ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CHO DỰ ÁN XÂY DỰNG NÚT GIAO HOÀN CHỈNH NỐI QUỐC LỘ 18 VỚI KHU CÔNG NGHIỆP YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhu cầu đất đai để xây dựng cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp, khu đô thị,…ngày càng lớn. Công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một việc quan trọng. Đây là điều kiện đầu tiên để triển khai thực hiện các dự án, bên cạnh đó công tác thu hồi đất có tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội; ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư và đặc biệt là đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi. Bắc Ninh là địa phương có vị trí địa lý thuận lợi, môi trường đầu tư thông thoáng nên nền kinh tế của tỉnh trong những năm qua đạt mức tăng trưởng cao, trên địa bàn tỉnh tập trung nhiều khu công nghiệp, các làng nghề truyền thống được mở rộng phát triển. Những năm gần đây tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra nhanh trên địa bàn toàn tỉnh. Quỹ đất được chuyển mục đích sử dụng để thực hiện phát triển cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp, các điểm tập trung dân cư. Vì vậy đặt ra nhiều vấn đề trong công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng đất; không chỉ đáp ứng mặt bằng để thực hiện các dự án mà còn phải đưa ra những giải pháp phát triển kinh tếxã hội, giải quyết vấn đề việc làm, tái định cư cho người lao động sau khi thu hồi đất. Khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh có tổng diện tích là 658 ha, là khu công nghiệp hiện đại, đồng bộ hàng đầu tại miền Bắc. Khu công nghiệp thu hút hàng nghìn công nhân và chuyên gia làm việc, mật độ các phương tiện vận chuyển hàng hóa và đưa đón công nhân lao động ra vào khu công nghiệp ngày càng tăng, do đó UBND tỉnh Bắc Ninh quyết định đầu tư xây dựng nút giao nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong tạo điều kiện kết nối giao thông. Dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh có tổng diện tích trên 33 nghìn m2 trên địa bàn 2 xã Đông Tiến và Long Châu. Giao thông tại nút giao QL18 vào khu công nghiệp Yên Phong mật độ giao thông đông đúc, thường xuyên xảy ra ùn tắc, hỗn loạn phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Việc thực hiện dự án này góp phần cải thiện tình hình giao thông, đảm bảo trật tự giao thông, đáp ứng nhu cầu giao thông của hàng nghìn công nhân của khu công nghiệp và người dân trong khu vực. Việc nghiên cứu công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ của dự án sẽ góp phần rút ra được những bài học và các giải pháp góp phần xây dựng chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn tỉnh. Vì vậy việc: Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất cho dự án xây dựng nút giao nối Quốc lộ 18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là cần thiết.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-Trần Thị Hương Giang

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CHO DỰ ÁN XÂY DỰNG NÚT GIAO HOÀN CHỈNH NỐI QUỐC LỘ 18 VỚI KHU CÔNG NGHIỆP YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-Trần Thị Hương Giang

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CHO DỰ ÁN XÂY DỰNG NÚT GIAO HOÀN CHỈNH NỐI QUỐC LỘ 18 VỚI KHU CÔNG NGHIỆP YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60850103

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM VĂN BỘ

XÁC NHẬN HỌC VIÊN ĐÃ CHỈNH SỬA THEO GÓP Ý CỦA HỘI ĐỒNG

Giáo viên hướng dẫn Chủ tịch hội đồng chấm luận văn

thạc sĩ khoa học

TS Phạm Văn Bộ PGS.TS Phạm Quang Tuấn

Hà Nội - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong báo cáo này làtrung thực, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện báo cáo đã được cảm ơn đầy đủ vàcác thông tin trích dẫn trong báo cáo này đã được ghi rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm

Tác giả luận văn

Trần Thị Hương Giang

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tác giả đã hoàn thành luận văn

thạc sĩ Quản lý đất đai với đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt

bằng khi Nhà nước thu hồi đất cho dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối quốc lộ

18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”.

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo bộ môn Địa chính, KhoaĐịa lý – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạomọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trìnhhọc tập và nghiên cứu luận văn này

Tôi xin cám ơn TS Phạm Văn Bộ, là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đãtận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn UBND huyện Yên Phong, Phòng Tài nguyên vàMôi trường huyện Yên Phong, Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Bắc Ninh, Banbồi thường, giải phóng mặt bằng huyện Yên Phong, UBND và cán bộ địa chính,cán bộ thôn, xóm của xã Long Châu và xã Đông Tiến thuộc huyện Yên Phong đãtạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu, tư liêu bản

đồ trong quá trình nghiên cứu luận văn này

Cuối cùng tôi xin trân trọng cảm ơn các bạn học viên cùng lớp, những ngườithân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập,nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Trần Thị Hương Giang

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 2

LỜI CẢM ƠN 3

MỤC LỤC 1

DANH MỤC BẢNG 4

DANH MỤC HÌNH 5

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 6

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

1.1 Cơ sở khoa học về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng 5

1.1.1 Những khái niệm liên quan 5

1.1.2 Đặc điểm, nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất 7

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng 9

1.2 Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất 14

1.2.1 Nội dung pháp lý về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất 14

1.2.2 Các văn bản quy phạm pháp luật của địa phương 31

1.3 Kinh nghiệm của thế giới về bồi thường, giải phóng mặt bằng 32

1.3.1 Chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng ở một số nước trên thế giới 32 1.3.2 Những kinh nghiệm cho Việt Nam 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CHO DỰ ÁN XÂY DỰNG NÚT GIAO HOÀN CHỈNH NỐI QUỐC LỘ 18 VỚI KHU CÔNG NGHIỆP YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH 39

2.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và tình hình quản lý đất đai của huyện Yên Phong 39

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 39

2.1.2 Các nguồn tài nguyên 41

2.1.3 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 43

2.1.4 Thực trạng quản lý đất đai 46

2.2 Khái quát về Dự án xây dựng nút giao thông hoàn chỉnh nối quốc lộ 18 với

khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh 50

2.2.1 Khái quát về khu công nghiệp Yên Phong 50

2.2.2 Khái quát về dự án nghiên cứu 51

2.3 Thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án .52 2.3.1 Tình hình thực hiện thu hồi đất 52

2.3.2 Thực trạng bồi thường, hỗ trợ 52

2.4 Ảnh hưởng của việc thu hồi đất nông nghiệp đến người dân 59

2.4.1 Hình thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của người dân 59

2.4.2 Về điều kiện cơ sở hạ tầng, phúc lợi công cộng, an ninh trật tự xã hội 62

2.4.3 Sự thay đổi về lao động, việc làm của người dân 63

2.5 Đánh giá kết quả thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án 64

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH 73

3.1 Tăng cường quản lý Nhà nước về đất đai 73

3.2 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện các chính sách của Nhà nước, của tỉnh về GPMB 73

