Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 huyện ninh hải, tỉnh ninh thuận

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO

TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

-

-VŨ THÀNH QUYNH

ðÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ðẤT ðẾN NĂM 2010 HUYỆN NINH HẢI, TỈNH NINH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP

Chuyên ngành: Quản lý ðất ñai

Mã số : 60.62.16 Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Quang Học

HÀ NỘI - 2010

Trang 2

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp i

Lời CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và ch−a đ−ợc

sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đ5

đ−ợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đ5 đ−ợc chỉ rõ nguồn gốc./

Tác giả luận văn

Vũ Thành Quynh

Trang 3

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp ii

Lời Cảm ƠN

Để hoàn thành được bản luận văn này, trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Quang Học, giảng viên khoa Tài nguyên và Môi trường - trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đ5 trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện đề tài

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo khoa Tài nguyên và Môi trường, Viện sau Đại học - trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đ5 tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn UBND huyện Ninh Hải, phòng Tài nguyên và Môi trường, phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, phòng Thống kê huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận đ5 giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu, thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban L5nh đạo Phân viện QH&TK Nông nghiệp Miền Trung, cảm ơn tới những người thân trong gia đình và đồng nghiệp đ5 khích lệ, tạo những điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Vũ Thành Quynh

Trang 4

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp iii

Mục Lục

2.1 Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất 4 2.2 Một số vấn đề lý luận về tính khả thi và hiệu quả của quy hoạch

2.3 Tình hình quy hoạch và thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong và

3 Đối Tượng, Nội DUNG Và PHƯƠNG Pháp NGHIÊN Cứu 45

4.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - x5 hội 48 4.1.1 Điều kiện tự nhiên, tài nguyên, cảnh quan môi trường 48

4.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - x5 hội 59

Trang 5

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp iv

4.2.1 Tình hình quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện 61 4.2.2 Đánh giá hiện trạng sử dụng đất năm 2010 65 4.2.3 Đánh giá chung về tình hình quản lý, sử dụng đất 73 4.3 Đánh giá kết quả thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất và

phương án điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 74 4.3.1 Khái quát chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất năm 2010 74 4.3.2 Đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch của phương án

quy hoạch sử dụng đất và phương án điều chỉnh quy hoạch sử

4.3.3 Đánh giá kết quả thực hiện các hạng mục công trình, dự án trong

4.3.4 Đánh giá chung về công tác thực hiện quy hoạch sử dụng đất 93 4.4 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện quy hoạch sử

Trang 6

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp v

DANH Mục các chữ Viết Tắt

CTSN Công trình sự nghiệp

ĐCQHSDĐ Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất

FAO Food Agricultural Organization (Tổ chức Nông lương quốc tế) GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

QHSD Quy hoạch sử dụng

QHSDĐ Quy hoạch sử dụng đất

Trang 7

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp vi

DANH Mục bảNG

4.1 Tổng hợp kết quả phân loại đất huyện Ninh Hải 50 4.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Ninh Hải qua các năm 53 4.3 Diện tích đất theo đơn vị hành chính huyện Ninh Hải năm 2010 66 4.4 Chỉ tiêu QHSDĐ và ĐCQHSDĐ đến năm 2010 huyện Ninh Hải 76 4.5 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu QHSDĐ đến năm 2006 77 4.6 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu ĐCQHSDĐ đến năm 2010 81 4.7 Diện tích thực hiện các hạng mục công trình QHSDĐ đến năm 2006 85 4.8 Diện tích thực hiện các hạng mục công trình ĐCQHSDĐ đến 2010 89

DANH Mục Biểu Đồ

4.2 Cơ cấu diện tích đất phi nông nghiệp năm 2010 684.3 Cơ cấu diện tích đất ch−a sử dụng năm 2010 704.4 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu QHSDĐ đến năm 2006 774.5 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu ĐCQHSDĐ đến năm 2010 81

Trang 8

Trường ðại học Nụng nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nụng nghiệp 1

1 Mở đầu

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân

bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, x5 hội, quốc phòng an ninh Công tác lập quy hoạch và kế hoạch hóa việc sử dụng đất là một yêu cầu

đặc biệt để sắp xếp quỹ đất đai cho các lĩnh vực và đối tượng sử dụng hợp lý,

có hiệu quả phục vụ phát triển kinh tế - x5 hội, giữ vững an ninh, quốc phòng, tránh được sự chồng chéo, gây l5ng phí trong sử dụng, hạn chế sự hủy hoại đất

đai, phá vỡ môi trường sinh thái Đây là một nội dung quan trọng của quản lý Nhà nước về đất đai, được thể chế hóa trong Hiến pháp nước Cộng hòa x5 hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 [14] “Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả” Luật Đất đai năm 2003 quy định [16] Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng

đất là 1 trong 13 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai

Quy hoạch sử dụng đất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ cho trước mắt mà cả lâu dài, nhưng việc thực hiện quy hoạch đóng vai trò quyết

định đến hiệu quả của phương án quy hoạch sử dụng đất Thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai phải phù hợp với yêu cầu thực tế phát triển kinh tế - x5 hội của địa phương Khả năng thực tế của phát triển kinh tế, đô thị

đến đâu thì tiến hành việc giao đất, sử dụng đất đai đến đó

Huyện Ninh Hải được thành lập trên cơ sở huyện Ninh Hải (cũ) sau khi

được chia tách để thành lập huyện Thuận Bắc (theo Nghị định số

84/2005/NĐ-CP ngày 07 tháng 7 năm 2005 của Chính phủ về việc thành lập x* thuộc huyện Ninh Hải và thành lập huyện Thuận Bắc) Huyện Ninh Hải

nằm về phía Đông Bắc của tỉnh Ninh Thuận, toàn huyện có 8 x5 và 1 thị trấn

Trang 9

với 42 thôn, khu phố Diện tích tự nhiên toàn huyện là 25.390,22 ha, chiếm 7,56 % diện tích tự nhiên toàn tỉnh

Quy hoạch sử dụng đất huyện Ninh Hải (cũ) thời kỳ 2002 - 2010 đ5

được UBND tỉnh Ninh Thuận phê duyệt tại Quyết định số 7580/QĐ ngày 26 tháng 12 năm 2002 Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối 2007 - 2010 của huyện Ninh Hải đ5 được UBND tỉnh Ninh Thuận phê duyệt tại Quyết định số 216/QĐ ngày 27 tháng 8 năm

2007

Kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất những năm qua đ5 góp phần tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế - x5 hội của Huyện, đặc biệt trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển không gian đô thị, khai thác một cách có hiệu quả tiềm năng đất đai Đồng thời làm cơ sở cho việc xây dựng quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất đối với cấp x5

Tuy nhiên công tác lập và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất toàn huyện

do chưa dự báo hết được những ngành, lĩnh vực có nhu cầu sử dụng đất lớn, nhất là các lĩnh vực như công nghiệp, du lịch, xây dựng phát triển đô thị; đặc biệt quá trình chia tách x5 và thành lập huyện mới Điều này làm chuyển dịch mạnh mẽ các loại đất trên địa bàn huyện, kéo theo các nhu cầu, chỉ tiêu sử dụng đất đ5 dự báo không còn phù hợp với yêu cầu phát triển, ảnh hưởng đến hiệu quả của phương án quy hoạch sử dụng đất

Để giúp Huyện đánh giá kết quả đ5 đạt được và những tồn tại trong quá trình thực hiện phương án quy hoạch và phương án điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 một cách chính xác; từ đó đề xuất các giải pháp thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng

đất; với sự phân công của khoa Tài nguyên và Môi trường và hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo TS Nguyễn Quang Học, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

"Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận"

Trang 10

1.2 Mục đích của đề tài

- Nghiên cứu thực trạng và đánh giá kết quả thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất của huyện Ninh Hải thời kỳ 2002 - 2010 được thực hiện

đến năm 2006 và kết quả thực hiện phương án điều chỉnh quy hoạch sử dụng

đất giai đoạn 2007 - 2010 được thực hiện đến đầu năm 2010

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất

1.3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm vững phương án quy hoạch sử dụng đất và phương án điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 của huyện Ninh Hải;

- Tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch sử dụng

đất theo các số liệu đ5 điều tra và từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hiệu quả hiệu quả công tác tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất

Trang 11

2 Tổng QUAN Về Vấn Đề NGHIÊN Cứu

2.1 Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất

2.1.1 Khái quát về đất và sử dụng đất

2.1.1.1 Khái niệm, vai trò và chức năng của đất đai

Đất đai là sản phẩm tự nhiên ban tặng cho con người Nó có tầm quan trọng đặc biệt, là một trong ba tài nguyên quý báu nhất của thế giới: trời, đất

và con người Đất đai là điều kiện vật chất cần thiết để thực hiện mọi quá trình sản xuất, vừa là chỗ đứng, vừa là địa bàn hoạt động cho tất cả các ngành nông

- lâm nghiệp, công nghiệp, khai khoáng, giao thông vận tải, văn hóa, x5 hội,

an ninh, quốc phòng

"Đất đai" về mặt thuật ngữ khoa học được hiểu theo nghĩa rộng như sau: "Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các thành phần của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó, bao gồm:

khí hậu, bề mặt thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước (hồ, sông, suối, đầm

lầy, ), các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong

lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật, trạng thái định cư của con người,

những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ

chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa, "[21]

Theo định nghĩa của FAO [12]: "Đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái, bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái

đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất như khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng, thuỷ văn, thảm thực vật, cỏ dại, động vật tự nhiên, Những biến đổi của đất do hoạt động của con người"

