Bồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnh ( Luận án tiến sĩ)

Bồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnhBồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnhBồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnhBồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnhBồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnh

3

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận án

Mai Thị Anh

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG

CÔNG TÁC PHÁP CHẾ CHO CÁN BỘ GIÁO DỤC CẤP TỈNH

8

1.1.3 Các chính sách, văn bản pháp luật hiện hành về công tác pháp

1.3.2 Đặc điểm của cán bộ pháp chế giáo dục cấp tỉnh trong vai trò

5

Chương 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN, NỘI DUNG VÀ BIỆN PHÁP BỒI

DƯỠNG KỸ NĂNG CÔNG TÁC PHÁP CHẾ CHO CÁN BỘ GIÁO

2.2.3 Quy trình xây dựng nội dung bồi dưỡng kỹ năng công tác pháp

2.3.1 Xây dựng tài liệu bồi dưỡng kỹ năng công tác pháp chế cho cán

bộ pháp chế giáo dục cấp tỉnh theo Module

6

3.4 Đánh giá nội dung và biện pháp bồi dƣỡng kỹ năng công tác

pháp chế qua ý kiến chuyên gia

PHỤ LỤC

8

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Trình độ đào tạo về luật của cán bộ làm công tác PC giáo

Bảng 2.5 Những yếu tố khác ảnh hưởng đến việc học tập và bồi dưỡng

KN công tác PC

62

Bảng 2.7 Cán bộ PC giáo dục cấp tỉnh được và chưa được đào tạo, bồi

dưỡng về công tác PC

67

Bảng 2.9 Đánh giá sự cần thiết xây dựng chương trình bồi dưỡng KN

công tác PC

70

Bảng 2.14 Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ PC của Liên hiệp các hội

khoa học và kỹ thuật Việt Nam

79

Bảng 2.15 Chương trình bồi dưỡng cán bộ PC của trường cán bộ quản

lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh

80

Bảng 2.18 Hoạt động của giáo viên và học viên trong công tác bồi

dưỡng

101

Bảng 3.1: Tài liệu hướng dẫn học theo Module, Module “Tuyên truyền,

phổ biến giáo dục PL”

115

9

Bảng 3.5: Đánh giá của các chuyên gia về nội dung bồi dưỡng KN

công tác PC cho cán bộ PC giáo dục cấp tỉnh

129

Bảng 3.6: Đánh giá của các chuyên gia về sự cần thiết của chương trình

bồi dưỡng KN công tác PC cho cán bộ PC giáo dục cấp tỉnh

130

Bảng 3.7: Ý kiến các chuyên gia về KN tuyên truyền, phổ biến giáo

dục PL

131

Bảng 3.9 Ý kiến các chuyên gia về KN thuyết trình trong công tác báo

cáo PL

133

10

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Trang

Sơ đồ 2.2: Quy trình tổ chức khóa bồi dƣỡng KN công tác PC cho cán bộ PC giáo

Biểu đồ 3.4 Đánh giá sự cần thiết phải thực hiện KN tuyên truyền, phổ biến giáo

dục PL

131

Biểu đồ 3.6 Đánh giá sự cần thiết phải thực hiện KN thuyết trình trong công tác

báo cáo PL

133

11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hiến pháp Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 1992 quy định: “Nhà

nước quản lý xã hội bằng PL, không ngừng tăng cường PC XHCN” PC là

nguyên tắc hiến định, bảo đảm tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm kỷ cương xã hội và thực hiện các quyền tự do dân chủ của nhân dân PC là chế độ PL trong đó có hệ thống PL ngày càng hoàn thiện để duy trì một trật tự PL và sự nghiêm chỉnh thực hiện PL trong tổ chức và hoạt động của nhà nước và các cơ quan nhà nước, của các tổ chức, tập thể, cá nhân và mọi công dân

Nghị quyết Đại hội Đảng CSVN lần thứ IX xác định: Quản lý nhà nước bằng PL, kế hoạch, chính sách và công cụ quản lý khác Các văn kiện của đảng cũng đã chỉ rõ: quản lý đất nước bằng PL chứ không chỉ bằng đạo lý Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, PL trở thành công cụ hàng đầu trong quản lý nhà nước đồng thời bản thân nhà nước cũng được tổ chức và thực hiện các hoạt động theo PL

