Hội nghị cấp cao á âu lần thứ v ( ASEM v ) và vai trò của việt nam

Hội nghị cấp cao á âu lần thứ v ( ASEM v ) và vai trò của việt nam

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học vinh

Lê thị hoài phơng

Hội nghị cấp cao á - âu lần thứ v (asem v) và vai

trò của Việt Nam

chuyên ngành: lịch sử thế giới Mã số: 60.22.50

Qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS Phan Văn Ban đã tậntình hớng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong tổ lịch sử thế giới khoalịch sử – Trờng Đại học Vinh, các thầy cô giáo khoa lịch sử trờng Đại học s

phạm Hà Nội, những ngời đã giúp đỡ tôi trong suốt những năm học tập và

đóng góp cho tôi những ý kiến quý báu trong quá trình nghiên cứu luận văn Luận văn này đợc hoàn thành với sự nỗ lực học tập và nghiên cứu nghiêmtúc, trung thực của tôi trên cơ sở kế thừa thành tựu của những ngời đi trớc.Mặc dù đã hết sức cố gắng nhng do thời gian và trình độ còn hạn chế nên luậnvăn chắc chắn sẽ còn nhiều khiếm khuyết, tôi rất mong nhận đợc ý kiến đónggóp của các thầy cô và bạn bè đồng nghiệp

ASEM ra đời và nhanh chóng trở thành một diễn đàn hợp tác quantrọng trên thế giới Hiện nay (năm 2006), ASEM gồm có 39 thành viên (13 n-

ớc châu á, 25 nớc châu Âu và uỷ ban Châu Âu), chiếm 40% dân số thế giới,

có tổng GDP là 14829 tỷ USD, chiếm 46% GDP của toàn thế giới, có tổngkim ngạch thơng mại là 7914 tỷ USD và 60,1% thơng mại toàn cầu 87 Đếnnay, ASEM đã trải qua sáu kỳ hội nghị cấp cao và tiến hành gần 300 hoạt

động hợp tác với nhiều sáng kiến mới ở hầu hết các nớc thành viên, trong đóHội nghị cấp cao ASEM V đợc tổ chức tại Hà Nội, Việt Nam vào ngày 8 –9/10/2004 ASEM V là bớc phát triển mới của diễn đàn hợp tác á - Âu trongnhững năm đầu thế kỷ XXI, đa hợp tác á - Âu trở nên sống động và thực chấthơn Đây là bớc ngoặt quan trọng của ASEM nhất là trong tình hình thế giớiphức tạp ASEM V thể hiện sự cam kết mạnh mẽ và đóng góp tích cực nhấtcủa Việt Nam đối với diễn đàn hợp tác á - Âu là sự khẳng định đờng lối tích

cực và chủ động hội nhập quốc tế của Việt Nam, góp phần nâng cao hơn nữa

vị thế và uy tín của Việt Nam trong khu vực và trên trờng quốc tế; thể hiện sựtin cậy của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam Hội nghị cấp cao á -Âu lầnthứ V thành công tốt đẹp đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho Việt Namtrong việc tổ chức các hội nghị quốc tế sau này, góp phần vào sự thành côngcủa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

Diễn đàn hợp tác á - Âu (ASEM) có vị trí quan trọng đặc biệt trongquan hệ đối ngoại của Việt Nam Các nền kinh tế thành viên ASEM là các đốitác chủ yếu của nớc ta về kinh tế, thơng mại, đầu t, chính trị, văn hoá-xã hội.Việc duy trì môi trờng hoà bình ổn định và tăng cờng quan hệ hợp tác cùng cólợi với các nớc á - Âu có tầm quan trọng đặc biệt đối với Việt Nam, góp phầnvào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện thành công mục tiêucông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Xu thế hội nhập khu vực và quốc tế

đang ngày càng trở nên mạnh mẽ sau chiến tranh lạnh, cuốn hút tất cả mọi

n-ớc trên thế giới Tham gia vào các cơ chế hợp tác khu vực và thế giới là mộtyêu cầu cấp thiết đối với tất cả các nớc nhằm tận dụng tất cả các cơ hội vàkhông gian cho sự phát triển, đồng thời để đối phó với những thách thức của

xu thế toàn cầu hoá và khu vực hoá đa tới

Là một nớc trong khu vực châu á - Thái Bình Dơng, là thành viênASEAN, việc Việt Nam tham gia ASEM là bớc phát triển logic, tất yếu trongviệc mở rộng, đa dạng hoá, đa phơng hoá quan hệ hợp tác để phát triển đất n-ớc