Hai khái niệm đất "soil" và đất đai "land" không đồng nghĩa Khái niệm

về đất đai bao hàm nội dung mặt bằng l5nh thổ để sử dụng cho toàn bộ ngành kinh tế quốc dân, không riêng gì sinh vật, còn đất "soil" chỉ đơn thuần là lớp phủ thổ nhưỡng do sự tác động của yếu tố sinh vật tới đá mẹ, tạo ra độ tơi xốp,

Trang 12

có độ phì nhiêu và được hình thành qua quá trình tác động lâu dài của 5 yếu tố hình thành đất Vì thế, đất đai ở mỗi quốc gia, mỗi vùng địa lý có những đặc trưng khác nhau, tính chất và chức năng của đất cũng khác nhau nên phương cách sử dụng cũng khác nhau

Như vậy, “Đất đai” là một phần l5nh thổ nhất định (vùng đất, khoanh

đất, vạt đất, mảnh đất, miếng đất ) có vị trí, hình thể, diện tích với những

tính chất tự nhiên hoặc mới tạo thành (đặc tính thổ nhưỡng, điều kiện địa hình,

địa chất, thủy văn, chế độ nước, nhiệt độ, ánh sáng, thảm thực vật, các tính chất lý hóa tính ), tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụng theo các

- Chức năng sản xuất: Đất đai là cơ sở cho rất nhiều hệ thống phục vụ cuộc sống con người qua quá trình sản xuất, cung cấp lương thực, thực phẩm

và rất nhiều sản phẩm sinh vật khác cho con người sử dụng trực tiếp hay gián tiếp qua chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại thủy hải sản

- Chức năng môi trường sống: Đất đai là cơ sở của mọi hình thái sinh vật sống trên lục địa thông qua việc cung cấp các môi trường sống cho sinh vật và gien di truyền để bảo tồn cho thực vật, động vật và các cơ thể sống cả trên và dưới mặt đất

- Chức năng cân bằng sinh thái: Đất đai và việc sử dụng nó là nguồn và

là tấm thảm xanh, hình thành một thể cân bằng năng lượng trái đất, sự phản xạ, hấp thụ và chuyển đổi năng lượng phóng xạ từ mặt trời và của tuần hoàn khí quyển địa cầu

Trang 13

- Chức năng tàng trữ và cung cấp nguồn nước: Đất đai là kho tàng lưu trữ nước mặt và nước ngầm vô tận, có tác động mạnh tới chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và có vai trò điều tiết nước rất to lớn

- Chức năng dự trữ: Đất đai là kho tài nguyên khoáng sản cung cấp cho mọi nhu cầu sử dụng của con người

- Chức năng không gian sự sống: Đất đai có chức năng tiếp thu, gạn lọc,

là môi trường đệm và làm thay đổi hình thái, tính chất của các chất thải độc hại

- Chức năng bảo tồn, bảo tàng lịch sử: Đất đai là trung gian để bảo vệ, bảo tồn các chứng cứ lịch sử, văn hóa của loài người, là nguồn thông tin về các điều kiện khí hậu, thời tiết trong quá khứ và cả về việc sử dụng đất đai trong quá khứ

- Chức năng vật mang sự sống: Đất đai là không gian cho sự chuyển vận của con người, cho đầu tư, sản xuất và cho sự dịch chuyển của động vật, thực vật giữa các vùng khác nhau của hệ sinh thái tự nhiên

2.1.1.2 Sử dụng đất và các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất

Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất trong tổ hợp với các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường Căn cứ vào nhu cầu của thị trường sẽ phát hiện và quyết định phương hướng chung, mục tiêu sử dụng hợp lý tài nguyên, phát huy tối đa tiềm năng

đất đai nhằm đạt hiệu quả kinh tế, x5 hội, môi trường và sự phát triển bền vững Vì vậy, phạm vi, cơ cấu và phương thức sử dụng đất vừa bị chi phối bởi các điều kiện và quy luật sinh thái tự nhiên vừa bị chi phối bởi các điều kiện, quy luật kinh tế - x5 hội và các yếu tố kỹ thuật Theo nghiên cứu của Viện

Điều tra Quy hoạch đất đai [21]: có 3 nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất

* Nhân tố điều kiện tự nhiên

Quá trình sử dụng đất đai cần phải chú ý đến các đặc tính và tính chất

đất đai để xác định yếu tố hạn chế hay tích cực cho việc sử dụng đất hợp lý như chế độ nhiệt, bức xạ, độ ẩm, yếu tố địa hình, thổ nhưỡng, xói mòn Các

đặc tính, tính chất này được chia làm 2 loại:

Trang 14

- Điều kiện khí hậu: Các yếu tố khí hậu ảnh hưởng rất lớn, trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và điều kiện sinh hoạt của con người Nhiệt độ bình quân cao thấp, sự sai khác nhiệt độ về thời gian và không gian, chênh lệch giữa nhiệt độ tối cao và tối thấp, về độ ẩm trong ngày và giữa các mùa trong năm hay các khu vực khác nhau trực tiếp ảnh hưởng đến sự phân bố, sinh trưởng và phát triển của cây trồng, rừng tự nhiên và thực vật thủy sinh Cường

độ ánh sáng mạnh hay yếu, thời gian chiếu sáng dài hay ngắn cũng có tác dụng nhất định đối với sinh trưởng, phát triển và quang hợp của cây trồng Chế độ nước, lượng mưa nhiều hay ít, bốc hơi mạnh hay yếu có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ nhiệt độ và độ ẩm của đất, cũng như khả năng đảm bảo cung cấp nước cho sinh trưởng của cây trồng, thảm thực vật, gia súc và thủy sản

- Điều kiện đất đai: Sự sai khác giữa địa hình, địa mạo, độ cao so với mặt nước biển, độ dốc, và hướng dốc, sự bào mòn mặt đất và mức độ xói mòn dẫn đến sự khác nhau về đất đai và khí hậu làm ảnh hưởng tới sản xuất

và phân bố các ngành Địa hình và độ dốc ảnh hưởng lớn đến phương thức sử dụng đất nông nghiệp sẽ nảy sinh nhu cầu về thủy lợi hóa và cơ giới hóa Đối với ngành phi nông nghiệp, địa hình phức tạp sẽ ảnh hưởng tới giá trị công trình, gây khó khăn cho thi công, tốn kém về kinh tế Điều kiện thổ nhưỡng quyết định rất lớn đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp Độ phì của đất là tiêu chí quan trọng về sản lượng cao hay thấp Độ dầy tầng đất và tính chất đất ảnh hưởng lớn đối với sinh trưởng của cây trồng Mỗi vị trí địa lý có đặc thù điều kiện tự nhiên khác nhau, vì vậy trong thực tiễn sử dụng đất cần phải tuân thủ quy luật tự nhiên, phát huy những lợi thế, khắc phục hạn chế để việc sử dụng

đất mang hiệu quả cao nhất

* Nhân tố điều kiện kinh tế - x* hội

Các nhân tố điều kiện kinh tế - x5 hội bao gồm các thể chế, chính sách, thực trạng phát triển các ngành, điều kiện cơ sở hạ tầng: giao thông, thủy lợi,

Trang 15

xây dựng, trình độ phát triển khoa học kỹ thuật, trình độ dân trí, dân số, lao

động, việc làm và đời sống văn hóa, x5 hội

Các nhân tố điều kiện tự nhiên là cơ sở để xây dựng phương án sử dụng

đất nhưng các nhân tố kinh tế - x5 hội sẽ quyết định phương án đ5 lựa chọn có thực hiện được hay không Phương án sử dụng đất được quyết định bởi khả năng của con người và các điều kiện kinh tế - x5 hội, kỹ thuật hiện có

Các điều kiện tự nhiên của mỗi vùng thường ít có sự khác biệt nhưng hiệu quả sử dụng đất thì có sự khác biệt lớn, nguyên nhân của vấn đề này là do

điều kiện kinh tế - x5 hội: vốn, nhân lực, cơ sở hạ tầng, quyết định Trong thực tế cũng minh chứng rõ vấn đề này, với điều kiện tự nhiên đồng nhất nhưng nếu vùng nào có kinh tế phát triển, vốn đầu tư lớn, nhận thức và trình

độ của người lao động vùng nào cao hơn thì sử dụng đất sẽ có hiệu quả hơn

Từ những lý luận trên cho thấy, các điều kiện kinh tế - x5 hội có tác

động không nhỏ tới việc sử dụng đất đai, thúc đẩy hoặc kìm h5m quá trình sử dụng đất hiệu quả của con người Vì vậy, khi lựa chọn phương cách sử dụng

đất, ngoài việc dựa vào quy luật tự nhiên thì các nhân tố kinh tế x5 hội cũng không kém phần quan trọng

* Nhân tố không gian

Trong thực tế, bất kỳ ngành sản xuất nào (nông nghiệp, công nghiệp,

xây dựng, khai thác khoáng sản ) đều cần đến đất đai là điều kiện không

gian cho các hoạt động Tính chất không gian bao gồm: vị trí địa lý, địa hình, hình dạng, diện tích Đất đai không thể di dời từ nơi này đến nơi khác nên sự thừa th5i đất đai ở nơi này không thể sử dụng để đáp ứng sự thiếu đất ở địa phương khác Đất đai phải khai thác tại chỗ, không thể chia cắt mang đi nên không thể có hai khoanh đất giống nhau hoàn toàn Do đó, không gian là yếu

tố quan trọng quyết định hiệu quả của việc sử dụng đất

Các quá trình sản xuất công nghiệp được thực hiện bởi tác động của con người lên đối tượng lao động thông qua tư liệu sản xuất nằm ở vị trí cố định,