3.3 Về công tác thực hiện thu hồi đất 75

3.4 Giải pháp nhằm nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng 76

3.5 Giải pháp nhằm tăng cường vai trò cộng đồng trong việc tham gia công tác giải phóng mặt bằng 78

3.6 Về lao động, việc làm của người có đất bị thu hồi 79

3.7 Một số giải pháp khác 80

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 82

KẾT LUẬN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 87

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Phong tính đến 01/01/2016 46

Bảng 2.2: Diện tích các loại đất thu hồi của dự án nghiên cứu 52

Bảng 2.3: Kết quả bồi thường về đất của dự án nghiên cứu 54

Bảng 2.4: Kết quả bồi thường hoa màu và chi phí đầu tư vào đất của dự án 55

Bảng 2.5: Ý kiến của người bị thu hồi đất về đối tượng được bồi thường 56

Bảng 2.6: Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ của dự án 57

Bảng 2.7: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân 60

Bảng 2.8: Ý kiến của người dân về thực trạng cơ sở hạ tầng, môi trường và an ninh trật tự 62

Bảng 2.9: Những trường hợp diện tích đo đạc khác với diện tích trên giấy tờ 66

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1: Bản đồ hành chính huyện Yên Phong 39Hình 2.2: Biểu đồ so sánh cơ cấu ngành kinh tế huyện Yên Phong (năm 2006 và năm 2016) 44Hình 2.3: Biểu đồ cơ cấu sử dụng đất huyện Yên Phong năm 2016 47Hình 2.4: Khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh 50

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ trongnhững năm gần đây, nhu cầu đất đai để xây dựng cơ sở hạ tầng, các khu côngnghiệp, khu đô thị,…ngày càng lớn Công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh,lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một việc quan trọng Đây là điềukiện đầu tiên để triển khai thực hiện các dự án, bên cạnh đó công tác thu hồi đất cótác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội; ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích củaNhà nước, chủ đầu tư và đặc biệt là đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thuhồi

Bắc Ninh là địa phương có vị trí địa lý thuận lợi, môi trường đầu tư thôngthoáng nên nền kinh tế của tỉnh trong những năm qua đạt mức tăng trưởng cao, trênđịa bàn tỉnh tập trung nhiều khu công nghiệp, các làng nghề truyền thống được mởrộng phát triển Những năm gần đây tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ranhanh trên địa bàn toàn tỉnh Quỹ đất được chuyển mục đích sử dụng để thực hiệnphát triển cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp, các điểm tập trung dân cư Vì vậy đặt

ra nhiều vấn đề trong công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích

sử dụng đất; không chỉ đáp ứng mặt bằng để thực hiện các dự án mà còn phải đưa ranhững giải pháp phát triển kinh tế-xã hội, giải quyết vấn đề việc làm, tái định cưcho người lao động sau khi thu hồi đất

Khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh có tổng diện tích là 658 ha, làkhu công nghiệp hiện đại, đồng bộ hàng đầu tại miền Bắc Khu công nghiệp thu húthàng nghìn công nhân và chuyên gia làm việc, mật độ các phương tiện vận chuyểnhàng hóa và đưa đón công nhân lao động ra vào khu công nghiệp ngày càng tăng,

do đó UBND tỉnh Bắc Ninh quyết định đầu tư xây dựng nút giao nối QL18 với khucông nghiệp Yên Phong tạo điều kiện kết nối giao thông

Dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp YênPhong, tỉnh Bắc Ninh có tổng diện tích trên 33 nghìn m2 trên địa bàn 2 xã Đông

Tiến và Long Châu Giao thông tại nút giao QL18 vào khu công nghiệp Yên Phongmật độ giao thông đông đúc, thường xuyên xảy ra ùn tắc, hỗn loạn phức tạp, tiềm ẩnnguy cơ mất an toàn giao thông Việc thực hiện dự án này góp phần cải thiện tìnhhình giao thông, đảm bảo trật tự giao thông, đáp ứng nhu cầu giao thông của hàngnghìn công nhân của khu công nghiệp và người dân trong khu vực.

Việc nghiên cứu công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ của dự án sẽ gópphần rút ra được những bài học và các giải pháp góp phần xây dựng chính sách thu

hồi đất, bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn tỉnh Vì vậy việc: Đánh giá công tác bồi

thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất cho dự án xây dựng nút giao nối Quốc lộ 18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là cần thiết.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xâydựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh BắcNinh

Đề xuất một số giải pháp cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng chonhững dự án tương tự trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về công tác thu hồiđất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Thu thập tài liệu, số liệu về công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặtbằng dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp YênPhong, tỉnh Bắc Ninh;

Điều tra phỏng vấn trực tiếp người dân có đất bị thu hồi để thực hiện dự án;Đánh giá, phân tích thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của

dự án nhằm đề xuất một số giải pháp cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằngcho những dự án tương tự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt

bằng cho dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối quốc lộ 18 với khu công nghiệp

Yên Phong

Phạm vi nghiên cứu: Diện tích đất thu hồi để thực hiện dự án là hơn 33

nghìn m2, trên địa xã Đông Tiến và xã Long Châu, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

5 Phương pháp nghiên cứu

1) Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu:

- Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụngđất và quản lý đất đai trên địa bàn huyện Yên Phong tại Phòng Tài nguyên và Môitrường huyện Yên Phong

- Thu thập các tài liệu, số liệu về công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tại

Dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nôi QL18 với khu công nghiệp Yên Phong,tỉnh Bắc Ninh tại Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng huyện Yên Phong

3) Phương pháp điều tra phỏng vấn bằng phiếu điều tra:

Sử dụng phiếu điều tra có sẵn để phỏng vấn trực tiếp người dân có đất bị thuhồi cho dự án nghiên cứu

Đối tượng điều tra là toàn bộ 152 hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi

Trong đó: xã Đông Tiến 81 phiếu điều tra, xã Long Châu 71 phiếu điều tra

4) Phương pháp phân tích, so sánh: đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất,

bồi thường, hỗ trợ của dự án

Sử dụng phương pháp phân tích để đánh giá và nhận định về việc thực hiệncông tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên dự án nghiên cứu

So sánh các kết quả nghiên cứu điểm (số liệu sơ cấp) với số liệu thống kê (sốliệu thứ cấp) để đánh giá chung về vấn đề nghiên cứu trên địa bàn huyện

6 Cơ sở tài liệu thực hiện luận văn

Luật đất đai năm 2013;

Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Quy định chitiết thi hành một số điều của Luật Đất đai 2013;

Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường Quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất,thu hồi đất; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thuhồi đất;

Các Quyết định của UBND tỉnh Bắc Ninh: Số 528/2014/QĐ-UBND ngày22/12/2014 Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và thực hiện trình tự thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; Số 552/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 vềviệc ban hành bảng giá các loại đất trên địa bàn tỉnh 05 năm (2015-2019);

Văn bản số 2943/UBND-XDCB ngày 23/10/2015 của UBND tỉnh về việckhảo sát địa điểm lập dự án đầu tư xây dựng nút giao kết nối QL18 với khu côngnghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh; Quyết định số 1425/QĐ-UBND ngày25/11/2015 của UBND tỉnh Bắc Ninh về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng nútgiao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh;

