Le marché de phùng khoang à hanoi impact urbain de la transformation dun marché de village au marché de gros (tt)

NGUYỄN THANH TÙNG CHỢ PHÙNG KHOANG Ở HÀ NỘI : TÁC ĐỘNG ĐÔ THỊ VỚI SỰ BIẾN ĐỔI TỪ MỘT CHỢ LÀNG THÀNH CHỢ ĐẦU MỐI LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁP NGỮ THIẾT KẾ ĐÔ THỊ, DI SẢN VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮN

NGUYỄN THANH TÙNG

CHỢ PHÙNG KHOANG Ở HÀ NỘI : TÁC ĐỘNG ĐÔ

THỊ VỚI SỰ BIẾN ĐỔI TỪ MỘT CHỢ LÀNG THÀNH

CHỢ ĐẦU MỐI

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁP NGỮ THIẾT KẾ ĐÔ THỊ, DI SẢN VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

BỘ GIÁO DỤC QUỐC GIA ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC VÀ NGHIÊN CỨU

BỘ VĂN HÓA VÀ TRUYỀN THÔNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC QUỐC GIA TOULOUSE

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC

HÀ NỘI

Hà Nội, 2017

NGUYỄN THANH TÙNG KHÓA : 2015 – 2017

CHỢ PHÙNG KHOANG Ở HÀ NỘI : TÁC ĐỘNG ĐÔ

THỊ VỚI SỰ BIẾN ĐỔI TỪ MỘT CHỢ LÀNG THÀNH

CHỢ ĐẦU MỐI

Chuyên ngành: thiết kế đô thị, di sản và phát triển bền vững

Luận văn thạc sĩ pháp ngữ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC :

1 TS NGUYỄN THÁI HUYỀN

2 TS FRANCOISE BLANC

ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC VÀ NGHIÊN CỨU

BỘ VĂN HÓA VÀ TRUYỀN THÔNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC QUỐC GIA TOULOUSE

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC

HÀ NỘI

Hà Nội, 2017

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Thầy Phước Anh _ người đã cho tôi những lời khuyên rất hữu ích về phương pháp nghiên cứu khoa học, và các giáo

vụ tại văn phòng DPEA - Đại học Kiến trúc Hà Nội Tôi cũng biết ơn các bạn cùng lớp của tôi thuộc DPEA15, đã hỗ trợ, chia sẻ và động viên tôi mọi lúc mỗi khi tôi gặp khó khăn để hoàn thành nghiên cứu Cho đến khi kết thúc cuộc sống của tôi, tôi trân trọng từng giây phút trong cuộc đời sinh viên của chúng tôi ở DPEA15

Lời cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, tôi thực sự biết ơn đối với gia đình của tôi đối với sự chăm sóc và hỗ trợ không ngừng của họ đến thời điểm tôi hoàn hành nghiên cứu Họ đã luôn ở bên cạnh tôi và là nguồn cảm hứng để từ

đó tôi có thể vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất của tôi khi thực hiện các luận văn này

Hà nội, Ngày 7 tháng 5, 2017

NGUYỄN THANH TÙNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết qủa nghiên cứu của luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ rang, đã được nêu trong luận văn và đưa vào danh mục tài liệu tham khảo

Tôi cam đoan đã được công bố về hậu quả kỷ luật đối với các trường hợp sao chép hoặc gian dối có chủ ý đối với các dữ liệu khoa học đã thu thập và sử dụng trong luận văn

Tác giả của luận văn

NGUYỄN THANH TÙNG

MỤC LỤC

GIỚI THIỆU CHUNG 1

1.Bối cảnh 1

2 Lí do chọn đề tài 3

3 Mục tiêu nghiên cứu 3

4 Câu hỏi nghiên cứu 4

5 Phương Pháp nghiên cứu 4

6 Giới hạn nghiên cứu 5

7 Cấu trúc đề tài 5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC CHỢ LÀNG Ở HÀ NỘI 5

1.1 Vai trò của chợ trong cấu trúc của làng 5

1.1.1 Các khái niệm 5

1.1.2 Sự phân bố các chợ làng ở Hà Nội 7

1.2 Các trường hợp biến đổi của chợ làng tại Hà Nôi 12

1.2.1 Biến đổi hoàn toàn 12

1.2.2 Kiên cố hóa 13

1.2.3 Biến đổi một phần 15

1.2.4 Phình to (mở rộng) 17

1.3 Kết luận chương 19

CHƯƠNG 2: CHỢ CỦA LÀNG PHÙNG KHOANG : SỰ HÌNH THÀNH VÀ TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN 25

2.1 Lịch sử (câu chuyện) 25

2.1.1 Bối cảnh hình thành chợ làng Phùng Khoang 25

2.1.2 Vị trí của chợ Phùng Khoang và mối liên hệ với các đặc điểm của làng 30

2.1.3 Mối liên hệ với các chợ khu vực lân cận 39

2.2 Tiến trình phát triển 40

2.2.1 Các tác nhân khiến chợ Phùng Khoang biến hóa (mở rộng) 40

2.2.2 Phân tích các hoạt động và sự thay đổi của chợ Phùng Khoang ngày nay (theo ngày hoặc theo phiên định kỳ) 45

2.2.3 Những biến đổi của chợ về kiến trúc và tổ chức không gian 60

2.3 Thách thức của chợ phùng khoang khi đối diện với đô thị hóa 71

2.3.1 Tác động của chợ lên cấu trúc dân cư xung quanh 71

2.3.2 Tác động của quá trình đô thị hóa lên chợ Phùng Khoang 74

CHƯƠNG 3: VIỄN CẢNH CỦA CHỢ LÀNG PHÙNG KHOANG (SỰ HỘI NHẬP NÀO TRONG BỐI CẢNH ĐÔ THỊ MỚI ?) 83

3.1 Các trường hợp chợ tương tự ở Việt Nam và thế giới 83

3.1.1 Các mô hình chợ trong nước 83

3.1.2 Các mô hình chợ quốc tế 85

3.2 Các kinh nghiệm thu được 89

3.3 Sự mâu thuẫn giữa quan điểm của chính quyền với quan điểm của người dân về chợ truyền thống 90

3.3.1 Quan điểm của chính quyền 90

3.3.2 Quan điểm của người dân 90

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 101

1

GIỚI THIỆU CHUNG

1.Bối cảnh

Hình 1.1 Bản đồ vùng đô thị Hà Nội

Nguồn : Hội thảo về siêu đô thị Hà Nôi, Sylvie Fanchette

- Quá trình mở rộng địa giới hành chính, sát nhập hà nội với Hà Tây làm cho rất nhiều làng ngoại thành trở thành làng đô thị hóa Số lượng người nhập cư vào làng tăng cao, gây áp lực cho các chợ làng, khiến chúng phải thay đổi để thích ứng Chợ Phùng Khoang là một trong số những chợ làng như vậy, Vì vậy, phải có một quá trình tiến hóa để thích ứng với sự nhập cư này

- Chợ Phùng Khoang _ một chợ làng đặc biệt, có hướng phát triển rất khác biệt so với các chợ làng đô thị hóa khác :

+Các chợ làng khác có xu hướng biến mất trong đô thị hóa tại Hà Nội, nhưng chợ Phùng khoang vẫn tồn tại và mở rộng

+ Trong quá trình thích nghi với đô thị hóa, chợ đã thay đổi về nhiều mặt, như kiến trúc, hình thái không gian, giao thông, phương thức kinh doanh, các hoạt động thương mại, phạm vi ảnh hưởng, …

+ Nó trở thành một mẫu chợ có cấu trúc đầy đủ thành phần (gồm cả chợ dân sinh, chợ đêm và chợ đầu mối), đa dạng về khung giờ hoạt động

+ Nó là một chợ đầu mối, đóng vai trò quan trọng trong cung ứng hàng hóa cho

cả dân cư phùng khoang và cả dân cư các khu vực xung quanh Các hoạt động thương mại của chợ xâm chiếm các con đường xung quanh

Chợ Phùng Khoang _ Nguồn hy vọng cho các chợ làng bị đô thị hóa

- Tuy nhiên, trong quá trình mở rộng của Hà Nội, hoạt động của chợ gặp phải nhiều vấn đề nghiêm trọng như: giao thông tắc nghẽn, ô nhiễm môi trường, thực phẩm bẩn,

…

- Có nhiều thứ tạo nên giá trị của làng, trong số đó có « chợ » (cách hoạt động, phi vật thể) nó cũng quan trọng như « Đình », « chùa » (nghi thức, vật thể) Dựa trên mong muốn bảo lưu những mặt tích cực của chợ làng, đề tài này sẽ giúp chúng ta có những đánh giá cụ thể, khách quan về giá trị của mô hình chợ truyền thống trong cuộc sống hiện đại

- Trong khi, các chợ làng khác bị phá, thì như 1 ngoại lệ chợ Phùng Khoang ko những vẫn được duy trì, mà còn mở rộng và pt bất chấp quá trình đô thị hóa (cưỡng lại được quá trình bị xâm hại bởi sự bành trướng của đô thị)

- Việc bảo tồn và phát huy các giá trị vật thể và phi vật thể của chợ truyền thống mà vẫn không ảnh hưởng đến sự phát triển của thành phố trong tương lai, sẽ góp phần không nhỏ vào quá trình phát huy giá trị văn hóa, kinh tế của thủ đô

- Để giải quyết vấn đề này, cần thiết phải đánh giá các nguyên tắc phát triển của các chợ vẫn đang tồn tại và phát triển cho đến ngày nay như chợ Phùng Khoang, nhằm tìm

ra hướng đi mới cho các chợ truyền thống khác

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Logic phát triển của chợ Phùng Khoang từ 1 chợ làng truyền thống thành chợ trong lòng đô thị (nguyên nhân của sự biến đổi này)

- Cần có những nghiên cứu cụ thể để đánh giá một cách toàn diện các giá trị và hạn chế của chợ làng Phùng Khoang trong bối cảnh đô thị hóa tại hà nội (đối với cấp quản

lý và người dân), về các phương diện như : thiết kế kiến trúc, thiết kế đô thị, tổ chức

không gian, thương mại, giao thông, kinh tế, các tác động tới đô thị, các giải pháp cải tạo chợ, …

- Biết được những điểm khác biệt của chợ phùng khoang so với các chợ làng khác, khi mà nó ko bị nuốt chửng mà còn mở rộng trong quá trình đô thị hóa, nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho việc cải tạo các chợ làng khác thích ứng với đô thị hóa tại Hà Nội

4 Câu hỏi nghiên cứu

Vấn đề đặt ra : trả lời câu hỏi :

- Logic phát triển của chợ Phùng Khoang như thế nào ? Quá trình chuyển đổi từ chợ truyền thống thành chợ trong lòng đô thị khi làng bị đô thị hóa

- Tại sao chợ Phùng Khoang lại phát triển mở rộng trong đô thị hóa, trong khi các chợ làng khác thì ngược lại ?

- Giá trị của chợ Phùng Khoang với đô thị trong bối cảnh đô thị hóa ? Tầm quan trọng của các chợ làng trong đô thị hiện nay ?

- Tương lai nào cho các chợ làng bị đô thị hóa tại Hà nội ?

5 Phương Pháp nghiên cứu

- Thu thập dữ liệu, đánh giá qui mô, cấu trúc chợ, các thành phần kinh doanh trong chợ So sánh, đối chiếu vs các loại hình thg mại khác

- Quan sát thực địa: tiếp cận từ tỷ lệ lớn phường trung văn, tới khảo sát trực tiếp tại khu chợ phùng khoang

- Thực hiện các cuộc nói chuyện, phỏng vấn với các bên liên quan tại địa phương

- Nghiên cứu và xử lý tài liệu bản đồ

- Tham khảo các kinh nghiệm thực tiễn ở trong nước và quốc tế, các đề tài nghiên cứu khoa học đã hoàn thiện về các loại hình thương mại truyền thống

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP

a – Kết luận

- Chợ Phùng Khoang thủa sơ khai là một chợ phiên của làng, qua rất nhiều lần cải tạo và biến đổi chợ ngày nay đã trở thành một chợ đầu mối với nhiều khung giờ hoạt động khác nhau trong ngày tạo thành một chu kỳ khép kín, khách hàng chủ yếu

là sinh viên

- Chợ có ảnh hưởng rất lớn tới cấu trúc dân cư trong làng Phần lớn các hộ dân gần khu vực chợ đã biến thành nhà ở kết hợp kinh doanh và tuyến đường trục chính của làng đã hợp nhất với chợ Phùng Khoang trở thành một tuyến phố thương mại,

ẩm thực sầm uất bậc nhất khu vực về đêm

- Vậy, phải chăng chợ Phùng Khoang có tiềm năng để trở thành một chợ mở kết hợp sinh thái dành cho sinh viên trong tương lai ? chợ Phùng Khoang sẽ trở thành một không gian văn hóa, mở, thân thiện Kết hợp với việc cải tạo lại tổ chức không gian, thêm vào các không gian công cộng đa năng giúp chợ trở thành một không gian giao tiếp sôi nổi Điều này sẽ giúp cho chợ thu hút nhiều khách du lịch hơn, tăng thêm giá trị quảng bá văn hóa địa phương của chợ

b - Kiến Nghị và giải pháp

- Về hình thức, chợ không nên quá ngay ngắn, chỉn chu, mà nên linh hoạt để có nhưng không gian cho người bán và người mua trò chuyện trong chính các quầy hàng

- Cần dành tối đa không gian cho người bán, đảm bảo đủ không gian để trò chuyện và lối đi của chợ phải rộng để tránh ảnh hưởng xấu đến giao thông

- Mô hình tổ chức các ki-ốt bán hàng cần hướng tới sự thân thiện, thoải mái, ít vách ngăn, cho người bán hàng một không gian hoạt động tương đối thoải mái (để

họ có thể tự do sắp xếp hàng hóa) Tránh vách ngăn cố định, gây hạn chế không gian hoạt động của người bán

chợ Thêm khu ẩm thực để người mua có thể vừa mua hàng, vừa ăn thử thực phẩm tươi ngay tại quầy hàng

Hình 4.3 Minh họa về không gian tổ chức sự kiên đa năng của chợ

Tạo ra không gian tổ chức sự kiện, lễ hội ở bên trong chợ, với các bức tường di động,

có thế thay đổi chức năng khi cần (khu vực 3)

- Vận dụng các cấu trúc mềm cho các không gian bán hàng, làm tăng tối đa sự linh hoạt (tránh những mô hình cố định, khuôn khổ và cứng nhắc)

- Đối việc thu gom rác thải: hạ ngầm thùng gom rác, để tiết kiệm diện tích cho không gian công cộng của chợ và để khử mùi hôi

Hình 4.5 Phương án hạ ngầm thùng chứa rác (Nga)

Tư liệu : nhóm Nghiên cứu khoa học FAP 06_ Đề tài : cải tạo cảnh quan điểm thu gom

rác thải tại làng Phùng Khoang

- Đối với các tuyến đường trong chợ : Mở rộng lối vào chợ trên đường Nguyễn Trãi, thay thế một số hộ kinh doanh bằng bãi đỗ xe và không gian chờ trước khi vào chợ

- Các khu vực cải tạo :

1 Khu vực ẩm thực cho phép khách ăn tại chợ

2 Khu vực thu gom rác dưới đất

3 Hội trường tổ chức sự kiện đa năng ( hội chợ, các sự kiện giới thiệu sản phẩm, …), khi không có hoạt động có thể tổ chức thành dãy các quầy hàng lưu động

4 Bãi đỗ xe tập trung cho người bán và khách mua của chợ I

5 Khu vực tiếp đón dành cho khách

6 Khu vực tổ chức lại các ki-ốt

Hình 4.6 Sơ đồ các khu vực cải tạo

99

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 Sách

1 Kim Quảng Quân Thiết kế đô thị Nhà xuất bản Xây Dựng, 2011

2 Nguyễn Thế Bá (1997), Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị, Nhà xuất

bản Xây Dựng Hà Nội

3 MANGIN David, PANERAI Philippe, Projet urbain, éditions : Parenthèses, collection: Eupalinos Architecture et urbanisme, Marseille,

1999

4 Philippe Papin Histoire de Hanoi Librairie Arthème Fayard, 2001

 Đề tài, luận văn, nghiên cứu khoa học

1 Nguyễn Quốc Thông (2-1988), Những biến đổi hình thái không gian qui

hoạch Hà Nội thời Pháp thuộc – T.C Kiến trúc

2 Lê Thị Nga Đánh giá mô hình kết hợp chợ truyền thống và trung tâm

thương mại ở nội thành Hà Nội luận văn thạc sĩ Chuyên Ngành : kiến

trúc Đại học kiến trúc Hà Nội Người hướng dẫn khoa học : Ts.Kts Trần Đức Khuê, 2015, 5p

3 Đinh Ngọc Bách Kiến trúc chợ nội thành Hà Nội tồn tại và phát triển

luận văn thạc sĩ Chuyên Ngành : kiến trúc Đại học kiến trúc Hà Nội Người hướng dẫn khoa học : Gs.Ts.Kts Nguyễn Thế Bá, 1996, 5p

4 2 promotions 06CQ, 05CQ Phùng Khoang Atelie S6 Chuyên Ngành : kiến trúc cảnh quan Đại học kiến trúc Hà Nội 2015, 2016

5 Mai Hoài Anh Hàng rong – chợ cóc một thực thể xã hội mang tính kinh tế-văn hóa-lịch sử trong quá trình phát triển đô thị Luận văn DPEA Chuyên ngành : thiết kế đô thị Đại học kiến trúc Hà Nội Người hướng dẫn khoa học : Gs.Ts.Tôn Thất Đại, Frank Bichindaritz, 2013

6 Vũ Thị Hiên Phát huy giá trị chợ Đồng Xuân trong phố ổ Hà Nội Luận văn DPEA Chuyên ngành : thiết kế đô thị Đại học kiến trúc Hà Nội Người hướng dẫn khoa học : Ts.Kts.Nguyễn Quốc Thông, Paulette Girard,

2007

7 Đỗ Anh Dũng Xu hướng biến đổi chợ truyền thống thành trung tâm thương mại hiện nay Luận văn DPEA Chuyên ngành : thiết kế đô thị Đại học kiến trúc Hà Nội Người hướng dẫn khoa học : Gs.Kts.Trần Hùng, Paulette Girard, 2010

8 Trịnh Thị Khuê Chợ cóc trong sự phát triển đô thị của Hà Nội Luận văn DPEA Chuyên ngành : thiết kế đô thị Đại học kiến trúc Hà Nội Người hướng dẫn khoa học : Ts.Kts.Tạ Trường Xuân, Gs Jean Marie Billa ,

2011

 Tư liệu đô thị

1 Bộ Xây Dựng (2008) Đinh hướng quy hoạch chung thủ đô Hà Nội đến

năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050

2 Sylvie Fanchette Hà Nôị, future métropole, rupture de l’intégration

urbaine des villages IRD Éditions, Institut de recherche pour le

PHỤ LỤC 1 : Phiếu điều tra

- Phiếu điều tra mẫu

103

- Phiếu trả lời

105

107

109

111

PHỤ LỤC 2 : Hình minh họa, sơ đồ

DANH MỤC HÌNH MINH HỌA

Hình 1.12 Tuyến phố thương mại bên cạnh chợ Mễ Trì Hạ 15

Hình 1.17 Bên ngoài Chợ Nhà Xanh (chợ đêm sinh viên) vào buổi chiều 18

Hình 1.18 Chợ Phùng Khoang trước khi mở rộng, 2009 18

Hình 1.19 Chợ Phùng Khoang sau khi mở rộng, 2016 18

Hình 1.21 Đường nhỏ cạnh Chợ đầu mối Phùng Khoang 19

Hình 1.22 Một góc Chợ dân sinh Phùng Khoang 19

Hình 1.23 Chợ đêm Phùng Khoang nhìn từ trên cao 19

Hình 1.24 Chợ Cửa Nam thời pháp thuộc 21