Trang 16

một không gian hạn chế Trong sản xuất nông nghiệp thì khác, người sản xuất tác động trực tiếp vào đất đai thông qua các tư liệu sản xuất để mang lại năng suất, sản lượng cao nhất có thể Vị trí và diện tích đất đai là bất biến nhưng x5 hội thay đổi từng ngày, các ngành kinh tế không ngừng phát triển, dân số ngày càng tăng, điều này đ5 gây áp lực lớn đối với đất đai và cũng là thử thách đối với toàn x5 hội

Đặc điểm không thể chuyển dịch của đất đai dẫn đến những lợi thế hoặc khó khăn cho vùng, l5nh thổ Nếu những khoanh đất có vị trí tại khu trung tâm, có nền kinh tế phát triển, thuận lợi giao thông, giao lưu buôn bán thì hiệu quả sử dụng đất của khoanh đất đó sẽ lớn hơn rất nhiều so với khoanh

đất tại vùng nông thôn, có nền kinh tế kém phát triển, không thuận tiện giao thông hay những khoanh đất tại vùng đồng bằng, địa hình bằng phẳng sẽ cho hiệu quả của sản xuất nông nghiệp cao hơn vùng đồi núi, địa hình phức tạp

"Thực nghiệm cho thấy rằng, trên sườn dốc, khi độ dốc tăng lên thì chi phí nhiên liệu tăng lên 1,5% và hiệu quả sử dụng máy móc giảm đi 1%" [1] Bên cạnh đó, hình dạng của mảnh đất có ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu quả sử dụng đất trong cả nông nghiệp và phi nông nghiệp: làm đất, chăm sóc, vận chuyển, thiết kế công trình

Như vậy, các nhân tố không gian có ảnh hưởng tới quá trình sử dụng

đất, nó sẽ gián tiếp quyết định hiệu quả của việc sử dụng đất

2.1.1.3 Sử dụng đất và các mục tiêu kinh tế - x* hội và môi trường

Những năm gần đây, sự bùng nổ dân số cùng với sự phát triển như vũ b5o của khoa học công nghệ đ5 kéo theo nhu cầu của con người ngày càng cao Để đáp ứng nhu cầu trên, con người đ5 áp dụng những thành tựu, tiến bộ của khoa học vào sử dụng đất nhằm khai thác triệt để, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đảm bảo nhu cầu về lương thực, thực phẩm và các điều kiện khác cho sự tồn tại và phát triển của loài người Tuy nhiên, việc sử dụng đất càng triệt để đồng nghĩa với việc đất mất dần chất dinh dưỡng, nếu không được bảo

Trang 17

vệ, cải tạo, bồi dưỡng thì đất đai ngày càng suy thoái và ảnh hưởng đến việc sử dụng đất của thế hệ sau Do đó, việc sử dụng đất luôn đảm bảo hài hòa ba mục tiêu: kinh tế, x5 hội và môi trường

Trong quá trình sử dụng đất, mục tiêu kinh tế luôn luôn được các tổ chức, cá nhân sử dụng đất quan tâm Đối với sản xuất nông nghiệp, người dân luôn cố gắng tìm ra các phương thức canh tác, chăm sóc để nâng cao tối đa hiệu quả sản xuất: năng suất, sản lượng và chất lượng sản phẩm của cây trồng

Sử dụng đất liên quan đến nhu cầu thiết yếu của con người sống trên mảnh đất đó, đây là mục tiêu x5 hội nhằm tạo ra các điều kiện giúp thỏa m5n những nhu cầu sinh sống Khi x5 hội phát triển mạnh, sự gia tăng dân số nhanh đ5 gây nên áp lực lớn đối với đất đai, nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng để tạo ra cơ sở vật chất công cộng, y tế, giáo dục, việc làm, thu nhập, giải trí bên cạnh đó còn tạo ra ý thức về công bằng x5 hội

Bên cạnh những tín hiệu đáng mừng về chỉ tiêu kinh tế, nền nông nghiệp nước ta đang phải đối mặt với những thử thách về x5 hội và môi trường Do diện tích rừng bị chặt phá, đốt nương làm rẫy nhưng thiếu biện pháp kiểm soát xói mòn dẫn đến suy thoái độ phì Đồng thời, do đầu tư phân bón, kỹ thuật không hợp lý và khai thác nước ngầm quá mức gây ra những hậu quả xấu về môi trường, ô nhiễm môi trường đất, ảnh hưởng đến việc sử dụng đất bền vững và gặp khó khăn trong vấn đề kiểm soát sâu bệnh, mất các nguồn gen quý, một số động, thực vật quý hiếm bị tiêu diệt

Ngoài ra, chúng ta đang phải đối mặt với những vấn đề nan giải khác như do quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, một số bộ phận nông dân không

có đất canh tác, gây thất nghiệp và các tệ nạn x5 hội gia tăng, môi trường bị ô nhiễm do các chất thải đô thị, công nghiệp

Do vậy, quá trình sử dụng đất luôn phải đảm bảo ba mục tiêu kinh tế, x5 hội và môi trường Có như vậy sử dụng đất mới đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả

và bền vững

Trang 18

2.1.2 Khái quát về quy hoạch sử dụng đất

2.1.2.1 Khái niệm quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai là một trong 13 nội dung quản

lý Nhà nước về đất đai được quy định tại điều 16, Luật Đất đai 2003 Theo FAO [22]: "Quy hoạch sử dụng đất là quá trình đánh giá tiềm năng đất và nước một cách có hệ thống phục vụ việc sử dụng đất và kinh tế - x5 hội nhằm lựa chọn ra phương án sử dụng đất tốt nhất Mục tiêu của quy hoạch sử dụng

đất là lựa chọn và đưa phương án đ5 lựa chọn vào thực tiễn để đáp ứng nhu cầu của con người một cách tốt nhất nhưng vẫn bảo vệ được nguồn tài nguyên cho tương lai Yêu cầu cấp thiết phải làm quy hoạch là do nhu cầu của con người và điều kiện thực tế sử dụng đất thay đổi nên phải nâng cao kỹ năng quản lý sử dụng đất"

Bằng cách khác, Viện Điều tra Quy hoạch Đất đai đ5 định nghĩa [21]:

"Quy hoạch sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp quản lý, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước về tổ chức sử dụng đất đầy đủ, hợp lý, có hiệu quả cao thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cả nước, tổ chức sử dụng

đất như một tư liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất khác gắn liền với đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất x5 hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và bảo vệ môi trường"

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai đ5 được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt là biện pháp hữu hiệu của Nhà nước nhằm tổ chức lại việc sử dụng đất đai theo đúng mục đích, hạn chế sự chồng chéo gây l5ng phí

đất đai, là căn cứ để giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, tránh tình trạng chuyển mục đích tùy tiện, làm giảm sút quỹ đất nông, lâm

nghiệp (đặc biệt là diện tích trồng lúa nước và đất lâm nghiệp có rừng) sang

sử dụng vào mục đích phi nông nghiệp; ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, tranh chấp, lấn chiếm hủy hoại đất, phá vỡ sự cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường dẫn đến những tổn thất hoặc kìm h5m sản xuất, gây ảnh hưởng

Trang 19

tiêu cực tới phát triển kinh tế - x5 hội và các hậu quả khó lường về tình hình bất ổn định chính trị, an ninh quốc phòng ở từng địa phương

Qua những lý luận trên cho thấy, quy hoạch sử dụng đất là bước không thể thiếu được trong quá trình sử dụng đất hợp lý và có vai trò quan trọng trong quản lý Nhà nước về đất đai

2.1.2.2 Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất thuộc loại quy hoạch có tính lịch sử - x5 hội, tính khống chế vĩ mô, tính chỉ đạo, tính tổng hợp trung và dài hạn, là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển x5 hội và kinh tế quốc dân Các đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất đai được thể hiện cụ thể như sau [21]:

* Tính lịch sử - x* hội:

Lịch sử phát triển của x5 hội chính là lịch sử phát triển của quy hoạch

sử dụng đất Mỗi hình thái kinh tế - x5 hội đều có một phương thức sản xuất

của x5 hội thể hiện theo hai mặt: Lực lượng sản xuất (mối quan hệ giữa người

với sức hoặc vật tự nhiên trong quá trình sản xuất) và Quan hệ sản xuất (quan

hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất) Trong quy hoạch sử dụng

đất luôn nẩy sinh quan hệ giữa người với đất đai - là sức tự nhiên (như điều

tra, đo đạc, khoanh định, thiết kế ), cũng như quan hệ giữa người với người

(xác nhận bằng văn bản về sở hữu và quyền sử dụng đất giữa những người chủ

đất - GCNQSDĐ) Quy hoạch sử dụng đất thể hiện đồng thời là yếu tố thúc

đẩy phát triển lực lượng sản xuất, vừa là yếu tố thúc đẩy các mối quan hệ sản xuất, vì vậy nó luôn là một bộ phận của phương thức sản xuất của x5 hội Tuy nhiên, trong x5 hội có phân chia giai cấp, quy hoạch sử dụng đất mang tính tự phát, hướng tới mục tiêu vì lợi nhuận tối đa và nặng về mặt pháp

lý (là phương tiện mở rộng, củng cố, bảo vệ quyền tư hữu đất đai: phân chia,

tập trung đất đai để mua, bán, phát canh thu tô ) ở nước ta, quy hoạch sử

dụng đất phục vụ nhu cầu của người sử dụng đất và quyền lợi của toàn x5 hội; Góp phần tích cực thay đổi quan hệ sản xuất ở nông thôn; Nhằm sử dụng, bảo

Trang 20

vệ đất và nâng cao hiệu quả sản xuất x5 hội Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường, quy hoạch sử dụng đất góp phần giải quyết các mâu thuẫn nội tại của từng lợi ích kinh tế, x5 hội và môi trường nẩy sinh trong quá trình sử dụng đất, cũng như mâu thuẫn giữa các lợi ích trên với nhau

* Tính tổng hợp:

Tính tổng hợp của quy hoạch sử dụng đất biểu hiện chủ yếu ở hai mặt:

Đối tượng của quy hoạch là khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ toàn bộ tài nguyên đất đai cho nhu cầu của toàn bộ nền kinh tế quốc dân; Quy hoạch sử dụng đất đề cập đến nhiều lĩnh vực về khoa học, kinh tế và x5 hội như khoa học tự nhiên, khoa học x5 hội, dân số và đất đai, sản xuất nông, công nghiệp, môi trường sinh thái

Với đặc điểm này, quy hoạch l5nh trách nhiệm tổng hợp toàn bộ nhu cầu sử dụng đất; Điều hòa các mâu thuẫn về đất đai của các ngành, lĩnh vực; Xác định và điều phối phương hướng, phương thức phân bố sử dụng đất phù hợp với mục tiêu kinh tế - x5 hội, bảo đảm cho nền kinh tế quốc dân luôn phát triển bền vững, đạt tốc độ cao và ổn định

* Tính dài hạn:

Căn cứ vào các dự báo xu thế biến động dài hạn của những yếu tố kinh

tế x5 hội quan trọng (sự thay đổi về nhân khẩu, tiến bộ kỹ thuật, đô thị hóa

công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp ), từ đó xác định quy hoạch trung

và dài hạn về sử dụng đất đai, đề ra các phương hướng, chính sách và biện pháp có tính chiến lược, tạo căn cứ khoa học cho việc xây dựng kế hoạch sử dụng đất 5 năm

Quy hoạch dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu đất để phát triển lâu dài kinh

tế - x5 hội Cơ cấu và phương thức sử dụng đất được điều chỉnh từng bước

trong thời gian dài (cùng với quá trình phát triển dài hạn kinh tế - x* hội) cho

đến khi đạt được mục tiêu dự kiến Thời hạn (xác định phương hướng, chính

sách và biện pháp sử dụng đất để phát triển kinh tế và hoạt động x* hội) của

Trang 21

quy hoạch sử dụng đất thường từ trên 10 năm đến 20 năm hoặc lâu hơn

* Tính chiến lược và chỉ đạo vĩ mô:

Với đặc tính trung và dài hạn, quy hoạch sử dụng đất đai chỉ dự kiến trước được các xu thế thay đổi phương hướng, mục tiêu, cơ cấu và phân bố sử

dụng đất (mang tính đại thể, không dự kiến được các hình thức và nội dung cụ

thể, chi tiết của sự thay đổi) Vì vậy, quy hoạch sử dụng đất là quy hoạch

mang tính chiến lược, các chỉ tiêu của quy hoạch mang tính chỉ đạo vĩ mô, tính phương hướng và khái lược về sử dụng đất của các ngành như:

- Phương hướng, mục tiêu và trọng điểm chiến lược của việc sử dụng

đất trong vùng;

- Cân đối tổng quát nhu cầu sử dụng đất của các ngành;

- Điều chỉnh cơ cấu sử dụng đất và phân bố đất đai trong vùng;

- Phân định ranh giới và các hình thức quản lý việc sử dụng đất đai trong vùng;

- Đề xuất các biện pháp, các chính sách lớn để đạt được mục tiêu của phương hướng sử dụng đất;

Do khoảng thời gian dự báo tương đối dài, chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố kinh tế - x5 hội khó xác định, nên chỉ tiêu quy hoạch càng khái lược hóa, quy hoạch sẽ càng ổn định

Trang 22

phương diện khác nhau, quy hoạch sử dụng đất chỉ là một trong những giải pháp biến đổi hiện trạng sử dụng đất sang trạng thái mới thích hợp hơn cho việc phát triển kinh tế trong một thời kỳ nhất định Khi x5 hội phát triển, khoa học kỹ thuật ngày càng tiến bộ, chính sách và tình hình kinh tế thay đổi, các

dự kiến của quy hoạch sử dụng đất không còn phù hợp Việc chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện quy hoạch và điều chỉnh biện pháp thực hiện là cần thiết

Điều này thể hiện tính khả biến của quy hoạch Quy hoạch sử dụng đất luôn là quy hoạch động, một quá trình lặp lại theo chiều xoắn ốc “quy hoạch - thực hiện - quy hoạch lại hoặc chỉnh lý - tiếp tục thực hiện ” với chất lượng, mức

độ hoàn thiện và tính phù hợp ngày càng cao

2.1.2.3 Nguyên tắc của quy hoạch sử dụng đất đai

Các hoạt động của Nhà nước trong lĩnh vực phân phối và sử dụng tài nguyên đất tuân theo quy luật phát triển kinh tế khách quan Quyền sở hữu Nhà nước về đất đai là cơ sở để bố trí các ngành, là một trong những yếu tố quan trọng nhất để đưa nền kinh tế thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, thúc đẩy và

mở rộng sản xuất Nhà nước thực hiện chức năng phân phối và tái phân phối quỹ đất nhằm đáp ứng nhu cầu về đất sử dụng cho các ngành, đơn vị, cá nhân

sử dụng đất và điều chỉnh các mối quan hệ đất đai thông qua quy hoạch Như vậy, quy hoạch sử dụng đất thực hiện đồng thời 2 chức năng: điều chỉnh mối quan hệ đất đai và tổ chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất đặc biệt được xây dựng dựa trên những nguyên tắc sau:

Một là, chấp hành quyền sở hữu Nhà nước về đất đai

Nguyên tắc này là cơ sở của mọi hoạt động và biện pháp có liên quan tới quyền sử dụng đất, là nguyên tắc quan trọng nhất trong hoạt động quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất nước ta là hệ thống các biện pháp của Nhà nước nhằm quản lý, sử dụng đất đai đầy đủ, hợp lý và hiệu quả Nó có mối quan hệ chặt chẽ với chủ trương, chính sách và chiến lược phát triển kinh tế - x5 hội

Trang 23

của Đảng và Nhà nước Trong công tác quản lý đất đai, quy hoạch sử dụng đất

có ý nghĩa to lớn, giúp cho quản lý đất đai chặt chẽ và sử dụng có hiệu quả và các chỉ tiêu, chủ trương của Nhà nước được thực hiện tốt

Luật pháp bảo vệ quyền bất khả xâm phạm quyền sử dụng đất và tính

ổn định của mỗi đơn vị sử dụng đất vì đó là cơ sở quan trọng nhất để phát triển sản xuất Khi lập quy hoạch sử dụng đất, người ta xác định phạm vi quyền lợi của mỗi chủ sử dụng đất Do đó, quy hoạch sử dụng đất có vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các hành vi xâm phạm sự toàn vẹn l5nh thổ của các đơn vị sử dụng đất Mỗi chủ sử dụng đất chỉ có quyền sử dụng đất mà Nhà nước cho phép chứ không có quyền sở hữu đất

Hai là, sử dụng đất tiết kiệm, bảo vệ đất và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là điều kiện tồn tại cơ bản, gắn liền với hoạt động của con người, của các tổ chức kinh tế, chính trị, x5 hội của Nhà nước, có vai trò quan trọng đối với con người và khác mọi tư liệu sản xuất khác là nếu được sử dụng đúng và hợp lý thì chất lượng đất ngày càng tốt lên Mặt khác, chúng ta đều biết, đất đai có hạn về diện tích, trong khi đó, dân số không ngừng tăng nhanh, gây áp lực lớn đối với đất đai Điều này đòi hỏi việc

sử dụng đất phải tiết kiệm và hiệu quả Sử dụng đất tiết kiệm tức là phải bố trí hài hòa giữa nhu cầu sử dụng đất của các ngành, hạn chế tối đa việc sử dụng

đất canh tác có hiệu quả sang các mục đích phi nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, thỏa m5n nhu cầu nông sản phẩm cho toàn x5 hội và nguyên liệu cho công nghiệp, đồng thời cân đối quỹ đất thích hợp với nhiệm

vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nâng cao chất lượng đất và mở rộng diện tích Điều này khẳng định tầm quan trọng của quy hoạch sử dụng

đất, ngoài ra rất cần có quy hoạch tổng thể, quy hoạch chi tiết có giá trị thực tiễn cao đến cấp x5, cần gắn liền quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch các ngành công nghiệp và dịch vụ như du lịch, chế biến nông sản, phát triển ngành nghề thủ công mà thị trường đòi hỏi, đồng thời có những biện pháp bảo vệ đất,

Trang 24

đảm bảo cho sử dụng đất bền vững Chống suy thoái và ô nhiễm đất là một trong những biện pháp bảo vệ đất

Việt Nam, với đặc điểm là đất đồi núi chiếm 3/4 l5nh thổ toàn quốc, lại nằm ở vùng nhiệt đới, mưa nhiều và tập trung, nhiệt độ không khí cao, các quá trình khoáng hóa diễn ra mạnh trong đất nên dễ bị rửa trôi, xói mòn, nghèo chất hữu cơ và chất dinh dưỡng dẫn đến thoái hóa Quan trọng hơn nữa là do hậu quả của việc chặt phá, đốt rừng bừa b5i, sử dụng đất không bền vững qua nhiều thế hệ nên đất bị thoái hóa ngày càng nghiêm trọng, nhiều nơi mất khả năng sản xuất và xu hướng hoang mạc hóa ngày càng tăng Do đó, mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất là phải coi trọng diện tích phủ xanh bằng cây rừng,

có chính sách và xây dựng quan điểm toàn dân bảo vệ rừng nhất là rừng đầu nguồn, chăm sóc, tu bổ, phục hồi rừng, trồng cây phủ xanh đất trống đồi núi trọc, khôi phục, cải thiện môi trường sống theo quan điểm cân bằng sinh thái bền vững

Những năm gần đây, do áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ

và kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất nên Việt Nam đ5 trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới Tuy nhiên, sự thâm canh nông nghiệp với sử dụng nhiều phân bón hàm lượng và cách thức không hợp lý đ5 làm đất sản xuất nông nghiệp ngày càng ô nhiễm Ngoài ra, với sự phát triển ồ ạt của ngành công nghiệp trong giai đoạn qua đ5 làm đất bị ô nhiễm trầm trọng bởi chất thải của các nhà máy công nghiệp Đây là một thử thách lớn cho các nhà quy hoạch cũng như các nhà quản lý trong giai đoạn nước ta đang thực hiện tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa: khôi phục các làng nghề truyền thống và tạo điều kiện thuận lợi cho công nghiệp phát triển

Ba là, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - x* hội

Khi phân bổ quỹ đất cho các ngành, cần đảm bảo nguyên tắc tổ chức sử dụng tài nguyên đất vì lợi ích của nền kinh tế quốc dân nói chung và từng ngành nói riêng, trong đó ưu tiên cho ngành nông nghiệp

Trang 25

Sự phát triển của các ngành nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, thủy điện, dầu khí đều đòi hỏi phải có đất Việc bố trí công trình của các ngành trên thường được dự kiến trước trong kế hoạch phát triển kinh tế quốc dân dài hạn với tiêu chí: những khoanh đất giao cho các nhu cầu phi nông nghiệp nên lấy từ đất không sử dụng hoặc sử dụng kém hiệu quả trong nông nghiệp Với trường hợp giao đất cho nhu cầu khai thác khoáng sản, người ta thường phải lường trước mọi hậu quả có thể xảy ra cho các đơn vị mất đất và đề xuất biện pháp khắc phục hậu quả giảm bớt những ảnh hưởng xấu của nó Dựa trên thực trạng, vấn đề bức xúc mà ngành đang vấp phải và

xu thế phát triển của từng ngành kinh tế để xây dựng quy hoạch sử dụng đất

đai trên cơ sở hợp thành của các quy hoạch ngành Có như vậy, quy hoạch sử dụng đất mới đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - x5 hội

Bốn là, tạo ra những điều kiện tổ chức l*nh thổ hợp lý

Quy hoạch sử dụng đất được tiến hành theo kế hoạch chung của Nhà nước, của ngành và của từng đơn vị sử dụng đất cụ thể Việc bố trí giữa các ngành đòi hỏi phải có sự phân bố hợp lý, tạo điều kiện cho sự phát triển tổng hợp Các đơn vị sản xuất nông nghiệp căn cứ vào nghĩa vụ giao nộp cho Nhà nước và các nhu cầu tiêu dùng nội bộ mà xác định quy mô diện tích trồng từng loại cây, số đầu gia súc từng loại Bên cạnh đó, việc sử dụng đất có ảnh hưởng đến việc phát triển và bố trí các ngành nghề, việc tổ chức lao động và năng suất lao động, đến tư liệu sản xuất

Quy hoạch sử dụng đất phải có sự kết hợp hài hòa nhu cầu sử dụng đất của các ngành, tổ chức l5nh thổ hợp lý mới giúp cho việc phát triển các ngành cân đối theo chỉ tiêu và nhu cầu sử dụng đất đ5 định

Năm là, phải phù hợp với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - x* hội

Mỗi vùng khác nhau có các điều kiện tự nhiên, kinh tế - x5 hội khác nhau nên phương án quy hoạch xây dựng phù hợp cho từng vùng cũng khác nhau Thực tế cho thấy, các cơ sở sản xuất nông nghiệp thường đầu tư lớn cho

Trang 26

các công trình liên quan: nhà ở, thủy lợi, giao thông và những công trình này khai thác hết công suất nếu vị trí xây dựng của chúng là hợp lý Bên cạnh đó,

để tăng năng suất cây trồng phải xác định cơ cấu sử dụng đất thích hợp và cơ cấu luân canh hợp lý trên địa bàn l5nh thổ đó Vì vậy, khi quy hoạch sử dụng

đất cần phải tính toán sao cho chúng sử dụng có hiệu quả nhất cả hiện tại và tương lai lâu dài Qua những lý luận trên cho thấy, khi xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất phải tuân theo những nguyên tắc trên mới đảm bảo phương án đó có tính khả thi và tạo điều kiện sử dụng đất hợp lý, hiệu quả và bền vững, thúc đẩy nền kinh tế - x5 hội phát triển

2.1.2.4 Quan điểm xây dựng quy hoạch sử dụng đất

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng

đầu của môi trường sống và là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, an ninh và quốc phòng Đất đai có ý nghĩa kinh tế, chính trị, văn hóa sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Do đó, khi xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất cần dựa trên những quan điểm nhất định

* Sử dụng quỹ đất hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững:

Sử dụng quỹ đất hợp l ý, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững tức là sử dụng tiềm năng quỹ đất kết hợp với phát triển quỹ đất theo hướng làm tăng độ phì của đất, khai hoang, lấn biển, mở rộng diện tích, nâng cao hiệu quả kinh tế

đầu tư trên đất, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và tạo hệ sinh thái bền vững

Hiện nay, thế giới có nhiều nhà khoa học nghiên cứu và đề ra nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất phù hợp với từng điều kiện, trình độ

và phương thức sử dụng đất ở mỗi vùng, quốc gia ở Việt Nam những năm gần

đây, sản xuất nông nghiệp đ5 gắn phương thức sử dụng đất theo truyền thống với phương thức sử dụng đất theo hướng hiện đại, chuyển dịch theo hướng

Trang 27

công nghiệp hóa nông nghiệp Quá trình sử dụng đất canh tác đ5 rất chú trọng

và đẩy mạnh công tác thủy lợi, ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật về giống, công thức luân canh phù hợp để bồi dưỡng, cải tạo và tăng độ phì cho

đất, đưa đất chưa sử dụng vào sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng đất đồng thời bảo vệ môi trường

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thì quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa ngày càng tăng, đồng nghĩa là diện tích đất nông nghiệp sẽ giảm

Do đó, phương án quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo sự hài hòa giữa các nhu cầu sử dụng đất, ưu tiên cho phát triển nông nghiệp, đồng thời không làm

ảnh hưởng đến môi trường, đa dạng sinh học và tạo hệ sinh thái bền vững

* Bảo vệ diện tích đất trồng lúa hợp lý để đảm bảo an ninh lương thực, bảo đảm diện tích phủ rừng ở mức độ cần thiết để bảo vệ môi trường

An ninh lương thực là vấn đề trọng đại của đất nước trước mắt cũng như lâu dài Trong những năm qua sự suy giảm đất lúa là đáng báo động do tốc độ

đô thị hóa và công nghiệp hóa Điều đáng lo ngại hơn là sự biến đổi khí hậu

có thể tác động nặng nề đến nước ta (nước biển dâng, diện tích đất lúa có thể

bị suy giảm) Vì vậy "Đến năm 2020, bảo vệ quỹ đất lúa 3,8 triệu ha để có sản

lượng 41 - 43 triệu tấn lúa đáp ứng tổng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn gạo/năm”[9]

Để đảm bảo sử dụng đất hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm và bền vững thì việc bảo vệ và nâng cao diện tích che phủ rừng là việc làm không thể thiếu

Trong điều kiện tự nhiên chưa có tác động của con người, đất miền núi luôn được che phủ bởi một thảm thực vật mà phổ biến là rừng cây các loại Trải qua hàng nghìn năm, lớp thảm thực vật đ5 tạo nên một tầng đất mặt nhiều mùn, chất dinh dưỡng, có kết cấu, khả năng giữ màu, giữ ẩm tốt Do nhận thức

"hám lợi" trước mắt của một số người, dẫn đến hiện tượng khai thác rừng bừa b5i Đồng thời việc phát rẫy làm nương không hợp lý làm lớp thảm rừng biến mất, đất bị tác động của lượng mưa lớn, gây rửa trôi và xói mòn, mất dần chất

Trang 28

dinh dưỡng và khả năng sản xuất Do đó, để bảo vệ đất, đảm bảo cho việc sử dụng lâu dài, Nhà nước ta phải thực hiện tốt chính sách giao đất, giao rừng cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài theo quy hoạch,

kế hoạch của Nhà nước Đây là khâu đột phá, là vấn đề trung tâm, then chốt

và cũng là biện pháp về kinh tế, quản lý để bảo vệ và sử dụng có hiệu quả đất

đai Giao đất, giao rừng cần kết hợp chặt chẽ với quy hoạch sử dụng đất trong vùng để đảm bảo việc sử dụng đất hợp lý

* Phương án quy hoạch sử dụng đất phải cân đối quỹ đất cho các nhu cầu khác nhau

Để đảm bảo cân đối quỹ đất cho các nhu cầu đòi hỏi phải sử dụng đất hợp lý để phát triển công nghiệp, dịch vụ, xây dựng các khu dân cư mới, hiện