Các báo cáo của các cấp có liên quan đến thực hiện dự án; của Hội đồng giảiphóng mặt bằng;

Các giáo trình cơ sở địa chính, hệ thống chính sách pháp luật đất đai, các tàiliệu chuyên ngành,…

Dữ liệu, thông tin từ việc điều tra thực tế tại địa phương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở khoa học về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.1.1 Những khái niệm liên quan

1.1.1.1 Thu hồi đất và thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất

Theo Hiến pháp 1992 [8], thu hồi đất là văn bản hành chính của cơ quan nhànước có thẩm quyền nhằm chấm dứt một quan hệ pháp luật đất đai để phục vụ lợiích của Nhà nước của xã hội hoạc xử lý hành chính vi phạm pháp luât đất đai củangười sử dụng đất

Theo Khoản 11 Điều 3 Luật đất đai năm 2013, Nhà nước thu hồi đất là việcNhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước traoquyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đấtđai [9]

Theo từ điển Tiếng Việt, thiệt hại là bị mất mát hay tổn thất về người, về củacải vật chất hoặc tinh thần[4] Như vậy, thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất là nhữngthiệt hại mà người dân phải chịu có nguồn gốc trực tiếp hoặc gián tiếp từ công tácthu hồi đất

Luật đất đai 2013 liệt kê thiệt hại theo các hình thức: thiệt hại về đất, thiệt hại

về tài sản và sản xuất kinh doanh [9] Đây là điểm mới của Luật đất đai 2013 so vớicác luật trước đó

1.1.1.2 Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Trong đời sống hàng ngày, bồi thường là thuật ngữ được sử dụng trongtrường hợp một người có hành vi gây thiệt hại cho người khác và họ phải có tráchnhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại do hành vi của mình gây ra Theo từ điển

tiếng Việt: bồi thường là đền bù bằng tiền những thiệt hại về vật chất và tinh thần

mà mình phải chịu trách nhiệm Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng, bồithường cho gia đình người bị nạn, bồi thường danh dự [14] Bồi thường có nghĩa là

trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì mộthành vi của một chủ thể khác gây ra Điều này có nghĩa:

- Không phải thiệt hại của chủ thể đều được bồi thường bằng tiền là xong màchủ thể đó phải được đảm bảo về lợi ích hợp pháp

- Sự mất mát của người bị thu hồi đất, tài sản trên đất không chỉ là về mặtvật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát về cả tinh thần, nhất là khi phải rời chỗ

cũ của mình đến khu tái định cư mới

Việc bồi thường có thể là vô hình (xin lỗi ) hoặc hữu hình (bằng tiền, vậtchất ); có thể theo quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thỏa thuận giữa các chủthể liên quan

Theo Luật đất đai 2013, bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trịquyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất [9]

- Hỗ trợ là giúp đỡ lẫn nhau, giúp thêm vào, hỗ trợ cho đồng đội [14]

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đấtthu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển [9]

1.1.1.3 Giải phóng mặt bằng

Trong Luật đất đai hiện hành không có định nghĩa trực tiếp thế nào là giảiphóng mặt bằng Trên thực tế khái niệm giải phóng mặt bằng được dùng phổ biếnkhi Nhà nước có quyết định thu hồi đất

Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quanđến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất địnhđược quy định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó

Công tác GPMB bao gồm các giai đoạn: bồi thường cho các đối tượng sửdụng đất, giải tỏa công trình trên đất, di chuyển người dân tạo lập mặt bằng, chotriển khai các dự án liên quan đến việc hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất tái tạochỗ ở, việc làm, thu nhập ổn định cuộc sống

Quá trình GPMB được tính từ khi bắt đầu thành lập Hội đồng GPMB cho tớikhi giải phóng xong và giao đất cho chủ đầu tư mới Đây là một quá trình đa dạng

và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án và liên quan trực tiếp đến các bêntham gia và của toàn xã hội

1.1.2 Đặc điểm, nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.2.1 Đặc điểm của bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Đặc điểm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án, xâydựng các công trình mang tính phức tạp và đa dạng

Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống kinh tế- xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cưchủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sảnxuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổinghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất,thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫnkhông cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đếncông tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rấtkhó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sốngdân cư sau này [2]

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt củangười dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lýkhác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đaixây nhà trái phép diễn ra thường xuyên

+ Thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu táiđịnh cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bámvào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ởkhu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển.

Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác

nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành,mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vựcven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt độngsản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ;khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nôngnghiệp Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và đượctiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khuvực và từng dự án cụ thể

Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau thì công tác giải phóng mặtbằng được thực hiện khác nhau

1.1.2.2 Nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Ở một số nước như Đức, Thụy Điển, việc bồi thường, GPMB được thựchiện theo 5 nguyên tắc sau:

- Đảm bảo để người sử dụng đất có tình trạng kinh tế sau khi bị thu hồi đấtgiống hoặc tương tự với trước khi bị thu hồi

- Người sử dụng đất được bồi thường theo giá thị trường kể cả những hủyhoại khác

- Giá trị bồi thường bằng giá trị mất đi hoặc giảm giá

- Những ảnh hưởng khác tới kinh tế của người sử dụng đất (ngoài đất) cũngđược tính, nếu bị giảm cũng được bồi thường

- Bồi thường trên nguyên tắc đất được sử dụng tốt nhất và cao nhất

Tại Việt Nam, nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất đượcthể hiện trong Luật đất đai 2013 cụ thể như sau [9]

- Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sửdụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằngtiền theo giá đất cụ thể của loại đất do UBND cấp tỉnh quy định tại thời điểm quyếtđịnh thu hồi đất

- Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo dân chủ, kháchquan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.1.3.1 Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bảnpháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao phù hợp với tìnhhình thực tế Ở nước ta, từ năm 1993 đến nay, Chính phủ đã bốn lần trình Quốc hộiLuật sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đất đai (1998, 2001, 2003 và 2013)nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đất nước

Chính sách thu hồi đất, bồi thường, GPMB cũng luôn được hoàn thiện, sửađổi cho phù hợp với yêu cầu thực tế Những đổi mới về pháp luật đất đai thời gianqua đã đạt được những kết quả tích cực, tuy nhiên do tính chưa ổn định, thống nhấtcủa pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằnggặp nhiều khó khăn, cản trở Hệ thống văn bản pháp luật đất đai với số lượng nhiều,phức tạp, chưa đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong việc thi hành và tạo kẽ hởpháp luật

Việc tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật còn nhiều hạn chế,nhận thức về các quy định của pháp luật ở cấp cơ sở còn yếu Công tác tuyêntruyền, giáo dục và quán triệt các chủ trượng , chính sách pháp luật về đất đai cònkém hiệu quả, chưa tiếp cận được đến người dân

Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai

có ảnh hưởng rất lớn đến công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB Do tính chưa ổnđịnh, chưa thống nhất của hệ thống chính sách, pháp luật mà công tác thu hồi đấtgặp nhiều khó khăn Chẳng hạn như, quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất đượcquy định rải rác ở nhiều văn bản cả Luật, Nghị định, Thông tư và các quy định củađịa phương Việc có quá nhiều văn bản quy phạm pháp luật như vậy khiến ngườithực thi pháp luật và người dân khó tìm kiếm và hiểu rõ Giữa các văn bản pháp luậtkhông có sự thống nhất gây khó thực hiện Ví dụ như quy định về nội dung thôngbáo thu hồi đất theo khoản 1 Điều 67 Luật đất đai quy định nội dung thông báo thu

hồi đất bao gồm kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm; trongkhi đó, khoản 2 Điều 17 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP lại quy định nội dung thôngbáo thu hồi đất gồm các nội dung tại điểm a,b,c,d khoản 1 Điều 17 Nghị định số43/2014/NĐ-CP không có nội dung điểm đ Điểm này tạo nên sự không thống nhất,bởi theo Luật đất đai thì thông báo thu hồi đất bao gồm toàn bộ 5 nội dung nhưngNghị định chỉ có 4 nội dung việc này tạo ra không ít khó khăn trong thực tiễn

Trường hợp khác, theo quy định tại điềm b khoản 1 Điều 16 Luật đất đai

2013, Nhà nước quyết định việc thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai Tạikhoản 1 Điều 64 Luật đất đai 2013 có liệt kê 9 trường hợp (quy định từ điểm a đếnđiểm i), bị coi là hành vi vi phạm pháp luật về đất đai mà đối tượng thực hiện hành

vi vi phạm có thể là: Hộ gia đình, cộng đồng dân cư; cá nhân trong nước, cá nhânnước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài; Tổ chức trong nước, tổ chứcnước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; Cơ sở tôn giáo (gọi chung làngười sử dụng đất)

Trong các quy định vừa liệt kê trên, không phải mọi trường hợp vi phạmpháp luật về đất đai của người sử dụng đất đều bị Nhà nước thu hồi đất, mà theo đó,đáng chú ý có 02 trường hợp, sau khi chủ thể có thẩm quyền theo quy định của phápluật ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà đương sự còn vi phạm hoặckhông chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính thì mới bị Nhà nước thuhồi đất, đó là:

- Sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê, côngnhận quyền sử dụng đất và đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi sử dụng đấtkhông đúng mục đích mà tiếp tục vi phạm;

- Người sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước và đã bị xửphạt vi phạm hành chính mà không chấp hành

Những hành vi bị coi là sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nướcgiao, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đất, gồm: Chuyển mục đích sử dụng đấttrồng lúa không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép; Chuyển mục đích

sử dụng đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất mà không được cơ

quan nhà nước có thẩm quyền cho phép; Chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệpkhông phải là đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng mà không được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép; Chuyển mục đích sử dụng đất phi nôngnghiệp sang mục đích khác trong nhóm đất phi nông nghiệp mà không được cơquan nhà nước có thẩm quyền cho phép Các hành vi vi phạm này sẽ bị xử phạt viphạm hành chính theo quy định tại Nghị định 102/2014/NĐ-CP ngày 10/11/2014của Chính phủ, về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai Tuy nhiên,đối với hành vi người sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước, theoquy định tại điểm g khoản 1 Điều 64 Luật đất đai 2013 sẽ bị xử phạt vi phạm hànhchính, nhưng cho đến nay quy định này vẫn chưa được thể hiện chi tiết tại nghị địnhnào của Chính phủ, điều này chắc chắn sẽ gây ra khó khăn nhất định cho cơ quanthực thi công vụ khi phải cần thiết xử lý trường hợp người sử dụng đất có hành vi viphạm này

Một vấn đề khác, với trường hợp đối tượng sử dụng đất mà có hành vi viphạm pháp luật về đất đai và theo quy định đủ điều kiện ra quyết định thu hồi đất,vậy sau khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất theo quyđịnh tại Điều 66 Luật đất đai 2013 và đã hết thời hạn người vi phạm tự nguyện thihành quyết định thu hồi, nhưng vẫn không tự giác thực hiện quyết định đó, thì cơquan nhà nước có thẩm quyền có được tổ chức cưỡng chế thi hành quyết định thuhồi đất trong trường hợp người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai không?Bởi theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 71 Luật đất đai 2013 chỉ quy định trườnghợp cưỡng chế thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư mà không quy định cưỡngchế đối với trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai, nên đây làvướng mắc trong thực tiễn thi hành LĐĐ 2013

Vì vậy, các văn bản pháp luật nên được thống nhất, đồng bộ, hạn chế banhành quá nhiều văn bản như hiện nay, tránh gây khó khăn, vướng mắc cho việc thihành

1.1.3.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Theo tiến sĩ Nguyễn Đức Minh (2005) quy hoạch sử dụng đất là công cụ

quản lý không thể thiếu trong tổ chức sử dụng đất của các ngành kinh tế - xã hội vàcác địa phương Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể địnhhướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông quaquy hoạch sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phụcnhững nhược điểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình pháttriển đang đặt ra [3]

Tất cả các phương án thu hồi đất, GPMB đều phải dựa trên một quy hoạch và

kế hoạch sử dụng đất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứquan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụngđất; ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ đó tác động tới giá đấttính bồi thường

1.1.3.3 Công tác đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ)

Theo quy định người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơquan Nhà nước có thẩm quyền và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.Trong công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồithường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế đặcbiệt là đăng ký biến động về sử dụng đất Chính vì vậy mà công tác bồi thường,GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứngnhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi thường, GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMBnhanh hơn

1.1.3.4 Yếu tố giá đất và định giá đất

Công tác bồi thường, GPMB hiện nay gặp nhiều khó khăn trong việc xácđịnh giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi

Theo Điều 3 Luật đất đai 2013, giá đất là giá trị quyền sử dụng đất tính trênmột đơn vị diện tích đất

Luật đất đai 2013 quy định cụ thể về khung giá đất tại điều 113, bảng giá đất

và giá đất cụ thể tại điều 114 được áp dụng cho từng mục đích nhất định, đây làđiểm khác biệt so với Luật đất đai 2003 Chính phủ quy định khung giá đất định kỳ

5 năm một lần đối với từng loại đất, theo từng vùng để định hướng cho UBND cấptỉnh xây dựng bảng giá đất tại địa phương Bổ sung quy định đối với các trường hợpcác địa phương không thống nhất được giá đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh,tỉnh trực thuộc trung ương Khi giá thị trường tăng hoặc giảm trên 20%, Chính phủđiều chỉnh khung giá đất, giá đất chuẩn cho phù hợp Bảng giá đất được xây dựng 5năm một lần được thường xuyên cập nhật, điều chỉnh khi giá đất thị trường có biếnđộng tạo ra tính ổn định của giá đất, thuận lợi cho việc xác định nghĩa vụ tài chính,làm căn cứ quan trọng để tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Việc quy địnhgiá đất khu vực giáp ranh nhằm góp phần giải quyết một trong những bất cập lớnhiện nay là giá bồi thường tại các khu vực giáp ranh có điều kiện tương tự nhaunhưng giá đất bồi thường lại có sự chênh lệch lớn

Hiện nay, chưa có những quy định để bảo đảm việc tư vấn giá đất thực sựđộc lập vì thẩm quyền đề nghị, quyết định và xác định giá đất đều do cơ quan hànhchính Nhà nước thực hiện Người bị thu hồi đất hầu như vẫn còn đứng ngoài quytrình xác định giá đất khi Nhà nước định giá thửa đất của họ

Với các dự án phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, dự án làm công trìnhcông cộng do Nhà nước thu hồi đất, các hộ dân bị thu hồi đất theo quy định phápluật Giá bồi thường được áp dụng tại nhiều dự án theo giá đất cụ thể do sở tàinguyên và môi trường lập kế hoạch, Hội đồng thẩm định giá đất thực hiện và trìnhUBND cấp tỉnh quyết định Mặc dù quy trình định giá đất kéo dài và có sự tham giacủa các chủ thể, kể cả việc lựa chọn thuê tổ chức có chức năng tư vấn xác định giáđất, song quy trình định giá vẫn khép kín trong các cơ quan hành chính nhà nước,thiếu sự tham gia của người có đất bị thu hồi hay bên thứ ba độc lập Kết quả làmức giá bồi thường tại nhiều dự án vẫn được đánh giá là thấp, chưa phản ánh đượcgiá thị trường Đây là vấn đề người bị thu hồi đất thắc mắc, khiếu nại rất nhiều

Trong khi đó, đối với các dự án công trình sản xuất – kinh doanh khôngthuộc trường hợp Nhà nước thu hồi thì doanh nghiệp phải tự thỏa thuận Theo đa số

người dân thì giá thỏa thuận thường phản ánh được với giá chuyển nhượng trên thịtrường Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định bất kỳ thời gian nào cho sự thỏa thuận

đó Chính vì vậy, có một số trường hợp một số người dân đòi hỏi quá cao, hoàntoàn không có cơ sở, dẫn đến chủ đầu tư gặp khó khăn trong việc thỏa thuận cácthửa đất còn lại trong dự án Có những trường hợp dự án không thể thực hiện đượcchỉ vì một, hai hộ đòi hỏi một mức giá bồi thường quá cao

1.1.3.5 Thị trường bất động sản

Thị trường bất động sản tác động vào công tác bồi thường, GPMB trên một

số nội dung chủ yếu sau:

- Thị trường bất động sản là nơi giải quyết quan hệ về cung - cầu bất độngsản trong một thời gian và không gian nhất định

- Giá cả bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tớigiá đất tính bồi thường

1.2 Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1 Nội dung pháp lý về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Pháp luật đất đai đã được ban hành và được sửa đổi, thay thế nhiều lần (từLuật Đất đai năm 1987 đến Luật Đất đai năm 2013) Các văn bản này được áp dụngqua các thời điểm khác nhau và được điều chỉnh cho phù hợp với thực tế, nhìnchung vẫn có những ưu điểm và hạn chế Điều 42 Luật đất đai năm 2003 quy định

về nguyên tắc bồi thường hỗ trợ tái định cư cho người có đất bị thu hồi Để hướngdẫn chi tiết, Nghị định 197/2004/NĐ-CP điều chỉnh nội dung bồi thường hỗ trợ táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia,lợi ích công cộng và phát triển kinh tế Để thực hiện các nội dung này thì phải đốichiếu một số quy định từ các nghị định như: Nghị định 181/2004/NĐ-CP, Nghị định17/2006/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP Nghị định sửa đổi, bổ sung các nghịđịnh nêu trên là Nghị định 69/2009/NĐ-CP, sửa đổi về trình tự, thủ tục, bổ sung cácquy định về loại hình, mức hỗ trợ về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Điều nàycho thấy giai đoạn này các cơ sở pháp lý về bồi thường hỗ trợ tái định cư nằm chủ

yếu ở văn bản dưới luật, chịu sự thay đổi thường xuyên và nhiều vấn đề lập quyđược giao về cho chính quyền địa phương cấp tỉnh

Tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIII, với sự thống nhất cao Quốc hội đãthông qua Luật Đất đai (sửa đổi) Đây là sự kiện quan trọng có tác động sâu rộngđến phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững được ổn định chính trị, xã hội của đấtnước

Theo Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (2013): Luật đất đai sửa đổilần này tiến hành một cách công phu, nghiêm túc và căn bản trên cơ sở tổng kếtđánh giá thực tiễn quá trình thi hành Luật đất đai năm 2003, thể chế hóa đầy đủ cácquan điểm, nội dụng của Nghị quyết Hội nghị lần thứ VI Ban Chấp hành Trungương Đảng (khóa XI) về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời

kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơbản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, thể hiện được ý chí, nguyệnvọng của đa số tầng lớp nhân dân Luật đất đai (sửa đổi) có nhiều nội dung đổi mớiquan trọng trong đó trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện các công cụ pháp luật, quyhoạch, kinh tế, hành chính và cơ chế theo dõi, giám sát đánh giá phù hợp với thểchế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm từng bước phát huy nguồnlực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, tiến tới xây dựng hệ thốngquản lý đất đai hiện đại, minh bạch và hiệu quả

Về vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đây là nội dung khókhăn, phức tạp phát sinh nhiều khiếu kiện trong thi hành chính sách pháp luật đấtđai thời gian vừa qua đồng thời cũng là nội dung thu hút sự quan tâm của nhân dân

và được Trung ương Đảng, các Đại biểu Quốc hội thảo luận kỹ lưỡng Hiện nay,việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ GPMB được áp dụng theo Luật đất đai năm

2013 Được cụ thể hoá tại các Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quyđịnh chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai; Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; số44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giá đất;

Về cơ bản Luật Đất đai năm 2013, quy định về bồi thường, hỗ trợ, GPMBkhi nhà nước thu hồi đất giống như các văn bản luật cũ Tuy nhiên, có điều chỉnh,

bổ sung một số nội dung cho phù hợp với tình hình thực tế và điều kiện phát triểncủa đất nước bằng những biện pháp hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất,chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cư Tất cả mọi mục tiêu của quốc gia là

để cho người dân có ăn, có mặc, có chỗ ở ổn định và được học hành nâng cao dântrí để xây dựng đất nước

Vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là nội dung có nhiềuđiểm đổi mới, cụ thể:

Luật đã quy định cụ thể về các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, thu hẹphơn các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi íchquốc gia, công cộng trong đó đã làm rõ các công trình thuộc thẩm quyền quyết địnhchủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

để tránh lạm dụng trong quá trình thực thi Đối với các dự án đầu tư sử dụng đấtkhông thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất mà phù hợp với quy hoạch sử dụngđất thì nhà đầu tư trong nước được nhận chuyển nhượng, nhận góp vốn, thuê quyền

sử dụng đất của tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân để có đất thực hiện dự án đầutư

Bổ sung quy định khi thực hiện các dự án hạ tầng kỹ thuật, xây dựng, chỉnhtrang khu đô thị, khu dân cư nông thôn, Nhà nước lập quy hoạch và chủ động thuhồi đất, bao gồm đất để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng và đất vùng phụ cận đểđấu giá tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước nhằm điều tiết chung cho toàn xã hội

và người có đất bị thu hồi

Quy định các trường hợp Nhà nước trưng dụng đất, thẩm quyền, thời hạn,hiệu lực, hình thức của việc trưng dụng đất Quy định cụ thể trong Luật trình tự, thủtục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi íchquốc gia, công cộng; nguyên tắc, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chếthực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và thực hiện cưỡng chế quyết định thu hồiđất nhằm tạo điều kiện cho các địa phương triển khai thực hiện thống nhất

Bổ sung chế tài xử lý về tài chính đối với các dự án đã được Nhà nước giaođất, cho thuê đất nhưng không đưa đất vào sử dụng, chậm đưa đất vào sử dụng theohướng chủ đầu tư được tiếp tục chậm sử dụng đất thêm 24 tháng và trong thời giannày chủ đầu tư phải nộp thêm một khoản tiền tương ứng với mức tiền sử dụng đất,tiền thuê đất trong thời gian này; sau 24 tháng được chậm tiến độ, nếu vẫn chưa đưađất vào sử dụng thì Nhà nước sẽ thu hồi đất và không bồi thường.

Quy định cụ thể trong Luật trình tự, thủ tục thu hồi đất; nguyên tắc, điềukiện, trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chế để địa phương triển khai thực hiện thốngnhất

Đổi mới về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thông qua các quyđịnh; giá đất bồi thường không áp dụng theo bảng giá đất mà áp dụng giá đất cụ thể

do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất; điều kiện đượcbồi thường về đất, bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, bồi thường tài sản gắnliền với đất Quan tâm hơn đến đảm bảo sinh kế cho người có đất bị thu hồi thôngqua quy định các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất như hỗ trợ ổn định đời sống

và sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tạo việc làm; hỗ trợ tái định cư đốivới trường hợp thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở Quy định trách nhiệm trongviệc lập các khu tái định cư đảm bảo cơ sở hạ tầng đồng bộ bảo đảm tiêu chuẩn, quychuẩn xây dựng; phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền vàquyền tham gia của người dân trong quá trình lập và thực hiện phương án bồithường, hỗ trợ tái định cư Bổ sung quy định xử lý đối với trường hợp chậm chi trảbồi thường do lỗi của cơ quan Nhà nước và do lỗi của người có đất thu hồi để nângcao trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong thực thi công vụ và ý thức chấphành pháp luật của nhân dân

Qua nghiên cứu chính sách thu hồi đất, bồi thường, GPMB của Việt Namqua các thời kỳ cho thấy vấn đề được đặt ra từ rất sớm, các chính sách đều xuất phát

từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh theo thời gian để phù hợp hơn với xu hướngphát triển của đất nước Trên thực tế các chính sách đó đã có tác dụng tích cực trongviệc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển, khuyến khích được đầu tư và

tương đối giữ được nguyên tắc công bằng Công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMBtrong thời gian qua dã đạt được nhiều kết quả khả quan, thể hiện:

- Đối tượng bồi thường, hỗ trợ ngày càng được xác định đầy đủ, chính xác,phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý của Nhà nướcngày càng được nâng cao; người nhận bồi thường, hỗ trợ cũng thấy thỏa đáng

- Mức bồi thường, hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiên cho người thu hồi đất

có thể khôi phục lại tài sản bị mất Chính sách bồi thường, hỗ trợ quy định rõ ràng,thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổnđịnh về đời sống, sản xuất

- Trình tự, thủ tục tiến hành bồi thường, hỗ trợ được tiến hành minh bạch,giải quyết được nhiều khúc mắc tồn tại; các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thựchiện đúng chức năng, nhiệm vụ

- Các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định của Luật đất đai, cácnghị định, thông tư mà còn dựa vào tình hình thực tế tại địa phương để ban hànhcác văn bản pháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường,

hỗ trợ được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn

- Nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa cũng như tính chất phức tạp của côngtác thu hồi đất của các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách, của chinshhquyền địa phương được nâng lên Đội ngũ làm công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗtrợ được nâng cao năng lực

Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luậtcủa cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, chính sách bồithường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã

có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ưu việt của một Nhà nước của dân, dodân và vì dân

1.2.1.1 Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Luật đất đai 2013 có bổ sung thêm hai trường hợp được bồi thường về đấtkhi Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 75:

- Bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất mộtlần cho cả thời gian thuê;

- Trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất mà không

phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện

để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sảnkhác gắn liền với đất

Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khiNhà nước thu hồi đất được quy định tại Điểu 88 như sau:

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Namđịnh cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất,kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

1.2.1.2 Về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Khoản 1 Điểu 83 Luật đất đai 2013 quy định cụ thể về nguyên tắc hỗ trợ khiNhà nước thu hồi đất:

- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thườngtheo quy định của Luật đất đai 2013 còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

- Việc hỗ trợ phải đảm bảo khách quan, công bằng, kịp thời, công khai vàđúng quy định của pháp luật

Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm [9]

- Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất;

- Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợpthu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp;thu hồi đất ở kết hợp kinh danh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyểnchỗ ở;

- Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân,người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở

- Hỗ trợ khác

1.2.1.3 Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Luật đất đai 2013, quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thuhồi đất nông nghiệp, cụ thể:

* Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtnông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồiđất thì được bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại theo quy định sau đây:

a) Diện tích đất nông nghiệp được bồi thường bao gồm diện tích trong hạnmức theo quy định và diện tích đất do được nhận thừa kế;

b) Đối với diện tích đất nông nghiệp vượt hạn mức quy định thì không đượcbồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại;

c) Đối với diện tích đất nông nghiệp do nhận chuyển quyền sử dụng đất vượthạn mức trước ngày Luật 2013 có hiệu lực thi hành thì việc bồi thường, hỗ trợ đượcthực hiện theo quy định của Chính phủ

Điều 4, Nghị Định 47/2014/NĐ-CP, Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất, quy định chi tiết đối với đất nông nghiệp vượt quá hạnmức khi bị thu hồi như sau:

Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất nông nghiệp vượt hạn mức nhậnchuyển quyền sử dụng đất trước ngày 01 tháng 7 năm 2014 do được thừa kế, tặngcho, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ người khác theo quy định của phápluật mà đủ điều kiện được bồi thường thì được bồi thường, hỗ trợ theo diện tíchthực tế mà Nhà nước thu hồi

Đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất nông nghiệpnhưng không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc không đủ điều kiện đểđược cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khácgắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai thì chỉ được bồi thường đối với diệntích đất trong hạn mức giao đất nông nghiệp Đối với phần diện tích đất nông

nghiệp vượt hạn mức giao đất nông nghiệp thì không được bồi thường về đất nhưngđược xem xét hỗ trợ theo quy định tại Điều 25 của Nghị định 47.

Thời hạn sử dụng đất để tính bồi thường đối với đất nông nghiệp do hộ giađình, cá nhân đang sử dụng có nguồn gốc được Nhà nước giao đất để sử dụng vàomục đích sản xuất nông nghiệp, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển quyền

sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai, được áp dụng như đối vớitrường hợp đất được Nhà nước giao sử dụng ổn định lâu dài

- Đối với đất nông nghiệp đã sử dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 màngười sử dụng đất là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhưngkhông có Giấy chứng nhận hoặc không đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhậnquyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quyđịnh của Luật này thì được bồi thường đối với diện tích đất thực tế đang sử dụng,diện tích được bồi thường không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp quy định

* Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtnông nghiệp của tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập tự chủ tài chính, cộngđồng dân cư, cơ sở tôn giáo

- Tổ chức kinh tế đang sử dụng đất nông nghiệp được Nhà nước giao đất cóthu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê,nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điềukiện được bồi thường thì được bồi thường về đất; mức bồi thường về đất được xácđịnh theo thời hạn sử dụng đất còn lại

- Tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập tự chủ tài chính đang sử dụngđất nông nghiệp được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hàng năm khi Nhà nướcthu hồi đất thì không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tưvào đất còn lại nếu chi phí này không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước

Trường hợp đất nông nghiệp không phải là đất rừng đặc dụng, đất rừngphòng hộ, đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên của tổ chức kinh tế đã giao khoán cho

hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật khi Nhà nước thu hồi đất thì hộ gia

đình, cá nhân nhận khoán không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chiphí đầu tư vào đất còn lại.

- Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo đang sử dụng đất nông nghiệp khi Nhànước thu hồi đất mà có đủ điều kiện được bồi thường thì được bồi thường về đấttheo quy định của Chính phủ Điều 5, Nghị Định 47/2014/NĐ-CP, quy định:

Đối với đất nông nghiệp sử dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 (ngàyLuật Đất đai năm 2003 có hiệu lực thi hành) có nguồn gốc không phải là đất dođược Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, đất do được Nhà nước cho thuê trảtiền thuê đất hàng năm, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện đểđược cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khácgắn liền với đất theo quy định được bồi thường về đất theo quy định của Luật Đấtđai;

Đối với đất nông nghiệp sử dụng có nguồn gốc do được Nhà nước giao đấtkhông thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất hàng năm thì không đượcbồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (nếu có)

* Một số quy định về chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm chongười có đất nông nghiệp bị thu hồi

Luật đất đai 2013 quy định về việc hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề, tìmkiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất như sau:

1 Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi Nhà nước thu hồiđất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc đượcbồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm

Trường hợp người được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làmtrong độ tuổi lao động có nhu cầu được đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sởđào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để pháttriển sản xuất, kinh doanh

2 Đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mànguồn thu nhập chính là từ hoạt động kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất

mà phải di chuyển chỗ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất,

kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗtrợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm.

3 Căn cứ vào kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện, UBND cấptỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện phương án đào tạo,chuyển đổi nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho người có đất thu hồi là đất nôngnghiệp, đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ Phương án đào tạo, chuyển đổi nghề, hỗtrợ tìm kiếm việc làm được lập và phê duyệt đồng thời với phương án bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư

Trong quá trình lập phương án đào tạo, chuyển đổi nghề, hỗ trợ tìm kiếmviệc làm, UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện phải tổ chức lấy ý kiến và có tráchnhiệm tiếp thu, giải trình ý kiến của người có đất thu hồi

Luật đất đai 2013 đã có những quy định rõ ràng về việc hỗ trợ đào tạo,chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồiđất; tạo điều kiện thuận lợi cho người dân có việc làm khi Nhà nước tiến hành thuhồi đất

Nghị định 61/2015 NĐ-CP quy định về chính sách hỗ trợ tạo việc làm và quỹquốc gia về việc làm

Theo Nghị định 61 người lao động thuộc hộ bị thu hồi đất nông nghiệp, hộnghèo, cận nghèo; người lao động là dân tộc thiểu số, thân nhân của người có côngvới cách mạng có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng sẽ được Nhànước hỗ trợ về nhiều mặt

Cụ thể, những đối tượng nói trên sẽ được hỗ trợ học nghề, ngoại ngữ, bồidưỡng kiến thức cần thiết gồm: học phí học nghề, ngoại ngữ, bồi dưỡng kiến thứccần thiết; tiền ăn trong thời gian thực tế học; chi phí đi lại (1 lượt đi và về) từ nơi cưtrú đến địa điểm đào tạo cho người lao động ở cách địa điểm đào tạo từ 15 km trởlên hoặc từ 10 km trở lên đối với địa bàn các xã đặc biệt khó khăn Riêng người laođộng thuộc các huyện nghèo được hỗ trợ thêm tiền ở và trang bị đồ dùng cá nhânthiết yếu

Ngoài ra, Nhà nước cũng hỗ trợ chi phí làm thủ tục hộ chiếu, visa, khám sứckhoẻ, lý lịch tư pháp trước khi đi làm việc ở nước ngoài theo quy định hiện hành; hỗtrợ rủi ro trong thời gian làm việc ở nước ngoài theo quy định hiện hành; hỗ trợ chiphí đào tạo, nâng cao trình độ tay nghề trong trường hợp nước tiếp nhận yêu cầu…

Đặc biệt, nghị định còn quy định người lao động thuộc hộ hộ bị thu hồi đấtnông nghiệp, hộ nghèo và người lao động là dân tộc thiểu số còn được được vayvốn đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng từ Ngân hàng chính sách xã hội; cònngười lao động thuộc hộ cận nghèo, người lao động là thân nhân của người có côngvới cách mạng được vay vốn đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng từ Quỹ quốcgia về việc làm

Theo đó, mức vay tối đa là 100% chi phí đi làm việc ở nước ngoài theo hợpđồng ký kết giữa người lao động và doanh nghiệp dịch vụ, tổ chức sự nghiệp đưangười lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng Tuy nhiên, nếu vay trên 50triệu đồng, người lao động vay vốn ưu đãi phải có tài sản bảo đảm tiền vay theo quyđịnh của pháp luật

Thời hạn vay vốn hỗ trợ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng không vượtquá thời hạn làm việc ở nước ngoài của người lao động ghi trong hợp đồng ký kếtgiữa người lao động và doanh nghiệp dịch vụ, tổ chức sự nghiệp đưa người laođộng đi làm việc ở nước ngoài Lãi suất vay vốn ưu đãi đối với người lao động đilàm việc ở nước ngoài theo hợp đồng bằng lãi suất vay vốn đối với hộ nghèo theotừng thời kỳ do Chính phủ quy định

Quyết định 63/2015QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyếtviệc làm cho người lao động bị thu hồi đất

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định 63 về chính sách hỗ trợ đàotạo nghề và giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất Theo đó, Nhànước sẽ hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đấtkhi họ có nhu cầu trong khoảng thời gian 5 năm kể từ ngày có quyết định thu hồiđất

Cụ thể, người lao động bị thu hồi đất tham gia đào tạo nghề được hỗ trợ đàotạo trình độ sơ cấp, đào tạo dưới ba tháng Đối với đào tạo trình độ trung cấp, caođẳng thì được hỗ trợ học phí cho một khóa học Mức học phí được hỗ trợ bằng mứcthu học phí thực tế của cơ sở giáo dục nghề nghiệp nhưng tối đa không quá mứctrần học phí đối với cơ sở giáo dục công lập theo quy định của pháp luật.

Kinh phí hỗ trợ được lấy từ kinh phí đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việclàm trong phương án đào tạo, chuyển đổi nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm và đượctính trong tổng kinh phí của dự án đầu tư hoặc phương án bối thường, hỗ trợ táiđịnh cư được duyệt

Ngoài ra, người lao động còn được vay vốn theo quy định của chính sách tíndụng ưu đãi đối với học sinh, sinh viên

Quyết định này cũng quy định người lao động bị thu hồi đất được hỗ trợ tưvấn, định hướng nghề nghiệp và giới thiệu việc làm miễn phí tại các Trung tâm dịch

vụ việc làm; đồng thời, được vay vốn ưu đãi từ Quỹ quốc gia về việc làm

Riêng đối với người lao động bị thu hồi đất đi làm việc ở nước ngoài theohợp đồng sẽ được hỗ trợ đào tạo việc làm, vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách

xã hội

Theo Điều 20 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP quy định:

1 Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp quy định tại các Điểm

a, b, c và d, Khoản 1, Điều 19 của Nghị định này (trừ trường hợp hộ gia đình, cánhân là cán bộ, công nhân viên của nông trường quốc doanh, lâm trường quốcdoanh đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp) khi Nhànước thu hồi đất nông nghiệp mà được bồi thường bằng tiền, thì ngoài việc đượcbồi thường bằng tiền đối với diện tích đất nông nghiệp thu hồi còn được hỗ trợ đàotạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm theo quy định sau đây:

a) Hỗ trợ bằng tiền không quá 5 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trongbảng giá đất của địa phương đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi; diệntích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương;

b) Mức hỗ trợ cụ thể do UBND cấp tỉnh quy định căn cứ điều kiện thực tếcủa địa phương.

2 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với các bộ, ngànhliên quan trình Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ chế, chính sách giải quyết việclàm và đào tạo nghề cho người thu hồi đất nông nghiệp

3 UBND cấp tỉnh căn cứ cơ chế, chính sách giải quyết việc làm đã đượcThủ tướng Chính phủ quyết định, chỉ đạo việc lập và tổ chức thực hiện phương ánđào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho người trong độ tuổi lao động tạiđịa phương Phương án đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm được lập vàphê duyệt đồng thời với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Trong quá trìnhlập phương án đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm phải lấy ý kiến củangười thu hồi đất

1.2.1.4 Công tác thực hiện thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

Điều 33, Nghị định 47/2014/NĐ-CP, quy định Trách nhiệm tổ chức thựchiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các cơ quan, đơn vị ở Trung ương và UBNDcấp tỉnh

Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Tập đoàn kinh tế,Tổng công ty, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Trung ương quản lý có dự án đầu tưphải thu hồi đất có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức kiểm tra, thanh tra việc thực hiệnbồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phối hợp với UBND cấp tỉnh và Tổ chức làm nhiệm

vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong quá trình tổ chức thực hiện; bảo đảm kinhphí cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của Nghị định này

UBND cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo tổ chức thu hồi đất, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư theo quy định tại Nghị định này Trước ngày 01 tháng 12 hàng năm,báo cáo Bộ Tài nguyên và Môi trường về tình hình và kết quả thực hiện thu hồi đất,bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại địa phương

Bộ Tài nguyên và Môi trường có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn,kiểm tra, thanh tra việc thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định

tại Nghị định này và giải quyết các vướng mắc phát sinh theo đề nghị của UBNDcấp tỉnh.

a Công tác tổ chức, trình tự thực hiện

Điều 69 Luật đất đai quy định rõ trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đíchquốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, cụthể:

- UBND cấp có thẩm quyền thu hồi đất ban hành thông báo thu hồi đất đếntừng người dân có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng,niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi cóđất thu hồi

- UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm cụ bồithường, GPMB thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

- Người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm cụ bồithường, GPMB thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất,thống kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ,tái định cư

- Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phốihợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB trong việc điều ta, khảo sát, đođạc, kiểm đếm thì UBND cấp xã, Ủy ban mật trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi cóđất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vậnđộng, thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người sửdụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB thì Chủtịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợp có đấtthu hồi không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định cưỡngchế theo quy định

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB có trách nhiệm lập phương ánbồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổchức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hình thức tổ chức

họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết côngkhai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểmsinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi Việc tổ chức lấy ý kiến phảiđược lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã, đại diện Ủy banmặt trận tổ quốc Việt Nam cấp xã, đại diện những người có đất thu hồi.

Sau khi niêm yết, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường GPMB hoàn chỉnhphương án trình có quan có thẩm quyền thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư trước khi trình Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi đất

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB có trách nhiệm phối hợp vớiUBND cấp xã phổ biền và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồithường, hỗ trọ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung củakhu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đếntừng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhàhoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thờigian bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho

tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB; Tổ chức thực hiện việc bổi thường, hỗtrợ, bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phêduyệt;

- Các tổ chức đoàn thể như: Mặt trận tổ quốc, hội nông dân, hội phụ nữ, hộicựu chiến binh, đoàn thanh niên đã phát huy vai trò trong việc tuyên truyền giáo dụccác hội viên đoàn viên, tổ chức vận động thực hiện chính sách pháp luật đất đai.

* Trách nhiệm của UBND các cấp

- UBND cấp tỉnh có trách nhiệm:

+ Chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá nhân về chínhsách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện GPMB theo đúng quyết định thuhồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

+ Chỉ đạo các sở, ban ngành và UBND cấp huyện lập dự án tái định cư, khutái định cư để phục vụ cho việc thu hồi đất; lập phương án bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư theo thẩm quyền

+ Phê duyệt hoặc phân cấp cho UBND cấp huyện phê duyệt phương án bồithường, hỗ trợ và tái định cư

+ Phê duyệt giá đất; ban hành bảng giá tài sản tính bồi thường, quy định cácmức hỗ trợ và các biện pháp hỗ trợ theo thẩm quyền; phương án bố trí tái định cư,phương án đào tạo chuyển đổi nghề theo thẩm quyền được giao

+ Chỉ đạo các cơ quan có liên quan thực hiện việc giải quyết khiếu nại, tốcáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền pháp luậtquy định

+ Bảo đảm sự khách quan, công bằng khi xem xét và quyết định việc bồithường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo thẩm quyền quy định

+ Quyết định hoặc phân cấp cho UBND cấp huyện cưỡng chế đối với cáctrường hợp cố tình không thực hiện quyết định thu hồi đất của Nhà nước theo thẩmquyền

+ Chỉ đạo kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư

- UBND cấp huyện nơi có đất bị thu hồi có trách nhiệm: