khi học sinh đã nắm được thế nào là bài toán giải bằng hai phép tính, cáchđặt câu hỏi phụ để tìm bước giải thứ nhất, xác định dạng toán cho từng bướcgiải, cuối tiết học tôi cho học sinh nhận xét các phép tính dùng để giải những bàitoán bằng hai phép tính vừa học ở trên Khi đó, tôi khắc sâu cho học sinh hiểu

đây là những bài toán giải bằng hai phép tính cộng, hoặc phép tính trừ và phéptính cộng Mục đích của việc làm này là hình thành các dạng toán giải bằng haiphép tính mà các em sẽ được học tiếp trong chương trình môn toán lớp 3.

3.2 Bài "Bài toán giải bằng hai phép tính" (Tiết 51-Trang 51-SGK Toán 3)

Với tiết dạy này, tôi tiến hành như sau:

* Xác định kiến thức kĩ năng của bài:

HS biết giải và trình bày bài giải của các bài toán giải bằng hai phép tính;rèn kĩ năng giải bài toán bằng hai phép tính

* Tổ chức các hoạt động dạy học:

a Kiểm tra bài cũ

Nội dung kiểm tra bài cũ là yêu cầu giải 1 hoặc 2 bài toán giải bằng hai phéptính thuộc dạng toán giải bằng hai phép tính mà học sinh đã được học ở tiết 50

b Hướng dẫn bài toán mẫu

Tôi không đưa ngay bài toán mẫu như SGK mà đưa một số dữ kiện như sau:Một cửa hàng ngày thứ nhất bán được 7 xe đạp, ngày thứ hai bán được số

xe đạp gấp đôi ngày thứ nhất

Tôi yêu cầu học sinh tự đặt câu hỏi để các dữ kiện đã cho trên trở thànhmột bài toán giải bằng hai phép tính Khi học sinh đã đặt đúng câu hỏi, tôi lạitiến hành hướng dẫn học sinh tìm hướng giải cho bài toán bằng đặt câu hỏi phụkết hợp với thiết lập sơ đồ phân tích đi lên, đưa bài toán thành hai bài toán đơn

đã học để giải bài toán

Số xe đạp bán ngày thứ hai: ? xe 7 x 2 = 14 (xe đạp)

Số xe đạp bán trong hai ngày: ? xe 7 + 14 = 21 (xe đạp)

Cuối cùng, tôi yêu cầu học sinh xác định xem bài toán trên được giải bằngnhững phép tính nào, mỗi phép tính để giải bài toán liên quan đến những dạngtoán đơn nào

c Luyện tập

Nội dung luyện tập trong tiết này cũng gồm 3 bài tập Với các bài tập 1 vàbài tập 2, tôi tổ chức cho học sinh tự tìm các bước giải và giải bài toán rồi xácđịnh từng bước giải của mỗi bài toán thuộc dạng toán nào đã học Còn bài tập số

3 chỉ là bài toán về số học nhằm giúp củng cố học sinh kiến thức về gấp một số

lên nhiều lần, thêm một số đơn vị, bớt một số đơn vị, … nhưng để giúp học sinh

củng cố kiến thức về giải bài toán bằng hai phép tính, tôi đã đưa ra một số bàitoán yêu cầu học sinh chọn bài toán phù hợp với sơ đồ có trong bài, nêu cáchgiải mỗi bài toán đó.

Bài toán 1: Lan gấp được 6 cái thuyền, số thuyền của Nga gấp được gấpđôi số thuyền của Lan, Bình gấp được ít hơn Nga 2 cái thuyền Hỏi Bình gấpđược bao nhiêu cái thuyền?

Bài toán 2: An có 56 viên bi Sau khi chia cho các bạn, số bi của An bịgiảm đi 7 lần Tùng lại cho An thêm 7 viên bi nữa Hỏi lúc này An có bao nhiêuviên bi?

d Củng cố

Cuối tiết học, tôi yêu cầu HS nhắc lại các bài toán giải bằng hai phép tính

đã học được giải bằng những phép tính nào, liên quan đến những dạng toán đơnnào đã học để khắc sâu kiến thức cho các em

Như vậy bằng phương pháp dạy học kiến tạo, bằng hệ thống câu hỏi gợi

mở, tôi đã hướng dẫn HS vận dụng kiến thức đã học để hình thành bài toán giảibằng hai phép tính từ việc gộp bài toán có 2 lần đáp số, biết cách phân tích đểtiện hướng giải của bài toán giải bằng hai phép tính là tìm ra mối quan hệ giữacác dữ kiện đã cho và dữ kiện cần tìm, đưa chúng về hai bài toán đơn đã học vàvận dụng kiến thức đã học để giải quyết từng bài toán đơn đó