Công tác PC XHCN là yêu cầu quan trọng để đáp ứng nhu cầu phát triển

và đổi mới của đất nước, thực hiện chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, việc nghiên cứu quán triệt quan điểm, đường lối chủ trương của Đảng và chính sách PL của nhà nước nhằm từng bước nâng cao hiệu lực quản lý của nhà nước, mở rộng dân chủ, phát huy tiềm năng sáng tạo của nhân dân Tầm quan trọng của PC đối với giáo dục lại càng thể hiện rõ rệt bởi vì giáo dục là mảng hiện thực bao phủ toàn bộ dân cư và lãnh thổ đất nước

Trong những năm qua, đặc biệt là sau khi có Luật giáo dục 2005, ngành giáo dục đã có nhiều cố gắng nhằm bồi dưỡng KN công tác PC trong ngành giáo dục, thể hiện qua việc tập trung nâng cao chất lượng xây dựng các văn bản PL; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục PL và tổ chức đưa PL vào cuộc sống; kiểm tra,

12

xử lý các hành vi vi phạm PL… Tổ chức PC và đội ngũ cán bộ làm công tác PC ngành giáo dục ở cấp tỉnh từng bước được kiện toàn Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn về công tác PC, ngày 18/5/2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 122/2004/NĐ - CP quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức PC các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ, cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và doanh nghiệp nhà nước (Nghị định số 122/2004/NĐ - CP), sau sáu năm thực hiện Nghị định số 122/2004/NĐ -

CP, do có một số bất cập về chế độ, chính sách, cơ chế và đặc biệt là nhiệm vụ của tổ chức PC và các CBPC ở các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh chưa được quy định rõ ràng, nên để khắc phục những hạn chế, bất cập nêu trên, đáp ứng được yêu cầu đặt ra đối với công tác PC trong giai đoạn chiến lược mới, ngày 04/7/2011, Chính phủ ban hành Nghị định số 55/2011/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của tổ chức PC (Nghị định

số 55/2011/NĐ-CP) Tuy nhiên, so với đòi hỏi của thực tiễn thì KN công tác pháp của đội ngũ cán bộ làm công tác PC ngành giáo dục cấp tỉnh hiện nay còn nhiều hạn chế, năng lực công tác còn yếu, số lượng chưa đảm bảo Đứng trước yêu cầu công cuộc đổi mới, hội nhập kinh tế quốc tế và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã có sự quan tâm, đánh giá đúng

vị trí, vai trò của công tác bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ CBPC trong bối cảnh hiện

nay Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX nêu rõ: “đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa Việt Nam thành một nước công nghiệp; xây dựng một bước quan trọng trong nền kinh tế thị trường

có định hướng XHCN Tạo chuyển biến mạnh mẽ về phát huy nhân tố con người, giáo dục - đào tạo, tiếp tục phát triển mạnh nền giáo dục quốc dân, tạo chuyển biến căn bản và toàn diện về nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp, hệ thống quản lý giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực cho các lĩnh vực hoạt động KT - XH Mở rộng quy mô GD&ĐT đi đôi với coi trọng chất lượng và hiệu quả sử dụng; ra sức khai thác, phát huy nội lực và

cũng chỉ đạo “bảo đảm số lượng và chất lượng nguồn nhân lực cán bộ, công

chức làm công tác PL…” Tiếp đó, để nâng cao chất lượng đào tạo các bộ PC,

Nghị quyết số 49-NQ/TW chỉ đạo “Tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp đào

tạo cử nhân luật, đào tạo cán bộ nguồn của các chức danh tư pháp, bổ trợ tư pháp; bồi dưỡng CBPC, bổ trợ tư pháp theo hướng cập nhập các kiến thức mới

về chính trị, PL, kinh tế, xã hội có KN nghề nghiệp và kiến thức thực tiễn, có phẩm chất đạo đức trong sạch, vững mạnh, dũng cảm đấu tranh vì công lý, bảo

vệ PC XHCN”

Với chủ trương, quan điểm của Đảng, Nhà nước ra về đổi mới với mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục đào tạo hiện nay, việc tiếp tục xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật về giáo dục, đào tạo đang là những vấn

