SKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọc

SKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọcSKKN Một số biện pháp luyện đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP LUYỆN ĐỌC ĐÚNG CHO HỌC SINH LỚP 1 TRONG CÁC TIẾT TẬP ĐỌC

Lĩnh vực: Tiếng Việt

Cấp học: Tiểu học

Năm học: 2015 - 2016

MÃ SKKN

I MỞ ĐẦU

1/ Lý do chọn đề tài:

Văn học là nghệ thuật của ngôn ngữ, là sự nhận thức về thế giới cuộc sống con người và xã hội Tác phẩm văn học dùng phương tiện ngôn từ để sáng tạo nên những hình tượng về cuộc sống con người, quê hương, xứ sở và đem lại cho người đọc những rung cảm thực sự trong sáng Trong nhà trường tiểu học ở Việt Nam đã coi Tiếng Việt là một môn học trung tâm, làm nền móng các môn học khác

Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có nhiệm vụ vô vùng quan trọng đó là

hình thành 4 kỹ năng: Nghe – nói - đọc – viết cho học sinh Tập đọc là một phân

môn của chương trình Tiếng Việt bậc tiểu học Đây là phân môn có vị trí đặc biệt trong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển kỹ năng đọc, một kỹ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc tiểu học đầu tiên Kỹ năng đọc có nhiều mức độ: đọc đúng, đọc nhanh (lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu)

và đọc diễn cảm Khi học sinh đọc tốt viết tốt thì các em mới có thể tiếp thu các môn học khác một cách chắc chắn Từ đó học sinh mới hoàn thành được năng lực giao tiếp của mình Những kỹ năng này không phải tự nhiên mà có Nhà trường phải từng bước hình thành và trường tiểu học nhận nhiệm vụ đặt viên gạch đầu tiên Nên việc dạy học phải có định hướng, có kế hoạch từ lớp 1 đến lớp 5

Đặc biệt đối với học sinh lớp 1 - lớp đầu cấp - việc dạy đọc cho các em thật vô cùng quan trọng bởi các em có đọc tốt được ở lớp 1 thì khi học các lớp tiếp theo các em mới nắm bắt được những yêu cầu cao hơn của môn Tiếng Việt Việc dạy đọc ở lớp 1 cũng quan trọng bởi từ chỗ các em còn phải đọc đánh vần từng tiếng đến việc đọc thông thạo được một văn bản là việc tương đối khó với các em mà mục tiêu của giờ dạy Tiếng Việt là phải hướng đến giáo dục học sinh yêu tiếng Việt bằng cách nêu bật sức mạnh biểu đạt của Tiếng Việt, sự giàu đẹp của âm thanh, sự phong phú của ngữ điệu trong việc biểu đạt nội dung Thế nhưng hiện nay, ở trường tiểu học, mặt âm thanh của ngôn ngữ, đặc biệt ngữ điệu chưa được chú ý đúng mức Đó là một trong những lý do cho học sinh của chúng ta đọc và nói chưa tốt Đó cũng là lý do khiến cho trong nhiều trường hợp, học sinh không hiểu đúng văn bản được đọc

Cũng như nhiều giáo viên lớp 1 khác, tôi suy nghĩ rất nhiều về cách dạy tập đọc ở lớp 1 Đặc biệt là rèn cho học sinh không những chỉ đọc thông được văn bản mà còn phải đọc đúng văn bản được đọc Vấn đề đặt ra là làm thế nào

để giúp các em đọc đúng tiếng, đọc liền tiếng trong từ, trong câu, đọc đúng ngữ điệu, biết cách ngắt nghỉ hơn trong văn bản thơ, cũng như văn bản văn xuôi

Những băn khoăn này chính là lý do tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp luyện

đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọc”

2/ Mục đích nghiên cứu:

Tập đọc là phân môn thực hành vì vậy nhiệm vụ của nó là hình thành kỹ năng đọc cho học sinh Kỹ năng đọc có nhiều mức độ: đọc đúng, đọc nhanh Dạy đọc giáo dục lòng ham đọc sách cho học sinh giúp cho các em thấy được đây chính là con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ phát triển Tập đọc góp phần làm giàu vốn kiến thức ngôn ngữ, bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các cách tư duy có hình ảnh

Đặc điểm của dạy tập đọc lớp 1 chính là ở chỗ đây là bước chuyển tiếp từ dạy “học vần” sang dạy “tập đọc” (ở lớp 2) Giờ tập đọc ở lớp 1 vận dụng cả phương pháp học vần, cả phương pháp tập đọc Yêu cầu của giờ tập đọc lớp 1 là củng cố hệ thống âm vần đã đọc (nhất là các vần khó) đọc đúng tiếng, liền tiếng trong từ, trong câu, đoạn, bài Bước đầu biết cách ngắt hơi ở các dấu câu, biết lên giọng và hạ giọng Để làm tốt được những nhiệm vụ nêu trên, đề tài của tôi mục đích đưa ra một số biện pháp để giúp học sinh đọc thông được văn bản và đọc đúng ngữ điệu nói chung, ngắt giọng đúng nói riêng nhằm nâng cao chất lượng của một giờ dạy tập đọc ở lớp 1

3/ Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là thực trạng dạy đọc của lớp 1D Trường Tiểu học Khương Mai

4/ Phương pháp nghiên cứu :

Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng những phương pháp sau :

- Phương pháp thu nhận tài liệu

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Dạy thực nghiệm

- Trao đổi, toạ đàm với đồng nghiệp

5/ Thời gian nghiên cứu :

- Bắt đầu từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 3 năm 2016

II NỘI DUNG

1/ Cơ sở lý luận:

Tập đọc là một phân môn thực hành nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ bốn kỹ

năng cũng là bốn yêu cầu về chất lượng của “đọc”: đọc đúng, đọc nhanh (đọc

lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm Bốn kỹ năng này được hình thành trong 2 hình thức đọc: đọc thành tiếng và đọc thầm Chúng được rèn luyện đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau Sự hoàn thiện một trong những kỹ năng này sẽ có tác động tích cực đến những kỹ năng khác Ví dụ, đọc đúng là tiền đề của đọc nhanh cũng như cho phép thông hiểu nội dung văn bản Ngược lại, nếu không hiểu điều mình đang đọc thì không thể đọc nhanh và diễn cảm được Nhiều khi khó

mà nói được rạch ròi kỹ năng nào làm cơ sở cho kỹ năng nào, nhờ đọc đúng mà hiểu đúng hay chính nhờ hiểu đúng mà đọc được đúng Vì vậy, trong dạy đọc không thể xem nhẹ yếu tố nào

Dạy đọc là giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành thói quen làm việc với văn bản, với sách cho học sinh Nói cách khác thông qua việc dạy đọc phải giúp học sinh thích đọc và thấy được rằng khả năng đọc là có lợi ích cho các em trong cả cuộc đời, phải làm cho học sinh thấy đó là một trong những con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển

Ngoài ra việc đọc còn có những nhiệm vụ khác đó là làm giàu kiến thức

về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn hoá cho học sinh, phát triển ngôn ngữ và

tư duy, giáo dục tư tưởng đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mỹ cho các em

Đối với học sinh lớp 1, các em bắt đầu chuyển từ giai đoạn học vần sang tập đọc vì vậy giờ tập đọc ở lớp 1 vận dụng cả phương pháp học vần, cả phương pháp tập đọc Yêu cầu của giờ tập đọc lớp 1 là củng cố hệ thống âm vần đã học (nhất là các vần khó), đọc đúng và trơn tiếng, đọc liền từ, đọc cụm từ và câu: tập ngắt nghỉ (hơi) đúng chỗ trong câu Hiểu các từ thông thường, hiểu được ý diễn đạt đã đọc (độ dài câu khoảng 10 tiếng) Bên cạnh nhiệm vụ ôn vần cũ, học vần mới học sinh còn được phát triển vốn từ, tập nói câu đơn giản

2/ Thực trạng:

Qua một số năm trực tiếp giảng dạy lớp 1 tôi thấy một số thuận lợi và khó khăn sau trong việc rèn đọc cho học sinh

a/ Thuận lợi:

*Giáo viên:

- Trình độ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn

- Giáo viên có giọng nói chuẩn ( không ngọng, không nói tiếng địa phương )

- Giáo viên được cung cấp đầy đủ tư liệu, đồ dung dạy học, tranh ảnh, máy tính, máy chiếu thuận lợi cho việc dạy đọc và kích thích học sinh luyện đọc

- Giáo viên rất coi trọng phân môn tập đọc và nhận thức được ý nghĩa, nhiệm vụ chính của dạy đọc ở lớp 1

- Giáo viên quan tâm sát sao tới khả năng đọc của học sinh

*Học sinh:

- Nhiều học sinh trong lớp thông minh tiếp thu nhanh, trí nhớ tốt nên các

em nhớ âm, vần đã học

- Đa số học sinh trong lớp phát âm chuẩn, mạnh dạn, tự tin nên đọc to, rõ ràng

- Nhiều học sinh được bố mẹ quan tâm đến việc học của con nói chung và việc rèn đọc nói riêng

b/ Khó khăn:

*Giáo viên:

- Khối lượng công việc trong một giờ học tập đọc quá nhiều nên khó khăn cho giáo viên trong việc đảm bảo thời gian của tiết học, sắp xếp các hoạt động cho phù hợp linh hoạt, rất khó khăn đối với trẻ lớp 1

*Học sinh:

- Sĩ số học sinh trong lớp đông nên thời gian luyện đọc cho từng học sinh không nhiều

- Trình độ học sinh không đồng đều, một số học sinh có năng lực tốt nên đọc đúng, đọc nhanh, lưu loát Còn một số học sinh đọc chậm, ngọng dấu hỏi, dấu ngã, đọc nhầm lẫn giữa l và n,đọc nhầm vần

- Một số học sinh biết đọc trước khi vào lớp 1 nên trong giờ học chủ quan, không tập trung học, nghịch việc riêng làm ảnh hưởng đến các bạn khác và ảnh hưởng đến giờ học

- Một vài học sinh còn rụt rè, nhút nhát, đọc còn bé

3/ Biện pháp rèn đọc đúng cho học sinh:

Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng dạy học ở lớp 1 như trên,

để phát huy ưu điểm và khắc phục những hạn chế tôi đã mạnh dạn thực hiện một

số biện pháp hướng dẫn học sinh rèn đọc đúng để nâng cao hiệu quả của giờ tập đọc ở lớp 1

a/ Phân loại khả năng đọc của học sinh:

-Trong quá trình dạy học vần tôi đã nắm được khả năng đọc của học sinh trong lớp Tôi chia thành các nhóm để phù hợp cho việc luyện đọc

Nhóm 1: Những học sinh đọc nhanh lưu loát

Với những học sinh này tôi thường yêu cầu đọc những câu dài, câu khó, đọc câu mẫu, đọc mẫu đoạn, đọc cả bài cho các bạn nghe và học tập

Nhóm 2: Những học sinh đọc còn chậm

Tâm lý chung của những học sinh đọc chậm thì thường hay ngại đọc, lười đọc mà rèn đọc thì lại càng đọc chậm Nắm bắt được tâm lý đó tôi thường xuyên gọi đọc trong các giờ tập đọc, tôi yêu cầu đọc các từ, câu dễ Nếu đọc có vướng mắc học đọc sai tôi yêu cầu học sinh đánh vần rồi đọc trơn Nếu có tiến bộ tôi khen ngợi, tuyên dương trước lớp để động viên, khích lệ học sinh

Nhóm 3: Những học sinh đọc ngọng, lẫn lộn âm đầu:

Đối với những học sinh đọc ngọng, lẫn lộn âm đầuviệc sửa lỗi không chỉ trong một hai tiết tập đọc là được mà cần sự kiên trì, liên tục lâu dài Chính vì vậy trong các tiết tập đọc, tôi thường chọn những từ ngữ học sinh hay ngọng, lẫn

và thường xuyên gọi em đó lên đọc

b/ Chuẩn bị cho việc đọc:

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh chuẩn bị tâm thế đọc, khi ngồi cần đọc phải ngồi ngay ngắn, khoảng cách từ mắt đến sách nêm nằm trong khoảng

30-35 cm, cổ và đầu thẳng, phải thở sâu và thở ra chậm để lấy hơi Ở lớp khi được

cô giáo gọi đọc, học sinh phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay

Đọc cùng với phát biểu trong lớp là hai hình thức giao tiếp trước đám đông đầu tiên của trẻ, nên tôi phải coi trọng khâu chuẩn bị để đảm bảo sự thành công, tạo cho các em sự tự tin cần thiết Khi đọc thành tiếng các em phải tính đến người nghe Giáo viên cần cho các em hiểu rằng các em không chỉ cho mình

và cô giáo nghe mà để cho tất cả các bạn cùng nghe nên cần đọc đủ lớn Nhưng như thế không có nghĩa là đọc quá to hoặc gào lên, tôi tập cho các em đọc to chừng nào các bạn ở xa nhất trong lớp nghe thấy Tư thế đứng đọc phải vừa đàng hoàng, vừa thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay

Trước mỗi bài tập đọc, tôi yêu cầu học sinh đọc trước 2 đến 3 lần từ buổi tối hôm trước để hôm sau đến lớp các em đọc tốt hơn

c/ Đọc mẫu:

Bài đọc mẫu của giáo viên chính là cái đích hình thành kỹ năng đọc của học sinh, nên giáo viên phải đảm bảo chất lượng đọc chuấn, đọc đúng rõ ràng, trôi chảy và diễn cảm Khi tiến hành đọc mẫu tôi yêu cầu lớp ổn định, trật tự tạo cho học sinh một tâm lý nghe đọc, hứng thú nghe đọc và yêu cầu học sinh đọc thầm theo Khi đọc tôi đứng ở vị trí bao quát lớp, không đi lại, cầm sách mở rộng, thỉnh thoảng mắt dừng sách nhìn lên học sinh nhưng không để bài đọc bị gián đoạn

Giai đoạn đầu ( khoảng 2-3 bài đầu ) tôi chiếu bài tập đọc trên màn hình, yêu cầu học sinh theo dõi, cô đọc mẫu ở sách giáo khoa, để tạo cho các em thói quen làm việc với sách

d/ Luyện đọc đúng:

Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi Đọc đúng là đọc không thừa, không sót âm, vần, tiếng Đọc đúng phải thể hiện đúng ngữ âm chuẩn, nói cách chính xác là không đọc theo cách phát âm địa phương, lệch chuẩn Đọc đúng bao gồm đọc đúng các âm thanh ( đọc đúng các âm ) ngắt nghỉ hơi đúng chỗ ( đọc đúng ngữ điệu )

*Đọc đúng phụ âm đầu, dấu thanh:

Đối với lớp 1 dù ở bất kỳ dạng bài nào văn xuôi hay thơ thì trước khi luyện đọc đúng toàn bài bao giờ học sinh cũng được ôn luyện âm vần Trong phần này các em ôn luyện vần trên cơ sở luyện đọc những từ khó, hay nhầm lẫn khi đọc có ở trong bài Vì thế ở mỗi bài tập đọc, tôi đều nghiên cứu kỹ nội dung lựa chọn, những từ ngữ mà học sinh trong lớp đọc dễ sai, dễ lẫn Cụ thể ở lớp tôi học sinh hay đọc lẫn âm đầu l-n, đọc ngọng dấu ? ; dấu ~

VD1 bài: Tặng cháu

-Sách giáo khoa yêu cầu đọc: Vở ; gọi là ; nước non, nhưng tôi đã cho học sinh luyện đọc thêm các từ: này ; lòng yêu

Từ Học sinh đọc nhầm

Vở Vỡ

Này Lày

Gọi là Gọi nà

Nước non Nước lon

Lòng yêu Nòng yêu

VD2: Bài Cái nhãn vở

Từ Học sinh đọc nhầm

Là Nà

Lấy Nấy

Nắm nót Lắn lót

Lớp Nớp

Nhãn vở Nhãn vỡ

Dòng chữ Dòng chử

VD3: Bài Bàn tay mẹ

Từ Học sinh đọc nhầm

Đi làm Đi nàm

Lại Nại

Nấu cơm Lấu cơm

Tã lót Tã nót

Yêu lắm Yêu nắm

-Ở ngay những bài đầu khi hướng dẫn học sinh luyện đọc những từ có âm

n, l, tôi yêu cầu học sinh đọc âm l cong lưỡi lên, đọc chậm dứt khoát, luyện đọc

kỹ cho đến những bài đọc sau học sinh đọc đã hạn chế được sự nhầm lẫn

- Ngoài đọc lẫn âm đầu l-n ; dấu thanh, ở lớp tôi còn một số học sinh được ông bà, bố mẹ dạy đọc trước các âm s ; tr ; r nhấn mạnh, rung lưỡi quá nên khi đọc mất đi sự nhẹ nhàng, truyền cảm của câu văn, câu thơ, làm người nghe cảm thấy nặng nề Chính vì vậy tôi đã yêu cầu học sinh đọc bình thường

*Luyện đọc đúng vần:

- Học sinh trong lớp tôi thường hay đọc nhầm một số vần

VD1: Ở bài Hoa ngọc lan

Từ Học sinh đọc nhầm

Xanh thẫm Xăn thấm

Ngan ngát Ngan ngác

Khắp vườn Khắc vườn

VD2: Bài Chú công

Từ Học sinh đọc nhầm

Màu sắc Mầu sắc

Xòe tròn Xeo tròn

VD3: Bài Cây bàng

Từ Học sinh đọc nhầm

Vươn dài Vương dài

Khẳng khiu Khẳng khui

Trụi lá Trịu lá

- Khi cho các em luyện đọc từ ngữ, giáo viên nên kết hợp phân tích tiếng

để giúp học sinh nhớ lại những vần đã học Tuy nhiên chúng ta cần tập trung gọi những học sinh đọc còn yếu dễ lẫn, song để giúp những em này đọc được đúng thì việc gọi một số em giỏi đọc thật to, thật chính xác là một việc làm không thể thiếu bởi vì các êm yếu sẽ bắt chước các bạn để đọc và như vậy các em sẽ có ý thức tự sửa hơn Sau đó cả lớp sẽ đồng thanh đọc những từ ngữ này Cần tăng cường cho các em nhận xét nhau đọc, đúng hay say, nếu sai thì ở đâu, các em có thể tự sửa lại cho bạn Nếu học sinh không làm được việc đó, giáo viên phải kịp thời uốn nắn sửa sai ngay cho các em Nhất thiết phải có khen chê kịp thời

- Không chỉ luyện đọc đúng từ trong giờ tập đọc mà trong các tiết hướng dẫn học tôi cũng luôn đưa ra những bài tập phân biệt phụ âm đầu đẻ giúp các em phát âm tốt hơn

VD: Dạng bài tập điền vần hoặc điền phụ âm đầu

+ Bài tập 1: Điền l hay n

….o… ắng , …o…ê , ….í….ẽ , ….áo…ức

+ Bài tập 2: Điền r, d, gi

… ộn….ã , … ập ….ờn , tháng… iêng

+ Bài tập 3: Điền s, x

…ản …uất , …anh….anh , …o….ánh

…ung phong , ….ừng…ững

+ Bài tập 4: Điền vần ăc, ăt hay ăp

m… trời , m… áo , đôi m……

kh……… nơi , th…… nến

+ Bài tập 5: Điền vần anh hay ăn

ch … len , c…… đẹp , c…… nhà

m… khoẻ , bức tr……

.v v và còn nhiều bài tập khác dạng như trên Sau khi học sinh điền xong giáo viên phải yêu cầu và kiểm tra các em đọc Nếu các em đọc sai giáo viên phải kịp thời uốn nắn ngay Phần luyện đọc từ nếu giáo viên làm tốt, hướng dẫn học sinh đọc kỹ sẽ giúp cho các em đọc trơn bài đọc tốt hơn

* Đọc đúng dạng thơ:

- Thơ là tiếng nói của tình cảm, là sự phản ánh con người và thời đại một cách cao đẹp, thơ rất giàu chất trữ tình Vì vậy khi đọc thơ cần thể hiện được tình cảm của tác giả gửi gắm trong từ, từng dòng thơ, nhịp thơ để truyền cảm xúc đến người nghe Vì vậy đọc thơ phải đọc đúng dòng thơ, vần thơ, thể thơ để thể hiện sắc thái, tình cảm Khi dạy bài tập đọc là thơ thì một công việc không thể thiếu được đối với giáo viên và học sinh đó là ngắt nhịp câu thơ Thực tế cho thấy học sinh mắc lỗi ngắt nhịp là do không tính đến nghĩa chỉ đọc theo áp lực của nhạc thơ Học sinh tìm được trong bài có những dấu câu thì ngắt nhịp ra sao

Do vậy khi dạy những bài đọc thơ ở giai đoạn đầu tôi thường chép lên bảng các câu thơ cần chú ý ngắt giọng rồi hướng dẫn

VD 1: Bài “Tặng Cháu”

Vở này / ta tặng cháu yêu ta