Nói tóm lại: Nếu học sinh lớp 3 không thấy được mối quan hệ giữa các dữ

kiện trong bài toán thì việc tìm câu trả lời cho câu hỏi phụ sẽ rất khó khăn Nếuhọc sinh lớp 3 không nắm chắc các dạng toán giải bằng một phép tính thì việctiến hành các bước giải cho bài toán cũng khó mà thành công Còn nếu kĩ năngtính toán của học sinh lớp 3 còn hạn chế thì việc giải các bài toán bằng hai phéptính sẽ rất chậm chạp và có thể đáp số của bài toán sẽ không chính xác

Điều này càng chứng tỏ rằng giải toán bằng hai phép tính là bài toán kiểmtra tổng hợp nhiều kiến thức toán học của học sinh

4 Hướng dẫn học sinh nắm chắc một số dạng toán giải bằng hai phép tính qua luyện tập

Từ sau bài "Bài toán giải bằng hai phép tính", học sinh được luyện tập một

số bài toán giải bằng hai phép tính Nội dung giải toán này được luyện tập rấtnhiều trong suốt quá trình học Toán 3 của học sinh Những bài toán giải bằng

hai phép tính này không được sắp xếp thành những dạng cụ thể nào mà chúngchứa một hoặc cả hai phép tính được dùng để củng cố khắc sâu kiến thức củamột bài mới nào đó như nhân, chia số có 3, 4, 5 chữ số với số có một chữ số;củng cố các đơn vị đo đại lượng; … Nhiều bài không thuộc một dạng toán điểnhình nào mà để khái quát chúng thành dạng nào đó, trong quá trình luyện tập,học sinh phải tìm ra các bước giải mỗi bài toán ấy bằng cách đưa chúng về haibài toán đơn như tôi đã hướng dẫn học sinh ở trên.

ra bài toán được giải bằng những phép tính nào, mỗi phép tính đó là dạng toánđơn nào đã học

Vậy chúng ta có thể hệ thống các bài toán giải bằng hai phép tính ở lớp 3như sau:

4.1 Những bài toán không điển hình

4.1.1 Bài toán giải bằng hai phép tính cộng

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học sau:

- Bài toán về nhiều hơn, gộp hai số;

- Bài toán về thêm 2 lần liên tiếp;

- Bài toán về gộp 3 số hạng

4.1.2 Bài toán giải bằng hai phép tính trừ

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học sau:

- Bài toán về bớt 2 lần liên tiếp;

- Bài toán về ít hơn

- Bài toán về hơn, kém một số đơn vị

4.1.3 Bài toán giải bằng phép tính nhân và phép tính trừ

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học sau:

- Bài toán về gộp một số nhóm bằng nhau, bớt đi một số đơn vị;

4.1.4 Bài toán giải bằng phép tính trừ và phép tính chia

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học: Bàitoán về bớt một số đơn vị, chia đều

4.1.5 Bài toán giải bằng phép tính cộng và phép tính chia

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học:

- Bài toán về gộp hai số, chia đều

- Bài toán về nhiều hơn, so sánh số lớn gấp số bé bao nhiêu lần

4.1.6 Bài toán giải bằng phép tính nhân và phép tính cộng

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học:

- Bài toán về gộp một số nhóm bằng nhau, gộp hai số (một số là kết quảcủa gộp các nhóm đó)

4.1.7 Bài toán giải bằng hai phép tính chia

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học: Bàitoán về chia đều, chia thành các phần bằng nhau

4.1.8 Bài toán giải bằng phép tính nhân và phép tính chia

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học: Bàitoán về gộp các nhóm bằng nhau, chia đều

4.1.9.Bài toán giải bằng phép tính chia và phép tính cộng

Bao gồm những bài toán liên quan đến những dạng toán đơn đã học: Tìmmột trong các phần bằng nhau của một số; gộp hai số

4.2 Những bài toán điển hình

Ngoài các dạng toán giải bằng hai phép tính ở lớp 3 được thống kê ở trênthì học sinh còn được học một số dạng toán sau:

4.2.1 Bài toán có phép chia có dư

4.2.2 Các bài toán trên quan đến hình học

4.2.3 Bài toán liên quan đến rút về đơn vị

- Khi dạy học sinh giải những bài toán bằng hai phép tính có phép chia có

dư, tôi khắc sâu cho học sinh: Trong câu hỏi thường có từ “ít nhất” và khi trìnhbày bài giải thì phép tính thứ hai là phép cộng mà số hạng thứ nhất là thươngcủa phép chia còn số hạng thứ hai là 1

- Khi dạy các bài toán giải bằng hai phép tính có liên quan đến hình học thìtôi lưu ý học sinh: Phép tính thứ nhất thường đi tìm một trong các yếu tố chiềudài, chiều rộng của hình chữ nhật hoặc cạnh của hình vuông sẽ liên quan đếnmột trong những dạng toán đơn đã học, phép tính thứ hai thường là áp dụngcách tính chu vi, diện tích của một hình Tuy nhiên, có một số bài phép tính thứnhất đi tìm một trong các yếu tố chiều dài, chiều rộng của hình chữ nhật hoặccạnh của hình vuông lại dựa vào chu vi hoặc diện tích cho trước của hình đó.

- Khi dạy các bài toán liên quan đến rút về đơn vị, tôi lưu ý học sinh: Cácbài toán này chỉ giải bằng phép tính nhân, chia hoặc bằng cả hai phép chia Khihướng dẫn học sinh hình thành các bước giải tôi cũng hướng dẫn đưa những bàitoán thuộc dạng toán này thành hai bài toán đơn đã học và hướng dẫn các emphân biệt hai kiểu bài trong dạng toán “Bài toán liên quan đến rút về đơn vị” đểcác em không bị nhầm lẫn khi giải dạng toán này

Như vậy, bài toán giải bằng hai phép tính ở lớp 3 quả là rất phong phú Đó

là những nội dung hay nhưng đồng thời cũng khó đối với cả giáo viên và họcsinh trong quá trình dạy - học Song với việc tiến hành luyện tập giải toán nhưtrên, tôi đã khắc sâu cách giải từng bài toán bằng cách thiết lập các bước giải,hướng dẫn học sinh tìm mối quan hệ giữa các dữ kiện của bài toán, củng cố cácdạng toán đơn đã học, đôi khi còn dùng cả những cách củng cố có thể cho làmáy móc như dạng bài liên quan đến phép chia có dư, hình học, bài toán liênquan đến rút về đơn vị Nhưng những việc tôi đã tiến hành như trên tôi thực sựthấy hiệu quả, học sinh của tôi giải toán bằng hai phép tính tốt hơn, biết tìm cácbước giải, xác định được các phép tính để giải bài toán Như vậy, việc học vàluyện tập giải các bài toán bằng hai phép tính đã đạt được những mục đích nhưrèn kĩ năng vận dụng tri thức, củng cố tri thức, phát triển năng lực tư duy

5 Tổ chức cho học sinh luyện tập giải toán trong các tiết dạy ở buổi hai 5.1 Đưa ra một số yêu cầu khác nhau về giải bài toán bằng hai phép tính

Các bài toán trong sách giáo khoa thường chỉ là những bài toán cho trước

đề bài, yêu cầu học sinh giải bài toán, chỉ có vài bài đưa yêu cầu khác là nêu bàitoán theo tóm tắt rồi giải Các yêu cầu trên có lẽ chỉ phù hợp với đối tượng họcsinh đại trà mà chưa phát huy được hết khả năng sáng tạo của học sinh Chính vì

vậy, tôi đã mạnh dạn đưa vào bài giảng của mình, nhất là các tiết dạy Toán ởbuổi hai thêm một số yêu cầu về giải toán bằng hai phép tính như sau:

5.1.1 Lập đề toán theo mẫu

Khi hướng dẫn học sinh giải một bài toán bằng hai phép tính xong, tôi yêucầu các em lập bài toán tương tự nhằm mục đích kiểm tra mức độ hiểu bài củahọc sinh

5.1.2 Tìm câu hỏi cho bài toán

Để đặt ra được yêu cầu này đối với học sinh, tôi đã đưa ra một số dữ kiện đãcho của bài toán, yêu cầu học sinh tự đặt câu hỏi cho bài toán rồi giải bài toán.Chẳng hạn: Hãy đặt thêm câu hỏi để được bài toán giải bằng hai phép tính:Nam có 5 viên bi, Hùng có nhiều hơn Nam 15 viên bi Hỏi …

Học sinh có thể đặt được các câu hỏi sau:

Hỏi cả hai bạn có bao nhiêu viên bi?

Hoặc: Hỏi số bi của Hùng gấp mấy lần số bi của Nam?

Hoặc: Số bi của Nam bằng một phần mấy số bi của Hùng?