đề lớn, cốt lõi Nhiệm vụ đặt ra đòi hỏi các cơ quan, đơn vị của ngành giáo dục phải nỗ lực cao, hoàn thành tốt vai trò, nhiệm vụ của mình, trong đó có vai trò của hệ thống tổ chức pháp chế nòng cốt, đầu mối tham mưu, “gác cổng” về thể chế Nhiệm vụ công tác pháp chế ngày càng nặng nề, phức tạp, với những nội dung cụ thể về xây dựng, thẩm định, kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản, kiểm soát thủ tục hành chính, theo dõi thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật….đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng trong điều kiện hiện nay, một trong những vấn đề cơ bản đặt ra là xác định đúng nhu cầu và tổ chức tốt việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ làm công tác pháp chế

Cấp tỉnh là cấp quản lí giáo dục trực tiếp xử lí những vấn đề PC nói chung

và chính sách giáo dục nói riêng, điều đó đòi hỏi CBPC giáo dục ở cấp tỉnh vừa phải có nghiệp vụ PC ở tầm quốc gia, vừa phải có KN nghiệp vụ PC tương đối

Việc lựa chọn đề tài “Bồi dưỡng KN công tác PC cho CB giáo dục cấp

tỉnh” là một trong những hướng nghiên cứu cần thiết nhằm phát triển sự nghiệp

giáo dục, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong xu thế hội nhập và góp phần đổi mới lí luận và thực tiễn giáo dục nước ta trong điều kiện cải cách hành chính, chuẩn hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế trong giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng nội dung học tập và các biện pháp bồi dưỡng KN công tác PC cho CB giáo dục ở cấp tỉnh thông qua các hoạt động bồi dưỡng do ngành giáo dục tổ chức

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu, đối tượng thụ hưởng

3.1 Khách thể nghiên cứu: Công tác bồi dưỡng CB giáo dục ở cấp tỉnh 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Nội dung và biện pháp bồi dưỡng KN công tác

PC cho CB giáo dục GD cấp tỉnh

3.3 Đối tượng thụ hưởng: Cán bộ giáo dục cấp tỉnh làm công tác PC

4 Giả thuyết khoa học

Bồi dưỡng KN công tác PC cho CBPC giáo dục đương nhiệm ở cấp tỉnh

sẽ có hiệu quả nếu phù hợp với yêu cầu hoạt động PC ở cấp tỉnh, kết hợp được

15

học vấn PL và học vấn về giáo dục, dựa vào kinh nghiệm hoạt động thực tiễn của cán bộ, phương pháp dạy học và tài liệu bồi dưỡng thích hợp với điều kiện công tác và học tập của học viên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lí luận của việc xây dựng nội dung, biện pháp bồi

dưỡng KN công tác PC cho CB giáo dục cấp tỉnh

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng nội dung và biện pháp bồi dưỡng KN công tác PC của CB giáo dục cấp tỉnh và các yếu tố tác động đến thực trạng này

5.3 Xây dựng nội dung và biện pháp bồi dưỡng KN công tác PC cho CB giáo dục cấp tỉnh

6.2 Khảo sát thực trạng được tiến hành trên mẫu lựa chọn với đối tượng là

CB làm công tác PC của các Sở GD&ĐT thuộc UBND ở 60 tỉnh, bao gồm 20 tỉnh phía Bắc, 30 tỉnh phía Nam và 10 tỉnh miền Trung

6.3 Thực nghiệm được tiến hành tại trường cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phân tích tổng quan lịch sử nghiên cứu

- Phân tích so sánh

- Tổng hợp và khái quát hóa lí luận

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

16

- Phương pháp nghiên cứu anket: điều tra bằng phiếu hỏi đóng và mở với mục đích làm rõ thực trạng những nội dung và phương pháp bồi dưỡng KN công tác PC

- Phương pháp phỏng vấn: nhằm thu thập một số thông tin cụ thể để góp phần tăng độ tin cậy kết quả nghiên cứu của phương pháp trưng cầu ý kiến

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm công tác PC và công tác bồi dưỡng

CB giáo dục ở cấp tỉnh

- Phân tích hồ sơ quản lí ở cấp tỉnh

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm để kiểm tra hiệu quả của nội dung bồi dưỡng KN công tác PC

