Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ trong chạy cự ly 100m cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT cao bá quát hà nội (2014)

Tuy nhiên xuất phát từ thực tiễn công tác đào tạo huấn luyện VĐV hiện nay của trường THPT Cao Bá Quát trong những năm gần đây việc huấn luyện các tố chất thể lực nói chung và sức mạnh tố

LÊ THỊ KIM THÚY

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH TỐC ĐỘ TRONG CHẠY CỰ LY 100M CHO

NỮ ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH TRƯỜNG

THPT CAO BÁ QUÁT - HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: CNKHSP TDTT - GDQP

Hướng dẫn khoa học

Th.s DƯƠNG VĂN VĨ

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Lê Thị Kim Thúy

Sinh viên lớp: K36 GDTC - GDQP Trường ĐHSP Hà Nội 2

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu khoa học này là đề tài đầu tiên đề

cập đến vấn đề “Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ trong chạy cự

ly 100m cho nữ đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát - Hà Nội”

Các số liệu đưa ra là hoàn toàn xác thực và đã được xử lý bằng phương pháp toán học thống kê

Các vấn đề đưa ra bàn luận đều mang tính thời sự cấp thiết và xác thực Nếu có gì không trung thực tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Lê Thị Kim Thúy

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TDTT : Thể dục thể thao VĐV : Vận động viên HLV : Huấn luyện viên GDTC : Giáo dục thể chất THPT : Trung học phổ thông ĐHSP : Đại học sư phạm XPT : Xuất phát thấp XPC : Xuất phát cao BXTC : Bật xa tại chỗ

’ : Phút

s : Giây

m : Mét LVĐ : Lượng vận động

MỤC LỤC

Trang

1.1 Những quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC

Chương 2: Nhiệm vụ, phương pháp, tổ chức nghiên cứu 18

3.1 Đánh giá thực trạng công tác huấn luyện sức mạnh tốc độ cho nữ

VĐV chạy 100m đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát 23 3.2 Lựa chọn và ứng dụng bài tập nhằm phát triển sức mạnh tốc độ

cho nữ VĐV chạy 100m của đội tuyển Điền kinh trường THPT

Phụ lục

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1 Thực trạng đội ngũ giáo viên thể dục trường THPT Cao

Bảng 3.2 Thực trạng cơ sở vật chất của trường THPT Cao Bá Quát 24

Bảng 3.3

Thực trạng sử dụng bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho nữ VĐV chạy 100m đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát

26

Bảng 3.4 Kết quả phỏng vấn xác định các test đánh giá trình độ sức mạnh tốc độ (n = 10) 28

Bảng 3.5 Kết quả phỏng vấn nội dung các bài tập sức mạnh tốc độ

Bảng 3.6 Nội dung bài tập phát triển sức mạnh tốc độ 31

Bảng 3.7 Kết quả kiểm tra các test ở thời điểm trước thực nghiệm

Bảng 3.8 Kết quả kiểm tra các test sau thực nghiệm ( nA = nB = 6) 35 Biểu đồ 1 Biểu diễn thành tích BXTC trước và sau thực nghiệm 37 Biểu đồ 2 Biểu diễn thành tích chạy 30m XPT trước và sau thực nghiệm 37

Biểu đồ 3 Biểu diễn thành tích chạy 100m XPT trước và sau thực nghiệm 38

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngày nay nền kinh tế nước ta đã có sự chuyển biến tích cực với sự phát triển không ngừng của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, sinh học và công nghệ thông tin… đã thúc đẩy sự phát triển lớn mạnh của nhiều ngành, nghề trong cả nước Hòa mình với sự phát triển đó ngành TDTT cũng đã phát triển

và lớn mạnh không ngừng giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của

xã hội Nhất là ngày nay trong mối quan hệ hợp tác hòa bình và hữu nghị trên toàn thế giới thì TDTT là phương tiện không kém phần quan trọng trong chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế, nó là cầu nối giao lưu góp phần nâng cao tri thức, nhận thức, là phương tiện để các dân tộc, các nước không phân biệt màu da, sắc tộc xích lại gần nhau xây dựng một thế giới hòa bình, đoàn kết Điều đó đã giúp chúng ta ý thức được rằng phát triển TDTT là mong mỏi của quần chúng nhân dân, là đòi hỏi của một xã hội văn minh, tiến bộ Một đất nước có nền TDTT phát triển, điều đó chứng tỏ sức sống tiềm tàng mãnh liệt của dân tộc đó

Năm 1997 Đảng và Nhà nước đã ra quyết định thể thao là một trong những chương trình mục tiêu quốc gia, được sự tập trung cả về trí lực và vật lực TDTT là một nhu cầu tất yếu khách quan của sự tồn tại, phát triển của xã hội văn minh và bảo vệ Tổ quốc TDTT mang lại cho thế hệ trẻ cuộc sống vui tươi lành mạnh và tác động mạnh mẽ đến các mặt giáo dục khác như giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ Cho nên mục đích của giáo dục thể chất trong nhà trường phổ thông là nhằm đào tạo thế hệ trẻ phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức Do có tầm quan trọng và lợi ích to lớn mà Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm tới lĩnh vực TDTT

Điền kinh là một môn thể thao đa dạng và phong phú, nó bao gồm các hoạt động: chạy, nhảy, ném đẩy mà người tập có thể tận dụng mọi địa hình, địa vật Do đó môn thể thao này đã thu hút được đông đảo tầng lớp tham gia tập luyện Nó là một trong những yếu tố quan trọng góp phần vào rèn luyện nâng cao sức khỏe cho mọi người Từ đó xác định các biện pháp hoàn chỉnh từng bước trong hệ thống đào tạo tài năng thể thao nói chung

Điền kinh là một môn thể thao rất phù hợp với điều kiện địa lí tự nhiên của nước ta, nó không chỉ có tác dụng giúp con người hình thành kỹ năng cần thiết trong cuộc sống mà còn là môn thể thao cơ bản của các kỳ Đại hội TDTT trong nước, của khu vực, châu lục và thế giới Trong đó cự ly chạy 100m được phát triển rất mạnh Để đạt kết quả cao trong tập luyện và thi đấu đòi hỏi VĐV phải phát triển toàn diện các tố chất thể lực, kỹ chiến thuật và tâm lý Trong đó tố chất tốc độ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Trong hệ thống đào tạo huấn luyện môn Điền kinh hiện nay trường THPT Cao Bá Quát, môn chạy 100m nữ được xác định là môn mũi nhọn Tuy nhiên xuất phát từ thực tiễn công tác đào tạo huấn luyện VĐV hiện nay của trường THPT Cao Bá Quát trong những năm gần đây việc huấn luyện các tố chất thể lực nói chung và sức mạnh tốc độ nói riêng đã được chú trọng, song hiệu quả đạt được chưa cao Trước đây có các tác giả nghiên cứu về lĩnh vực chạy 100m như Hoàng Thị Thơm sinh viên K34 với đề tài “Ứng dụng bài tập phát triển sức bền tốc độ trong chạy 100m cho học sinh nữ khối 10 trường trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội” khóa luận tốt nghiệp năm 2012, Lâm Đức Thuận sinh viên K33 với đề tài “Lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ trong chạy 100m cho đội tuyển điền kinh nữ trường THPT Khoái Châu

- Hưng Yên” khóa luận tốt nghiệp năm 2011,… tuy nhiên ở trường THPT Cao Bá Quát chưa được đi sâu nghiên cứu

Để góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo và huấn luyện môn chạy 100m nữ đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát - Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ trong chạy cự ly 100m cho nữ đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát - Hà Nội”

* Mục đích nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu của đề tài là lựa chọn được các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát - Hà Nội

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Những quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC trong trường học

Ngay từ những ngày đầu thành lập nước Bác Hồ đã phát động lời kêu gọi toàn dân tập thể dục Bác luôn cho rằng việc rèn luyện TDTT là rất cần thiết đối với mọi người dân và đặc biệt là lực lượng vũ trang Bác đã nói: “Mỗi một người dân yếu ớt là làm cho cả nước yếu ớt một phần, mỗi người dân khỏe mạnh là góp phần làm cho cả nước mạnh khỏe Vậy nên tập thể dục bồi dưỡng sức khỏe

là bổn phận của mỗi người dân yêu nước” [7] Lời kêu gọi của Bác đã được toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hưởng ứng và thực hiện Các hoạt động thể thao được phát triển mạnh mẽ cả về chiều sâu và chiều rộng

Thấy rõ được những lợi ích to lớn mà việc rèn luyện TDTT mang lại nên trong hiến pháp của nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam năm

1992 tại điều 41 đã quy định : “Nhà nước thống nhất quản lí sự nghiệp phát triển thể dục thể thao, quy định chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học, khuyến khích và giúp đỡ phát triển các hình thức thể dục thể thao tự nguyện của nhân dân, tạo điều kiện để không ngừng mở rộng các hoạt động thể dục thể thao chuyên nghiệp, bồi dưỡng các tài năng thể thao” [6]

Chỉ thị 36 CT/TW ngày 24 - 3- 1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa VII giao trách nhiệm cho Bộ giáo dục - Đào tạo và tổng cục thể dục thể thao thường xuyên phối hợp chỉ đạo tổng kết công tác GDTC, cải tiến chương trình giảng dạy, tiêu chuẩn rèn luyện thân thể, đào tạo giáo viên TDTT cho trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất để thực hiện chế độ giáo dục thể chất bắt buộc ở tất cả các trường học, làm cho việc tập luyện TDTT trở thành nếp sống hàng ngày của hầu hết học sinh, sinh viên, qua đó phát hiện và tuyển chọn được nhiều tài năng thể thao cho quốc gia[1]

Luật giáo dục được Quốc hội khóa IX Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 2/2/1998 và pháp lệnh TDTT được Ủy ban

Thường vụ Quốc hội thông qua tháng 9/2000 quy định: “Nhà nước coi trọng thể dục thể thao trường học nhằm phát triển và hoàn thiện thể chất cho tầng lớp thanh thiếu niên, nhi đồng GDTC là nội dung giáo dục bắt buộc đối với học sinh, sinh viên, được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân từ mầm non đến đại học TDTT trường học bao gồm việc tiến hành chương trình GDTC bắt buộc và tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa cho người học Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện cho học sinh tập luyện TDTT phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và điều kiện từng nơi GDTC là một bộ phận quan trọng để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa” [8]

1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ, vai trò của giáo dục thể chất trong trường học

1.2.1 Mục tiêu của giáo dục thể chất trong trường học

Nhằm thực hiện được mục tiêu của nền giáo dục quốc dân thì GDTC trong trường học có mục tiêu chính là giúp người học nắm vững các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, nâng cao ý thức và năng lực TDTT của học sinh Hình thành phẩm chất đạo đức tốt góp phần phát triển hài hòa về thể chất và nhân cách cho người học Tránh xa các tệ nạn xã hội và bồi dưỡng tài năng thể thao cho đất nước Hình thành và phát triển con người mới, con người XHCN, sẵn sàng tham gia chiến đấu, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.2.2 Nhiệm vụ của giáo dục thể chất trong trường học

Để đạt được mục tiêu của nền giáo dục nước nhà thì giáo dục thể chất trong trường học phải thực hiện những nhiệm vụ sau:

Phát triển cân đối hình thái và chức năng cơ thể người học theo lứa tuổi, trình độ vận động, phát triển toàn diện năng lực thể chất, tăng cường sức

khỏe và khả năng chống đỡ lại các tác nhân có hại của môi trường bên ngoài với cơ thể

Hình thành và hoàn thiện cho người học những kỹ năng, kỹ xảo vận động trong cuộc sống và ứng dụng vào các môn thể thao cơ bản, đồng thời trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về sử dụng phương tiện và phương pháp tập luyện thể thao

Hình thành cho người học những thói quen giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể thường xuyên, giáo dục phẩm chất đạo đức, ý chí, tính tập thể, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật…

1.2.3 Vai trò của giáo dục thể chất trong trường học

Mục tiêu của nền giáo dục nước ta đặt ra là phải đào tạo ra những con người phát triển toàn diện về mọi mặt có đủ: đức, trí, thể, mỹ Nên bên cạnh công tác giáo dục văn hóa thì GDTC cũng chiếm một vị trí quan trọng Nó là một tiền đề giúp người học có đủ sức khỏe, tinh thần thoải mái, sảng khoái để tiếp thu kiến thức của các bộ môn khác

GDTC trường học là cơ sở, nền tảng của TDTT quốc dân Đây là một chiến lược quan trọng và có tác dụng lâu dài vì lực lượng học sinh, sinh viên

là lực lượng rất đông đảo và nhiệt tình trong việc tham gia tập luyện TDTT Phong trào TDTT trong học sinh, sinh viên phát triển sẽ kéo theo phong trào thể thao quần chúng phát triển và đây cũng là cơ sở để tuyển chọn bồi dưỡng các tài năng thể thao tiến đến thể thao thành tích cao

GDTC trong trường học làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của người học Nó là cầu nối để người học giao lưu, học hỏi, đoàn kết lại với nhau Nó khích lệ lòng tự tin, dũng cảm của bản thân người học có khát khao khẳng định bản thân mình

GDTC trường học là yếu tố cơ bản để chuẩn bị cho lao động sản xuất

và sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Vì kết quả của hoạt động GDTC là trình độ hoạt

động thể lực của người học sẽ được nâng cao Đó là cơ sở để tiếp thu các thao tác lao động và giải quyết các nhiệm vụ mà thực tiễn đòi hỏi người lao động

và giải quyết các kỹ xảo vận động hoàn thiện GDTC còn giúp các em rèn luyện ý chí, tinh thần vượt khó, lòng tự tôn dân tộc, từ đó sẵn sàng tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.3 Khái niệm sức mạnh tốc độ

Sức mạnh là khả năng con người tạo ra lực cơ học bằng sự nỗ lực của

cơ bắp, hay nói cách khác sức mạnh là khả năng của con người khắc phục lực đối kháng bên ngoài hay đối kháng nó bằng sự nỗ lực của cơ bắp [10], khi phân chia theo cấu trúc vận động sức mạnh bao gồm:

- Sức mạnh mang tính nhanh: Là giá trị tốc độ và độ lớn của lực sinh ra khi co cơ

- Sức mạnh đơn thuần: Là khả năng sinh lực trong các động tác chậm hoặc tĩnh

- Sức mạnh tuyệt đối: Là khả năng khắc phục lực cản lớn nhất trong cơ thể

- Sức mạnh tốc độ: Là khả năng sinh lực trong các động tác nhanh

- Sức mạnh bền: Là khả năng duy trì sức mạnh trong thời gian dài

- Sức mạnh bột phát: Là khả năng công phát huy lớn nhất trong thời gian ngắn nhất

Để hiểu rõ hơn về sức mạnh tốc độ đã tham khảo các quan điểm của các nhà khoa học TDTT trong và ngoài nước về tố chất này:

+ Theo quan điểm của Verkhosanxki: Sức mạnh tốc độ là khả năng chống lại lực đối kháng bên ngoài trong khoảng 40% - 70% khả năng sức mạnh tối đa [10]

+ Theo quan điểm của PGS - TS Nguyễn Toán: Sức mạnh tốc độ là khả năng khắc phục một trọng lượng nào đó với tốc độ nhanh nhất hay sức mạnh tốc

độ là khả năng sinh lực trong các động tác nhanh và thời gian ngắn nhất [10]

+ Theo quan điểm của Zaxiorxki: Sức mạnh tốc độ là loại sức mạnh được quy định bởi gia tốc động tác và khối lượng cố định F = m.a [13]

Như vậy có thể khái quát: Sức mạnh tốc độ là khả năng sinh lực trong các động tác nhanh

1.4 Sức mạnh tốc độ trong chạy 100m và cơ sở khoa học huấn luyện sức mạnh tốc độ

1.4.1 Cơ sở sinh lí của sức mạnh tốc độ

Sức mạnh tốc độ là khả năng sinh lực trong các động tác nhanh Sức mạnh tốc độ là năng lực sức mạnh nhanh nhất, cao nhất là yếu tố quyết định của tốc độ, là độ linh hoạt của quá trình thần kinh và tốc độ co cơ Độ linh hoạt của quá trình thần kinh thể hiện khả năng biến đổi nhanh chóng giữa hưng phấn và ức chế trong các trung tâm thần kinh thể hiện, tốc độ co cơ phụ thuộc vào tỷ lệ sợi cơ nhanh và sợi cơ chậm trong bó cơ Trong hoạt động TDTT sức mạnh ảnh hưởng rõ rệt đến tốc độ nhiều môn thể thao Kết quả hoạt động phụ thuộc không chỉ vào tốc độ hay sức mạnh riêng lẻ mà còn phụ thuộc vào sự phối hợp giữa hai tố chất, các hoạt động như vậy gọi là các hoạt động sức mạnh tốc độ

- Đối với hệ thần kinh quá trình hưng phấn có tính linh hoạt cao do hoạt động thay đổi giữa cơ đối kháng và co rút cần sự thay đổi giữa quá trình hưng phấn và ức chế ở trung khu vận động vỏ não cho nên nâng cao được tính linh hoạt của quá trình thần kinh

Trong hoạt động sức mạnh tốc độ thì quá trình hưng phấn chiếm ưu thế, bởi vì quá trình thực hiện động tác diễn ra với tốc độ cao và thời gian ngắn cho nên cơ quan cảm thụ bị xung động rất lớn và truyền tới vỏ não và quá trình hưng phấn cao hơn ức chế

- Hệ vận động: Do quá trình hưng phấn của VĐV cao nên đòi hỏi chức năng vận động của cơ quan vận động rất cao, thời trị cơ bắp ngắn, thời trị cơ đối kháng và co cơ giãn giống nhau

- Hệ tim mạch: Trong các bài tập sức mạnh tốc độ, tần số nhịp tim của VĐV tăng lên rất cao sau khi thực hiện các bài tập sức mạnh tốc độ (140 -

do phân giải ATP và CP dự trữ trong cơ Nhu cầu oxy lên tới 95% song do thời gian ngắn nên tần số nợ oxy không lớn lắm

- Cơ quan bài tiết và điều hòa thân nhiệt: Khi hoạt động sức mạnh tốc

độ có những biến đổi không đáng kể, điều này là do công suất hoạt động ngắn

và thời gian hoạt động diễn ra ngắn

1.4.2 Mối quan hệ giữa tố chất sức mạnh tốc độ với thành tích chạy 100m

Từ thực tế trong tập luyện và thi đấu cho thấy thành tích trong các môn thể thao nói chung và trong chạy 100m nói riêng đều chịu sự chi phối bởi rất nhiều yếu tố như: điều kiện cơ sở vật chất, trạng thái tâm lý, điều kiện thi đấu, khả năng phối hợp vận động… Trong đó các tố chất thể lực đóng vai trò quan trọng đến thành tích thể thao, trong chạy 100m thành tích phụ thuộc chủ yếu vào hai yếu tố là tần số bước và độ dài bước chạy, vì vậy muốn có độ dài bước chạy tốt thì mức độ đạp sau cần ổn định và phát triển các tố chất thể lực mà trong đó yếu tố sức mạnh tốc độ luôn đóng vai trò quyết định Mặt khác khi đã

có độ dài bước chạy tốt cần rèn luyện để độ dài bước phải ổn định và nâng cao khả năng dung sức hợp lý và đúng thời điểm Để đạt được yêu cầu đó thì cần phát triển sức mạnh tốc độ cho VĐV, sức mạnh tốc độ còn giữ vai trò quyết định trong giai đoạn xuất phát và chạy lao sau xuất phát Chạy 100m với tốc độ tối đa trong vòng 10m/s với tốc độ di chuyển hơn 10m/s Hơn nữa chạy 100m

cơ thể VĐV hoạt động ở trạng thái yếm khí và cơ thể chưa hoạt động đến mức tối đa, vì vậy ở giai đoạn giữa quãng và về đích cơ thể đã diễn ra quá trình phân giải và cung cấp ATP Vì lẽ đó mà phải giáo dục sức mạnh tốc độ tốt để nâng cao khả năng hoạt động yếm khí và sự thích nghi của cơ thể Đồng thời khi sức mạnh tốc độ tốt thì độ dài bước chạy được nâng cao, giúp cho quá trình thả lỏng cơ bắp dài tạo điều kiện cho việc tái tạo ATP tốt nhất Mặt khác do sự thích nghi của VĐV được nâng cao có tác động tốt khi VĐV về đích sẽ không xảy ra hiện tượng đau đầu chóng mặt, hoa mắt Nhờ lượng ATP được phân giải nhanh chóng mà thành tích của VĐV cũng tốt hơn rất nhiều

Từ những phân tích trên chúng ta có thể khẳng định tố chất sức mạnh tốc độ liên quan gắn bó mật thiết với thành tích chạy 100m và là tố chất không thể thiếu trong huấn luyện VĐV chạy cự ly ngắn

Xác định được tầm quan trọng trên nhằm mục đích:

+ Phân tích mối quan hệ của các chỉ tiêu tố chất sức mạnh tốc độ với thành tích chạy 100m

+ Đánh giá phân tích các chỉ tiêu sức mạnh tốc độ và xây dựng hệ thống các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ phù hợp với VĐV chạy 100m lứa tuổi 16 - 17

1.4.3 Quan điểm về huấn luyện sức mạnh tốc độ

Sự phát triển sức mạnh tốc độ đòi hỏi phải đồng thời phát triển hai yếu

tố là tốc độ co cơ và sức mạnh tối đa Đối với việc huấn luyện VĐV trẻ sức

mạnh tốc độ là hết sức cần thiết để khắc phục nhanh các lực cản tương đối lớn bên ngoài

Muốn phát triển các dạng tố chất sức mạnh cần chú ý đến quá trình sử dụng phương pháp, hệ thống bài tập với lượng vận động phù hợp cho đối tượng VĐV chạy cự ly ngắn nói chung và chạy 100m nói riêng Vì khi chạy

cơ thể VĐV cần lực cho mỗi lần thực hiện đạp sau của từng bước chạy nhằm tăng độ dài bước tới mức tối ưu

Thực tế huấn luyện cho thấy: Tốc độ chạy nhanh hay chậm phụ thuộc vào tần số và độ dài bước chạy Điều đó có được nhờ phát triển sức mạnh tốt Sức mạnh nhanh được phát triển tốt dựa trên cơ sở phát triển sức mạnh tuyệt đối và sức mạnh bền tốt

Trong chạy cự ly 100m diễn ra rất nhanh, do đó để đem lại hiệu quả cao đòi hỏi khả năng sử dụng lực đúng thời điểm Vì vậy nhiều HLV cho rằng: độ dài bước chạy phụ thuộc vào khả năng sử dụng sức mạnh, sức nhanh

để động tác nhanh, mạnh thì thần kinh linh hoạt là điều cần thiết không thể thiếu Vấn đề này phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng thái hưng phấn, mà sức mạnh nhanh phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng thái hưng phấn, mà sức mạnh nhanh phụ thuộc vào mức độ co cơ Hàm lượng ATP trong cơ là nguồn năng lượng chính cung cấp cho hoạt động, chính vì vậy để nâng cao hoạt động của thần kinh cơ bắp cần chú ý đến năng lượng cung cấp cho chúng ta và quá trình tổng hợp lại nguồn năng lượng đó

Các bài tập phát triển sức mạnh - nhanh chỉ được phép sử dụng với khối lượng nhỏ nhưng cường độ hoạt động lại cao Người ta sử dụng phương pháp lặp lại, phương pháp căng cơ cực hạn và phương pháp giãn cách tối đa

để huấn luyện sức mạnh - nhanh và đem lại hiệu quả cao

Trong huấn luyện sức mạnh cho VĐV cự ly 100m, trước hết ta cần phát triển sức nhanh làm nền tảng, chạy 100m là cự ly đòi hỏi VĐV phải có tốc độ

cao trên toàn cự ly Do đó sức mạnh là yếu tố luôn được ưu tiên phát triển cùng với phát triển sức nhanh Trong chạy 100m sức mạnh tốc độ được bộc lộ

rõ nét và mang tính đặc thù ở giai đoạn xuất phát và chạy lao sau xuất phát

Muốn huấn luyện VĐV khả năng sử dụng tốc độ cần phát triển độ linh hoạt trong hoạt động của khớp, sức nhanh và khả năng hoàn thiện kỹ thuật của VĐV

Trong chạy 100m khả năng sử dụng lực tốt là yếu tố mang lại thành tích tốt nhất cho VĐV, vì vậy cần rèn luyện cho VĐV có khả năng sử dụng lực thông qua các bài tập:

+ Bài tập thực hiện với cường độ tối đa

+ Bài tập đòi hỏi khả năng phối hợp cao

+ Bài tập khắc phục lực cản bên ngoài phù hợp với lứa tuổi, thể trạng của VĐV

HLV khi ra bài tập phải đặc biệt chú ý LVĐ, thời gian của bài tập phải đảm bảo cho VĐV không bị ức chế về thần kinh

Để buổi tập đạt hiệu quả cao về nguyên tắc là phải áp dụng các bài tập đòi hỏi thực hiện động tác tối đa, trong đó thành phần của LVĐ và quãng nghỉ phải hợp lý để việc rèn luyện sức mạnh tốc độ theo xu hướng tăng cường độ rồi tiếp đến là tăng trọng tải Các bài tập sức mạnh tốc độ được đưa ra trên cơ

sở diễn biến của hệ thần kinh cơ bắp

Phát triển và hoàn thiện các nhân tố ảnh hưởng đến tốc độ thực hiện tối

đa các bài tập thường được áp dụng như bài tập hoàn thiện kỹ thuật, phát triển sức mạnh tốc độ, khả năng hoạt động linh hoạt của khớp, biên độ động tác…

Đối với các bài tập được thực hiện với tốc độ cao người tập gặp phải lực cản bên ngoài rất lớn do đó cần rèn luyện sức mạnh để có đủ khả năng khắc phục lực cản đó một cách tốt nhất, trong chạy 100m việc khắc phục lực cản đặc trưng ở động tác đạp sau Chính vì vậy trong suốt quá trình huấn

luyện, người HLV cần đặc biệt chú ý phát triển sức mạnh cho VĐV Thông qua việc đưa ra các bài tập phát triển các nhóm cơ cho VĐV phù hợp với mỗi giai đoạn, mỗi chu kỳ huấn luyện

1.4.4 Đặc điểm cơ bản trong huấn luyện sức mạnh tốc độ

Như ta đã biết sức mạnh tốc độ là khả năng sinh lực của cơ thể trong các động tác nhanh với thời gian ngắn, có rất nhiều bài tập được sử dụng nhằm phát triển sức mạnh tốc độ, tuy nhiên không phải bài tập nào cũng mang lại hiệu quả cho quá trình tập luyện Vì vậy khi lựa chọn các bài tập thì người HLV phải nắm rõ cơ chế tác động của bài tập đó lên cơ thể VĐV, đồng thời việc sử dụng mỗi loại bài tập cần được nghiên cứu và thử nghiệm nhiều lần trong thực tiễn

Trong chạy cự ly 100m, VĐV phải chạy với tốc độ cao nhất và cơ thể hoạt động ở mức tối đa trong thời gian tối thiểu Nguồn năng lượng chính được sử dụng là ATP và CP dự trữ trong cơ Căn cứ vào nguồn năng lượng chính cung cấp cho quá trình hoạt động nên chạy 100m được xếp vào nhóm hoạt động yếm khí

Phương pháp cơ bản nhằm phát triển khả năng hoạt động yếm khí cho VĐV là bài tập chạy 30 - 50m với tốc độ tối đa không quá 5 - 6 lần

Khả năng sinh lực tối đa mà con người có thể sản sinh ra phụ thuộc vào đặc tính sinh cơ riêng biệt và sự phối hợp giữa chúng Do đó để phát triển sức mạnh tốc độ thì nhất thiết phải tạo ra sự căng cơ tối đa Để phát triển sức mạnh tốc độ người ta sử dụng đa dạng những phương pháp như bài tập mang vật nặng, bật xa tại chỗ, đạp sau có tác dụng tốt đối với việc phát triển sức mạnh tốc độ

Nhiệm vụ cụ thể của rèn luyện sức mạnh là:

1 Tiếp tục hoàn thiện khả năng thực hiện các hình thức sức mạnh cơ bản như: sức bền, sức mạnh động lực, sức mạnh đơn thuần nhưng điều quan trọng nhất là sức mạnh tốc độ

2 Phát triển cân đối sức mạnh của tất cả các nhóm cơ của hệ vận động

3 Phát triển năng lực sử dụng sức mạnh khác nhau trong các điều kiện

cụ thể mà nhiệm vụ giáo dục chuyên môn đề ra, các bài tập cơ thể tác động tới hầu hết các nhóm cơ tham gia hoạt động do sự điều khiển của hệ thần kinh trung ương

Mức độ hoạt động cơ bắp quy định bởi 2 yếu tố:

+ Xung động từ Nơron thần kinh vận động ở vùng trước tủy sống đến cơ + Phản ứng của các lực sinh ra để đáp lại xung động thần kinh

Phản ứng của cơ phụ thuộc vào thiết diện sinh lý của cơ và đặc điểm cấu trúc của nó, ảnh hưởng dinh dưỡng của thần kinh trung ương thông qua

hệ thống adrenalin giao cảm, độ dài của cơ tại thời điểm đó hình thành một nhân tố khác, cơ chế chủ đạo cho phép thay đổi mức độ hoạt động của cơ là đặc điểm xung động ly tâm, sự thay đổi mức độ này bằng hai cách:

+ Huy động số lượng khác nhau các đơn vị vận động vào hoạt động + Thay đổi tần số xung động ly tâm (trong căng cơ tối đa, trong 1 giây

có thể từ 5 - 6 đến 35 - 40 xung động) Như vậy lực do cơ phát huy chỉ vào khoảng 20 - 80% sợi cơ có ý nghĩa Trong trường hợp do cơ phát huy đạt giá trị tối đa có thể xảy ra cách điều hòa thứ 3 đồng bộ hóa hoạt động của sợi cơ Những người không tập luyện TDTT không quá 20% xung động đồng bộ với nhau cùng với sự phát triển của trình độ tập luyện khả năng điều hòa đồng bộ tăng lên rất nhiều

Nhìn chung xét một cách tổng quát khi huấn luyện sức mạnh tốc độ cho VĐV muốn phát triển tốt đòi hỏi VĐV phải thực hiện bài tập với tốc độ tối đa (nâng cao tốc độ co cơ và nâng cao sức mạnh tối đa) Như vậy vấn đề đặt ra là

muốn phát triển sức mạnh tối đa nên sử dụng các bài tập có lượng đối kháng tối đa hoặc gần tối đa và khi sử dụng những bài tập như vậy thì tốc độ co cơ lại chậm lại Ngược lại khi sử dụng những bài tập với lượng đối kháng nhỏ thì tốc độ co cơ nhanh nhưng không phát triển được sức mạnh tuyệt đối Nên trong thực tế để huấn luyện sức mạnh tốc độ cần phải nâng cao sức mạnh hoặc sức mạnh tốc độ một cách có trọng tâm, tùy thuộc vào môn thể thao Huấn luyện sức mạnh tốc độ cần phải sắp xếp chính xác các yếu tố của LVĐ

và không nên tiến hành tập luyện khi cơ thể mệt mỏi, cần hạn chế khối lượng vận động trong mỗi bài tập khi tập luyện sức mạnh tốc độ, quãng nghỉ ngắn giữa các lần tập phải tương đối dài 3 - 5 phút để kịp hồi phục

1.5 Đặc điểm tâm - sinh lý của lứa tuổi THPT

1.5.1 Đặc điểm tâm lý của lứa tuổi THPT

1.5.1.1 Đặc điểm tâm lý chung

Ở lứa tuổi THPT thì hệ thống các cơ quan trong cơ thể cũng như các chức năng tâm lý của các em vẫn đang tiếp tục phát triển Biểu hiện như các em thường tỏ ra mình đã trưởng thành, mình đã là người lớn, mình không còn là trẻ con nữa Đã là người lớn thì hiểu biết rộng và thích hoạt động, có nhiều ước mơ

và hoài bão trong cuộc sống Quá trình hưng phấn chiếm ưu thế nên các em tiếp thu cái mới rất nhanh Nhược điểm là các em lại rất nhanh chán và mau quên, đặc biệt dễ bị tác động từ môi trường bên ngoài Vì vậy tạo nên sự đánh giá cao

về bản thân, khi thành công sẽ rất vui vẻ tỏ ra tự kiêu tự mãn, nhưng khi thất bại thì lại tỏ ra hụt hẫng hay thất vọng

1.5.1.2 Đặc điểm tâm lý trong học tập

Sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này chính là quá trình chuyển từ cấp độ này sang cấp độ khác Ở từng giai đoạn lứa tuổi nhất định sẽ ứng với từng cấp

độ, bởi vậy mà giáo viên phải đưa ra những định hướng đúng đắn, uốn nắn, nhắc nhở các em, động viên các em hoàn thành nhiệm vụ được giao Cùng với đó phải

là sự biểu dương, tuyên dương cho những học sinh hoàn thành tốt và xuất sắc nhiệm vụ được giao, đồng thời giáo viên cũng phải phê bình, nhắc nhở nhẹ nhàng đúng lúc, đúng nơi và kịp thời để các em biết mà nhận lỗi và sửa chữa

Muốn tăng hiệu quả học tập, tránh sự nhàm chán cho người học thì quá tình giảng dạy cần phải có nội dung, phương pháp và các định hướng đúng đắn

để đạt hiệu quả cao nhất mà mình mong muốn

1.5.2 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi THPT

Cơ thể của học sinh THPT đã phát triển khá hoàn thiện, các cơ quan vẫn tiếp tục phát triển và hoàn thiện hơn nhưng với tốc độ chậm dần Giai đoạn này có ý nghĩ quan trọng trong việc huấn luyện và giáo dục Nhất là sự phát triển mạnh mẽ của các cơ quan cũng như thể lực tăng dần đạt tới hoàn thiện

- Hệ thần kinh: Tiếp tục được phát triển để đi đến hoàn thiện Khả năng

tư duy, phân tích, tổng hợp và trừu tượng hóa được phát triển tạo thuận lợi cho việc hình thành nhanh chóng phản xạ có điều kiện Đây là đặc điểm thuận lợi để các em nhanh chóng tiếp thu và hoàn thiện kỹ thuật động tác Ngoài ra

do sự hoạt động mạnh của tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên làm cho tính hưng phấn của hệ thần kinh chiếm ưu thế giữa hưng phấn và ức chế không cân bằng đã ảnh hưởng tới hoạt động thể lực

- Hệ vận động:

+ Hệ xương: Bắt đầu giảm tốc độ phát triển Mỗi năm nữ cao thêm 0,5

- 1cm, nam cao thêm 1 - 3cm Tập luyện TDTT một cách thường xuyên liên tục làm cho bộ xương khỏe mạnh hơn Cột sống đã ổn định hình dạng, nhưng vẫn chưa được hoàn thiện, vẫn bị cong vẹo Cho nên việc tiếp tục bồi dưỡng

tư thế chính xác thông qua hệ thống bài tập như đi, chạy, nhảy, thể dục nhịp điệu, thể dục cơ bản… cho các em vẫn rất cần thiết và không thể xem nhẹ

+ Hệ cơ: Ở lứa tuổi này đang phát triển nhưng chậm hơn so với hệ xương, số lượng sợi cơ tăng chậm nhưng chiều dài sợi cơ phát triển nhanh

Đàn tính cơ tăng nhưng không đều, do đó để củng cố và phát triển sức nhanh, mạnh cần phát triển sức bền và sức mạnh bền Khi áp dụng các bài tập cần tăng dần lượng vận động, tránh tăng LVĐ đột ngột dễ dẫn tới chấn thương

- Hệ tuần hoàn: Đang phát triển và đi đến hoàn thiện Buồng tim phát triển tương đối hoàn chỉnh Hệ thống điều hòa vận mạch tương đối hoàn chỉnh Phản ứng của hệ tuần hoàn trong vận động tương đối rõ rệt, sau vận động mạch đập và huyết áp phục hồi nhanh chóng cho nên lứa tuổi này có thể tập những bài tập dai sức và những bài tập có khối lượng, cường độ vận động lớn Khi sử dụng các bài tập có khối lượng, cường độ vận động lớn Khi sử dụng các bài tập như vậy người HLV, giáo viên cần phải thận trọng và thường xuyên kiểm tra theo dõi trạng thái sức khỏe học sinh

- Hệ hô hấp: Đã phát triển và tương đối hoàn thiện, diện tích tiếp xúc của phổi gần bằng tuổi trưởng thành, dung lượng phổi cũng tăng lên nhanh chóng, tần số hô hấp gần như người lớn 10 - 26lần/phút Tuy nhiên các cơ hô hấp vẫn còn yếu nên sự co giãn của lồng ngực nhỏ, chủ yếu là co giãn cơ hoành, trong tập luyện cần thở sâu

1.5.3 Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh nữ trong hoạt động thể thao

Về tâm lý thì mức độ ý chí và nỗ lực trong các hoạt động thể lực của các em thường kém hơn các em nam Các em dễ bỏ cuộc, nghỉ tập khi cảm thấy mệt mỏi và gặp khó khăn khi tập vì vậy khi xây dựng giáo án tập luyện cho nữ cần chú ý để đưa ra các bài tập phù hợp Về sinh lí, nữ giới có một số điểm khác biệt so với nam giới như chức năng của cơ quan nội tạng và cơ bắp của nữ yếu hơn của nam vì vậy phải xây dựng lượng vận động một cách thận trọng và hợp lý, đặc biệt là các bài tập sức mạnh, bài tập bật nhảy, chạy tốc độ cao cần chú ý đến đặc điểm khung chậu, các cơ vùng bụng, cơ vùng hông Chính những đặc điểm trên làm hạn chế tốc độ chạy, tốc độ nhảy của nữ Đặc biệt chú

ý đến việc tập luyện của nữ trong thời gian xuất hiện chu kỳ kinh nguyệt, cả thời gian này lượng vận động phải giảm, nhất là chạy với tốc độ cao

CHƯƠNG 2 NHIỆM VỤ, PHƯƠNG PHÁP, TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để giải quyết mục đích trên đề tài tiến hành giải quyết 2 nhiệm vụ sau:

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết mục tiêu của đề tài đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

2.2.1 Phương pháp đọc và phân tích tài liệu

Phương pháp này sử dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm tìm hiểu cơ

sở lý luận và thực tiễn, thu thập các thông tin dữ liệu cần thiết trong quá trình nghiên cứu

Trong đề tài đã thực hiện:

- Nghiên cứu tài liệu, Văn kiện của Đảng và Nhà nước về giáo dục và TDTT, qua đó hình thành cơ sở lí luận phục vụ cho quá trình nghiên cứu

- Tổng hợp các số liệu thu thập được về thực trạng GDTC ở trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm

- Tổng hợp và phân tích các số liệu thu thập được về kết quả thực nghiệm Dựa vào những tài liệu lí luận và phương pháp GDTC, những tài liệu chuyên môn như: sách tâm lý, sinh lý, lý luận TDTT, giáo trình Điền kinh, giáo trình toán học thống kê…

Căn cứ vào quy luật phát triển lứa tuổi, các giai đoạn của quá trình huấn luyện trên cơ sở xác định các yếu tố ảnh hưởng để lựa chọn ra hệ thống bài tập trong quá trình huấn luyện để nâng cao thành tích thi đấu

2.2.2 Phương pháp ph ng vấn

Phương pháp tiến hành phỏng vấn các giáo viên thể dục, một số HLV Điền kinh về yếu tố ảnh hưởng đến kỹ thuật chạy cự ly ngắn, phương pháp và nội dung huấn luyện trong quá trình thực nghiệm Trên cơ sở đó xác định lựa chọn các bài tập phù hợp với đối tượng nghiên cứu

2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Là phương pháp sử dụng các cơ quan cảm thụ hay qua các phương tiện chụp ảnh, quay phim để lấy số liệu

Qua quan sát các buổi tập luyện của nữ đội tuyển Điền kinh trường THPT Cao Bá Quát - Hà Nội, trong đó chú ý đến các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ Từ những cơ sở khách quan đó có được những định hướng trong quá trình thực nghiệm sư phạm

Để nghiên cứu đề tài này quan sát các buổi tập luyện của các em nữ VĐV điền kinh trong chạy cự ly 100m trường THPT Cao Bá Quát - Hà Nội nhằm rút ra những thông tin cần thiết kịp thời uốn nắn, sửa chữa nhũng sai xót khi thực hiện các bài tập, giúp các em thực hiện bài tập một cách khoa học

và hiệu quả nhất