Và với mỗi câu hỏi trên thì lại được một bài toán khác và cách giải cũngkhác nhau

5.1.3 Lập bài toán từ một số dữ kiện đã cho và dữ kiện cần tìm

Với yêu cầu này, tôi chuẩn bị trước một số dữ kiện đã cho, một số câu hỏi,trong đó có thể có những câu hỏi hoặc những dữ kiện không phù hợp, yêu cầuhọc sinh chọn các dữ kiện đó và sắp xếp để được bài toán giải bằng hai phéptính và giải bài toán đó

Ví dụ: Hãy lập bài toán giải bằng hai phép tính và giải bài toán đó từ các dữkiện sau:

Một đoàn xe có 5 ô tô

Xe thứ hai chở gấp xe thứ nhất 3 lần

Mỗi xe còn lại chở được 1200 kg hàng

Xe đầu chở được 1500 kg hàng

Hỏi đoàn xe đó chở được bao nhiêu ki-lô-gam hàng?

5.1.4 Lập bài toán giải từ các phép tính cho trước

Với yêu cầu này, tôi đưa ra hai phép tính có mối quan hệ chặt chẽ với nhau(có thể cho trước hoặc không cho trước danh số), yêu cầu học sinh đặt đề toán

để có bài toán được giải bằng hai phép tính này

Chẳng hạn: Hãy lập bài toán được giải bằng hai phép tính sau:

1050 x 2 = 2090

1050 + 2090 = 3140

5.1.5 Lập bài toán từ các số và dấu phép tính đã cho

Thực ra, yêu cầu này cũng tương tự như yêu cầu "Lập bài toán giải bằngcác phép tính cho trước" nhưng với mức độ cao hơn

Ví dụ: Cho các số 4; 1200; 300; 900 và các dấu “ - ”, “ : ”; hãy lập bài toánđược giải từ các số và các dấu phép tính trên

5.1.6 Tìm phép tính và lời giải của phép tính thích hợp với bài toán (hoặc mỗi bài toán)

Giáo viên đưa sẵn một bài toán hoặc một số bài toán, một số câu lời giải vàphép tính viết liền nhau hoặc một số câu lời giải và một số phép tính viết táchrời nhau, có thể có cả câu lời giải, phép tính sai dưới hình thức các thẻ, yêu cầuhọc sinh lựa chọn phép tính và lời giải của phép tính thích hợp với bài toán(hoặc mỗi bài toán)

5.1.7 Tìm hướng phát triển cho bài toán

Yêu cầu này cũng tương tự yêu cầu đặt câu hỏi cho bài toán

5.2 Sưu tầm, thiết kế và tổ chức một số trò chơi toán học có thể vận dụng để giúp học sinh luyện tập giải toán bằng hai phép tính.

Trong dạy học giải toán có lời văn, nhất là giải những bài toán giải bằnghai phép tính, nếu đề cập đến việc tổ chức bằng trò chơi thì có lẽ nhiều người sẽcho rằng không hợp lí hoặc không được khả thi Song trên thực tế, trong các tiếtdạy Toán có nội dung dạy về giải bài toán bằng hai phép tính, tôi thường kết hợp

tổ chức các trò chơi học tập để tạo hứng thú cho học sinh đồng thời với cách tổchức như vậy tôi có thể kiểm tra được việc nắm bài cũng như giúp các em hiểusâu và nhớ lâu kiến thức hơn Mục đích của các trò chơi đều là rèn kĩ năng giảicác bài toán bằng hai phép tính cho học sinh

Dưới đây là một số trò chơi Toán học tôi đã sưu tầm, xây dựng để tổ chứctrong các giờ dạy Toán có nội dung về giải bài toán bằng hai phép tính:

5.2.1 Trò chơi “Giải toán tiếp sức”

- Chuẩn bị:

+ Một bài toán hoặc một số bài toán, một số câu lời giải và phép tính viết

liền nhau hoặc một số câu lời giải và một số phép tính viết tách rời nhau, có thể

có cả câu lời giải, phép tính sai dưới hình thức các thẻ

+ Chọn hai (hoặc ba, bốn,… nhóm) học sinh chơi, mỗi nhóm 4 - 5 em

- Cách chơi:

Từ một bài toán hoặc một số bài toán, một số câu lời giải, một số phép tínhviết tách rời nhau mà GV đưa ra, yêu cầu HS tiếp nối chọn câu lời giải và phéptính thích hợp với cách giải của mỗi bài toán đó theo một khoảng thời gian do

GV quy định Nhóm nào nhanh nhất và đúng nhất thì thắng cuộc

Ví dụ: Tiết 52 Luyện tập (trang 52 - SGK Toán 3)

Khi dạy học sinh giải bài tập 1 và bài tập 2, tôi đưa luôn cả hai bài toán,hướng dẫn HS tìm hiểu từng bài toán rồi đưa ra một số câu lời giải, phép tính,đáp số như sau:

45 - 35 = 10 (ô tô)Bác An còn lại số con thỏ là:

48 - 8 = 40 (con thỏ)

Số ô tô còn lại trong bến xe là:

27 - 17 = 10 (ô tô)Sau khi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi, tôi hướng dẫn HS nhận xét,chốt lại dạng toán, cách giải từng bài toán Như vậy, bằng cách tổ chức này, tôivừa củng cố được cách giải bài toán bằng hai phép tính, vừa tạo được cho HScách học một tiết luyện tập toán thoải mái, không gò bó là phải theo các bướctìm hiểu đề bài, đặt câu hỏi phụ tìm cách giải rồi giải bài toán mà vẫn đòi hỏihọc sinh phải tập trung suy nghĩ để chọn lựa chính xác

5.2.2 Trò chơi “Chuyển thư” hoặc “Tìm đúng địa chỉ”

- Tiến hành tương tự như trò chơi “Giải toán tiếp sức”, mỗi thẻ trên được

coi là một bức thư và bài toán hoặc mỗi bài toán thì được coi là một địa chỉ cầngửi thư, những người tham gia chơi là những cá nhân Trong cùng thời gian quyđịnh em nào chọn được đúng và nhanh nhất câu lời giải và phép tính để giải bài

toán là người chiến thắng

5.2.3 Trò chơi “Chim sẻ giúp cô Tấm”

- Chuẩn bị và tiến hành như các trò chơi trên, các bài toán được coi là nhữngchiếc thúng đựng gạo, đựng thóc, đựng đỗ còn những thẻ trên lại được coi là gạo,

là thóc hoặc là đỗ mà mụ dì ghẻ đã trộn vào nhau bắt Tấm phải nhặt riêng ra

5.2.4 Trò chơi “Ai nhanh hơn”

- Trò chơi tiến hành tương tự như các trò chơi trên Trong cùng thời gianquy định, em nào chọn được đúng và nhanh nhất câu lời giải và phép tính để giảibài toán là người chiến thắng

5.2.5 Trò chơi “Sơn Tinh dời núi”

Trò chơi được mô tả như sau: Từ các yêu cầu "Lập bài toán từ các dữ kiện

đã cho và dữ kiện cần tìm" hoặc “Tìm câu lời giải và phép tính đúng để giải bàitoán” (các dữ kiện đã cho hoặc cần tìm, các phép tính và câu lời giải được coi làcác thẻ), tôi tổ chức cho 2 hoặc 3 nhóm học sinh tham gia chơi, mỗi nhóm chọn

2 học sinh, 1 em đóng vai trò là Sơn Tinh có nhiệm vụ làm theo yêu cầu đặt ra,còn 1 em đóng vai trò là Núi có nhiệm vụ theo dõi, nhận xét Sơn Tinh, nếu SơnTinh chọn đúng được một câu lời giải, một phép tính hay sắp xếp đúng dữ kiệncủa bài thì Núi được nâng cao thêm một bước Còn nếu sai thì phải lùi mộtbước Cuối cùng, nhóm nào dời được nhiều núi hơn thì chiến thắng

Thực ra, các trò chơi trên không lạ đối với học sinh, hình thức tổ chức vàcách chơi cũng tương tự nhau những tôi đã lấy các tên khác đi để tránh sự nhàmchán đồng thời HS biết so sánh, vận dụng các trò chơi đã được tham gia để nắmluật chơi nhanh hơn

Từ việc tìm hiểu, đưa ra các yêu cầu khác nhau khi hướng dẫn học sinh giảitoán và thiết kế một số trò chơi Toán học ở trên, trong các tiết dạy Toán ở buổi

2, tôi đã tổ chức cho học sinh luyện tập giải toán bằng hai phép tính dưới cáchình thức khác nhau như làm các bài toán thông thường hoặc giải toán theo yêucầu khác nhau, tổ chức các trò chơi Toán học mà tôi đã vận dụng hoặc thiết kế ở

trên sao cho phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp và tạo hứng thú học tậpcho các em nhằm mục đích giúp học sinh củng cố và phát triển khả năng giảitoán cho học sinh.

Để củng cố kiến thức về giải toán bằng hai phép tính cho học sinh, tôi chohọc sinh luyện tập một số bài tập, dưới đây là một số bài tập tiêu biểu:

Bài 1: Bể thứ nhất chứa 281 l nước, bể thứ hai chứa nhiều hơn bể thứ nhất

196 l nước Hỏi cả hai bể chứa bao nhiêu lít nước?

Bài 2: Một quyển sách dày 250 trang Ngày đầu Lan đọc được 107 trang,ngày hôm sau Lan đọc được 75 trang Hỏi Lan còn phải đọc tiếp bao nhiêu trangnữa thì mới xong quyển sách?

