Xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong quân đội nhân dân việt nam hiện nay theo phong cách tư duy hồ chí minh

Nhóm giải pháp về phương thức xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo 4.3 Nhóm giải pháp tạo điều kiện, môi trường xây dựng phong các

NGUYỄN HỒNG ĐIỆP

X¢Y DùNG PHONG C¸CH T¦ DUY CñA CHÝNH TRÞ VI£N TRONG QU¢N §éi nh©n d©n viÖt nam hiÖn nay

theo phong c¸ch t duy hå chÝ minh

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử

Mã số: 92 29 002

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2018

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ

NGUYỄN HỒNG ĐIỆP

X¢Y DùNG PHONG C¸CH T¦ DUY CñA CHÝNH TRÞ VI£N TRONG QU¢N §éi nh©n d©n viÖt nam hiÖn nay

theo phong c¸ch t duy hå chÝ minh

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử

Mã số: 92 29 002

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS, TS Nguyễn Văn Thế

2 PGS, TS Phạm Ngọc Anh

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS,TS Nguyễn Văn Thế

và PGS, TS Phạm Ngọc Anh Các số liệu nêu trong luận án

là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Hồng Điệp

đã công bố và những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết 23

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG

PHONG CÁCH TƯ DUY CỦA CHÍNH TRỊ VIÊN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM THEO PHONG CÁCH TƯ DUY HỒ CHÍ

2.1 Một số vấn đề lý luận về phong cách tư duy và phong cách tư

2.2 Thực chất của việc xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong

Quân đội nhân dân Việt Nam theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh 42 2.3 Những nhân tố cơ bản quy định xây dựng phong cách tư duy của

chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam theo phong

Chương 3 XÂY DỰNG PHONG CÁCH TƯ DUY CỦA CHÍNH TRỊ

VIÊN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY THEO PHONG CÁCH TƯ DUY HỒ CHÍ MINH -

3.1 Thực trạng xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân

đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo phong cách tư duy Hồ Chí

3.2 Yêu cầu xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân

đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh 103

Chương 4 NHÓM GIẢI PHÁP CƠ BẢN XÂY DỰNG PHONG CÁCH

TƯ DUY CỦA CHÍNH TRỊ VIÊN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY THEO PHONG CÁCH

4.1 Nhóm giải pháp từ phía chủ thể xây dựng phong cách tư duy của

chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo

4.2 Nhóm giải pháp về phương thức xây dựng phong cách tư duy của

chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo

4.3 Nhóm giải pháp tạo điều kiện, môi trường xây dựng phong cách tư

duy của chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh 142

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 158

08 Quân đội nhân dân Việt Nam QĐNDVN

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Phong cách Hồ Chí Minh là một chỉnh thể nhất quán, gắn bó chặt chẽ,phát triển theo lôgic, đi từ suy nghĩ (PCTD), đến nói, viết (phong cách diễn đạt)

và biểu hiện trong hoạt động sống hằng ngày (phong cách làm việc, phong cáchứng xử, phong cách sinh hoạt) Trong đó, PCTD có vai trò quan trọng hàngđầu, tri phối đến hệ thống phong cách còn lại Học tập và rèn luyện theo PCTDcủa Người có ý nghĩa thiết thực đối mọi thế hệ người Việt Nam Đối với CTV,học tập và rèn luyện theo PCTD Hồ Chí Minh, có ý nghĩa thiết thực trong việctạo nên những nét riêng, giá trị riêng trong lề lối, cách thức tư duy của ngườichủ trì về chính trị ở phân đội Nó còn là cơ sở cho sự hình thành và phát triển

hệ thống những phong cách khác của CTV như phong cách làm việc, phongcách ứng xử, phong cách diễn đạt Do đó, rất cần thiết phải lấy mô hìnhPCTD Hồ Chí Minh làm căn cứ để xây dựng PCTD của CTV, giúp họ đáp ứngtốt hơn yêu cầu thực hiện nhiệm vụ theo chức trách và xây dựng Quân độivững mạnh về chính trị trong tình hình mới

Nhận thức ý nghĩa và giá trị to lớn của PCTD Hồ Chí Minh, các cấp ủy, tổchức đảng và đội ngũ cán bộ các cấp trong Quân đội đã lãnh đạo, chỉ đạo, triểnkhai nhiều chủ trương, biện pháp thiết thực nhằm xây dựng PCTD choCTV theo PCTD Hồ Chí Minh Theo đó, phần lớn CTV đã có nhận thứcđúng, tự giác học tập và rèn luyện theo PCTD Hồ Chí Minh Đại đa số họ

đã có tư duy độc lập sáng tạo, thiết thực, luôn luôn gắn bó nhuần nhuyễngiữa lý luận với thực tiễn có phương pháp, cách thức làm việc hiệu quả,khả năng ứng xử nhạy bén Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, một bộphận chủ thể xây dựng chưa nhận thức đúng, đầy đủ giá trị của PCTD HồChí Minh và tầm quan trọng của việc xây dựng PCTD của CTV theo PCTD

Hồ Chí Minh; chưa phát huy tốt vai trò, trách nhiệm trong tổ chức các hoạtđộng xây dựng Bên cạnh đó, một bộ phận CTV chưa nhận thức rõ giá trị,tầm quan trọng của PCTD Hồ Chí Minh, nên tiếp nhận hoạt động xây dựng

chưa hiệu quả Ở bộ phận này, trình độ tư duy lý luận còn hạn chế, giáo điều,khô cứng, chủ quan duy ý chí; khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn cònthiếu tính sáng tạo, chưa thể hiện rõ dấu ấn của chủ thể trong cách nói, cáchnghĩ và cách làm

Hiện nay, sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ,từng bước hiện đại, đòi hỏi đội ngũ cán bộ, mà trước hết là CTV phải có PCTDkhoa học, mới có thể đáp ứng tốt yêu cầu của nhiệm vụ huấn luyện, xây dựngđơn vị và tiến hành công tác đảng, công tác chính trị (CTĐ, CTCT) Do vậy,hình thành và phát triển PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh là việc làmcần thiết và có ý nghĩa thực tiễn cao Qua đây, cũng góp phần thực hiện có hiệuquả Chỉ thị số 05 - CT/TW của Bộ Chính trị “Về đẩy mạnh học tập và làm theo

tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”; Chỉ thị số 87 - CT/QUTW củaQuân ủy Trung ương “Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức,phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân”

Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh” làm luận án tiến sĩ triết học.

Đây là vấn đề có tính cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích:

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn, đề xuất giải pháp cơ bảnxây dựng PCTD của CTV trong QĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Làm rõ thực chất và những nhân tố cơ bản quy định xây dựng PCTDcủa CTV trong QĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh

- Đánh giá thực trạng, chỉ ra những yêu cầu xây dựng PCTD của CTVtrong QĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh

- Đề xuất những giải pháp cơ bản xây dựng PCTD của CTV trongQĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu thực chất và những nhân tố cơ bản quy định xây dựng PCTDcủa CTV trong QĐNDVN theo PCTD Hồ Chí Minh

* Phạm vi nghiên cứu:

Luận án nghiên cứu một số vấn đề lý luận, thực tiễn và giải pháp cơbản xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh Phạm vi điều tra,khảo sát ở Sư đoàn 312, Sư đoàn 308 - Quân đoàn 1; Sư đoàn 325 - Quânđoàn 2; Sư đoàn 316 - Quân khu 2; Sư đoàn 395 - Quân khu 3; Trường Sĩquan Chính trị; thời gian khảo sát từ năm 2011 đến nay

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận:

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về bản chấtcủa tư duy, phương pháp tư duy biện chứng duy vật; tư tưởng Hồ Chí Minh,đường lối, quan điểm của Đảng về xây dựng phương pháp, phong cách củangười cán bộ, đảng viên nói chung, CTV trong QĐNDVN nói riêng

* Cơ sở thực tiễn:

Luận án dựa vào kết quả điều tra, khảo sát; trao đổi với chỉ huy ở cácđơn vị cơ sở, cũng như các số liệu thực tế khác liên quan đến vấn đề xây dựngPCTD của CTV trong QĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh Luận áncòn kế thừa kết quả của các tác giả đi trước về vấn đề này, các nghị quyết, đề

án và báo cáo tổng kết liên quan đến công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chínhtrị ở các đơn vị cơ sở

* Phương pháp nghiên cứu:

Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử, kết hợp sử dụng các phương pháp nhận thức khoa họcnhư: Phân tích và tổng hợp; quy nạp và diễn dịch; hệ thống và cấu trúc; lôgíc vàlịch sử; khái quát hoá và trừu tượng hoá; điều tra xã hội học; so sánh, thống kê;phương pháp sử dụng chuyên gia, để làm rõ vấn đề dưới góc độ triết học

5 Những đóng góp mới của luận án

Luận án góp phần làm rõ khái niệm xây dựng PCTD của CTV trongQĐNDVN theo PCTD Hồ Chí Minh

Chỉ ra những nhân tố cơ bản quy định xây dựng PCTD của CTV trongQĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh

Đề xuất một số giải pháp cơ bản, đồng bộ có tính khả thi xây dựngPCTD của CTV trong QĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ Chí Minh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

* Ý nghĩa lý luận của luận án:

Kết quả thu được của đề tài góp phần bổ sung, phát triển một số vấn đề

lý luận của việc xây dựng PCTD của CTV trong QĐNDVN hiện nay theoPCTD Hồ Chí Minh

* Ý nghĩa thực tiễn của luận án:

Kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiêncứu khoa học, giảng dạy và học tập ở các học viện, nhà trường; xây dựngPCTD khoa học của CTV ở đơn vị cơ sở, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụtheo chức trách trong thời kỳ mới

7 Kết cấu của luận án

Luận án bao gồm: Mở đầu, 4 chương (10 tiết), kết luận, danh mục tàiliệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

1.1 Những công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến phong cách và phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Về phong cách nói chung, có nhiều công trình bàn đến, tuy nhiên, vớicách phân tích và luận giải khá đầy đủ, tác giả Đặng Xuân Kỳ (Chủ biên,

1997), với công trình: Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh [46], cho

rằng phải hiểu phong cách theo nghĩa rộng, tức là “lề lối, cung cách, cáchthức, phong thái, phong độ, phẩm cách đã trở thành nền nếp ổn định củamột người hoặc một lớp người được thể hiện trong tất cả các mặt hoạt độngnhư lao động, học tập, sinh hoạt, ứng xử, diễn đạt (nói và viết) tạo nênnhững giá trị, những nét riêng biệt của chủ thể đó” [46, tr 154] Các tác giảcũng luận giải, phong cách nếu được hiểu theo nghĩa hẹp, nó chỉ giới hạntrong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, còn theo nghĩa rộng, nó được thể hiện trêntất cả các mặt hoạt động của con người Do vậy, phong cách luôn gắn với conngười, gắn với hoạt động có ý thức của con người và phản ánh những phươngdiện tạo nên phong cách, đồng thời phản ánh giá trị của con người đó

Mỗi người hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau có những phongcách đặc trưng, do chính môi trường đó quy định Phong cách còn có đặcđiểm gắn với truyền thống, tập quán, thói quen do hoàn cảnh sống của mỗingười Phong cách còn mang dấu ấn cá nhân rất rõ Đồng thời, phong cách

có quan hệ mật thiết với phương pháp, cách thức, biện pháp, nhưng chúngkhông đồng nhất với nhau Nói đến phong cách, không chỉ là phong cáchlàm việc mà còn là phong cách trên tất cả các mặt hoạt động của con người.Với cách lập luận và luận giải như vậy về phong cách, sẽ là cơ sở trực tiếp

để tác giả luận án kế thừa khi bàn thêm về khái niệm phong cách và PCTDtrong luận án của mình

Lần đầu tiên trong công trình này, đề cập khá toàn diện đến phong cách

Hồ Chí Minh Các tác giả cho rằng, phong cách Hồ Chí Minh là tổng hợp củaPCTD, phong cách làm việc, phong cách diễn đạt, phong cách ứng xử, phongcách sinh hoạt PCTD là một bộ phận trong hệ thống phong cách ấy, cơ sở đểtìm hiểu PCTD Hồ Chí Minh là tư tưởng được thể hiện trong các bài nói, bàiviết, các tác phẩm cũng như trong hoạt động thực tiễn của Người Hơn nữa,cần phải tìm hiểu PCTD ấy trong đường lối quan điểm của Đảng, cũng như tưtưởng của những học trò gần gũi của Người đã quán triệt tư tưởng ấy để đưacác mạng đến thắng lợi Nét nổi bật nhất trong PCTD của Người là tinh thầnđộc lập, tự chủ, sáng tạo Điều kiện và cơ sở của PCTD Hồ Chí Minh là mọisuy nghĩ đều xuất phát từ thực tiễn Việt Nam; Người luôn mở rộng tư duy,hướng tầm nhìn ra thế giới; không ngừng học tập nâng cao trình độ văn hoálàm giầu trí tuệ của mình

Trong công trình: Hồ Chí Minh - một con người, một dân tộc, một thời đại, một sự nghiệp [36], của tác giả Phạm Văn Đồng (1990), chỉ ra: phong

cách Hồ Chí Minh được hình thành trong sự tương tác thống nhất biện chứnggiữa những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan Điều kiện khách quanchính là yếu tố dân tộc, yếu tố thời đại; điều kiện khách quan ấy đã tạo nêncon người Hồ Chí Minh - một nhà lãnh đạo và nhà tổ chức cách mạng: “Mộtdân tộc, một thời đại, một sự nghiệp thống nhất với nhau, sản sinh và kết tinh

ở một con người” [36, tr 62] Khi những điều kiện khách quan tổ hợp nên conngười và biểu hiện ra thông qua hoạt động của nhà cách mạng, tạo ra phongcách của Hồ Chí Minh Theo đó, phong cách ấy được biểu hiện: Hồ Chí Minh

“luôn gắn sự nghiệp cách mạng với lý luận cách mạng”; “gắn lý luận với thựctiễn trong cả tư duy và việc làm” - tư duy Hồ Chí Minh luôn gắn với thựctiễn; tư duy Hồ Chí Minh luôn “ứng phó khớp với diễn biến của lịch sử” - tưduy Hồ Chí Minh sáng tạo với thực tiễn; Hồ Chí Minh là người “diễn đạt giảnđơn, sáng tỏ, dễ hiểu, dễ nhớ có sức thuyết phục mạnh mẽ” - nội dung và hìnhthức tư duy thống nhất với nhau

Cũng với cách tiếp cận phong cách chính là nhân cách của mỗi cá nhân, các

tác giả Đinh Xuân Lâm và Bùi Đình Phong (2007), có công trình: Văn hóa và triết lý phát triển trong tư tưởng Hồ Chí Minh [47] Các tác giả này khẳng

định: “Phong cách Hồ Chí Minh chính là con người Hồ Chí Minh” [47, tr.153] Theo đó, phong cách Hồ Chí Minh sẽ bao gồm tổng hòa các yếu tố xãhội để tạo nên nhân cách Hồ Chí Minh Để tạo nên phong cách của Hồ ChíMinh bao gồm rất nhiều yếu tố cả tư tưởng và hành động, đạo đức và phongthái, yếu tố truyền thống và hiện đại, yếu tố phương Đông và phương Tây,quá khứ - hiện tại - tương lai… Phong cách Hồ Chí Minh là một chính thểthống nhất bao gồm phong cách ứng xử, phong cách làm việc, PCTD, phongcách diễn đạt, phong cách quần chúng Mỗi mặt trong hệ thống phong cáchnày bao gồm nhiều mặt khác nhau, các tác giả chỉ nghiên cứu hệ thốngphong cách này một cách chỉnh thể - văn hóa nhân cách Hồ Chí Minh Trênphương diện nghiên cứu con người Hồ Chí Minh - nhà văn hóa lớn, các tácgiả này làm rõ, các yếu tố xã hội được biểu hiện trong con người Hồ ChíMinh để tạo nên phong cách của Người được được biểu hiện ở các yếu tố: trítuệ, tình cảm, hành động, tư tưởng, đời sống riêng tư

Khi bàn về PCTD và PCTD Hồ Chí Minh, trong công trình: Học tập phong cách tư duy Hồ Chí Minh, do tác giả Trần Văn Phòng (Chủ biên, 2011), với bài viết: Bản chất phong cách tư duy Hồ Chí Minh [98, tr 9 - 36],

tác giả đưa ra quan hệ giữa tác phong và phong cách Theo tác giả, nói đến tácphong là chủ yếu nói tới cách sống, đặc trưng sinh hoạt, lối làm việc; còn

phong cách là nét riêng được thể hiện trên tất cả các mặt hoạt động của con người Tác giả cũng đưa ra quan niệm: “phong cách tư duy là những đặc điểm

riêng, có tính hệ thống, ổn định trên cơ sở của một cách thức thực hiệnphương pháp tư duy của riêng cá nhân nào đó” [98, tr 12] Với quan niệmPCTD như trên, đã phản ánh đúng bản chất của PCTD, là cơ sở để tác giảluận án kế thừa để đưa ra quan niệm PCTD Hồ Chí Minh

Trong bài viết, tác giả cũng khẳng định nét đặc sắc nhất trong PCTD HồChí Minh là tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực gắn với thực tiễn đất

nước và thời đại Tác giả Mạch Quang Thắng (2015), với công trình: Phong

cách tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo của Hồ Chí Minh [113, tr 6 - 9], cho rằng

nét đặc sắc nhất trong PCTD Hồ Chí Minh là tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo,thiết thực gắn với thực tiễn đất nước và thời đại Như vậy, đặc trưng nổi bậtnhất trong PCTD Hồ Chí Minh là tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo và thiết thực

cụ thể Với sự khẳng định của nhiều nhà nghiên cứu, tác giả luận án sẽ lấy đặctrưng này là trục xuyên suốt để xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ ChíMinh trong luận án

Tiếp tục bàn về những đặc trưng trong PCTD của Hồ Chí Minh, tác giả

Cao Đức Thái (2001), có công trình: Những nét đặc sắc trong phong cách tư duy của Hồ Chí Minh [98, tr 37 - 54] Trong bài viết, tác giả đã bước đầu khái

quát những biểu hiện đặc trưng trong PCTD của Hồ Chí Minh: “Chủ tịch HồChí Minh luôn luôn độc lập suy nghĩ vượt lên trên mọi thành kiến, tư tưởng, gắnliền tình cảm với lý trí, bao giờ cũng hướng lý trí tới hành động, nắm vững điềukiện khách quan, phát huy nỗ lực chủ quan và luôn dựa trên tổng kết kinhnghiệm để làm giầu tri thức mới” [98, tr 38]

Về những cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh, tác giả Bùi Công Trang

(2001), với công trình: Về phong cách tư duy Hồ Chí Minh [98, tr 55 - 61], khẳng

định nét nổi bật, đặc sắc dễ nhận thấy trong PCTD Hồ Chí Minh là: “một phongcách tư duy thấm đượm sâu sắc, nông nàn chủ nghĩa yêu nước, truyền thống dântộc Việt Nam trong thời đại mới” [98, tr.56] Tác giả đã phân tích những cơ sở từmôi trường chính trị, xã hội để nảy sinh những nét nổi bật trong PCTD của Người

Đó là hoàn cảnh trong nước; tình hình cách mạng thế giới và xu thế phát triển của

xã hội loài người, đã quy định mục đích, yêu cầu hoạt động chính trị của Người Dovậy, PCTD Hồ Chí Minh luôn chịu sự quy định của mục tiêu, lý tưởng cách mạng

và những truyền thống văn hóa của dân tộc

Cũng bàn về cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh, tác giả Trần Sĩ Phán

(2001), với công trình: Góp phần tìm hiểu phong cách tư duy Hồ Chí Minh [98,

tr 98 - 110], vừa chỉ ra cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh, đồng thời chỉ ra

cơ chế biểu hiện của PCTD ấy Tác giả đã khái quát PCTD của Hồ Chí Minh

“được xây dựng trên cơ sở phong cách tư duy phương Đông kết hợp với tư duybiện chứng duy vật mác xít và tinh hoa văn hóa châu Âu dựa trên những tố chất

di truyền - sinh học đặc biệt ở Hồ Chí Minh” [98, tr 99] Như vậy, theo tác giả,

cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh đó là PCTD phương Đông, phương pháp

tư duy biện chứng duy vật mácxít và tinh hoa văn hóa châu Âu trên nền tảng củanhững yếu tố di truyền đặc biệt ở Hồ Chí Minh

Đồng nhất với quan điểm về cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh, tác giả Song

Thành (1987), với công trình: Theo phong cách Hồ Chí Minh [108, tr 15 - 19], khẳng

định Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tạo ra PCTD độc lập, tự chủ, sáng tạo và bướcđầu chỉ ra được cơ sở lý luận của PCTD ấy Đó là sự tiếp thu, vận dụng nhữngđặc sắc của văn hoá phương Đông nói chung và văn hoá Việt Nam nói riêng, củaphương pháp luận duy vật mác xít bởi Hồ Chí Minh và bản sắc cá nhân Người

Các tác giả trong công trình: Tư tưởng Hồ Chí Minh và thời đại [4], mặc dù

không nghiên cứu riêng về PCTD Hồ Chí Minh nhưng cũng đề cập đến nhữngnét đặc sắc và cơ sở của PCTD Hồ Chí Minh Chẳng hạn, ở Hồ Chí Minh, cóPCTD kiểu “vô ngôn” Đó là nếp tư duy “trực cảm, trực giác phương Đông ,cái tinh tuý của phương pháp tư duy phương Đông của dân tộc được Người xâydựng kỳ công trau dồi trở thành “cái thần” của mình ”

Nghiên cứu cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh, tác giả luận án nhậnthấy cần phải tìm ra các yếu tố cốt lõi bên trong và các điều kiện bên ngoàiquy định tới sự hình thành phát triển của PCTD Hồ Chí Minh Các yếu tố bêntrong chính là các yếu tố nội tại của bản thân PCTD Hồ Chí Minh và yếu tốbên ngoài chính là các điều kiện khách quan quy định phải xuất hiện hoặcphải rèn luyện để hình thành và phát triển những phẩm chất tư duy cần có

Bước đầu nghiên cứu các công trình liên quan đến phong cách và PCTD

Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu, với các góc độ tiếp cận khác nhau, đã đưa

ra quan niệm về phong cách, PCTD Hồ Chí Minh, các đặc trưng, cơ sở hìnhthành PCTD Hồ Chí Minh Đây là những cơ sở quan trọng để tác giả đề tàiluận án kế thừa và bổ sung phát triển các quan niệm về phong cách, PCTD.Vấn đề đặt ra, tác giả luận án cần phải tiếp tục khái quát con đường hìnhthành, phát triển và các đặc trưng trong của PCTD Hồ Chí Minh dưới góc độtriết học và hướng nghiên cứu của mình

1.2 Những công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến xây dựng phong cách tư duy của cán bộ, đảng viên theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Tác giả Nguyễn Quang Du (2011), với công trình: Xây dựng phong cách tư duy cho cán bộ lãnh đạo, quản lý theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh [98, tr 142 - 155], nhấn mạnh: “Chúng ta hoàn toàn có thể chủ động

từng bước xây dựng được phong cách tư duy cho đội ngũ cán bộ đảng viênnói riêng, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nói chung theo phong cách tưduy Hồ Chí Minh” [98, tr 142] Tuy nhiên, xây dựng PCTD của đội ngũ cán

bộ lãnh đạo, quản lý theo PCTD Hồ Chí Minh không phải là “rập khuôn”,

mà theo tinh thần, tư tưởng, quan điểm, lập trường, thái độ của Người Theo

đó, cần phải quán triệt các nguyên tắc phương pháp luận trong xây dựngPCTD cho một lớp đối tượng trong xã hội Bàn về những giải pháp xâydựng, theo tác giả cần tập trung vào: Nắm vững, trau dồi phương pháp tưduy biện chứng duy vật của triết học Mác - Lênin

Theo tác giả Nguyễn Bá Dương (2011), trong công trình: Học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh những giá trị vĩnh hằng [15], để xây

dựng PCTD khoa học cho đội ngũ cán bộ ở nước ta theo PCTD Hồ Chí Minhphải gắn liền với việc khắc phục những yếu kém trong tư duy của họ Mộtmặt, tích cực hóa quá trình tự học tập, tự tu dưỡng, trau dồi phương pháp tư

duy biện chứng duy vật Mặt khác, phải tích cực học tập cách thức vận dụngphương pháp tư duy biện chứng duy vật của Hồ Chí Minh để định hướng,điều chỉnh nhận thức và hành động thực tiễn.

Bàn về phương hướng và giải pháp xây dựng PCTD cho cán bộ lãnh đạo,

quản lý, tác giả Nguyễn Thị Phi Yến (2011), với công trình: Xây dựng phong cách tư duy theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh đối với cán bộ lãnh đạo quản lý

[98, tr.188 - 203] Theo góc độ tiếp cận dựa trên đặc điểm về nhiệm vụ, môitrường công tác của người lãnh đạo, quản lý, xây dựng PCTD cho đội ngũ cán bộlãnh đạo, quản lý theo PCTD Hồ Chí Minh, phải dựa trên những yêu cầu về phẩmchất, năng lực đáp ứng yêu cầu của lĩnh vực hoạt động và môi trường công tác của

họ Theo đó, giải pháp có tính chất quyết định nhất trong xây dựng PCTD cho cán

bộ lãnh đạo, quản lý theo PCTD Hồ Chí Minh là nâng cao chất lượng hiệu quảgiáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Bên cạnh đó, cần rènluyện cán bộ trong thực hiện nhiệm vụ chính trị của họ, sát với tình hình đất nước

và thời đại và kiên quyết đấu tranh với những quan điểm sai lầm trên lĩnh vực tưtưởng lý luận; tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa trong đổi mới công tác cán bộ

Tiếp tục bàn về những phương hướng mang tính giải pháp xây dựngPCTD cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, tác giả Lương Thu Hiền (2001),

có công trình: “Một số phương hướng nhằm từng bước xây dựng phong cách

tư duy cho cán bộ lãnh đạo, quản lý theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh”

[98, tr 175 - 187] Theo tác giả, phương hướng đó tập trung vào: Trước hết làhọc tập phương pháp biện chứng trong tư duy của Hồ Chí Minh Tức là họctập nghệ thuật vận dụng linh hoạt, mềm dẻo, uyển chuyển những nguyên lý,

lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện đổimới vì chủ nghĩa xã hội Đặc biệt phải biết học tập nghệ thuật phân tích vàgiải quyết mâu thuẫn biện chứng trong tư duy của Hồ Chí Minh Hình thànhPCTD cho cán bộ lãnh đạo, quản lý theo PCTD Hồ Chí Minh, cần phải biếthọc tập tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo; học tập việc quán triệt sự thốngnhất giữa ý, chí tình cảm cách mạng trong sáng với lý trí khoa học và học tập

phong cách gắn lý luận với thực tiễn của PCTD Hồ Chí Minh Tác giả cònkhẳng định “tổng kết thực tiễn là biện pháp quan trọng, góp phần trực tiếp vàoviệc rèn luyện, nâng cao không ngừng phương pháp tư duy khoa học, đồngthời khắc phực những yếu kém trong tư duy của họ” [98, tr 184]

Ở góc độ nghiên cứu khác, hẹp hơn, tác giả Trần Thành (2001), có công

trình: Phong cách tư duy Hồ Chí Minh với việc khắc phục bệnh giáo điều, kinh nghiệm chủ nghĩa trong cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta [98, tr 155 - 174].

Theo tác giả, để xây dựng PCTD cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cần phải khắcphục những yếu kém trong tư duy của họ bằng cách học tập phương pháp vàPCTD Hồ Chí Minh Theo đó: “nghiên cứu, học tập phong cách, phương pháp

tư duy của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một giải pháp cơ bản nâng cao trình độvăn hóa tư duy, khắc phục có hiệu quả bệnh giáo điều, kinh nghiệm của cán

bộ ta trong điều kiện hiện nay” [98, tr 160]

Tác giả Nguyễn Bá Dương (2001), với công trình: Xây dựng phương pháp tư duy khoa học và cách mạng theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh [98, tr 222 - 228], đã chỉ

ra việc xây dựng và nâng cao trình độ tư duy khoa học theo PCTD Hồ Chí Minh:

“Cần xây dựng năng lực suy luận, khái quát hóa, trừu tượng hóa và xử lý thôngtin, ra quyết định, tạo ra tri thức mới phản ánh đúng đắng sự vận động và pháttriển không ngừng của thế giới khách quan cần phải tích cực xây dựng trongthực tiễn, tham gia các hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội,hoạt động khoa học, văn hóa, giáo dục và đào tạo, học tập một cách tích cực và tựgiác để tích luỹ được nhiều tri thức sâu và rộng” [98, tr 226 - 227]

Tác giả Nguyễn Thị Thanh Dung (2010), có công trình: Phong cách tư duy Hồ Chí Minh với việc xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay [13] Dưới góc độ chính trị học, những giải pháp xây dựng PCTD của

đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, tác giả đưa ra thiên về các chủ trương, chínhsách của Đảng đối với công tác cán bộ, công tác giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện,tạo nguồn, quản lý, giám sát, phản biện, đánh giá sử dụng cán bộ, cơ chế, chínhsách đối với cán bộ và môi trường công tác thuận lợi để cán bộ phát huy năng

lực Qua đó, nâng cao trình độ, năng lực, phương pháp tư duy, kích thích tínhtích cực tự giác, tạo động lực để họ rèn luyện PCTD khoa học

Bàn về những nguyên tắc phương pháp luận xây dựng PCTD cho mộtlớp đối tượng trong xã hội theo PCTD Hồ Chí Minh, tác giả Mạch Quang

Thắng (2009), có công trình: Hồ Chí Minh - nhà cách mạng sáng tạo [111].

Theo tác giả, để đưa những giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cuộcsống cần phải quán triệt những nguyên tắc phương pháp luận để tăng tínhhiệu quả Các nguyên tắc ấy, theo tác giả là: “Bám sát đối tượng tiếp nhận tưtưởng Hồ Chí Minh” [111, tr 461]; “Đảm bảo tính chỉnh thể, hệ thống, nộidung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với từng đối tượng” [111, tr.462]; “Bám sát thực tiễn cuộc sống của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước gắn liền với phát triển kinh tế tri thức, chủ động hộinhập đời sống toàn cầu” [111, tr 463] và “Thường xuyên liên hệ, vận dụngsáng tạo phương pháp giáo dục, tuyên truyền của Hồ Chí Minh” [111, tr.464] Các nguyên tắc ấy có thể khái quát: Nguyên tắc tính chỉnh thể, nguyêntắc tính lịch sử - cụ thể, nguyên tắc toàn diện và nguyên tắc thực tiễn

Qua nghiên cứu các công trình kể trên, các nhà nghiên cứu, ở các góc độkhác nhau, đã chỉ ra nội dung, yêu cầu, phương hướng, giải pháp và các nguyêntắc phương pháp luận xây dựng PCTD cho đội ngũ cán bộ, đảng viên Đây sẽ là

cơ sở khoa học cho tác giả luận án đưa ra quan niệm và chỉ ra những nhân tố quyđịnh xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh Đồng thời, để xâydựng PCTD của CTV thoả mãn yêu cầu theo PCTD Hồ Chí Minh, tác giả luận

án cần xác định các yêu cầu có tính chất phương pháp luận để tránh sự chệchhướng của việc theo PCTD Hồ Chí Minh

1.3 Những công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Bàn về xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh, đến nay,chưa có công trình nào nghiên cứu Tuy nhiên, nghiên cứu về xây dựng đội

ngũ CTV theo tư tưởng Hồ Chí Minh, ở những góc độ khác nhau như: Xây dựngphẩm chất, năng lực; phương pháp, phong cách làm việc; phong cách lãnh đạo,quản lý của đội ngũ chính ủy, CTV, đã có nhiều công trình đề cập tới Nghiêncứu những công trình tiêu biểu đó, tác giả đề tài luận án sẽ có hướng tiếp cậntrong nghiên cứu về xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh.

Bàn đến chất lượng đội ngũ cán bộ phân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh,

tác giả Nguyễn Văn Hiệp (2000), có công trình: Nâng cao chất lượng cán bộ chính trị phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh [41] Theo tác giả, chất lượng đội ngũ cán bộ

phân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh được cấu thành bởi hai yếu tố cơ bản là đức

và tài, chất lượng đó được kiểm định thông qua kết quả hoàn thành nhiệm vụtheo chức trách của cán bộ chính trị phân đội Kế thừa vấn đề này, theo tác giảluận án, đức và tài chính là phẩm chất và năng lực, khi phẩm chất và năng lựcđược rèn luyện trong thực tiễn trở nên ổn định, sẽ thành phong cách Vì phongcách chịu sự quy định rất lớn từ môi trường công tác, chức trách nhiệm vụ củaCTV Nên phong cách của CTV khác với phong cách của những cán bộ khác ởphân đội, phong cách đó được quy định bởi các mối quan hệ công tác của CTV.Theo đó, phong cách và PCTD của CTV vừa chịu sự quy định của môi trườngcông tác và chức trách, nhiệm vụ

Với cách tiếp cận tổng thể về mô hình nhân cách CTV theo tư tưởng Hồ

Chí Minh, tác giả Nguyễn Quang Phát (2001), có công trình: Xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội của Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh [97] Theo các tiếp cận này,

mô hình nhân cách CTV theo tư tưởng Hồ Chí Minh là những yêu cầu vềphẩm chất năng lực và phương pháp, tác phong công tác đáp ứng yêu cầuthực hiện chức trách, nhiệm vụ của họ Những yêu cầu đó, bao hàm nhữngyêu cầu về PCTD, vì PCTD là một bộ phận cấu thành nhân cách CTV Phongcách ấy phải gắn với, tính chất, đặc điểm chức trách, nhiệm vụ, gắn với yêucầu xây dựng Quân đội, nó phải được biểu hiện trong cả tư duy và hành động

của CTV Như vậy, xây dựng PCTD của CTV không tách rời những yêu cầu,nội dung biện pháp xây dựng đội ngũ CTV mà Hồ Chí Minh đặt ra

Tác giả Tô Xuân Sinh (Chủ biên, 2007) với công trình: Chế độ chính uỷ, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam [102], đã làm rõ những vấn

đề cơ bản và sự hình thành phát triển của chế độ chính ủy, CTV trong quânđội từ ngày thành lập đến nay; khái quát những bài học kinh nghiệm thực hiệnchế độ chính ủy, CTV trong Quân đội ta Từ đó, khẳng định: “Suy cho cùngchế độ chính ủy, chính trị viên chỉ được thực hiện có hiệu lực khi có một độingũ chính ủy, chính trị viên có phẩm chất, năng lực, phong cách công tácngang tầm với vị trí, vai trò, chức trách, nhiệm vụ của họ” [102, tr 146]

Tác giả Hoàng Văn Thanh (Chủ biên, 2009), với công trình: Bồi dưỡng nhân cách chính trị viên cho đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội hiện nay

[105], đã khẳng định, chủ thể trực tiếp bồi dưỡng nhân cách CTV cho đội ngũ

cán bộ chính trị cấp phân đội là trách nhiệm của cấp ủy đảng, chính ủy, CTV,

người chỉ huy, cơ quan chính trị và các tổ chức trong đơn vị tác động vào hệthống phẩm chất nhân cách người cán bộ chính trị cấp phân đội làm cho nókhông ngừng phát triển, hoàn thiện đáp ứng, yêu cầu, nhiệm vụ, chức tráchtrên cương vị được giao Hình thức, biện pháp bồi dưỡng thông qua sự tươngtác giữa các chủ thể với đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội, làm biến đổi vềchất theo xu hướng phát triển nhân cách của họ, nhằm xác lập và củng cố hệthống phẩm chất, năng lực của người CTV ở họ

Tác giả Nguyễn Văn Thắng (2010), chủ nhiệm công trình: Nghiên cứu giải pháp bồi dưỡng phong cách lãnh đạo cho đội ngũ chính ủy trung, lữ đoàn Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [110], đã nghiên cứu một bộ

phận của phong cách chính ủy trung, lữ đoàn QĐNDVN, đó là phong cáchlãnh đạo Theo tác giả: “Phong cách lãnh đạo là một kiểu phong cách đặc thùgắn với chức trách, nhiệm vụ, lĩnh vực hoạt động và cương vị của chủ thể” [110,

tr 17] Do vậy, nó có quan hệ mật thiết với tư tưởng, đường lối cách mạng Tácgiả luận án nhận thấy, PCTD cũng như phong cách lãnh đạo, là một bộ phận của

phong cách CTV, nó cũng có quan hệ mật thiết và chịu sự quy định của tưtưởng, đường lối cách mạng Công trình cũng bàn đến các nguyên tắc trong bồidưỡng phong cách lãnh đạo bao gồm: Nguyên tắc khách quan; nguyên tắc thựctiễn; nguyên tắc phát triển Những nguyên tắc mà đề tài đề cập đến là cơ sở đểtác giả luận án kế thừa bổ sung cho phù hợp với yêu cầu có tính nguyên tắc trongxây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh

Tác giả Nguyễn Tiến Quốc (Chủ biên, 2010), với công trình: Nâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [100], tuy không đề cập trực tiếp đến

PCTD của CTV Nhưng trên cơ sở luận giải cơ sở lý luận, thực tiễn và giảipháp nâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ chính ủy, CTV trongQĐNDVN hiện nay, sẽ đặt cơ sở để tác giả luận án có thêm cơ sở lý luận

và thực tiễn để xác định căn cứ xây dựng PCTD của CTV Công trình cũngchỉ rõ: “Phẩm chất, năng lực của chính ủy, chính trị viên trực tiếp ảnhhưởng đến chất lượng xây dựng và phát huy sức mạnh của tổ chức và conngười trong đơn vị, đến kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao” [100, tr 5]

Phân tích vị thế, vai trò của CTV, các tác giả của công trình: Vị thế của đội ngũ chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [125], luận

giải: “Cán bộ chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và chínhtrị viên nói riêng có vị trí, vai trò quan trọng trong việc tăng cường, giữ vững

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Quân đội nhân dân ViệtNam; trong xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị; trong việc thực hiện vànâng cao hiệu lực công tác đảng, công tác chính trị - nguyên tắc trong xây dựngquân đội kiểu mới Chính vị trí, vai trò của chính trị viên đã xác lập trênnguyên tắc vị thế của họ trong quân đội, trong xã hội” [125]

Tác giả Phạm Văn Nhuận (Chủ biên, 2011), với công trình: Phẩm chất đạo đức của chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam [95], đã làm rõ

phẩm chất đạo đức và phẩm chất đạo đức của chính ủy, CTV trong QĐNDVN;đồng thời, định hướng giải pháp bồi dưỡng phẩm chất đạo đức của chính ủy, CTV

trong thời kỳ mới Công trình chỉ rõ: “Phẩm chất đạo đức của chính ủy, chính trịviên trong quân đội ta là một tiêu chí quan trọng hàng đầu trong nhân cách đức - tàicủa người cán bộ chủ trì về chính trị, đảm nhiệm công tác đảng, công tác chính trịtrong quân đội, tiêu biểu cho phẩm chất đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ,đảng viên, quân nhân cách mạng, có sức cảm hóa, thuyết phục, hướng dẫn nhậnthức và hành động cách mạng của cán bộ, chiến sĩ thuộc quyền vươn lên hoànthành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, nhân dân giao phó [95, tr 39].

Tác giả Trần Thu Truyền (2011), với công trình: Bồi dưỡng phương pháp tác phong công tác của đội ngũ chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh [121], bàn đến

con đường hình thành phương pháp, tác phong công tác của CTV theo tưtưởng Hồ Chí Minh Theo tác giả, sự hình thành phương pháp, tác phongcông tác của CTV được hình thành trên một số lĩnh vực: Một là, thông quagiáo dục - đào tạo, bồi dưỡng ở nhà trường Hai là, thực hiện nhiệm vụ theochức trách Ba là, thông qua tự bồi dưỡng, tự rèn luyện của đội ngũ CTV.Cũng theo tác giả: “phương pháp tác phong công tác là cách thức, biện pháp,cung cách làm việc mà chủ thể sử dụng để tác động và đối tượng nhằm đạtmục đích nhất định” [121, tr 38] Tác giả luận án nhận thấy, phương pháp, tácphong công tác có quan hệ chặt chẽ với phong cách làm việc của CTV Vìvậy, từ việc nghiên cứu con đường hình thành phương pháp tác phong côngtác của CTV theo tư tưởng Hồ Chí Minh sẽ là cơ sở để tác giả luận án cónhững định hướng trong nghiên cứu con đường hình thành phát triển phongcách nói chung, PCTD của CTV nói riêng theo PCTD Hồ Chí Minh

Tác giả Lê Duy Chương và Bùi Quang Cường (Đồng chủ biên, 2012), với

công trình: Quan điểm V I Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chính ủy, chính trị viên [12], đã hệ thống những quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về chính ủy

trong Hồng quân và tư tưởng Hồ Chí Minh về chính ủy, CTV trong QĐNDVN,các tác giả đã chỉ ra vấn đề quán triệt quan điểm của V I Lênin và tư tưởng HồChí Minh trong xây dựng đội ngũ chính ủy, CTV hiện nay Công trình nhậnđịnh: “Quan điểm của V I Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chức năng, nhiệm

vụ, vai trò, vị trí, phẩm chất, năng lực, phong cách làm việc, đào tạo, bồi dưỡngđội ngũ chính ủy, chính trị viên là cơ sở tư tưởng, lý luận, kim chỉ nam chocông tác xây dựng đội ngũ chính ủy, chính trị viên của quân đội ta theo tinhthần Nghị quyết 51 của Bộ Chính trị khóa IX” [12, tr.151]

Nhâm Cao Thành (2013), với công trình: Xây dựng phong cách làm việc của chính ủy trung đoàn bộ binh Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [106],

bàn đến những yếu tố quy định, tác động đến quá trình hình thành, phát triểnphong cách làm việc của chính ủy trung đoàn bộ binh Trong công trình chỉ ra,

cả yếu tố nội tại bên trong và yếu tố bên ngoài Đây là những yếu tố căn bản,quyết định nhất đến sự hình thành, phát triển phong cách làm việc của chính ủytrung đoàn bộ binh Nghiên cứu các yếu tố cấu thành phong cách làm việc củachính ủy trung đoàn bộ binh là cơ sở để tác giả luận án kế thừa, bổ sung, pháttriển trong việc tìm ra các yếu tố quy định đến sự hình thành và phát triển củaPCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh

Không trực tiếp bàn đến phong cách, PCTD, nhưng tác giả Trần Hậu Tân

(2013), với công trình: Kết hợp nâng cao năng lực tư duy lý luận với năng lực thực tiễn của chính trị viên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [103] đã chỉ ra

mối quan hệ giữa nâng cao năng lực tư duy lý luận và năng lực thực tiễn là: “Đó

là quá trình thực tiễn hoá lý luận, lý luận hoá thực tiễn, thực chất đây là nguyên tắcnhận thức luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin” [103, tr 50] Mốiquan hệ này cũng bàn đến sự vận động từ tư duy vào thực tiễn vừa để phát triển

tư duy vừa để nâng cao năng lực thực tiễn Dù tác giả không trực tiếp bàn đến sựhình thành PCTD thông qua sự vận dụng lý luận vào thực tiễn, nhưng cũng giántiếp thấy được sự hình thành PCTD của CTV

Bàn về vị trí, vai trò, nhiệm vụ của chính ủy, CTV, tác giả Phan Trọng Hào

(2014), với công trình: Đổi mới phong cách làm việc của chính ủy, chính trị viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh [38], đã khẳng định: “Chính ủy, chính trị viên là

những đảng viên, cán bộ được Đảng, Nhà nước và Quân đội lựa chọn, đào tạo, bồidưỡng, để đảm nhiệm nhiệm vụ chủ trì về chính trị và trực tiếp tổ chức thực hiệnhoạt động công tác đảng, công tác chính trị trong các đơn vị quân đội Do chức

năng, nhiệm vụ của chính ủy, chính trị viên nên phong cách làm việc của họ làphong cách công tác của cán bộ lãnh đạo, người chủ trì về chính trị trong các đơn

vị quân đội” [38, tr 42] Theo tác giả, phong cách làm việc của chính ủy, CTVtrong quân đội được hình thành, trau dồi, rèn luyện suốt mấy chục năm qua đã gópphần quan trọng vào việc nâng cao hiệu lực CTĐ, CTCT, hoàn thành nhiệm vụphát huy nhân tố con người trong từng đơn vị

Tác giả Đỗ Ngọc Hanh (2016), với công trình: Phát triển tư duy lý luận của đội ngũ chính trị viên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [39], chỉ ra

quá trình chuyển hóa từ tư duy lý luận vào hoạt động thực tiễn của CTV Đó là:

“sự chuyển hóa những nguyên lý, lý luận và quan trọng hơn là vận dụng đúngđắn phương pháp tư duy biện chứng duy vật vào hoạt động công tác đảng, côngtác chính trị - một lĩnh vực của thực tiễn quân sự” [39, tr 35] Quá trình vậnđộng, chuyển hóa đó cứ lặp đi lặp lại thì tư duy lý luận sẽ được phát triển và hìnhthành nên những dấu ấn cá nhân của bản thân CTV Quá trình này, theo tác giảluận án, chính là quá trình hình thành PCTD Vì vậy, nghiên cứu vấn đề này là

cơ sở để tác giả luận án đề cập đến cơ chế vận hành để tạo ra PCTD

2 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết

2.1 Khái quát kết quả nghiên cứu các công trình khoa học đã công bố

Một là, những công trình trên đã luận giải một cách tương đối đầy đủ về

phong cách và PCTD Hồ Chí Minh Điểm nhấn của các công trình khi bànđến phong cách là những nét riêng độc đáo hệ thống ổn định, gắn với conngười, từng cá nhân hay một lớp người nào đó, nó được thể hiện trên tất cảcác mặt hoạt động của con người Phong cách Hồ Chí Minh chính là conngười Hồ Chí Minh, đó là chỉnh thể hệ thống phong cách Hồ Chí Minh,PCTD Hồ Chí Minh là một bộ phận trong hệ thống phong cách đó và có vaitrò xuyên suốt, chi phối các phong cách còn lại

Về cơ sở hình thành PCTD Hồ Chí Minh, mỗi tác giả khai thác ở góc độkhác nhau Tựu trung lại, PCTD Hồ Chí Minh được hình thành trên cơ sở của sựkết hợp giữa PCTD phương Đông với PCTD phương Tây, mà cốt lõi là phương

pháp tư duy biện chứng duy vật mácxít Nét đặc trưng nổi bật nhất trong PCTD

Hồ Chí Minh là tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, thiết thực gắn với thực tiễn

Hai là, mặc dù phong cách, PCTD là những nét riêng, độc đáo, đặc sắc của

từng cá nhân, khó có thể nhân rộng ra ở lớp đối tượng khác Nhưng các tác giảcũng đều thống nhất cho rằng, hoàn toàn có thể xây dựng được PCTD cho mộtlớp người trong xã hội, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, đảng viên theo PCTD Hồ ChíMinh Thực chất của xây dựng PCTD của cán bộ, đảng viên theo PCTD Hồ ChíMinh là dựa theo các đặc trưng trong PCTD Hồ Chí Minh, để từng bước hìnhthành ở họ những đặc trưng theo PCTD của Người Các công trình bước đầu đãchỉ ra những yêu cầu, nguyên tắc và giải pháp xây dựng PCTD cho đội ngũ cán

bộ, đảng viên dựa trên những đặc trưng trong PCTD của Hồ Chí Minh

Ba là, chưa có công trình nào bàn sâu đến vấn đề xây dựng PCTD của đội

ngũ cán bộ trong Quân đội nói chung và CTV nói riêng theo PCTD Hồ ChíMinh Các công trình mới chỉ bàn đến xây dựng đội ngũ CTV theo tư tưởng HồChí Minh nói chung, xây dựng phẩm chất, năng lực, phương pháp tác phongcông tác của CTV theo tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng; xây dựng phong cáchlàm việc, phong cách lãnh đạo, quản lý của cán bộ trong Quân đội nói chung,CTV nói riêng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Kết quả của các công trình khoa học đã công bố là cơ sở lý luận cho luận

án kế thừa, tiếp thu và giải quyết những vấn đề mới theo mục đích, nhiệm vụnghiên cứu của đề tài luận án đã xác định

2.2 Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

Qua tổng quan cho thấy, PCTD Hồ Chí Minh và xây dựng PCTD của cán

bộ, đảng viên theo PCTD Hồ Chí Minh đã được rất nhiều các tác giả nghiên cứu

và luận giải dưới nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có côngtrình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống dưới góc độ

triết học vấn đề : “Xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh” Dưới

đây là những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết:

Thứ nhất, về mặt lý luận, luận án đi sâu làm rõ thực chất và những nhân

tố quy định xây dựng PCTD của CTV trong QĐNDVN theo PCTD Hồ Chí Minh

Vì, qua tổng quan các công trình khoa học nêu trên, các tác giả đã đề cập khá

nhiều đến PCTD Hồ Chí Minh và xây dựng PCTD của một lớp đối tượng theo

PCTD Hồ Chí Minh, nhưng cách thức xây dựng, các nhân tố quy định, chi phốiđến quá trình xây dựng, chưa được các tác giả khái quát và luận giải rõ ràng, v.v Nói cách khác, thực chất và những nhân tố nào quy định xây dựng PCTD của

CTV theo PCTD Hồ Chí Minh hầu như chưa được phân tích và luận giải Mặt

khác, trong những công trình đó, cũng chưa có tác giả nào đề cập đến việc xây

dựng PCTD Hồ Chí Minh của một đối tượng đặc thù như CTV trong Quân đội,

chỉ có một vài công trình nghiên cứu về xây dựng phong cách lãnh đạo, quản lý,phong cách làm việc của chính ủy, CTV theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ hai, về mặt thực tiễn, luận án phải đánh giá đúng thực trạng và chỉ

ra những yêu cầu xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh Vì,trong các công trình khoa học kể trên, có rất ít các tác giả đề cập và luận giải

cơ sở thực tiễn xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ Chí Minh Đặc biệt,chưa có một công trình khoa học nào đánh giá một cách toàn diện, đầy đủthực trạng và nhân tố quy định xây dựng PCTD của CTV theo PCTD Hồ ChíMinh Các tác giả mới đánh giá thực trạng xây dựng đội ngũ CTV; phẩm chất,năng lực; phương pháp tác phong công tác; phong cách lãnh đạo, quản lý;phong cách làm việc của CTV theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ ba, về giải pháp, luận án đưa ra hệ thống những giải pháp mang tính

khoa học và thiết thực xây dựng PCTD của CTV trong QĐNDVN hiện naytheo PCTD Hồ Chí Minh Phần lớn các công trình khoa học đã công bố, chỉ tậptrung luận chứng và đưa ra một số giải pháp đối với quá trình xây dựng, xâydựng PCTD của đội ngũ cán bộ, đảng viên theo PCTD Hồ Chí Minh; xây dựngphong cách làm việc đội ngũ cán bộ chính trị hoặc đội ngũ chính ủy, CTV theo

tư tưởng Hồ Chí Minh Tuy nhiên, các công trình khoa học đã công bố chưatập trung, chuyên sâu đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản mang tính toàn diện

nhằm xây dựng PCTD của CTV trong QĐNDVN hiện nay theo PCTD Hồ ChíMinh

Những vấn đề đặt ra trên đây là cơ sở để tác giả luận án tiếp tục đi sâunghiên cứu làm sáng tỏ trong đề tài luận án

Kết luận chương 1

Tiếp cận tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án đi

từ xa đến gần, từ rộng đến hẹp, từ những công trình nghiên cứu ngoài lĩnh vựcquân đội, đến những công trình nghiên cứu trong lĩnh vực quân đội, có cậpnhật những công trình khoa học mới được công bố gần đây cho thấy, các côngtrình khoa học nói trên, tuy có cách tiếp cận nghiên cứu ở nhiều góc độ khácnhau, nhưng bước đầu đề cập đến một số nội dung cơ bản của luận án như:Bản chất, đặc trưng, cơ sở hình thành phong cách tư duy Hồ Chí Minh; nộidung xây dựng PCTD của một đối tượng cụ thể (cán bộ, đảng viên) theophong cách tư duy Hồ Chí Minh Trong đó, có những công trình khoa học đãphân tích và làm nổi bật những đặc trưng trong PCTD Hồ Chí Minh, biệnpháp xây dựng PCTD của cán bộ đảng viên, theo PCTD Hồ Chí Minh dướigóc độ chính trị học Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình khoa học nào

đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống dưới góc độ triết học vấn đề

lý luận và thực tiễn về “Xây dựng phong cách tư duy của chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh”.

Do đó, việc lựa chọn hướng nghiên cứu của tác giả đề tài luận án là hoàn toànmới, không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố

Những kết quả nghiên cứu đó đã có những đóng góp to lớn cả về lý luậncũng như thực tiễn trong xây dựng PCTD của đội ngũ cán bộ, đảng viên theoPCTD Hồ Chí Minh, xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội theo tư tưởng Hồ ChíMinh, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xâydựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại Kết quảnghiên cứu của các công trình đã trực tiếp giúp cho tác giả định hình vềphương pháp tiếp cận, triển khai một vấn đề khoa học theo phạm vi nghiêncứu của đề tài Đây là những bài học quý giá, đáng trân trọng đối với tác giảtrong nghiên cứu khoa học

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG PHONG CÁCH TƯ DUY CỦA CHÍNH TRỊ VIÊN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

THEO PHONG CÁCH TƯ DUY HỒ CHÍ MINH

2.1 Một số vấn đề lý luận về phong cách tư duy và phong

cách tư duy Hồ Chí Minh

2.1.1 Quan niệm về phong cách tư duy

Để có cơ sở tìm hiểu về PCTD, trước hết, cần có những khái lược chungnhất về khái niệm phong cách Phong cách luôn gắn với con người, bất cứ lĩnhvực hoạt động nào mang dấu ấn cá nhân của con người, tạo thành những giá trịthì đều xuất hiện phong cách, không riêng gì trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.Phong cách bao giờ cũng là cái riêng, độc đáo có tính hệ thống, ổn định và đặctrưng của chủ thể Một con người nào đó trong hoạt động thì đều có thể tạo nênphong cách của họ, từ một người bình thường đến một lãnh tụ, một vĩ nhân…đều có phong cách Phong cách bao giờ cũng là sự thống nhất giữa mục đích,cách thức thực hiện các phương pháp hoạt động với nội dung và kết quả của hoạt

động tạo nên những nét riêng, độc đáo trong hoạt động Vì vậy, phong cách là tổng hòa những cách thức sử dụng các phương pháp nhất định, tạo nên nét riêng, độc đáo có tính hệ thống, ổn định Tất nhiên, phong cách không đồng

nhất với cách thức, biện pháp, phong cách luôn được thể hiện thông qua cáchthức, biện pháp mà chủ thể sử dụng Trong từng phương pháp, biện pháp,cách thức, cũng đồng thời phản ánh phong cách của chủ thể

Vì phong cách có quan hệ chặt chẽ với cách thức thực hiện các phương

pháp hoạt động với nội dung và kết quả của hoạt động, nên, khi nghiên cứu phong cách, phải gắn với hiệu quả giải quyết những yêu cầu hoạt động thực tiễn của con người đặt ra Theo đó, khi chủ thể sử dụng hoặc kết hợp nhuẫn nhuyễn

các phương pháp tạo nên nền nếp ổn định độc đáo, khi đó, những cái riêng biệt,đặc trưng của cá nhân phải mang dấu ấn văn hóa hay trở thành kỹ năng, kỹ xảo

trong hoạt động của chủ thể đó mới trở thành phong cách Phong cách là cáichung, mỗi lĩnh vực hoạt động của con người lại có phong cách riêng Theo

đó PCTD là một lĩnh vực cụ thể của phong cách

Tư duy và PCTD có quan hệ mật thiết với nhau Tư duy là cơ sở, điều kiện

để hình thành PCTD “Tư duy - sản phẩm cao nhất của cái vật chất được tổ chức

một cách đặc biệt là bộ não, quá trình phản ánh tích cực thế giới quan trong cáckhái niệm, phán đoán, suy luận” [90, tr 634 - 635] Như vậy, tư duy là quá trìnhkhám phá tìm ra bản chất quy luật vận động của đối tượng nhận thức, tạo ra trithức mới về sự vật, qua đó chỉ đạo hoạt động cải tạo hiện thực của chủ thể Đây

là quá trình nhận thức thực tại khách quan vào bộ óc con người thông qua cácthao tác: Quan sát, phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa,…

để tìm ra bản chất, quy luật của sự vật và hiện tượng Kết quả của tư duy đượcghi lại và củng cố trong ngôn ngữ (như là vỏ vật chất của tư duy)

Nếu như, cách thức sử dụng các phương pháp nhất định, tạo nên nét

riêng, độc đáo có tính hệ thống, ổn định của một người hay lớp ngườiđược gọi là phong cách, thì PCTD cũng phải là sự vận dụng một phươngpháp tư duy nào đó, để tìm ra tri thức về đối tượng, từ đó đề ra biện pháp

để cải tạo đối tượng nhận thức ở từng chủ thể Tuy nhiên, sự vận dụng mộtphương pháp tư duy nào đó ở từng người thường không giống nhau; đúng haysai, hiệu quả cao hay thấp,… còn phụ thuộc vào tầm trí tuệ, tầm văn hóa - khoahọc, bản lĩnh, khí chất,… của họ Quá trình vận dụng một phương pháp tư duyđạt đến mức độ để lại những dấu ấn riêng, cách làm riêng, đem lại những hiệu

quả riêng,… khi đó xuất hiện phong cách (tức là đã có được những đặc trưng

riêng, ổn định, mang giá trị khoa học hay thẩm mỹ cao)

Có nhiều phương pháp tư duy khác nhau: Phương pháp tư duy biệnchứng; phương pháp tư duy siêu hình; phương pháp tư duy kinh nghiệm…Cách thức thực hiện một hay nhiều phương pháp tư duy trên sẽ cho ra các loạiPCTD khác nhau Chỉ có cách thức thực hiện phương pháp tư duy biện chứngduy vật mới tạo ra PCTD mang tính khoa học, đáp ứng yêu cầu nhận thức

đúng và cải tạo đối tượng có hiệu quả Nghiên cứu về PCTD ở đây, thực chất

là nghiên cứu về PCTD khoa học Nên có thể quan niệm: Phong cách tư duy

là một bộ phận của phong cách nói chung, đó là những đặc điểm, giá trị riêng có tính hệ thống, ổn định, được hình thành trên cơ sở cách thức vận dụng phương pháp tư duy biện chứng duy vật vào định hướng, điều chỉnh quá trình tìm ra bản chất, quy luật vận động, tri thức mới nhằm cải tạo đối tượng nhận thức Như vậy, xét về bản chất, PCTD phản ánh đặc điểm riêng biệt, ổn định và đặc trưng của cá

nhân trong cách thức vận dụng các nguyên lý, lý luận, các nguyên tắc của phépbiện chứng duy vật vào điều chỉnh hoạt động nhận thức để tìm ra tri thức của đốitượng, cách thức vận dụng này mang những nét riêng, giá trị riêng, đặc sắc, ổnđịnh và hiệu quả của từng chủ thể sẽ tạo nên PCTD của chủ thể

Nếu như tư duy, là quá trình chủ thể đi sâu khám phá bản chất, quy luậtvận động và tìm ra tri thức mới về đối tượng, thì PCTD là hình thức để đạt tớitri thức đó Nội dung của tư duy là tri thức về đối tượng phản ánh thông quacác khái niệm, phán đoán, suy luận, còn PCTD là phương pháp và phươngthức để đạt tới các khái niệm, phán đoán, suy luận đó Như Ph Ăngghen đãtừng nói: “những khái niệm chính trị, pháp lý và những khái niệm tư tưởngkhác và những hành động do các khái niệm ấy quy định, là bắt nguồn từnhững sự kiện kinh tế, cơ sở của những khái niệm ấy Nhưng làm như vậy làchúng tôi đã coi nhẹ về mặt hình thức - tức là coi nhẹ những phương pháp,phương thức nhờ đó những khái niệm này, v.v đã hình thành” [63, tr 132].Như vậy, PCTD là cách mà chủ thể sử dụng một phương pháp tư duy nào đó

để tìm ra tri thức mới về đối tượng

PCTD có quan hệ mật thiết với phương pháp tư duy, nhưng không đồngnhất với nó Phương pháp tư duy là công cụ, phương tiện để tạo nên phongcách, còn PCTD là hình thức biểu hiện của kết quả sử dụng phương pháp tưduy Nội dung của PCTD là phương pháp tư duy, còn phong cách là hình thứcbiểu hiện của cách thức sử dụng phương pháp tư duy Đồng thời, PCTD cũngphản ánh tính đúng đắn khoa học của phương pháp tư duy mà chủ thể ấy sử

dụng Việc sử dụng các phương pháp tư duy như một nghệ thuật tạo nênnhững giá trị và dấu ấn riêng biệt như một đặc trưng văn hóa trong nhận thức

và giải quyết những vấn đề của thực tiễn, sẽ tạo nên PCTD của chủ thể đó PCTD có sự thống nhất giữa cách thức thực hiện phương pháp tư duyvới nội dung và kết quả của tư duy Bởi lẽ, khi tư duy tức là chủ thể đang thựchiện một phương pháp tư duy nhất định Bằng phương pháp đó và thông quaphương pháp đó, với những nội dung tri thức nhất định mà chủ thể huy độngvào quá trình tư duy, chủ thể sẽ đạt được kết quả của quá trình tư duy - đó lànhững tư tưởng, quan điểm Có những người sử dụng phương pháp biệnchứng, có những người sử dụng phương pháp kinh nghiệm, có những người

sử dụng phương pháp siêu hình…, với những tri thức tương ứng mà chủ thểhuy động trong vốn tri thức của mình, để nghiên cứu tìm hiểu qua đó tìm ratri thức về đối tượng Như vậy, mỗi chủ thể sẽ có những cách thức khácnhau để đạt tới kết quả của quá trình tư duy, tạo nên những PCTD khácnhau Do đó, PCTD là sự thống nhất, hòa quyện của các yếu tố: Phươngpháp tư duy, nội dung tư duy, kết quả tư duy Sự tổng hợp của các yếu tốnày tạo thành những đặc trưng ở mỗi chủ thể khác nhau Như vậy, sử dụngphương pháp tư duy khoa học như một nghệ thuật là yếu tố quan trọng nhấttạo nên PCTD Tuy nhiên, vốn tri thức mà chủ thể có được huy động vàoquá trình tư duy và kết quả của quá trình tư duy có tìm ra tri thức đúng đắn

về đối tượng và biện pháp cải tạo đối tượng là điều kiện không thể thiếu đểPCTD đó trở thành PCTD khoa học

Để tìm hiểu PCTD của chủ thể phải thông qua cách tư duy (cách đạt tới tưtưởng, quan điểm và nội dung quan điểm, tư tưởng đó) và cách hoạt động thực

tiễn (cách làm) của chủ thể Vì quá trình tư duy là quá trình trừu tượng, khó xem

xét, nhưng kết quả tư duy phản ánh bằng các quan điểm, tư tưởng Kết quả của

tư duy cũng phản ánh chủ thể tư duy đã sử dụng và sử dung hiệu quả đến đâucác phương pháp tư duy nào Nếu như các quan điểm, tư tưởng đó phản ánhđúng bản chất, quy luật của thực tiễn thì cách tư duy đó đúng đắn và ngược lại

Tuy nhiên, quá trình hiện thực hóa tri thức, quan điểm tư tưởng trong hoạt độngthực tiễn cũng cần phải sử dụng tư duy để phân tích, đánh giá thực tiễn; lựa chọncác phương pháp hoạt động, các tri thức cần thiết; kết hợp tri thức và phươngpháp… để hoạt động thực tiễn hóa tri thức, quan điểm, tư tưởng đạt hiệu quả.Quá trình này, ở các chủ thể khác nhau sẽ khác nhau, tạo nên một phong cáchriêng ở mỗi chủ thể khác nhau Do đó, muốn tìm hiểu PCTD của một chủ thểnhất định phải thông qua nghiên cứu kết quả của tư tưởng (cách nghĩ) hoặc hiệuquả của cách thức thực tiễn hóa tư tưởng (cách làm) của chủ thể ấy

2.1.2 Quan niệm về phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người đều xuất hiện phong cách, từsuy nghĩ đến hành động, đến sinh hoạt hằng ngày Việc xác định hệ thống phongcách Hồ Chí Minh xuất phát từ những lĩnh vực hoạt động của Hồ Chí Minh Từcách hiểu về phong cách, có thể thấy, phong cách Hồ Chí Minh là những đặctrưng giá trị mang đậm dấu ấn của Hồ Chí Minh, được thể hiện trong mọi lĩnhvực sống và hoạt động của Người Hệ thống phong cách Hồ Chí Minh sẽ là mộtchỉnh thể, bắt đầu từ suy nghĩ (PCTD) đến hoạt động thực tiễn (phong cách làmviệc; phong cách diễn đạt; phong cách ứng xử) và cuối cùng là sinh hoạt hằngngày (phong cách sinh hoạt) Trong đó, PCTD là một nội dung quan trọng, cóvai trò xuyên suốt trong chỉnh thể hệ thống phong cách của Người

Trên con đường đến với chủ nghĩa Mác, Hồ Chí Minh đã tích luỹ đượcnhững tinh hoa văn hoá của dân tộc và các nước mà Người đã từng sống, làmviệc Khi tìm thấy học thuyết Mác - Lênin, Người đã thâu thái được những cáitinh túy nhất của phương pháp biện chứng và chỉ phương pháp này đáp ứngđược yêu cầu của cách mạng Việt Nam Từ đây, Hồ Chí Minh là một ngườimácxít, phương pháp tư duy của Người mang bản chất khoa học và cáchmạng của phương pháp biện chứng duy vật Bằng năng lực chủ quan, Hồ ChíMinh đã thâu thái được cái tinh hoa của phương pháp tư duy biện chứng duyvật, biến nó thành cái riêng của mình Hồ Chí Minh vận dụng những cái đãthâu thái được vào hiện thực Việt Nam, đã hình thành nên tư tưởng của

Người Đây cũng là bước phát triển sáng tạo, làm phong phú và sâu sắc thêm

lý luận của chủ nghĩa Mác ở một nước thuộc địa nửa phong kiến, tạo nênnhững hệ thống tư tưởng, lý luận mới Chính điều này đã tạo nên PCTD Hồ

Chí Minh Vì vậy, có thể hiểu: Phong cách tư duy Hồ Chí Minh là những đặc điểm, giá trị riêng, có tính hệ thống, ổn định, của Hồ Chí Minh được hình thành trên cơ sở cách thức vận dụng phương pháp tư duy biện chứng duy vật vào định hướng, điều chỉnh nhận thức, hình thành hệ thống tư tưởng toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

Giữa tư tưởng Hồ Chí Minh và PCTD Hồ Chí Minh có quan hệ mật thiếtvới nhau; để thấy được PCTD Hồ Chí Minh phải thông qua tìm hiểu tư tưởng

Hồ Chí Minh, trong đó chủ yếu nhất là cách thức xác lập những tư tưởng ấy.Bản thân quá trình tư duy để xác lập được những tư tưởng ấy đã hình thànhPCTD Hồ Chí Minh Tức là quá trình vận dụng phương pháp tư duy biện chứngduy vật vào xem xét, phân tích, đánh giá, nhận định và đưa ra các chủ trương,đường lối, phương pháp cách mạng, các quyết định và các hành động cáchmạng, quá trình này dẫn đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạngViệt Nam Nhưng chính quá trình tư duy để xác lập nên tư tưởng ấy là quá trìnhhình thành PCTD của Hồ Chí Minh Do đó, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh cónguồn gốc từ thực tiễn Việt Nam, nhưng sự hình thành tư tưởng ấy như thế nàochính là PCTD Hồ Chí Minh Như vậy, PCTD Hồ Chí Minh là sản phẩm của sựkết hợp giữa phương pháp tư duy biện chứng duy vật, tinh hoa văn hoá, tri thứccủa nhân loại đã được Hồ Chí Minh thâu hoá trong tư chất, bản lĩnh, năng lựcsẵn có và đã được tôi luyện qua hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh

2.1.3 Sự hình thành, phát triển và đặc trưng của phong cách tư duy Hồ Chí Minh

* Sự hình thành, phát triển của phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Một là, PCTD Hồ Chí Minh được hình thành và phát triển từ sự kế thừa,

kết hợp giữa PCTD của dân tộc, PCTD phương Đông, phương pháp tư duybiện chứng duy vật trong phẩm chất tư duy của Hồ Chí Minh

Sự kết hợp đó đã làm cho phương pháp tư duy biện chứng duy vật thẩmthấm vào PCTD của dân tộc và phương Đông, nó như sợi chỉ đỏ xuyên suốtgắn kết tạo nên sự thống nhất và hòa quyện giữa cái chung, cái phổ biến vàcái riêng trong tư duy của Hồ Chí Minh, tạo nên PCTD của Người Vì vậy,trong PCTD của Người chúng ta vừa thấy bóng dáng của PCTD dân tộc ViệtNam, vừa có những nét của PCTD phương Đông vừa nổi bật nên tinh thầnbiện chứng duy vật của triết học Mác - Lênin Kết quả của sự kết hợp ấy ởcon người Hồ Chí Minh chính là PCTD Hồ Chí Minh

Đặc điểm tư duy của người Việt nói riêng và phương Đông nói chung làlối tư duy bằng hình ảnh, thông qua hình ảnh để thể hiện nội dung tư duy trêntinh thần “một tấm gương sống có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyêntruyền” Sự ảnh hưởng của lối tư duy bằng hình ảnh đến PCTD Hồ Chí Minh,

đó là những vấn đề để biểu đạt tư tưởng hết sức gần gũi, thiết thực, giầu hìnhảnh, ngôn ngữ biểu đạt trong sáng giản dị, nhưng hiệu quả truyền đạt rất cao.Chính điều này đã góp phần làm nên đặc trưng trong PCTD Hồ Chí Minh đólà: Cụ thể, thiết thực, hiệu quả, luôn xuất phát từ thực tiễn PCTD của ngườiViệt còn rất mềm dẻo, linh hoạt, luôn uyển chuyển, không có sự khiên cưỡng.Điều này đã trở thành văn hóa trong tư duy của người Việt Hồ Chí Minh làđiển hình của PCTD ấy Trong PCTD của Người luôn mềm dẻo linh hoạt,uyển chuyển, những vẫn giữ được lập trường đã trở thành nguyên tắc tronghoạt động, đó chính là tinh thần “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Hồ Chí Minh Sáng tạo là một đặc trưng gắn liền với PCTD phương Đông nói chung

và PCTD người Việt nói riêng Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huy tư duysáng tạo của dân tộc và nâng lên một tầm cao mới trong sự nghiệp cách mạnggiải phóng dân tộc Vì vậy, đặc trưng nổi bật trong PCTD Hồ Chí Minh đó là:

Tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo Đặc trưng này chi phối và thể hiện xuyênsuốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người

Mang trong mình PCTD của người Việt và PCTD phương Đông, trêncon đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lênin

phương pháp tư duy biện chứng duy vật Phương pháp tư duy biện chứng duyvật đã giúp Hồ Chí Minh “cái tinh thần xử lý mọi việc, đối với người và đốivới bản thân mình” Phương pháp ấy, giúp Hồ Chí Minh tìm hiểu đến cùngbản chất của sự vật, hiện tượng Từ đó, đi sâu phân tích, so sánh, chắt lọc, lựachọn, tổng hợp, rút ra những phán đoán, đi tới những kết luận mới, đề ranhững luận điểm mới, nghĩa là biết đứng trên vai những người khổng lồ để

kế thừa, phát triển sáng tạo, tiếp tục vượt lên phía trước Nhờ đó, Hồ Chí

Minh không những nắm vững phương pháp tư duy khoa học, cách mạng, sáng

tạo của chủ nghĩa Mác - Lênin mà còn hình thành nên một PCTD hài hòa,uyển chuyển với những đặc trưng khó trộn lẫn Tuy nhiên, sự hình thành vàphát triển của tư duy ở Hồ Chí Minh, để tạo nên nét đặc sắc riêng có trong PCTDkhông phải chỉ đơn thuần là sự kết hợp giữa PCTD của dân tộc, PCTD phươngĐông và phương pháp tư duy biện chứng duy vật Có được sự kết hợp đó phảitrên cơ sở bản sắc riêng có trong chính tư duy của Hồ Chí Minh Đó chính là, tưchất thông minh, đầu óc nhạy bén với cái mới, thiết thực, cụ thể, vốn tri thứcsâu rộng và tinh thần ham học hỏi

Hai là, PCTD Hồ Chí Minh được hình thành, phát triển thông qua sự trải

nghiệm thực tiễn trong quá trình sống và hoạt động cách mạng

Quá trình sống và hoạt động cách mạng là cơ sở xã hội để tiếp nhận,chuyển hóa các giá trị văn hóa - tư tưởng ở các môi trường xã hội thànhnhững giá trị riêng trong tư duy của Hồ Chí Minh Đồng thời, quá trình sống

và hoạt động cách mạng đã xuất hiện những tình huống trong tư duy Nhữngtình huống ấy là tiền đề và động lực và mục đích để tư duy phát triển Qua đóhình thành và phát triển PCTD Đồng thời chính thực tiễn hoạt động đấu tranhcách mạng cũng là cơ sở trực tiếp để kiểm nghiệm và khẳng định giá trị đúngđắn của PCTD của Hồ Chí Minh

Thực tiễn lãnh đạo cách mạng Việt Nam, là giai đoạn tư duy của Hồ ChíMinh được trực tiếp cọ xát với thực tiễn Việt Nam, lấy thực tiễn cách mạng là cơ

sở để rèn luyện, bổ xung và hoàn thiện PCTD, làm cho nó trở nên thiết thực, gắn

bó với thực tiễn đất nước và thời đại Đồng thời, cũng thông qua thực tiễn cáchmạng, Hồ Chí Minh chắt lọc, thâu hóa những nhân tố tiến bộ của PCTD ViệtNam, PCTD phương Đông, cũng như phương pháp tư duy biện chứng duy vậtvào PCTD của mình, làm cho nó trở nên khoa học và hiện đại.

Thực tiễn phong phú sinh động đã đem lại cho Người vốn sống, kinhnghiệm, là cơ sở để Người tiếp tục bổ sung, phát triển tư tưởng trên hàng loạtnhững vấn đề rất cơ bản của lý luận cách mạng Đó là kết quả của sự tác độngbiện chứng giữa nhận thức và hành động, giữa lời nói và việc làm, lý luận vàthực tiễn Rõ ràng, thực tiễn cách mạng đã hình thành và phát triển PCTD sâusắc, độc đáo ở Hồ Chí Minh Như vậy, thực tiễn hoạt động cách mạng là mộtnguồn gốc, một cơ sở có ý nghĩa quyết định đối với sự hình thành, phát triểncủa PCTD Hồ Chí Minh

Ba là, PCTD Hồ Chí Minh được hình thành và phát triển thông qua sự

nỗ lực tự học tập, rèn luyện

Sự nỗ lực tự học tập và rèn luyện của Hồ Chí Minh là điều kiện đủ cho sựhình thành PCTD khoa học Nhờ có ý chí quyết tâm và nghị lực phi thường màNgười vượt qua được những khó khăn thử thách về địa lý, văn hóa, ngôn ngữ đểquyết tâm tìm ra lý luận cách mạng giải phóng dân tộc Quá trình đó, cũng là quátrình của sự thể hiện nỗ lực học tập và rèn luyện của Hồ Chí Minh Mục đíchtrực tiếp của sự nỗ lực tự học tập và rèn luyện là tìm ra con đường cứu nước chodân tộc, chứ không nhằm mục đích hình thành cho mình PCTD Tuy nhiên, qua

đó gián tiếp hình thành nên PCTD Hồ Chí Minh Vì, nhờ có sự nỗ lực học tập vàrèn luyện, mà Người tìm ra, thâu thái, phát huy các giá trị văn hóa - tư tưởng củanhân loại để làm giầu tri thức và rèn dũa tư duy của mình

* Đặc trưng của phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Về đặc trưng của PCTD Hồ Chí Minh, có nhiều tác giả khái quát ởnhững góc độ tiếp cận khác nhau, nhưng tựu chung đều khẳng định nét đặcsắc nhất trong PCTD Hồ Chí Minh là tư duy, độc lập, tự chủ sáng tạo Trên

cơ sở kế thừa các công trình khoa học đã công bố, dưới góc độ khai thác, vận

dụng của luận án, tác giả khái quát các đặc trưng của PCTD Hồ Chí Minh trênmột số phương diện như sau:

Một là, tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo Nghĩa là một PCTD không giáo

điều, rập khuôn, không vay mượn nguyên xi cái gì của người khác, hết sứctránh lối cũ, đường mòn, tự mình tìm tòi, suy nghĩ, truy đến tận cùng bản chấtcủa sự vật, hiện tượng để tìm ra chân lý cách mạng, phù hợp với nhu cầu và

điều kiện thực tiễn của đất nước Tư duy độc lập ở Người, là cách nghĩ, cách

làm không lệ thuộc, không bắt chước, không theo đuôi, không giáo điều Tựchủ là tự mình làm chủ mọi suy nghĩ và hành động của mình, làm chủ bảnthân và công việc của mình, tự bản thân mình phải thấy trách nhiệm lớn laotrước đất nước và dân tộc Độc lập, tự chủ trên tinh thần: “Độc lập nghĩa làchúng tôi điều khiển lấy mọi công việc của chúng tôi, không có sự can thiệp

ở ngoài vào” [72, tr 162] Tuy nhiên, độc lập, tự chủ không đồng nghĩa vớiquan niệm siêu hình, hạn chế những hoạt động đó trong khuôn khổ dân tộc thuầntuý, mà luôn liên hệ với cuộc đấu tranh chung của thế giới tiến bộ

Tư duy sáng tạo là vận dụng đúng quy luật chung cho phù hợp với cáiriêng, cái đặc thù Sáng tạo còn là sẵn sàng từ bỏ những cái gì đã cũ đã lỗi thời,những gì không phù hợp với thực tiễn, những gì đúng trước kia, nhưng naykhông còn phù hợp Đồng thời sáng tạo cũng là tìm tòi, đề xuất những cái mới,

để có thể trả lời được những yêu cầu của cuộc sống đặt ra Cái mới, cái sáng tạocủa Hồ Chí Minh là phù hợp với quy luật khách quan, đồng thời phù hợp với quyluật phát triển chung của xã hội loài người Cái mới có thể kế thừa cái cũ, bổ sunggiá trị mới, làm cho cái mới khác về chất so với cái cũ Cái mới cũng là cái chưatừng có trong tiền lệ lịch sử

Hai là, tư duy rất thiết thực, cụ thể Nghĩa là, trong tư duy của Người

luôn suy nghĩ, luôn hướng tư duy của mình vào những vấn đề cần thiết, cụ thểcủa cách mạng Đây là một trong những đặc trưng nổi bật trong PCTD HồChí Minh Trong mọi suy nghĩ và hành động của Người luôn lấy nhu cầu vàđặc điểm của thực tiễn dân tộc, cùng xu thế phát triển của thời đại, làm định

hướng cho tư duy và hành động Trong hành trình đi tìm lý luận cách mạng, tưduy của Người luôn đau đáu tìm xem hiện thực Việt Nam thiếu những gì, để tiếpthu, thâu thái những cái thiết thực nhất, trực tiếp nhất phục vụ cho nhiệm vụ giảiphóng dân tộc, giải phóng giai cấp ở nước ta Ngay từ những năm đầu của cuộcđời hoạt động cách mạng, vấn đề tự do cho dân tộc và bình đẳng giữa các dântộc đã làm điểm xuất phát và là động lực để Hồ Chí Minh đi tìm chân lý: “Khitôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng,Bác ái Và từ thuở ấy, tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìmxem những gì ẩn đằng sau những chữ ấy” [98, tr 461] Rõ ràng, xuất phát từhoàn cảnh đất nước đã đặt ra yêu cầu bức thiết cần phải tìm ra một lối đi mớiđưa cách mạng Việt Nam đi tới thắng lợi Thực tiễn đó và thực tiễn các nướcchính quốc đã là điểm xuất phát của tư duy của Hồ Chí Minh hướng vào đó đểtìm ra con đường cứu nước mới cho dân tộc.

Khi đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm thấy con đường giải phóng dântộc theo con đường cách mạng vô sản Nhưng chủ nghĩa Mác - Lênin là mộthọc thuyết cách mạng rộng lớn, bao quát nhiều vấn đề về giải phóng giai cấp,giải phóng xã hội, giải phóng con người, chủ yếu hướng vào các nước tư bảnphát triển nhất Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin từ nhu cầu trướcmắt là giải phóng dân tộc ở thuộc địa, nên Người đã biết lựa chọn, tiếp thunhững cái cần thiết cho giai đoạn trước mắt của cách mạng Việt Nam, phùhợp với điều kiện lịch sử, đất nước và con người Việt Nam, từ đó đề ra đượcđường lối đúng đắn, bước đi thích hợp cho cách mạng Việt Nam do đó đã hạnchế được những sai lầm nóng vội, “tả” khuynh, từng bước đưa cách mạngViệt Nam cập bến bờ thắng lợi

Ba là, tư duy luôn thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Nghĩa là tư duy

của Người luôn lấy thực tiễn là cơ sở, điểm xuất phát của quá trình nhận thứcchân lý Trong mọi hoàn cảnh, Người luôn xuất phát từ thực tiễn để rút ranhững nhận định giải đáp những yêu cầu của thực tiễn, khái quát thành lýluận chỉ đạo hoạt động thực tiễn Thực chất, chính là Người vận dụng nhuần