Thực trạng dạy học môn đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn đông anh (2014)

Thực trạng nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy học môn Đạo đức cho học sinh Tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh .... Chính vì vậy việc giáo dục đạo đức phải được coi tr

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục học

Người hướng dẫn khoa học

TH.S ĐỖ XUÂN ĐỨC

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy giáo Th.S Đỗ Xuân Đức, người đã hướng dẫn, giúp đỡ tận tình cho tôi trong quá trình thực

hiện và hoàn chỉnh đề tài này

Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu và tập thể giáo viên các trường tiểu học: trường Tiểu học Tiên Dương, trường Tiểu học Cổ Loa, trường Tiểu học Uy Nỗ đã giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Do thời gian và trình độ nhận thức còn hạn chế nên không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để đề tài được hoàn chỉnh hơn

Hà Nội, ngày 13 tháng 5 năm 2014

Người thực hiện

Vũ Thị Hiền

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi Những kết quả thu được là hoàn toàn chân thực và chưa có trong đề tài nghiên cứu nào

Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 13 tháng 05 năm 2014

Người thực hiện

Vũ Thị Hiền

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích nghiên cứu đề tài 3

4 Khách thể nghiên cứu 3

5 Đối tượng nghiên cứu 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Giả thuyết khoa học 4

8 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

9 Phương pháp nghiên cứu 4

10.Kế hoạch nghiên cứu 4

11.Nội dung của đề tài 4

Phần 2: NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨCCHO HỌC SINH TIỂU HỌC 7

1.1 Một số vấn về dạy học môn Đạo đức 7

1.1.1 Mục tiêu dạy môn Đạo đức 7

1.1.2 Nội dung chương trình môn Đạo đức 9

1.1.3 Nguyên tắc dạy học môn Đạo đức 14

1.1.4 Phương pháp dạy học môn Đạo đức 18

1.1.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức 22

1.2 Một số vấn đề về dạy học môn Đạo đức lớp 4 26

1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Đạo đức lớp 4 26

1.2.2 Nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 4 26

1.2.3 Nguyên tắc dạy học môn Đạo đức lớp 4 27

1.2.4 Một số phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 4 28

1.2.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 4 28

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC KHU VỰC THỊ TRẤN ĐÔNG ANH 30

2.1 Thực trạng về trình độ đội ngũ giáo viên lớp 4 (điều tra chung) 30

2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy học môn Đạo đức cho học sinh Tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh 32

2.3 Thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh 33

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu dạy học môn Đạo đức lớp 4 33

2.3.2 Thực trạng đảm bảo nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 4 34

2.3.3 Thực trạng thực hiện các nguyên tắc dạy học 35

2.3.4 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học 37

2.3.5 Thực trạng sử dụng các hình thức tổ chức dạy học 39

2.3.6 Thực trạng sử dụng các phương tiện dạy học 41

CHƯƠNG 3 NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC KHU VỰC THỊ TRẤN ĐÔNG ANH 43

3.1 Nguyên nhân của thực trạng 43

3.2 Những giải pháp cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học mônĐạo đức 44

3.2.1 Nâng cao nhận thức của đội ngũ và cán bộ quản lí 44

3.2.2 Nâng cao trình độ hiểu biết và năng lực sư phạm của mỗi giáo viên 45

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47

1 Kết luận 47

2 Kiến nghị 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

PHỤ LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế kỉ 21 mở đầu một thiên niên kỉ mới với nền kinh tế tri thức, sự phát triển nhảy vọt của công nghệ thông tin, xu hướng toàn cầu hóa Trước điều kiện thuận lợi đó nước ta đang bước vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đổi mới mọi mặt Trong đó phải kể đến những thay đổi to lớn trong tư duy giáo dục và phát triển đào tạo Cuộc sống hiện nay đòi hỏi giáo dục phải đào tạo những con người có nhân cách toàn diện, không những có năng lực mà phải có đạo đức phẩm chất tốt

Chủ tịch Hồ Chí Minh vị lãnh tụ thiên tài của chúng ta đã từng dạy:

"Có tài mà không có đức là người vô dụng – có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó" (Tại đại hội thứ II, ngày 7/5/1958) Đối với ngành giáo dục Người căn dặn: "Dạy cũng như học, phải chú trọng cả tài lẫn đức – Đức là đạo đức Cách mạng, đó là cái gốc quan trọng” Trong công cuộc đổi mới

hiện nay con người được chú trọng thì tiềm năng trí tuệ cùng với sức mạnh tinh thần và đạo đức của con người ngày càng được đề cao và phát huy mạnh

mẽ trong mọi lĩnh vực xã hội Việc nâng cao chất lượng và hiệu quả chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh là yêu cầu thường xuyên của công tác giáo dục, đồng thời cũng là đòi hỏi cấp thiết của nâng cao chất lượng giáo dục

Bậc tiểu học là bậc học đầu tiên của giáo dục phổ thông Bất kì một công dân đang công tác, lao động ở bất cứ lĩnh vực nào trong xã hội đều phải

trải qua nhà trường tiểu học “Tiểu học là cấp học nền tảng đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành, phát triển toàn diện nhân cách con người, đặt nền tảng vững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân”

(theo quyết định số 2957/ GD – ĐT của Bộ trưởng Bộ GD – ĐT) Lý luận và

thực tiễn đều khẳng định rằng, những dấu ấn của trường tiểu học có một ảnh hưởng sâu sắc đến cả cuộc đời học sinh Chính vì vậy việc giáo dục đạo đức phải được coi trọng và tiến hành ngay từ bậc Tiểu học và Đạo đức là một trong những môn học bắt buộc Đây là môn học trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản, các chuẩn mực đạo đức và lối sống lành mạnh

Mục tiêu của môn Đạo đức tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng là giúp cho học sinh có những hiểu biết cơ bản, hình thành chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi và pháp luật Đồng thời nắm được ý nghĩa của việc thực hiện những chuẩn mực hành vi đạo đức đó Qua đó, từng bước hình thành cho học sinh kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh, lựa chọn và thực hiện các chuẩn mực hành vi đạo đức trong những tình huống cụ thể của cuộc sống Không những thế nó còn hình thành thái độ tự trọng, tự tin, yêu thương quý trọng con người Bên cạnh đó môn Đạo đức còn giúp cho học sinh tiểu học có cơ sở cần thiết để học môn Giáo dục công dân ở THCS

Trong những năm qua, cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học các môn học thì môn Đạo đức cũng được nhà trường và giáo viên chú trọng hơn nhiều Tuy nhiên vẫn còn nhiều ý kiến xem đây là môn học phụ cho nên nhiều giáo viên vẫn chưa chú ý tìm tòi sáng tạo và đổi mới khi soạn giáo án cũng như quá trình giảng dạy trên lớp

Cho đến nay đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở các trường tiểu học như thế nào? Phải chăng chất lượng dạy học môn Đạo đức chưa được quan tâm? Kế thừa những thành tựu của các công trình đã nói trên

và qua quá trình thực tập sư phạm tôi đã tìm hiểu về việc dạy học môn Đạo

đức lớp 4 nên tôi mạnh dạn chọn đề tài: "Thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh" để tôi tìm hiểu

và nghiên cứu trong khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Xã hội ngày càng phát triển thì vấn đề đạo đức ngày càng được quan tâm Chính vì vậy mà dạy học môn Đạo đức ở tiểu học đang được rất nhiều người quan tâm Có rất nhiều công trình đã nghiên cứu thành công vấn đề này như:

1 Nguyễn Thị Bình (1994),một số biện pháp giáo dục Đạo đức cho học sinh tiểu học, nxb viện nghiên cứu khoa học giáo dục

2 Nguyễn Hữu Hợp (2005), giáo trình phương pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học, nxb Đại học Sư phạm

3 Hà Thế Ngữ (1989), một số vấn đề về phương pháp giáo dục Đạo đức và giáo dục môn Đạo đức ở cấp 1, nxb ĐHSPHN 1

4 Lưu Thu Thủy (1997), đổi mới phương pháp dạy học Đạo đức ở tiểu học, nxb giáo dục

5 Lưu Thu Thủy (1988), giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh tiểu học qua trò chơi, nxb giáo dục

6 Nguyễn Thị Thanh Thủy (2000), giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, nxb ĐHSPHN 1

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh Từ đó, tìm ra những biện pháp cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở tiểu học

4 Khách thể nghiên cứu

Dạy học môn Đạo đức lớp 4

5 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh

7 Giả thuyết khoa học

Thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 vẫn chưa đạt kết quả cao Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng, nhưng quan trọng vẫn là do việc dạy học giáo dục môn Đạo đức chưa được giáo viên quan tâm vì người ta cho đó

là môn phụ

8 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận

- Tìm hiểu thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở tiểu học

- Tìm ra những nguyên nhân của thực trạng và đưa ra những biện pháp khắc phục thực trạng

9 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp đọc sách

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp phân tích tổng hợp số liệu

10.Kế hoạch nghiên cứu

- Từ tháng 10/2013- 1/2014: Nhận tên đề tài và hoàn thành đề cương

- Từ tháng 2/2014- 3/2014: Tiến hành nghiên cứu

- Từ tháng 3/2014 – 4/2014: Hoàn thành đề tài

- Tháng 5/2014: Bảo vệ đề tài

11.Nội dung của đề tài:

Phần 1: Phần mở đầu

Phần 2: Nội dung

Chương 1: Một số vấn đề về dạy học môn Đạo đức cho học sinh tiểu học

1.1 Một số vấn đề về dạy học môn Đạo đức ở tiểu học

1.1.1 Mục tiêu dạy học môn Đạo đức

1.1.2 Nội dung chương trình môn Đạo đức

1.1.3 Nguyên tắc dạy học môn Đạo đức

1.1 4 Phương pháp dạy học môn Đạo đức

1.1.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức

1.2 Một số vấn đề về dạy học môn Đạo đức lớp 4

1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Đạo đức lớp 4

1.2 2 Nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 4

1.2.3 Nguyên tắc dạy học môn Đạo đức lớp 4

1.2.4 Một số phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 4

1.2.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 4

Chương 2: Thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh

2.1 Thực trạng về trình độ đội ngũ giáo viên lớp 4 ( điều tra chung)

2 2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy học môn Đạo đức cho học sinh tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh

2.3 Thực trạng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu dạy học môn Đạo đức lớp 4

2.3.2 Thực trạng thực hiện các nguyên tắc dạy học môn Đạo đức lớp 4 2.3.3 Thực trạng đảm bảo nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 4

2.3.4 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 4 2.3.5 Thực trạng sử dụng các hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 4 2.3.6 Thực trạng sử dụng các phương tiện dạy học môn Đạo đức lớp 4

Chương 3: Nguyên nhân của thực trạng và một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở một số trường tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh

3.1.Nguyên nhân của thực trạng

3.2.Những giải pháp cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học môn Đạo đức lớp 4

Phần 3: Kết luận và kiến nghị

Phụ lục

Tài liệu tham khảo

PHẦN 2: NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC

CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

1.1 Một số vấn về dạy học môn Đạo đức

1.1.1 Mục tiêu dạy môn Đạo đức

Mục tiêu dạy học môn Đạo đức được quy định trong chương trình giáo dục phổ thông môn giáo dục công dân của Bộ giáo dục và đào tạo ban hành ngày 5/5/2006

Cụ thể việc dạy học môn Đạo đức cần đạt được những mục tiêu sau:

Những tri thức này, tùy từng bài Đạo đức cụ thể, có thể bao gồm:

- Yêu cầu của chuẩn mực hành vi

- Sự cần thiết thực hiện chuẩn mực hành vi

+ Ý nghĩa: mối quan hệ giữa học sinh và đối tượng liên quan đến chuẩn

mực

+ Tác dụng: những lợi ích, đều tốt đẹp mang lại cho đối tượng, những

người xung quanh, bản thân học sinh

+ Tác hại của việc làm trái chuẩn mực hành vi: những cái ác, điều xấu

mang lại cho đối tượng, những người xung quanh, bản thân học sinh

- Cách thực hiện chuẩn mực đó theo các tình huống liên quan:

Kỹ năng, hành vi được coi là kết quả quan trọng nhất của việc dạy học môn Đạo đức Vì đạo đức của con người nói chung và của học sinh tiểu học nói riêng được đánh giá chủ yếu qua hành động, việc làm mà không phải chỉ qua lời nói

Những kỹ năng, hành vi này thường bao gồm:

- Biết tự nhận xét hành vi của bản thân

- Biết nhận xét, đánh giá hành vi của người khác

- Biết xử lý những tình huống đạo đức tương tự trong cuộc sống

- Biết thực hiện các thao tác, hành động đúng đắn theo mẫu, qua trò chơi, hoạt cảnh

- Biết đánh giá những vấn đề thực tiễn liên quan đến bài đạo đức

- Thực hiện được những hành vi tích cực trong cuộc sống hằng ngày của mình phù hợp với các chuẩn mực hành vi

1.1.1.3 Mục tiêu về thái độ

Mục tiêu về thái độ của môn Đạo đức là: sau khi học xong môn học này học sinh bày tỏ được những cảm xúc, thái độ phù hợp liên quan đến những chuẩn mực hành vi đạo đức và từ đó, có tình cảm đạo đức bền vững

Những thái độ tình cảm này bao gồm:

- Thái độ tự giác, tích cực thực hiện hành vi theo chuẩn mực quy định

- Thái độ đồng tình với hành động tích cực; thái độ phê phán với những hành động tiêu cực

- Tình cảm đối với những đối tượng khác nhau do các bài đạo đức quy định

Thái độ tình cảm của học sinh được nảy sinh, được hình thành trong quá trình nhận thức các chuẩn mực hành vi đạo đức (ví dụ: một truyện kể hấp dẫn, sinh động dễ làm cho học sinh có thái độ đồng tình với hành động tốt, yêu mến nhân vật tích cực trong đó ) hình thành kĩ năng (các em tỏ thái độ hài lòng khi đánh giá một hiện tượng tích cực trong thực tế ), thực hiện hành

vi đạo đức trong cuộc sống thực tiễn hằng ngày (học sinh tích cực tham gia công việc, yêu quý tôn trọng đối tượng mà mình thực hiện hành vi )

1.1.2 Nội dung chương trình môn Đạo đức

Chương trình môn Đạo đức là một bộ phận của chương trình tiểu học mới được Bộ giáo dục và đào tạo ban hành ngày 05 tháng 5 năm 2006 Do đó, ngoài những nét đặc trưng của mình, chương trình môn Đạo đức có nhiều yếu

tố liên quan, phụ thuộc chương trình tiểu học chung

- Chịu sự chi phối của kế hoạch giáo dục ở tiểu học

- Bảo đảm những yêu cầu cơ bản cần đạt đối với học sinh tiểu học

Cụ thể nội dung chương trình môn Đạo đức như sau:

Lớp 1

1 tiết / tuần x35 tuần = 35 tiết

a Quan hệ với bản thân

- Phấn khởi, tự hào đã trở thành học sinh lớp 1

- Giữ gìn vệ sinh thân thể và ăn mặc, giữ gìn sách vở, đồ dùng học tập

b Quan hệ với người khác

- Yêu quý những người thân trong gia đình, lễ phép với ông bà; cha mẹ, anh chị; nhường nhịn em nhỏ

- Yêu quý thầy giáo, cô giáo, bạn bè; lễ phép, vâng lời thầy giáo, cô giáo; đoàn kết với bạn bè

- Mạnh dạn tự tin khi giao tiếp; biết chào hỏi, cảm ơn, tạm biệt, xin lỗi

c Quan hệ với công việc

- Thực hiện tốt nội quy nhà trường: đi học đều và đúng giờ, giữ trật tự khi ra vào lớp và nghe giảng

- Đi bộ đúng quy định

d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

- Yêu quê hương, đất nước; biết tên nước ta là Việt Nam; biết Quốc kì, Quốc ca Việt Nam; nghiêm trang khi chào cờ

- Yêu hòa bình, ghét chiến tranh

e Quan hệ với môi trường tự nhiên

- Gần gũi, yêu quý thiên nhiên

- Biết bảo vệ các loài cây và hoa

Lớp 2

1 tiết / tuần x 35 tuần = 35 tiết

a Quan hệ với bản thân

- Sống gọn gàng, ngăn nắp, đúng giờ giấc

- Khi có lỗi, biết xấu hổ, nhận lỗi và sửa lỗi

b Quan hệ với người khác

- Thật thà, không tham của rơi

c Quan hệ với công việc

- Tự giác tham gia làm những việc nhà phù hợp với khả năng

- Chăm chỉ học tập

- Giữ gìn vệ sinh trường lớp

d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

- Yêu quý những người xung quanh, yêu quê hương đất nước

- Yêu hòa bình, ghét chiến tranh

e Quan hệ với môi trường tự nhiên

- Tôn trọng, quy định về trật tự, vệ sinh nơi công cộng

- Yêu quý và bảo vệ loài vật có ích

Lớp 3

1 tiết / tuần x 35 tuần = 35 tiết

a Quan hệ với bản thân

- Có ý thức làm lấy việc của mình, không ỷ lại vào người khác

b Quan hệ với người khác

- Yêu quý, quan tâm, chăm sóc những người thân trong gia đình

- Giữ lời hứa

- Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác

- Biết cảm thông, chia sẻ với những đau thương, mất mát của người khác

c Quan hệ với công việc

- Tích cực tham gia các hoạt động tập thể và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

- Kính trọng, biết ơn Bác Hồ và những người có công với đất nước, với dân tộc

- Đoàn kết, hữu nghị với thiếu nhi quốc tế

- Tôn trọng khách nước ngoài

e Quan hệ với môi trường tự nhiên

- Sử dụng tiết kiệm nước và bảo vệ nguồn nước sạch

- Bảo vệ, chăm sóc cây trồng, vật nuôi

Lớp 4

1 tiết / tuần x 35 tuần = 35 tiết

a Quan hệ với bản thân

- Biết bày tỏ ý kiến về những vấn đề có liên quan đến bản thân và tập thể

- Trung thực trong học tập

- Sử dụng tiết kiệm tiền của, thời giờ

b Quan hệ với người khác

- Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

- Kính trọng biết ơn thầy cô giáo

- Kính trọng biết ơn người lao động

- Lịch sự với mọi người

c Quan hệ với công việc

- Biết vượt khó trong học tập

- Yêu lao động, sẵn sàng tham gia lao động phù hợp với lứa tuổi

- Tích cực tham gia lao động làm sạch, đẹp trường, lớp

- Bảo vệ các công trình công cộng

- Tôn trọng luật giao thông

d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

- Yêu quê hương, đất nước, kính yêu Bác Hồ, biết ơn Đảng

- Yêu các dân tộc trên thế giới

- Tham gia các hoạt động nhân đạo

e Quan hệ với môi trường tự nhiên

- Bảo vệ môi trường

Lớp 5

1 tiết / tuần x 35 tuần = 35 tiết

a Quan hệ với bản thân

- Tự nhận thức được những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, biết phát huy những điểm mạnh, khắc phục những điểm yếu để tiến bộ

- Có trách nhiệm về hành động của bản thân

b Quan hệ với người khác

- Đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ bạn bè

- Biết hợp tác với mọi người trong công việc chung

- Kính già, yêu trẻ, tôn trọng phụ nữ

c Quan hệ với công việc

- Ham học hỏi

- Có ý trí vượt khó, vươn lên

d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

- Yêu quê hương, đất nước, tự hào về truyền thống tốt đẹp của quê hương, đất nước

- Tích cực tham gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi để góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương

- Có hiểu biết ban đầu về vai trò của chính quyền địa phương đối với cuộc sống của người dân, đặc biệt là trẻ em

- Yêu hòa bình

- Tôn trọng các dân tộc và các nền văn hóa khác

- Có hiểu biết ban đầu về Liên Hợp Quốc

e Quan hệ với môi trường tự nhiên

- Bảo vệ môi trường xung quanh

1.1.3 Nguyên tắc dạy học môn Đạo đức

1.1.3.1 Khái niệm

Quá trình dạy học về bản chất là quá trình nhận thức độc đáo của con người học nhằm chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Quá trình đó luôn luôn vận động và phát triển theo những quy luật nhất định, vì thế, muốn tổ chức điều khiển quá trình dạy học nhằm đạt kết quả tối ưu, người dạy và người học phải tuân theo những luận điểm cơ bản đó chính là các nguyên tắc dạy học

Nguyên tắc dạy học là những luận điểm cơ bản có tính quy luật, có tác dụng chỉ đạo mọi hoạt động của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học

Người học phải được tiếp xúc với một số phương pháp nghiên cứu khoa học ở mức độ khác nhau, hình thành được thói quen suy nghĩ và làm việc một cách khoa học, nghiêm túc Mặt khác, trên cơ sở nhận thức họ hình thành được thế giới quan khoa học, niềm tin, sự say mê, hứng thú trong học tập cũng như những phẩm chất đạo đức cần thiết

Để thực hiện tốt nguyên tắc này, trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần tổ chức, điều khiển người học chiếm lĩnh hệ thống những tri thức cơ bản, hiện đại về các lĩnh vực khoa học

Cụ thể:

- Đảm bảo tính khoa học trong dạy học môn Đạo đức: là đảm bảo dạy đúng, đủ những tri thức khoa học được quy định trong chương trình sách giáo khoa Đạo đức; đảm bảo lôgic bài học chặt chẽ, phân bố thời gian hợp lí, thuật ngữ khoa học phải sử dụng một cách chính xác, dễ hiểu, trình bày bảng khoa học

- Đảm bảo tính giáo dục: là đảm bảo giáo dục cho học sinh những phẩm chất đạo đức cần thiết để giáo dục con người mới

b Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn trong dạy học

Để đảm bảo nguyên tắc này, khi xây dựng chương trình, kế hoạch dạy học, cần lựa chọn nội dung môn học đảm bảo cung cấp những tri thức cơ bản khoa học cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễn đời sống, thực tiễn xã hội Cần làm cho người học thấy rõ nguồn gốc thực tiễn của các khoa học: mọi khoa học đều nảy sinh do nhu cầu thực tiễn và trở lại phục vụ thực tiễn; cần phản ánh tình hình thực tiễn quê hương, đất nước, thực tiễn xã hội vào nội dung dạy học và có phương hướng, biện pháp, ứng dụng, vận dụng linh hoạt, thông minh sáng tạo tri thức vào thực tiễn, cần khai thác vốn sống thực tế của học sinh nhằm minh họa, giải thích, ứng dụng những tri thức mới vào thực tiễn

Về các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, cần vận dụng phối hợp linh hoạt và sáng tạo nhiều phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, tạo điều kiện để học sinh quan sát, vận dụng ứng dụng tri thức lý thuyết trong thực tiễn, kết hợp học với hành một cách có chất lượng và hiệu quả

c Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tượng trong dạy học

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học, phải làm cho học sinh tiếp xúc trực tiếp với những sự vật, hiện tượng hay những hình tượng của chúng, từ đó có thể lĩnh hội được những khái niệm, những quy luật, những lý thuyết trừu tượng, khái quát Ngược lại, trong quá trình dạy học, học sinh có thể nắm vững các khái niệm trừu tượng, những luận điểm, học thuyết khoa học khái quát trước rồi mới xem xét, tìm hiểu những hiện tượng, những quá trình cụ thể, chi tiết

Để thực hiện nguyên tắc này, quá trình dạy học cần sử dụng phối hợp nhiều phương tiện trực quan với tư cách là phương tiện nhận thức và các nguồn tri thức trong khi giảng bài, trong khi tổ chức, điều khiển hoạt động lĩnh hội tri thức mới, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, ôn tập, củng cố, hoàn thiện quá trình dạy học

d Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính vững chắc của tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và tính mềm dẻo của tư duy

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình dạy học người học phải tự mình nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để khi cần có thể nhớ lại và vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong các tình huống nhận thức hoạt động nhận thức khác nhau Điều đó có nghĩa là, quá trình dạy học phải làm cho người học hiểu vấn đề, nhớ và vận dụng vấn đề một cách chính xác, bền vững

và có hiệu quả

e Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong dạy học

Nguyên tắc này đòi hỏi, trong quá trình dạy học phải lựa chọn và vận dụng nội dung, phương pháp và hình thức dạy học nhằm thúc đẩy sự phát triển trí tuệ của mọi thành viên trong cả lớp, đồng thời phải quan tâm tới từng

cá nhân người học, đảm bảo cho mọi người đều có thể phát triển ở mức độ tối

đa so với khả năng của mình

Để thực hiện nguyên tắc này, trong quá trình dạy học cần được “phân biệt hóa và cá nhân hóa” một cách hợp lý đối tượng người học và nội dung, phương pháp dạy học phải phù hợp với trình độ nhận thức của họ Nghệ thuật

sư phạm của giáo viên được thể hiện trong phương pháp phát huy cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo đối với mỗi cá nhân trong dạy học

f Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ đạo của người dạy và vai trò tự giác, tích cực, độc lập của người học trong dạy học

Nguyên tắc này đòi học trong dạy học giáo viên chỉ là người giữ vai trò chỉ đạo, chỉ là người tổ chức, lãnh đạo, điểu khiển hoạt động học tập của học sinh Thông qua vai trò chỉ đạo của giáo viên mà phát huy vai trò tự giác, tích cực của học sinh Học sinh phải phát huy cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của mình Nếu trong dạy học mà người giáo viên đánh mất vai trò chủ đạo của mình thì cũng đánh mất vai trò tự giác, tích cực của học sinh

Xu hướng đổi mới trong quá trình dạy học hiện nay là thực hiện đúng theo nguyên tắc này

Tóm lại, các nguyên tắc dạy học trên đây tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh; cần được vận dụng phối hợp và đồng bộ thông qua hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập tích cực, có hiệu quả của học sinh

1.1.4 Phương pháp dạy học môn Đạo đức

1.1.4.1 Kể chuyện

Kể chuyện là phương pháp dùng lời nói để thuật lại truyện kể đạo đức nhằm giúp học sinh nắm được nội dung và từ đó, rút ra bài học đạo đức cần thiết

Truyện kể này có thể được lấy từ vở bài tập, sách giáo khoa, sách giáo viên môn Đạo đức hoặc từ một nguồn khác (từ các phương tiện thông tin đại chúng như: tivi, đài phát thanh, báo chí )

Phương pháp này thường được vận dụng ở tiết 1 nhằm giới thiệu cho học sinh một biểu tượng cụ thể và chuẩn mực hành vi đạo đức theo bài học

Do đó, nó thường được tiến hành vào đầu tiết 1 sau kiểm tra bài cũ

Ví dụ: Khi dạy bài “Giữ lời hứa” (Lớp 3) có thể vận dụng phương

pháp này để kể cho học sinh nghe truyện kể “Chiếc vòng bạc” với nội dung

- Cháu nó nhờ mua tức là nó thích lắm Mình đã hứa thì phải làm cho

kì được Đấy là chữ tín Cần giữ trọn lòng tin với mọi người

Nhân vật chính của truyện kể là Bác Hồ - Bác đã thực hiện lời hứa mua cho em bé chiếc vòng bạc (đây là một hành vi tích cực) Việc làm này của Bác được coi là một biểu tượng cụ thể về giữ lời hứa để học sinh và mọi người noi theo

1.1.4.2 Đàm thoại

Đàm thoại là phương pháp tổ chức trò chuyện, chủ yếu là giữa giáo viên và học sinh, về các vấn đề đạo đức, dựa trên một hệ thống câu hỏi đã được chuẩn bị

Trong thực tiễn dạy học môn Đạo đức, phương pháp này chủ yếu được

sử dụng ở tiết 1 sau phương pháp kể chuyện, nhằm giúp học sinh phân tích truyện kể - nắm được đầy đủ nội dung truyện, phát hiện chính xác các tình huống đó và kết quả tương ứng Từ đó, các em rút ra kết luận về chuẩn mực hành vi cần thực hiện

Ở tiết 2, trong quá trình thực hành, đàm thoại được vận dụng như là biện pháp của các phương pháp khác khi liên hệ thực tế, nhận xét hành vi, xử

Ví dụ:

Khi dạy bài “Ủy ban nhân dân xã, phường em”, giáo viên giảng giải

cho học sinh hiểu vai trò của ủy ban nhân dân xã, phường, tác dụng của việc tôn trọng và những việc cần làm để thể hiện sự tôn trọng ủy ban nhân dân xã, phường

Trong thực tiễn dạy học môn Đạo đức, phương pháp giảng giải chủ yếu được vận dụng ở tiết 1 nhằm giúp học sinh hiểu được bản chất của chuẩn mực hành vi

1.1.4.4 Thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là phương pháp tổ chức cho học sinh trao đổi với nhau theo từng nhóm nhỏ để đưa ra ý kiến chung của nhóm về giải quyết vấn đề liên quan đến bài học đạo đức

Đối với dạy học môn Đạo đức, thảo luận nhóm có thể được tổ chức ở

cả 2 tiết, khi học sinh lĩnh hội tri thức mới và cả khi học sinh thực hành Hiện nay phương pháp này đang được sử dụng rộng rãi trong dạy học ở tiểu học ở tất cả các bộ môn

1.1.4.5 Tổ chức làm việc cá nhân

Tổ chức làm việc cá nhân là phương pháp tổ chức cho từng em học sinh độc lập làm các bài tập đạo đức

Phương pháp này chủ yếu nhằm giúp các em vận dụng bài học đạo đức

để làm các bài tập thực hành được nêu ra trong vở bài tập, sách giáo khoa, phiếu học tập cá nhân Do đó, giáo viên có thể sử dụng phương pháp này để củng cố tri thức ở cuối tiết 1 và để học sinh thực hành ở tiết 2 trên cơ sở các

em đã nắm vững những tri thức cơ bản về chuẩn mực hành vi Qua đó, giáo viên không những giúp các em củng cố được tri thức, thái độ đạo đức, mà còn hình thành ở học sinh những kĩ năng cơ bản như tự nhận xét hành vi của bản thân, nhận xét hành vi của người khác, xử lý tình huống đạo đức tương tự trong cuộc sống

1.1.4.6 Tập luyện theo mẫu hành vi

Tập luyện theo mẫu hành vi là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hiện các thao tác mẫu của hành vi

Việc hướng dẫn cho học sinh tiểu học thực hiện các thao tác hành vi đơn giản (ví dụ: hành vi chào hỏi, hành vi trao hay nhận vật gì đó từ người lớn), đặc biệt ở lớp 1, là rất cần thiết Đó là vì nhiều khi trong cuộc sống, các

em mắc những sai sót trong hành vi của mình chỉ vì không được chỉ bảo đến nơi đến chốn về thao tác cụ thể của hành vi đạo đức

Trong thực tế dạy học môn Đạo đức, phương pháp này chủ yếu được vận dụng ở tiết 1, sau khi học xong học sinh đã biết cách thực hiện chuẩn mực hành vi Tập luyện theo mẫu hành vi chỉ có thể vận dụng với những bài đạo đức mà mẫu hành vi phân tích được thành các thao tác cụ thể

Ví dụ: Mẫu hành vi nghiêm trang khi chào cờ (bài “Nghiêm trang khi

chào cờ”) gồm những thao tác như sau:

Trong dạy học môn Đạo đức, trò chơi có thể được vận dụng ở cả 2 tiết với nhiều loại trò chơi khác nhau để học sinh rút ra bài học đạo đức (hình thành tri thức) hay để thực hành (hình thành kĩ năng )

1.1.4.8 Tổ chức điều tra

Tổ chức điều tra là phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu thực trạng những vấn đề thực tế xung quanh liên quan đến bài đạo đức

Khi điều tra, học sinh phải thâm nhập thực tiễn, quan sát hiện trạng để

có được những thông tin, số liệu cần thiết, xác định nguyên nhân, đề ra những biện pháp giải quyết hiện trạng Điều tra là một cầu nối quan trọng giúp học sinh vận dụng kiến thức đạo đức vào cuộc sống, mở rộng hiểu biết thực tiễn cuộc sống xung quanh, hòa nhập cộng đồng xã hội, gắn việc học tập ở trường với thực tế xã hội phong phú Qua đó, các em có thái độ, trách nhiệm đối với những vấn đề mà cộng đồng, xã hội đang quan tâm giải quyết, định hướng cho việc thực hiện hành vi đạo đức của mình một cách thích hợp, mang tính

tự giác cao

Thông thường, việc điều tra của học sinh thường được tiến hành vào ngoài giờ lên lớp giữa các tiết đạo đức (sau khi học xong tiết 1, hoặc trước khi học bài đạo đức) Sau khi học sinh đã điều tra và thu thập số liệu, giáo viên tổ chức cho học sinh báo cáo, trình bày kết quả vào tiết 2

Ví dụ : Khi học bài “Giữ gìn các công trình công cộng” (lớp 4), giáo

viên tổ chức cho từng nhóm học sinh điều tra tình hình các công trình công cộng ở địa phương như: bệnh viện, trường học, đường phố, khu chợ Và cho học sinh báo cáo kết quả vào tiết học của tuần tiếp theo Qua những thông tin

mà học sinh đã điều tra được, giáo viên yêu cầu học sinh tìm ra những nguyên nhân và giải pháp để khắc phục hiện trạng

1.1.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức

1.1.5.1 Bài lên lớp

Mỗi bài Đạo đức ở tiểu học được thực hiện 2 tiết, vì vậy cần làm rõ 2 tiết này

a Bài lên lớp tiết 1

Mục tiêu chủ yếu của bài lên lớp tiết 1 là học sinh nắm vững những tri thức cơ bản về chuẩn mực hành vi đạo đức, tức là học sinh nêu lên được yêu cầu của chuẩn mực hành vi, sự cần thiết và cách thực hiện nó

 Quy trình bài lên lớp tiết 1

Bài lên lớp tiết 1 được tiến hành theo các bước khác nhau, cụ thể như sau:

 Kích thích học sinh tập trung chú ý, chuẩn bị cho bài học

- Duy trì trật tự

- Chuẩn bị sách, vở Đạo đức

 Kiểm tra bài cũ và huy động vốn kinh nghiệm cũ của học sinh

- Kiểm tra bài cũ: kiểm tra tri thức, thái độ, kĩ năng, hành vi yêu cầu học sinh nộp báo cáo kết quả điều tra (nếu có)

- Đàm thoại về nội dung đã học liên quan đến bài mới

 Giúp học sinh lĩnh hội những tri thức cần thiết về chuẩn mực hành vi

- Hình thành ở các em một biểu tượng cụ thể về chuẩn mực hành vi

- Giúp học sinh hiểu rõ bản chất của chuẩn mực hành vi

 Củng cố bài học

- Liên hệ thực tế

- Làm bài tập Đạo đức

 Hướng dẫn thực hành

b Bài lên lớp tiết 2

Mục tiêu cơ bản của bài lên lớp tiết 2 là học sinh hình thành được những kĩ năng, hành vi đạo đức phù hợp nhờ vào vận dụng những tri thức đã lĩnh hội được ở tiết 1

 Quy trình tổ chức bài lên lớp tiết 2

Bài lên lớp tiết 2 được tổ chức theo những bước như sau:

 Kích thích cho học sinh tập trung chú ý, chuẩn bị cho bài học

- Duy trì trật tự

- Chuẩn bị phương tiện dạy học phục vụ cho thực hành

 Kiểm tra bài cũ, chuẩn bị vốn tri thức cho thực hành