Bài 3: Nhà trường nhận về 1250 quyển vở Nhà trường đã phát cho 4 lớpkhối 3, mỗi lớp 350 quyển vở Hỏi nhà trường còn lại bao nhiêu quyển vở?Bài 4: Bao thứ nhất đựng 24 kg gạo, nhu vậy đựng gấp 2 lần số gạo trongbao thứ hai Hỏi cả hai bao đựng được bao nhiêu ki-lô-gam gạo?

Bài 5: Cô Nga mua 1 kg đường, cô dùng nấu chè hết 200 g, số đường cònlại cô chia đều vào 2 lọ Hỏi mỗi lọ có bao nhiêu gam đường?

Bài 6: Nêu bài toán theo tóm tắt rồi giải bài toán đó:

8 đĩa: 23 quả cam và 17 quả cam

1 đĩa: … quả cam?

Bài 7: Khối lớp 3 của một trường tiểu học có 4 lớp, trong đó mỗi lớp 3A,3B, 3C đều có 28 học sinh, còn lớp 3D có 30 học sinh Hỏi khối lớp 3 củatrường đó có bao nhiêu học sinh?

Bài 8 : Lập rồi giải bài toán bằng hai phép tính sau:

Số hộp bánh xếp được là:

1200 : 6 = 200 (hộp)

Số thùng bánh xếp được là:

200 : 8 = 25 (tháng)Đáp số: 25 thùng bánh

Bài 9: Lập bài toán được giải bằng hai phép tính sau:

75 : 9 = 8 (dư 3)

9 + 1 = 10 (túi)

Bài 10: Một đại lí ngày thứ nhất bán được 2264 kg gạo, ngày thứ hai bánđược số gạo gấp 3 lần ngày thứ nhất

a) Hãy nêu thêm câu hỏi để được bài toán giải bằng hai phép tính.

b) Giải bài toán theo câu hỏi em vừa đặt

Bài 11: Chọn phép tính và câu lời giải thích hợp với mỗi phép tính để giảibài toán sau:

Lan mua 2 quyển vở, mỗi quyển giá 3500 đồng và 1 bút chì giá 3000 đồng.Hỏi Lan mua vở và bút hết tất cả bao nhiêu tiền?

Số tiền Lan mua 2 quyển vở là :

Số tiền Lan mua vở và bút chì là :

3500 x 2 = 7000 (đồng)

3500 + 3000 = 6500 (đồng)

7000 + 3000 = 10000 (đồng)

Bài 12: Cho 2 bài toán sau:

a) Hình chữ nhật có chiều dài 45cm, chiều rộng bằng 13 chiều dài Tính chu

6; 3666; 5499; 9; 611 ; “ : ”; “ x ” ; “ - ”

Bài 16: Một hình chữ nhật chiều dài gấp đôi chiều rộng, chiều rộng bằng

độ dài cạnh của một hình vuông có nửa chu vi 40 cm

a) Tính diện tích của hình chữ nhật?

b) Nêu thêm những câu hỏi khác và giải bài toán theo những câu hỏi đó?Với những bài tập tiêu biểu thuộc các dạng bài học sinh đã học và bằngnhững hình thức tổ chức khác nhau cũng như những yêu cầu khác nhau nhưngđều xoay quanh việc giải toán bằng hai phép tính, tôi đã rèn cho học sinh kỹnăng giải toán, tính toán, vận dụng kiến thức về cộng, trừ, nhân, chia các sốtrong những vòng số được học, vận dụng cách tính chu vi, diện tích hình chữnhật, hình vuông, giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị, giải các bài toán liên

quan đến những đơn vị đo đại lượng, … Ngoài ra, tôi còn đưa thêm một số bài

toán thuộc những dạng toán giải bằng hai phép tính mà học sinh không đượcgiới thiệu để luyện tập trong sách giáo khoa như bài toán giải bằng hai phép tínhnhân, bài toán giải bằng phép tính cộng và phép tính trừ, bài toán giải bằng phéptính trừ và phép tính cộng, bài toán giải bằng phép tính trừ và phép tính nhân,

6 Củng cố giải toán bằng hai phép tính trong các hoạt động ngoài giờ

Với biện pháp này không phải là tôi lại cho học sinh giải toán trong cácbuổi hoạt động ngoài giờ Trong các buổi hoạt động ngoài giờ, tôi gieo vấn đềtrước cho học sinh để các em chuẩn bị về việc tổ chức như: Câu lạc bộ giảinhững bài toán bằng hai phép tính; Sưu tầm, sáng tác thơ có nội dung giải toánbằng hai phép tính; Trò chơi Toán học, …

6.1 Sưu tầm, sáng tác thơ có nội dung giải toán bằng hai phép tính

Chẳng hạn như:

a Bạn Nam có 2 chục bi

Em Cún có ít hơn Nam 7 hòn

Bạn ơi tính giúp tôi mau

Anh em Nam, Cún có là bao bi?

b Bánh xốp giá 6 nghìn 2

Kẹo ổi mỗi gói 2 nghìn 3 trăm

Mẹ mua 2 gói kẹo trên

và 1 gối bánh hết bao nhiêu tiền?

c Tuổi bà gấp đôi tuổi ba,

Tuổi mẹ lại kém tuổi ba 5 tròn

Năm nay bà đã bảy mươi

Hỏi tuổi ba, mẹ mỗi người bao nhiêu?

Bà cho cu Tý bao nhiêu trứng gà?

6.2 Câu lạc bộ giải những bài toán bằng hai phép tính

Tổ chức cho học sinh hái hoa dân chủ mà mỗi bông hoa là một bài toán giảibằng hai phép tính, yêu cầu học sinh phải giải bài toán đó

6.3 Tổ chức các trò chơi Toán học

Đó là tổ chức một số trò chơi toán học đi liền với những yêu cầu mà tôi đãgiới thiệu ở trên

VI KẾT QUẢ SAU KHI ĐÃ VẬN DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRÊN VÀO GIẢNG DẠY

Sau khi đã tìm hiểu và thực hiện đề tài "Một vài biện pháp giúp học sinhlớp 3 giải bài toán bằng hai phép tính", tôi đã tiến hành khảo sát khả năng giảibài toán bằng hai phép tính tại lớp 3 do tôi chủ nhiệm

- Thời gian làm bài: 40 phút

1 Đề bài (Thiết kế theo ma trạn đề dựa theo 4 cấp độ tư duy)

Câu 1: (Mức 1-nhận biết) Thùng dầu chứa được 234 l , người ta đã bán

được 13 số dầu đó Hỏi trong thùng còn lại bao nhiêu lít dầu?

Câu 2: (Mức 2-thông hiểu)Cô Hà có 10000 đồng, cô mua muối hết 2500

đồng, mua bóng điện hết 5000 đồng Hỏi cô Hà còn lại bao nhiêu tiền?

Câu 3: (Mức 3-vận dụng) Một hình chữ nhật có chu vi 1120cm, chiều

rộng hình chữ nhật là 176 cm Tính chiều dài của hình chữ nhật?

Câu 4: (Mức 4-vận dụng ở mức độ cao hơn) Đặt thêm câu hỏi để bài toán

sau giải bằng hai phép tính rồi giải bài toán đó:

Thư viện có 2450 quyển truyện, xếp đều vào 5 ngăn tủ Hỏi …

PHẦN KẾT LUẬN

I Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Việc tìm hiểu và đưa ra một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 giải bài toánbằng hai phép tính đã giúp cho bản thân tôi có cách nhìn khoa học hơn về một

số nội dung giải toán có lời văn ở lớp 3 Việc tìm hiểu và thực hiện đề tài này

còn giúp cho bản thân tôi có tôi có thêm kinh nghiệm trong việc lựa chọn hìnhthức dạy học để tổ chức giờ dạy môn Toán được sinh động và có hiệu quả hơn,phù hợp với nhận thức và đặc điểm tâm lí của học sinh lớp 3 Thực sự đối vớitôi, đề tài này đã góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán và phát hiệnhọc sinh có năng khiếu toán

II BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Qua việc tìm hiểu và thực hiện đề tài "Một vài biện pháp giúp học sinh lớp

3 giải bài toán bằng hai phép tính", tôi rút ra một số kinh nghiệm sau:

Để vận dụng được các biện pháp đưa ra, người giáo viên cần:

- Nắm chắc các dạng toán đơn học sinh được học ở tiểu học

- Nắm được cấu trúc chương trình Toán tiểu học trong đó có nội dung giảitoán, bao gồm giải các bài toán đơn, các bài toán hợp, các bài toán không điểnhình và các bài toán điển hình ở từng lớp, mối liên quan giũa các mạch kiến thứctrong môn Toán

- Khi dạy học sinh làm quen với bài toán giải bằng hai phép tính, giáo viêncần hướng dẫn học sinh hình thành các bước giải dựa trên việc vận dụng nhữngkiến thức đã học như các dạng toán đơn, cách tính chu vi, diện tích của hình chữnhật, hình vuông, các kĩ năng tính toán

- Trong quá trình luyện tập để khắc sâu được các dạng toán, giáo viên cầncủng cố cho học sinh các đặc điểm của đề bài để học sinh dễ nhận ra các bướcgiải của bài toán

- Khi dạy các bài toán giải bằng hai phép tính có liên quan đến nội dunghình học, giáo viên cần hướng dẫn học sinh liên hệ thực tế để các em nắm chắckiến thức, nhớ lâu và biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống.Trong quá trình dạy Toán lớp 3, giáo viên cần luôn chú ý tích hợp nội dunggiải bài toán bằng hai phép tính vào giảng dạy

- Tìm đọc các tài liệu về toán lớp 3 để sưu tầm và phân dạng các bài toán

về giải toán bằng hai phép tính Từ đó sẽ có tư liệu giảng dạy và có thể xây dựngđược những bài toán khác về giải bài toán bằng hai phép tính, có định hướng tốthơn cho học sinh trong việc tìm hướng phát triển cho bài toán

- Ngoài các kiến thức về toán học, giáo viên cần có kĩ năng truyền đạt, hìnhthức tổ chức giờ dạy hợp lí, quan tâm tới các đối tượng học sinh trong lớp mình

để các em cùng biết, cùng hiểu và vận dụng kiến thức

- Khi phối hợp nội dung kiến thức Toán học trong các giờ dạy khác nhưhoạt động ngoài giờ, giáo viên cần khéo léo, coi việc học đó như một cuộc chơi

để học sinh thấy hào hứng, thích thú tham gia mà không thấy căng thẳng Bêncạnh đó, còn bồi dưỡng các kiến thức của môn Tiếng Việt và phát hiện học sinh

có năng khiếu về thơ ca Khi tổ chức các hoạt động này, đòi hỏi giáo viên cũngphải có khả năng nhất định về sáng tác thơ Giáo viên có thể sửa ngay được chohọc sinh những vần thơ còn dở, chưa vần, chưa chứa đầy đủ thông tin về nộidung toán học, Tuy nhiên ở đây không đặt yêu cầu cao về nghệ thuật trong thơhay cấu trúc chặt chẽ của thể thơ

Nói tóm lại: Dạy giải bài toán bằng hai phép tính chỉ là một phần nằm

trong mạch giải toán ở lớp 3 Thời lượng dành cho việc hình thành bài mới củanội dung này không nhiều nhưng nó có rất nhiều ứng dụng trong thực tế và việcnắm chắc nội dung kiến thức này còn giúp học sinh học tốt việc giải toán có lờivăn ở các lớp 4, 5 Song để học sinh hiểu và vận dụng tốt cách giải bài toán bằnghai phép tính thì đó là điều không phải dễ đối với tất cả giáo viên Để đạt đượckết quả như mong muốn, ngoài kiến thức của bản thân, lòng yêu nghề, đòi hỏingười giáo viên luôn tìm tòi, luôn sáng tạo, luôn tự làm mới vốn kiến thức củamình trong cách truyền đạt, lựa chọn phương pháp dạy học, cách tổ chức giờdạy và vận dụng linh hoạt trong mỗi giờ dạy

III KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG, TRIỂN KHAI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Một số biện pháp mà tôi đưa ra ở trên nhằm giúp học sinh lớp 3 giải các bàitôi đã giảng dạy ở năm học trước, tôi nhận thấy với bản thân mình thì nhữngbiện pháp này đã có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Những biện pháp giúp học sinh lớp 3 nắm chắc và vận dụng tốt hơn việcgiải các bài toán bằng hai phép tính mà tôi đưa ra trên đây có thể áp dụng được

với các giáo viên đang giảng dạy lớp 3 Tuy nhiên, để áp dụng có hiệu quả thì

giáo viên phải có những khả năng về cách thức tổ chức giờ dạy, về vận dụng cácphương pháp dạy học, còn học sinh phải nắm được các kiến thức có liên quan

mà các em đã học, có kĩ năng tính toán với các vòng số đã học

IV MỘT SỐ ĐỀ XUẤT

1 Đối với sách giáo khoa

Nội dung dạy về giải bài toán bằng hai phép tính cần sắp xếp các bài tậptrong mỗi bài học hệ thống hơn để dễ dàng hơn cho giáo viên và học sinh trongviệc xác định dạng toán, có như vậy các em mới nắm bài chắc hơn, sự nhầm lẫntrong việc lựa chọn các bước giải sẽ ít hơn

2 Đối với sách tham khảo

Cần có thêm các tài liệu về giải toán bài toán bằng hai phép tính phù hợpvới đối tượng học sinh lớp 3

3 Đối với các cấp quản lý

Cần mở các chuyên đề, hội thảo về dạy học Toán có nội dung giải toán hợp

để cùng trao đổi kinh nghiệm về dạy toán về nội dung này để nâng cao trình độchuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên