Bạn đọc là một trong 4 yếu tố cấu thành nên thư viện, là yếu tố “trung tâm” của thư viện. Do đó, tất cả các khâu hoạt động của thư viện đều phải xây dựng trên cơ sở nghiên cứu độc giả. Việc áp dụng phương pháp điều tra, khảo sát bằng lập bảng hỏi nhằm đảm bảo các hoạt động như tuyên truyền giới thiệu sách, hướng dẫn đọc, phục vụ bạn đọc hướng tới đúng đối tượng, phù hợp nhu cầu năng lực sở trường của mỗi nhóm bạn đọc và từng cá nhân. Công việc này cũng giúp cho Trung tâm xây dựng chính sách bổ sung tài liệu hợp lý, xây dựng dự án cũng như cải tạo sắp xếp các kho, các phòng một cách hợp lý; xây sựng và phát triển các dịch vụ thông tin và chia sẻ thông tin liên thư viện trong tương lai.
Trang 1BẢN THUYẾT MINH SÁNG KIẾN
Trần Văn Duy
Trung tâm Thông tin – thư viện
Tên sáng kiến: Áp dụng phương pháp điều tra, khảo sát bằng lập bảng hỏi nghiên cứu nhu cầu sử dụng thư viện của bạn đọc phục vụ cho việc định hướng, xây dựng chiến lược, kế hoạch dài hạn phát triển Trung tâm Thông tin – Thư viện.
Bạn đọc là một trong 4 yếu tố cấu thành nên thư viện, là yếu tố “trung tâm” của thư viện Do đó, tất cả các khâu hoạt động của thư viện đều phải xây dựng trên cơ sở nghiên cứu độc giả Việc áp dụng phương pháp điều tra, khảo sát bằng lập bảng hỏi nhằm đảm bảo các hoạt động như tuyên truyền giới thiệu sách, hướng dẫn đọc, phục vụ bạn đọc hướng tới đúng đối tượng, phù hợp nhu cầu năng lực sở trường của mỗi nhóm bạn đọc và từng cá nhân Công việc này cũng giúp cho Trung tâm xây dựng chính sách bổ sung tài liệu hợp lý, xây dựng
dự án cũng như cải tạo sắp xếp các kho, các phòng một cách hợp lý; xây sựng và phát triển các dịch vụ thông tin và chia sẻ thông tin liên thư viện trong tương lai
Thứ nhất, để đánh giá đúng tầm quan trọng và mức độ chính xác của phương pháp này chúng ta cần hiểu chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm Thông tin – Thư viện cũng như đối tượng bạn đọc mà Trung tâm đang phục vụ
Trung tâm Thông tin – Thư viện (TT TT-TV) Trường Đại học Mỏ - Địa chất cũng như các TT TT-TV của các trường đại học khác trong nước cũng như nước ngoài đều có chức năng, nhiệm vụ giống nhau đó là: Phục vụ hoạt động giảng dạy, học tập, đào tạo, NCKH, triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ (KHCN) và quản lý của nhà trường thông qua việc sử dụng, khai thác các loại tài liệu, dữ liệu có trong TT TT-TV và cơ sở vất chất, trang thiết bị, mạng thông tin của trường do Trung tâm quản lý Quản lý điều hành hệ thống mạng công nghệ thông tin & truyền thông, Website trường phục vụ cho công tác đào
Trang 2tạo, NCKH, công tác quản lý, điều hành và các hoạt động khác của trường ĐH
Mỏ - Địa chất
Tuy nhiên mỗi trường lại có những lĩnh vực ngành nghề đào tạo khác nhau, mặt bằng chung trình độ của người học trong công tác tuyển sinh cũng khác nhau Trường Đại học Mỏ - Địa chất có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật phục vụ các ngành điều tra cơ bản, khai thác tài nguyên khoáng sản Đặc biệt là các lĩnh vực Mỏ, Địa chất, Trắc địa - Bản đồ, Dầu khí, với trình độ cao đẳng, đại học và trên đại học
Như vậy, ngành nghề đào tạo chủ yếu của Trường là lĩnh vực khoa học kỹ thuật tương đối “khô khan” thường “chỉ giành cho nam giới” cộng thêm với khối lượng sách báo, tạp chí khoa học kỹ thuật xuất bản hàng năm còn hạn chế Nên việc đọc nói riêng cũng như học tập nói chung của sinh viên cũng có phần
“thua thuiệt” nếu so sánh với các trường đại học khối Kinh tế – Xã hội – Du lịch – Công nghệ thông tin
Thứ hai, những hạn chế trong điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, cũng như vốn tài liệu được bổ sung hàng năm vào Trung tâm còn yếu kém, số lượng ít nên cũng ảnh hưởng rất lớn đến nhu cầu, tâm lý sử dụng thư viện của độc giả
Thứ ba, thời gian điều tra vào cuối kỳ học, tuy số lượng bạn đọc có tăng nhiều so với thời gian thường ngày nhưng không thường xuyên Độc giả 90% là sinh viên ôn thi học kỳ nên việc mượn tài liệu chưa được phản ánh đứng mức
Dưới đây tôi xin trình bày khái quát một số kết quả nghiên cứu và kế hoạch, định hướn, xây dựng và phát triển Trung tâm trong thời gian tới
Tôi đã thiết kế một biểu mẫu khảo sát đánh giá nhu cầu sử dụng Trung tâm với 10 câu hỏi xoay quanh các vấn đề như: tần suất sử dụng TT TT-TV, đối tượng thường xuyên đến TT TT-TV, lĩnh vực mà bạn đọc quan tâm nhiều nhất, mức độ hài lòng của độc giả giành cho cán bộ TT TT-TV, các dịch vụ thông tin được sử dụng nhiều nhất, phòng đọc nào được quan tâm nhất và các đề xuất, kiến nghị của độc giả đối với TT TT-TV…….Tôi đã tiến hành diều tra xác suất
200 bạn độc giả trong thời gian 1 tuần Kết quả cụ thể như sau:
Trang 3- Về tần suất sử dụng thư viện của độc giả
Theo kết quả điều tra cho thấy có tới 85 bạn đọc lui tới Trung tâm hàng ngày chiếm 42,5%; số lượng bạn đọc đến hàng tuần cũng có tới 61 bạn chiếm 30,5% Như vậy chỉ còn lại 54 bạn tương ứng với 27,0% các bạn thỉnh thoảng đến thư viện Điều đó chứng tỏ hàng tuần có tới 73% bạn đọc thường xuyên đến Trung tâm đòi hỏi cấp bách Trung tâm cần mở rộng thêm diện tích, bổ sung thêm vốn tài liệu cũng như thời gian phục vụ bạn đọc ngoài giờ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bạn đọc
- Về lĩnh vực tri thức được bạn đọc quan tâm nhiều nhất:
Nổi bật nhất trong 10 lĩnh vực tương ứng với 9 lĩnh vực tri thức mà Nhà trường đào tạo và 1 lĩnh vực gọi chung là sách mang tính chất tham khảo không thuộc chuyên ngành đào tạo hoặc ít liên quan đến chuyên ngành đào tạo thì tài liệu về Dầu khí được các bạn quan tâm nhiều nhất Trong 200 độc giả có tới 44 bạn tương ứng với 22,0% thường xuyên quan tấm tới lĩnh vực này Xếp ngay sau Dầu khí là lĩnh vực Kinh tế với 17,5% tương ứng với 35 bạn và Công nghệ thông tin là 11,5% Xếp sau nữa là các lĩnh vực về Mỏ chiếm 12,0%, Địa chất 9,5%, Môi trường 9,0% Còn lại là Xây dựng 3,5%, Cơ điện 1,5% và Tài liệu tham khảo không thuộc chuyên ngành đào tạo hoặc ít liên quan là 4,5%
Từ những kết quả trên chúng ta có thể kết luận được số lượng sinh viên thuộc khoa nào thường xuyên quan tâm đến tài liệu thuộc Trung tâm nhất từ đó đánh giá lại chiến lược marketing, bổ sung vốn tài liệu cho hợp lý để kích thích nhu cầu đọc của sinh viên các khoa còn hạn chế
- Mục đích và nơi mà bạn đọc thường lui tới nhiều nhất:
Theo như kết quả khảo sát thì có tới 191 bạn trả lời thường xuyên đến TT TT-TV để học tập chiếm 95,5% Chỉ có hơn 6,0% đến với mục đích giả trí và mục đích khác Trong số 200 bạn đọc thì có tới 131 bạn chiếm 65,5% thương xuyên lui tới Phòng tự học, trong khi bạn đọc đến Phòng tự chọn sách, luận án, luận văn chỉ chiếm 24,0% và đến Phòng đọc báo tạp chí chỉ là 22,0% Thấp hơn
cả Phòng tra cứu, truy nhập Internet (8,5%) là Phòng mượn chỉ là 4,5% Tuy nhiên việc phân tích lí do thời điểm điều tra, khảo sát và nơi khảo sát chưa phản
Trang 4ánh chính xác nhu cầu của bạn đọc, thực chất vào đầu năm học và cuối kỳ thanh toán ra trường số lượng bạn đọc đến mượn sách vẫn rất đông Sơ lượng bạn đọc thường xuyên lui tới Phòng tự học chứng tỏ rằng vốn tài liệu hiện có của TT
TT-TV vẫn chưa thu hút được bạn đọc Chỉ 8,5% bạn đọc lui tới Phòng tra cứu, truy nhập Internet trong khi có tới 24,5% bạn đọc thường xuyên sử dụng dịch vụ Tra cứu, truy nhập internet, chứng tỏ bạn đọc thường xuyên sử dụng máy tính cá nhân và hạ tầng công nghệ thông tin của TT TT-TV chưa đáp ứng được nhu cầu hiện tại của bạn đọc Từ kết quả trên TT TT-TV cần có kế hoạch mở rộng thêm diện tích hoặc tăng diện tích Phòng tự học đáp ứng cho nhu cầu của độc giả Hệ thống hạ tầng CNTT của Trung tâm cũng cần được nâng cấp đặc biệt là Wifi
- Các dịch vụ thông tin mà bạn đọc thường xuyên sử dụng nhất
Theo kết quả khảo sát Dịch vụ thông tin được bạn đọc sử dụng nhiều nhất
là Đọc tại chỗ chiếm 79,5% tiếp đó là Dịch vụ tra cứu, truy nhập internet là 24,5% Sau đó là dịch vụ mượn sách là 19% và chỉ có 2% bạn đọc sử dụng Dịch
vụ hỏi đáp qua thủ thư, cũng như tra cứu Mục lục truyền thống Kết quả trên cho thấy việc ngừng phát triển Hệ thống mục lục truyền thống là hợp lý và giành nhiều thời gian cho phát triển CSDL Con số 2% chưa chứng tỏ được vai trò của Thủ thư nhưng lại phần nào phản ánh tính tự lập và nhu cầu tự tìm kiếm vốn tài liệu của bạn đọc phù hợp với việc tạo nhiều kho mở - không gian tự do cho bạn đọc phát sinh nhu cầu của cá nhân độc giả
- Mức độ hài lòng của độc giả giành cho cán bộ TT TT-TV
Một kết quả đáng mừng hơn hết đó là có tới 99,5% tương ứng trong 200 bạn đọc được khảo sát trả lời có tới 199 bạn trả lời là hài lòng với tác phong, văn hóa ứng xử của nhân viên TT TT-TV Điều đó chứng tỏ lực lượng cán bộ tại Trung tâm hiện tại đủ khả năng cũng như trình độ đáp ứng công việc Với đa số
là cán bộ trẻ lực lượng cán bộ của Trung tâm cũng mong muốn được Nhà trường quan tâm, đầu tư trang thiết bị, hạ tầng CNTT để cán bộ có thể phát huy hết năng lực, cống hiến cho công việc chung của Trung tâm cũng như của Nhà trường
- Các đề xuất, kiến nghị của độc giả
Trang 5Ngoài những ưu điểm được bạn đọc “hài lòng” thì TT TT-TV cũng còn nhiều hạn chế như:
- Bạn đọc biết đến TT TT-TV chủ yếu là do bạn bè (chiếm 89,5%) trong khi vai trò marketing của cán bộ thư viện chỉ chiếm 14% thấp hơn nhiều so với bạn đọc tự giới thiệu cho nhau Hơn nữa bạn đọc biết đến TT TT-TV qua internet chỉ là 3,5% - là con số quá thấp Vì vậy trong thời gian tới chúng ta cần hơn vai trò marketing của cán bộ cũng như đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giới thiệu Trung tâm đến bạn đọc
- Lượt bạn đọc thỉnh thoảng bị từ chối cho mượn cũng khá cao chiếm tới gần 30% Những nguyên nhân được bạn đọc phản ánh chủ yếu là do Trung tâm không có tài liệu cần và số lượng ít nên “đến lượt mình thì hết” Kết quả đó mộ lần nữa chứng tỏ số lượng sách giáo trình là “không bao giờ đủ” cho bạn đọc là sinh viên Tuy nhiên điều này cũng xảy ra với tất cả các Thư viện Trường học
Do đó, cần trú trọng phát triển Phòng đọc và Phòng tự học hợp lý để phục vụ tối
đa, kịp thời cho những bạn đọc “thiếu sách” cũng như nhu cầu nâng cao kiến thức chuyên môn của độc giả
Từ những hạn chế trên và cũng là xuất phát từ chính nguyện vọng của độc giả, độc giả có một số kiến nghị chính đáng sau, kính mong Bạn Giám đốc Trung tâm xem xét và có kế hoạch, định hướng trong thời gian tới:
-Từ những kết quả thu được qua việc điều tra, khảo sát bạn đọc của Trung tâm Thông tin – Thư viện đã phản ánh chính xác tình hình hoạt động hiện nay của Trung tâm cũng như nhu cầu sử dụng Thư viện của bạn đọc Những số liệu trên sẽ là căn cứ để Trung tâm có kế hoạch, xây dựng và phát triển trong thời gian sắp tới