đại, phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - x5 hội, đáp ứng kịp thời nhu cầu sử dụng

đất trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

X5 hội ngày càng phát triển, nhu cầu của x5 hội có xu hướng tăng nhanh Điều này đòi hỏi con người phải có những tác động vào thiên nhiên, tạo ra ngày càng nhiều của cải vật chất nuôi sống x5 hội Do đó, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, các ngành nghề mới xuất hiện, gây ra những bất hợp lý trong yêu cầu sử dụng đất của các ngành

Việt Nam là một nước đang tiến hành công cuộc đổi mới, với cơ chế quản lý mới, phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng x5 hội chủ nghĩa nên đặc trưng của nó là cạnh tranh, ở lĩnh vực đất đai càng thể hiện rõ nét, đó là cạnh tranh về mục đích sử dụng, Công cụ quan trọng giải quyết vấn đề này là quy hoạch sử dụng đất Quá trình phát triển x5 hội, không những quan hệ đất đai gắn liền với sử dụng đất nông nghiệp, lâm nghiệp mà còn liên quan đến sự phát triển của tất cả các ngành Đây chính là yêu cầu của thực tiễn phải có quy hoạch sử dụng

đất với đầy đủ nội dung với việc bố trí hợp lý giữa nhu cầu sử dụng đất của các ngành

Trang 29

2.1.2.5 Hệ thống quy hoạch sử dụng đất

Có nhiều quan điểm khác nhau về cách phân loại quy hoạch sử dụng

đất Tuy nhiên, mọi quan điểm đều dựa trên những căn cứ hoặc cơ sở chung như sau: Nhiệm vụ đặt ra đối với quy hoạch; số lượng và thành phần đối tượng

nằm trong quy hoạch; Phạm vi l5nh thổ quy hoạch (cấp vị l*nh thổ hành

chính) cũng như nội dung và phương pháp quy hoạch Thông thường hệ thống

quy hoạch sử dụng đất được phân loại theo nhiều cấp vị khác nhau (như loại

hình, dạng, hình thức quy hoạch ) nhằm giải quyết các nhiệm vụ cụ thể về sử

dụng đất đai (như điều chỉnh quan hệ đất đai hay tổ chức sử dụng đất như tư

liệu sản xuất) từ tổng thể đến thiết kế chi tiết

Đối với Việt Nam, Luật Đất đai năm 2003 (Điều 25) quy định: quy

hoạch sử dụng đất được tiến hành theo l5nh thổ hành chính [16]

(1) Quy hoạch sử dụng đất cả nước;

(2) Quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh;

(3) Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện;

(4) Quy hoạch sử dụng đất cấp x5;

Mục đích chung của quy hoạch sử dụng đất theo l5nh thổ hành chính

bao gồm: Đáp ứng nhu cầu đất đai (tiết kiệm, khoa học, hợp lý và có hiệu quả)

cho hiện tại và tương lai để phát triển các ngành kinh tế quốc dân: Cụ thể hóa một bước quy hoạch sử dụng đất của các ngành và đơn vị hành chính cấp cao hơn; Làm căn cứ, cơ sở để các đơn vị hành chính cấp dưới triển khai quy hoạch sử dụng đất của địa phương mình và để lập kế hoạch sử dụng đất 5 năm làm căn cứ để giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất phục vụ cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai

Khác với Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003 không quy

định cụ thể quy hoạch sử dụng đất theo các ngành (nông nghiệp, lâm nghiệp,

khu dân cư nông thôn, đô thị, chuyên dùng) Quy hoạch sử dụng đất của các

ngành này đều nằm trong quy hoạch sử dụng đất theo l5nh thổ hành chính

Trang 30

Đối với quy hoạch sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh được quy

định riêng tại Điều 30 [16]

Tuy nhiên, có thể hiểu mối quan hệ tương đối chặt chẽ giữa quy hoạch

sử dụng đất theo l5nh thổ và quy hoạch sử dụng đất theo ngành Trước tiên, Nhà nước căn cứ vào chiến lược phát triển kinh tế - x5 hội của cả nước và hệ thống thông tin tư liệu về điều kiện đất đai hiện có để xây dựng quy hoạch tổng thể sử dụng các loại đất Các ngành chức năng căn cứ vào quy hoạch tổng thể sử dụng đất đai để xây dựng quy hoạch sử dụng đất cụ thể cho từng ngành phù hợp với yêu cầu và nội dung sử dụng đất của ngành Như vậy, quy hoạch tổng thể đất đai phải đi trước và có tính định hướng cho quy hoạch sử dụng đất theo ngành Nói khác đi, quy hoạch ngành là một bộ phận cấu thành trong quy hoạch sử dụng đất theo l5nh thổ

2.1.2.6 Nhiệm vụ và nội dung của quy hoạch sử dụng đất

Đối với mỗi quốc gia, cũng như từng vùng trong một nước (khác nhau

về không gian), nhiệm vụ và nội dung quy hoạch sử dụng đất ở các giai đoạn

lịch sử khác nhau (về thời gian) là rất khác nhau

Trong giai đoạn hiện nay, nội dung của quy hoạch sử dụng đất được quy định tại Nghị định 181/2004/NĐ-CP bao gồm [8]:

(1) Điều tra, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp điều kiện tự nhiên, kinh

tế, x5 hội trên địa bàn thực hiện quy hoạch

(2) Đánh giá hiện trạng và biến động sử dụng đất trong kỳ quy hoạch trước theo các mục đích sử dụng gồm đất trồng lúa nước, đất trồng cây hàng năm khác, đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng; đất nuôi trồng thủy sản; đất làm muối; đất nông nghiệp khác;

đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị; đất xây dựng trụ sở cơ quan và công trình

sự nghiệp; đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp; đất sử dụng vào mục đích công cộng; đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối và mặt nước chuyên dùng; đất tôn giáo, tín ngưỡng; đất nghĩa

Trang 31

trang, nghĩa địa; đất bằng chưa sử dụng, đất đồi núi chưa sử dụng, núi đá không có rừng cây

(3) Đánh giá tiềm năng đất đai và sự phù hợp của hiện trạng sử dụng

đất so với tiềm năng đất đai, so với xu hướng phát triển kinh tế - x5 hội, khoa học - công nghệ

(4) Đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất đ5

được quyết định, xét duyệt của kỳ quy hoạch trước

(5) Xác định phương hướng, mục tiêu sử dụng đất trong kỳ quy hoạch

và định hướng cho kỳ tiếp theo phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - x5 hội của cả nước, của các ngành và các địa phương (6) Xây dựng các phương án phân bổ diện tích các loại đất cho nhu cầu phát triển kinh tế - x5 hội, quốc phòng, an ninh trong kỳ quy hoạch

(7) Phân tích hiệu quả kinh tế, x5 hội, môi trường của từng phương án phân bổ quỹ đất

(8) Lựa chọn phương án phân bổ quỹ đất hợp lý căn cứ vào kết quả phân tích hiệu quả kinh tế, x5 hội, môi trường

(9) Thể hiện phương án quy hoạch sử dụng đất được lựa chọn trên bản

đồ quy hoạch sử dụng đất

(10) Xác định các biện pháp sử dụng, bảo vệ, cải tạo đất và bảo vệ môi trường cần phải áp dụng đối với từng loại đất, phù hợp với địa bàn quy hoạch (11) Xác định giải pháp tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất phù hợp với đặc điểm của địa bàn quy hoạch

Như vậy, nhiệm vụ trọng tâm của quy hoạch sử dụng đất là: Phân phối hợp lý đất đai cho nhu cầu phát triển kinh tế - x5 hội; Hình thành hệ thống cơ cấu sử dụng đất phù hợp với cơ cấu kinh tế; Khai thác tiềm năng đất đai và sử dụng đất đúng mục đích; Hình thành, phân bố hợp lý các tổ hợp không gian sử dụng đất nhằm đạt hiệu quả tổng hòa giữa 3 lợi ích kinh tế, x5 hội và môi trường cao nhất

Trang 32

Quy hoạch sử dụng đất là hệ thống quy hoạch nhiều cấp Ngoài lợi ích chung của cả nước, mỗi vùng, mỗi địa phương tự quyết định những lợi ích cục bộ của mình Vì vậy, để đảm bảo sự thống nhất, khi xây dựng và triển khai quy hoạch sử dụng đất phải tuân thủ các thể chế hành chính hiện hành của Nhà nước

* Nội dung cụ thể của quy hoạch sử dụng đất theo cấp huyện: [1]

Xây dựng trên cơ sở định hướng của quy hoạch sử dụng đất đai cấp tỉnh nhằm giải quyết các mâu thuẫn về quan hệ đất đai căn cứ vào đặc tính nguồn tài nguyên đất, mục tiêu dài hạn phát triển kinh tế - x5 hội và các điều kiện cụ thể

khác của huyện (điều hòa quan hệ sử dụng đất trong phát triển xây dựng, đô thị

và phát triển nông - lâm nghiệp); Đề xuất các chỉ tiêu và phân bổ sử dụng các

loại đất; xác định các chỉ tiêu khống chế về đất đai đối với quy hoạch ngành và x5 phường trên phạm vi của huyện Cụ thể, nội dung quy hoạch sử dụng đất đai cấp huyện bao gồm:

+ Xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và phương châm cơ bản sử dụng đất của huyện;

+ Xác định qui mô, cơ cấu và bố cục sử dụng đất của các ngành;

+ Xác định bố cục, cơ cấu và phạm vi dùng đất của các công trình hạ tầng chủ yếu, đất dùng cho nông nghiệp - lâm nghiệp, thủy lợi, giao thông, đô thị, khu dân cư nông thôn, công nghiệp, du lịch và nhu cầu đất đai cho các nhiệm vụ đặc biệt Đề xuất chỉ tiêu chỉ tiêu sử dụng đất có tính khống chế theo từng khu vực, cho các x5 trong huyện theo từng loại đất

* Các bước chính của quy hoạch sử dụng đất cấp huyện:[5]

Bước 1: Công tác chuẩn bị;

Bước 2: Điều tra, thu thập các thông tin, tài liệu, số liệu, bản đồ;

Bước 3: Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - x5 hội tác động đến việc

sử dụng đất;

Bước 4: Đánh giá tình hình quản lý, sử dụng đất, kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kỳ trước và tiềm năng đất đai;

Trang 33

Bước 5: Xây dựng và lựa chọn phương án quy hoạch sử dụng đất;

Bước 6: Xây dựng kế hoạch sử dụng đất kỳ đầu;

Bước 7: Xây dựng báo cáo thuyết minh tổng hợp, hoàn chỉnh tài liệu quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất, trình thông qua, xét duyệt và công bố quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất;

2.2 Một số vấn đề lý luận về tính khả thi và hiệu quả của quy hoạch sử dụng đất

2.2.1 Bản chất và phân loại tính khả thi của quy hoạch sử dụng đất

Về mặt bản chất, tính khả thi biểu thị khả năng thực hiện của phương án quy hoạch sử dụng đất khi hội tụ đủ một số điều kiện hoặc yếu tố nhất định cả

về phương diện tính toán, cũng như trong thực tiễn

Như vậy, để nhìn nhận một cách đầy đủ về góc độ lý luận, tính khả thi của phương án quy hoạch sử dụng đất sẽ bao hàm “Tính khả thi lý thuyết”-

được xác định và tính toán thông qua các tiêu chí với những chỉ tiêu thích hợp ngay trong quá trình xây dựng và thẩm định phương án quy hoạch sử dụng

đất; “Tính khả thi thực tế” chỉ có thể xác định dựa trên việc điều tra, đánh giá kết quả thực tế đ5 đạt được khi triển khai thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất trong thực tiễn

Khi triển khai thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất trong điều kiện bình thường, sự khác biệt giữa “Tính khả thi lý thuyết’ và “Tính khả thi thực tế” thường không đáng kể Tuy nhiên, không ít trường hợp luôn có những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất do tác động của nhiều yếu tố khó đoán trước được như tính kịp thời

về hiệu lực thực thi của phương án quy hoạch; nhận thức và tính nghiêm minh trong thực thi quy hoạch của các nhà chức trách và người sử dụng đất; các sự

cố về khí hậu và thiên tai; những đột biến về mục tiêu phát triển kinh tế - x5 hội; khả năng về các nguồn lực; áp lực mới về các vấn đề x5 hội, thị trường, an ninh quốc phòng; tác động của nền kinh tế quốc tế

Trang 34

Tính khả thi của phương án quy hoạch có thể được đánh giá và luận chứng thông qua 5 nhóm tiêu chí sau [7]:

(1) Khả thi về mặt pháp lý, có thể bao gồm các tiêu chí đánh giá về:

- Căn cứ và cơ sở pháp lý để lập quy hoạch sử dụng đất gồm các chỉ tiêu: + Các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật;

+ Các quyết định, văn bản liên quan đến triển khai thực hiện dự án

- Việc thực hiện các quy định thẩm định, phê duyệt phương án quy hoạch sử dụng đất:

+ Thành phần hồ sơ và sản phẩm;

+ Trình tự pháp lý

(2) Khả thi về phương diện khoa học - công nghệ, bao gồm:

- Cơ sở tính toán và xác định các chỉ tiêu sử dụng đất:

+ Tính khách quan của các yếu tố tác động đến việc sử dụng đất: điều kiện tự nhiên, định hướng phát triển kinh tế - x5 hội;

+ Sử dụng các định mức, tiêu chuẩn;

+ Xây dựng các dự báo theo quy luật phát triển khách quan; căn cứ theo mô hình mẫu

- Phương pháp công nghệ được áp dụng để xử lý tài liệu, số liệu và xây dựng tài liệu bản đồ

(3) Khả thi về yêu cầu chuyên môn - kỹ thuật, gồm các tiêu chí đánh giá về:

- Mức độ đầy đủ các nội dung chuyên môn theo các bước thực hiện quy hoạch và các nội dung cụ thể của phương án quy hoạch sử dụng đất

- Nguồn tư liệu và độ tin cậy của các thông tin phụ thuộc vào cách thức thu thập, điều tra, xử lý và đánh giá;

- Tính phù hợp, liên kết (từ trên xuống dưới) của các chỉ tiêu sử dụng

đất theo quy định trong hệ thống quy hoạch sử dụng đất các cấp

(4) Khả thi về các biện pháp cần thiết để phương án quy hoạch thực

Trang 35

hiện được Theo kinh nghiệm, tiêu chí này có thể được đánh giá căn cứ theo

đặc điểm hoặc tính chất đầu tư của nhóm các biện pháp sau đây:

- Nhóm 1: Là các biện pháp về tổ chức l5nh thổ (cần đầu tư kinh phí)

nhằm tạo điều kiện không gian phù hợp với cơ cấu tổ chức sản xuất kinh doanh

và mục đích sử dụng đất của doanh nghiệp và người sử dụng đất Cụ thể bao gồm: các biện pháp cần thiết khi thực hiện việc chu chuyển đất đai và chuyển đổi mục đích sử dụng; xác định ranh giới và cơ cấu diện tích đất của các chủ sử

dụng, cơ cấu diện tích cây trồng; xác lập các chế độ sử dụng đất đặc biệt (sử

dụng đất tiết kiệm diện tích bề mặt, khai thác triệt để không gian và chiều sâu) ;

- Nhóm 2: Bao gồm các biện pháp về xây dựng các hạng mục và thiết bị

công trình trên l5nh thổ (xác định theo đặc điểm của khu vực và định hướng

phát triển của doanh nghiệp và người sử dụng đất), cần lượng vốn đầu tư cơ

bản khá lớn (gồm cả chi phí điều tra khảo sát, thiết kế cũng như vốn đầu tư để

thực hiện công trình) và thực hiện theo dự án đầu tư hoặc thiết kế kỹ thuật chi

tiết, như các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng x5 hội; hệ thống

ruộng bậc thang trên đất dốc và các thiết bị công trình bảo vệ đất (chống rửa

trôi, xói mòn, sạt lở đất); hệ thống công trình thủy lợi, ao hồ chứa nước (tưới tiêu, chống xâm nhập mặn, thau chua, rửa mặn, rửa phèn);

- Nhóm 3: Bao gồm các biện pháp bảo vệ đất và môi trường sinh thái để

phát triển bền vững (trồng rừng và khoanh nuôi tái sinh rừng để phủ xanh đất

trống, đồi núi trọc, tăng độ che phủ của rừng, chắn sóng, chắn cát; bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng đặc dụng) Các biện

pháp thuộc nhóm này được đề xuất trong phương án quy hoạch sử dụng đất tùy theo đặc điểm của l5nh thổ, phải đầu tư vốn cơ bản và cũng được triển khai thực hiện theo dự án đầu tư hoặc luận chứng kinh tế - kỹ thuật

- Nhóm 4: Bao gồm các biện pháp không đòi hỏi vốn đầu tư cơ bản, nhưng được thực hiện bằng dự toán chi phí sản xuất bổ sung hàng năm của doanh nghiệp hoặc người sử dụng đất như nâng cao độ phì và tính chất sản

Trang 36

xuất của đất, áp dụng các quy trình công nghệ gieo trồng tiên tiến, thực hiện các biện pháp kỹ thuật canh tác chống xói mòn, sử dụng các chế phẩm hóa học, bón phân, bón vôi Để triển khai thực hiện các biện pháp thuộc nhóm này, trong phương án quy hoạch sử dụng đất cần xác định rõ các thông số cần

thiết về đặc điểm mang tính công nghệ của từng khu đất (như kích thước chiều

dài - chiều rộng của khu đất, hiện trạng sử dụng, loại thổ nhưỡng, thành phần cơ giới, mức độ xói mòn, điều kiện địa hình, địa chất ), cũng như những kiến

nghị về hướng cải tạo việc sử dụng đất

(5) Khả thi về các giải pháp tổ chức thực hiện và quản lý quy hoạch,

được đánh giá theo nhóm các giải pháp gồm:

- Các giải pháp về nguồn lực và kinh tế:

+ Huy động các nguồn lực về vốn và lao động để đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình, dự án;

+ Giải quyết tốt việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các công trình, dự án

- Các giải pháp về quản lý và hành chính:

+ Xác định rõ trách nhiệm của các ngành, các cấp trong việc thực hiện

và quản lý quy hoạch;

+ Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất đ5 được quyết định, xét duyệt;

+ Kiểm soát chặt chẽ tình trạng tự phát chuyển đổi đất trồng lúa sang

đất trồng cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản hoặc chuyển sang sử dụng vào các mục đích khác ngoài quy hoạch;

+ Thực hiện tốt việc đào tạo nghề, chuyển đổi cơ cấu ngành nghề đối với lao động có đất bị thu hồi

- Các giải pháp về cơ chế chính sách

+ Tạo điều kiện để nông dân dễ dàng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất nông nghiệp nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất, phù hợp với nhu