7.3 Các phương pháp khác

- Phương pháp chuyên gia để tham khảo phương pháp luận và cơ sở lí

luận của đề tài, đánh giá thực trạng và thẩm định các kiến nghị

- Phương pháp ứng dụng toán thống kê để xử lí số liệu, đánh giá kết quả nghiên cứu

8 Những đóng góp mới của luận án

8.1 Về mặt lý luận

- Làm sáng tỏ cơ sở lí luận về KN công tác PC, bồi dưỡng KN công tác

PC cho CB giáo dục làm công tác PC ở cấp tỉnh

- Xây dựng tiêu chí đánh giá KN công tác PC cho CB giáo dục làm công tác PC ở cấp tỉnh trong giai đoạn hội nhập hiện nay

- Làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến việc bồi dưỡng KN công tác PC cho

CB giáo dục làm công tác PC ở cấp tỉnh

8.2 Về mặt thực tiễn

- Xác lập được các luận cứ khoa học để xây dựng nội dung học tập và làm

rõ KN công tác PC cho CB giáo dục làm công tác PC ở cấp tỉnh

17

- Xây dựng nội dung học tập và biện pháp hiệu quả hơn trong bồi dƣỡng

KN công tác PC cho CB giáo dục làm công tác PC ở cấp tỉnh nhằm gia tăng mức

độ đáp ứng của họ đối với yêu cầu công tác PC giáo dục ở cấp tỉnh

- Kết quả đề tài là nguồn tài liệu phục vụ những nghiên cứu tiếp theo về công tác PC cho CBPC giáo dục nói chung, CBPC cấp tỉnh nói riêng

Chương 2 Cơ sở thực tiễn, nội dung và biện pháp bồi dƣỡng kỹ năng

công tác pháp chế cho cán bộ giáo dục cấp tỉnh

Chương 3 Thực nghiệm sƣ phạm

18

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG

CÔNG TÁC PHÁP CHẾ CHO CÁN BỘ GIÁO DỤC CẤP TỈNH

Về việc bồi dưỡng kiến thức PL thì các nước thường có sự khác biệt về phương thức tổ chức, chương trình, quy trình và phương pháp đào tạo Sự khác biệt này bị chi phối bởi các yếu tố chính trị, kinh tế, lịch sử, văn hóa, xã hội của mỗi quốc gia và mô hình hệ thống PL mà quốc gia đó áp dụng:

- Cuốn sách “PL hành chính của Cộng hòa Pháp” của Martine Lombard,

Giáo sư Trường Đại học Tổng hợp Panthéon-Assas và Gilles Dumont (Paris II), Giáo sư Trường Đại học Luật và Kinh tế Limoges, do Nxb Tư pháp phát hành năm 2007 là tài liệu đầy đủ và chi tiết nhất về sự hình thành và phát triển của hệ thống PL hành chính của Cộng hòa Pháp Cuốn sách đã lý giải về các nhiệm vụ

mà một cán bộ PL phải thực hiện trong quá trình quản lý hành chính và quá trình giúp nhà nước kiểm tra sự tuân thủ về quản lý hành chính… Tại Chương I, cuốn

19

sách đã luận giải rất chi tiết về nhiệm vụ của cán bộ làm công tác PL gồm cách xây dựng quy phạm hiến định, cách xây dựng các quy phạm có tính chất án lệ, luật và văn bản dưới luật, pháp lệnh và thông tư có hiệu lực thi hành bắt buộc, cách kiểm tra, giám sát về tính hợp hiến, hợp pháp của hệ thống PL; cách xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát của Tham chính viện đối với pháp lệnh và điều kiện về tính hợp pháp của thông tư có hiệu lực thi hành bắt buộc Có thể nói, đây

là những nội dung thực sự có ý nghĩa khi nghiên cứu dưới góc độ xây dựng chương trình bồi dưỡng KN công tác PC, cụ thể là về nhiệm vụ công tác xây dựng PL và công tác kiểm tra văn bản QPPL, kiểm tra việc thực hiện PL

- Ngoài ra, qua nghiên cứu các tài liệu nước ngoài cho thấy ở một số nước

trên thế giới như, Mỹ, Nhật Bản…những người làm công tác PC hầu như đã tốt nghiệp đại học luật, vì thế nếu để hành nghề họ đều đã học qua các khóa đào tạo luật sư, hoặc khóa tư vấn PL; do đó họ không chú trọng nhiều vào việc bồi dưỡng KN về công tác PC

- Báo cáo MacCrate về tình hình giáo dục và công tác đào tạo, bồi dưỡng,

trong cuốn Giáo dục PL ở Hoa Kỳ, nguồn gốc và quá trình phát triển năm 1992, của Robert W Gordon, Ban Giáo dục PL và Công nhận Luật sư của Hội Luật gia Hoa Kỳ [106] có đề cập đến việc bồi dưỡng, phát triển đội ngũ luật sư Theo đó, các luật sư khi muốn hành nghề cần phải được bồi dưỡng thành thạo các KN như: giải quyết vấn đề; phân tích và suy luận pháp lý; nghiên cứu PL; điều tra thực tế; giao tiếp; tư vấn; thương lượng; kiến thức về tranh tụng và các thủ tục giải quyết tranh chấp; tổ chức và quản lý công việc pháp lý; nhận biết và giải quyết các tình huống khó xử về đạo đức

- Ở Nhật Bản, để trở thành người làm công tác tư vấn PL phải qua khoá đào tạo tại Học Viện Tư pháp Nhật Bản [132] Việc đào tạo tư vấn PL được bắt đầu từ năm 1886 Sau khi chế độ phong kiến cuối cùng - Chế độ EDO - sụp đổ năm 1867, Nhật bước vào thời kỳ Minh Trị cách tân Nước Nhật mở rộng cánh cửa ra thế giới, đặc biệt là các nước Âu - Mỹ Nhiều thành tựu thời kỳ này vẫn

20

còn giữ được giá trị cho đến bây giờ, trong đó có hệ thống PL và chế độ đào tạo chức danh tư pháp cho cán bộ tư vấn PL

1.1.2 Các công trình, đề tài nghiên cứu ở trong nước

Về KN và KN sư phạm đã có nhiều tác giả nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau, cụ thể:

- Nguyễn Như An, Đặng Vũ Hoạt, Trần Anh Tuấn, Phan Thanh

Long…[2], [92], [93] đã nghiên cứu hệ thống KN sư phạm, chỉ ra mối quan hệ

chặt chẽ giữa chúng, nhấn mạnh đến KN giảng dạy trên lớp và Thực hành, thực tập sư phạm, đồng thời nghiên cứu đưa ra những cơ sở lí luận về việc rèn luyện

KN nghề nghiệp, vị trí của rèn luyện KN nghề nghiệp trong cấu trúc hoạt động

sư phạm

- Đặng Thành Hưng nghiên cứu bản chất của KN và hệ thống KN học tập hiện đại trong đó có đề cập đến căn cứ để xác định KN học tập chung và trình bày chi tiết cấu trúc của những KN học tập trong môi trường học tập hiện đại [58] Quan niệm này là một trong những căn cứ lí luận để nghiên cứu tiếp tục những vấn đề về KN nói chung, KN dạy học và KN học tập nói riêng

Nghiên cứu về KN khác có một số công trình sau:

- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Phương Hiền với đề tài “KN giao tiếp của cán bộ công chức” trong đó tác giả đã đi sâu phân tích các KN tạo ấn tượng ban đầu, KN

lắng nghe tích cực, KN sử dụng có hiệu quả các phương tiện giao tiếp, KN điều khiển cảm xúc, thực nghiệm phương pháp rèn luyện, bồi dưỡng KN giao tiếp cho cán bộ, công chức Góp phần làm phong phú thêm một số vấn đề về lý luận về KN giao tiếp của cán bộ công chức là biểu hiện mức độ của các nhóm KN cơ bản: KN tạo ấn tượng ban đầu, KN lắng nghe tích cực, KN sử dụng có hiệu quả các phương tiện giao tiếp và KN điều khiển cảm xúc Những kết quả nghiên cứu của tác giả có thể tham khảo để xây dựng trong nội dung về KN công tác phổ biến giáo dục PL

- Cuốn sách của Đào Thị Ái Nhi KN thuyết trình tác giả đã khẳng định,

KN thuyết trình là một trong những KN quan trọng nhất mà người cán bộ làm

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full