Trang 37

2.2.2 Bản chất và phân loại hiệu quả của quy hoạch sử dụng đất

Hiệu quả là tổng hòa các lợi ích về kinh tế, x5 hội và môi trường mà quy hoạch sử dụng đất sẽ đem lại khi có thể triển khai thực hiện phương án

trong thực tiễn (với phương án đ* được đảm bảo bởi các yếu tố khả thi)

Quy hoạch sử dụng đất là một bộ phận hợp thành trong hệ thống kinh tế của x5 hội Quá trình lập phương án quy hoạch sử dụng đất khá phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề và chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau như các mối quan hệ sản xuất; hình thức sở hữu đất đai và các tư liệu sản xuất khác Với cách tiếp cận như trên, cần phải lưu ý một số vấn đề khi xem xét hiệu quả quy hoạch sử dụng đất như sau [7]:

- Hiệu quả của quy hoạch sử dụng đất phải được đánh giá trên cơ sở hệ thống các mối quan hệ về kinh tế cùng với việc sử dụng các chỉ tiêu đánh giá phù hợp;

- Khi xác định hiệu quả của quy hoạch sử dụng đất cần xem đồng thời giữa lợi ích của những người sử dụng đất với lợi ích của toàn x5 hội;

- Đất đai là yếu tố của môi trường tự nhiên, vì vậy cần phải chú ý đến các yêu cầu bảo vệ và nâng cao độ phì nhiêu của đất, cũng như giữ gìn các đặc

điểm sinh thái của đất đai;

- Khi tính toán các chỉ tiêu hiệu quả cần tách bạch rõ phần hiệu quả đem lại của quy hoạch sử dụng đất thông qua các chỉ tiêu đồng nhất về chất lượng và

có thể so sánh được về mặt số lượng (cần xác định hiệu quả theo từng nội dung

của phương án quy hoạch sử dụng đất và từng đối tượng sử dụng đất);

Trang 38

- Phương án quy hoạch sử dụng đất là cơ sở để thực hiện các biện pháp

(sẽ được cụ thể hóa trong các đề án quy hoạch chi tiết) như chuyển đổi cơ cấu

sử dụng đất, cải tạo và bảo vệ đất, xây dựng các công trình thủy lợi, giao thông, các dự án xây dựng công trình phục vụ sản xuất, kinh doanh Vì vậy, cần tính đến hiệu quả của tất cả các biện pháp có liên quan được thực hiện cho

đến khi định hình phương án quy hoạch sử dụng đất (bao gồm chi phí vốn đầu

tư cơ bản và vốn quay vòng, các chi phí cần thiết để bồi thường thiệt hại và bảo vệ môi trường)

Do đặc điểm tổng hợp, nên việc đánh giá và luận chứng phương án quy hoạch sử dụng đất khá phức tạp Thông thường, khi đánh giá về góc độ kinh tế luôn chứa đựng cả vấn đề môi trường cũng như yếu tố x5 hội của phương án

(chính vì bất kỳ phát sinh bất lợi nào về vấn đề môi trường và x* hội sẽ không tránh khỏi tác động đến các kết quả kinh tế) Ngoài ra, khi xây dựng phương

án quy hoạch sử dụng đất sẽ giải quyết đồng thời nhiều vấn đề riêng nhìn từ

góc độ kỹ thuật, cũng như về mặt quy trình sản xuất (yếu tố công nghệ) Như

vậy, nội dung luận chứng tổng hợp và đánh giá phương án quy hoạch sử dụng

đất sẽ bao gồm các hợp phần sau:

- Luận chứng và đánh giá về kỹ thuật;

- Luận chứng và đánh giá về quy trình công nghệ;

- Luận chứng và đánh giá về kinh tế;

- Luận chứng và đánh giá tổng hợp (chứa đựng đồng thời các yếu tố

kinh tế - x* hội - môi trường)

Luận chứng về kỹ thuật được thực hiện để đánh giá việc bố trí đất đai về mặt không gian của phương án quy hoạch sử dụng đất và về đặc điểm tính

chất của đất (địa hình khu vực, thành phần, cơ giới đất, kết cấu địa chất, độ

lớn khoanh đất, tình trạng khai thác khu đất, các trở ngại ) Khi lập quy

hoạch, để luận chứng và đánh giá kỹ thuật sẽ sử dụng các tiêu chuẩn cho phép

(hướng và cấp độ dốc cho phép đối với máy móc nông nghiệp, bề rộng giới

Trang 39

hạn của các dải đất, giới hạn về kích thước thửa đất cho từng đối tượng sử dụng đất, diện tích tối ưu đối với thửa đất, khoảng cách cho phép ) Các chỉ

tiêu kỹ thuật được so sánh giữa các phương án quy hoạch với nhau hoặc so với tình trạng trước quy hoạch sẽ cho phép đưa ra nhận định về mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn đề ra, mức độ cải thiện và những tồn tại, bất cập về điều kiện không gian của việc sử dụng đất

Luận chứng về quy trình công nghệ nhằm đánh giá khả năng đáp ứng các yêu cầu tái sản xuất mở rộng của việc tổ chức l5nh thổ đề ra trong phương

án quy hoạch Các chỉ tiêu luận chứng và đánh giá thường biểu thị dưới dạng cân đối các nguồn lực, các loại sản phẩm Ngoài ra, còn đề cập đến các vấn

đề khác như phân bố sản xuất, cơ cấu tổ chức sản xuất, áp dụng các khu luân

canh, chuyên canh (biểu thị thông qua các chỉ tiêu xác định nào đó)

Mục tiêu của luận chứng về kinh tế và luận chứng tổng hợp (kinh tế - x*

hội - môi trường) nhằm xác định phương án, tính toán hiệu quả của các biện

pháp đề ra trong quy hoạch, xác định các chỉ tiêu tổng hợp (biểu thị bằng tiền)

đặc trưng cho hiệu quả của phương án quy hoạch sử dụng đất, so sánh những

kết quả nhận được (do tổ chức hợp lý sản xuất) với các chi phí bổ sung

2.3 Tình hình quy hoạch và thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong và ngoài nước

2.3.1 Tình hình quy hoạch và thực hiện quy hoạch sử dụng đất ở nước ngoài

Công tác quy hoạch luôn chiếm vị trí quan trọng trong quản lý đất đai cũng như quá trình sản xuất Tùy thuộc vào điều kiện của mình mà mỗi nước

có phương pháp quy hoạch sử dụng đất đặc thù khác nhau và quá trình thực hiện cũng khác nhau Trên thế giới, công tác quy hoạch sử dụng đất đ5 được tiến hành từ nhiều năm trước đây nên hệ thống quy hoạch của họ tương đối hoàn chỉnh, tạo đà thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế

ở các quốc gia phát triển như Mỹ, Đức, nội dung quy hoạch sử dụng

Trang 40

đất đ5 gắn liền với môi trường, xây dựng một hệ thống quy hoạch tổng thể

đảm bảo cảnh quan môi trường và sử dụng đất hiệu quả, bền vững Vì thế, quy hoạch sử dụng đất tại những nước này có tính khả thi cao

Những nguyên tắc về sử dụng đất được thông qua ở thành phố NewYork từ 1916 đến những năm 30 và hầu hết các bang của nước Mỹ đều tuân theo nguyên tắc trên Đến những năm 70, các bang này gặp phải một số vấn đề về môi trường và sự bảo tồn các di tích lịch sử nên đòi hỏi phải có những nguyên tắc có tầm nhìn xa hơn Từ những đòi hỏi trên, Luật Đất đai mới của Mỹ ra đời và hình thành hệ thống quy hoạch sử dụng đất [23]

ở Đức, điển hình là thành phố Berlin [24], hệ thống quy hoạch sử dụng

đất đ5 được xây dựng từ rất sớm Chỉ vài năm sau khi có sự thống nhất toàn l5nh thổ của đất nước, năm 1994, hệ thống quy hoạch sử dụng đất được xây dựng với bản đồ tỷ lệ 1:50.000 Sau đó, việc điều chỉnh và cập nhật những biến động đất đai cho phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế, x5 hội và mục tiêu của Chính phủ được tiến hành thường xuyên Do đó, hệ thống quy hoạch

sử dụng đất của thành phố Berlin nói riêng và của Đức nói chung có hiệu quả cao, đảm bảo sử dụng đất hiệu quả, tiết kiệm và bền vững, tạo đà cho sự phát triển của nền kinh tế

ở Pháp, quy hoạch sử dụng đất đai được xây dựng theo hình thức mô hình hóa nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao trong việc sử dụng tài nguyên, môi trường và lao động, áp dụng bài toán quy hoạch tuyến tính có cấu trúc và sản xuất hợp lý, thúc đẩy nền kinh tế phát triển

ở Thái Lan, quy hoạch đất đai được được phân bố theo 3 cấp: Quốc gia, vùng và địa phương Quy hoạch nhằm thể hiện cụ thể các chương trình kinh tế x5 hội của Hoàng gia Thái Lan gắn liền với tổ chức hành chính và quản lý nhà nước phối hợp với chính phủ và chính quyền địa phương Dự án phát triển Hoàng gia đ5 xác định vùng nông nghiệp chiếm vị trí quan trọng về kinh tế - x5 hội - chính trị của Thái Lan Các dự án đều tập trung vào vấn đề quan trọng

Tiêu đề	Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận
Tác giả	Vũ Thành Quynh
Người hướng dẫn	TS. Nguyễn Quang Học
Trường học	Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
Chuyên ngành	Quản lý đất đai
Thể loại	Luận văn thạc sĩ nông nghiệp
Năm xuất bản	2010
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	127
Dung lượng	3,25 MB