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới, việc tham gia vào ASEM nóiriêng cũng nh hội nhập quốc tế nói chung là cơ hội tốt để Việt Nam có thểnâng cao vị thế quốc tế của mình, tận dụng đợc nhiều cơ hội cho sự phát triểnkinh tế và thực hiện thành công công cuộc đổi mới đất nớc, nhất là khi cácthành viên trong ASEM đều là những đối tác quan trọng của Việt Nam, hiện

đang giữ tỷ trọng chính trong quan hệ kinh tế thơng mại của Việt Nam Tuynhiên, Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi, do vậy việc tham giaASEM và hội nhập quốc tế cũng đặt ra những thách thức, khó khăn không nhỏcần phải vợt qua

Chúng ta phải làm gì để đẩy nhanh quá trình hội nhập, để biến nhữngcơ hội và thuận lợi thành những lợi ích thiết thực của quốc gia, khắc phụcnhững khó khăn, thách thức đa đất nớc hội nhập vào kinh tế thế giới mà vẫn

bảo đảm sự phát triển, không bị hoà tan trong một thế giới ngày càng tuỳthuộc chặt chẽ lẫn nhau.

Hội nhập quốc tế nói chung và tham gia ASEM nói riêng còn là mộtviệc làm không đơn giản đối với Việt Nam ASEM đang phát triển rất nhanhcả về quy mô, nhịp độ và nội dung hoạt động, đặc biệt là từ sau Hội nghị cấpcao ASEM V Do vậy, việc xây dựng một lộ trình tham gia phù hợp với yêucầu phát triển khách quan của ASEM và của đất nớc là vấn đề quan trọng vàtrở nên bức thiết hơn trong tình hình hiện nay Để công việc tham gia ASEM

đạt kết quả ngoài những hiểu biết cơ bản về tổ chức này chúng ta cần xác định

đợc vị trí , ý nghĩa của Hội nghị cấp cao ASEM V đối với Diễn đàn và đối vớiViệt Nam cũng nh xác định đợc vai trò, vị thế của Việt Nam trong tổ chứcnày Từ đó đa ra những bớc đi thích hợp với yêu cầu của đất nớc và khu vực

Đó chính là những lí do để chúng tôi chọn đề tài Hội nghị cấp cao “Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ năm (ASEM V) và vai trò của Việt Nam ” cho hớng nghiên cứu của

mình

2 Lịch sử vấn đề

Ngay từ khi ra đời tháng 3 năm 1996, ASEM đã thu hút sự chú ý củacác nhà nghiên cứu trong nớc và quốc tế Đặc biệt vào năm 2004, khi ViệtNam là chủ nhà của Hội nghị cấp cao ASEM lần thứ năm (8 – 9/10/2004) thìviệc nghiên cứu về Diễn đàn này ở nớc ta đợc quan tâm đặc biệt

Cuốn ASEM Introduction“Hội nghị cấp cao ” của Tổng cục V – Bộ nội vụ xuất bảnnăm 1998 đã tập hợp các bài viết nớc ngoài viết về thời điểm ra đời củaASEM, đặc biệt là các bài viết chú trọng về mối quan hệ á - Âu tại ASEM I

Năm 2000, NXB Chính trị Quốc gia xuất bản cuốn Việt Nam và các“Hội nghị cấp cao

tổ chức kinh tế quốc tế” do Uỷ ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế biên

soạn, đợc bổ sung và chỉnh sửa năm 2001, 2002 Trong đó, lần đầu tiên ASEM

đợc nghiên cứu tơng đối khái quát và đầy đủ về quá trình hình thành, pháttriển của diễn đàn, nội dung hợp tác và hớng hợp tác tơng lai của ASEM

Năm 2002, NXB chính trị quốc gia xuất bản cuốn Việt Nam hội“Hội nghị cấp cao

nhập kinh tế trong xu thế toàn cầu hoá ” do Bộ ngoại giao – Vụ hợp táckinh tế đa phơng biên soạn Sách có đề cập đến một số điểm về ASEM, về quátrình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam và về các cơ chế liên kết kinh tếtrong đó có ASEM

Năm 2004, NXB chính trị quốc gia xuất bản cuốn Hợp tác “Hội nghị cấp cao á - âu và vai trò của Việt Nam” do viện khoa học xã hội Việt Nam viết (Nguyễn Duy

Quý chủ biên) đợc bổ sung và chỉnh sửa năm 2006 đã nghiên cứu quá trìnhhình thành, các hoạt động và những thành tựu chính của ASEM từ khi hìnhthành cho đến năm 2004, những cơ hội và thách thức của ASEM trong nhữngnăm đầu thế kỷ XXI, đồng thời phân tích quá trình Việt Nam tham gia ASEM

từ năm 1996 – 2004

Năm 2004, NXB lí luận chính trị xuất bản cuốn ASEM 5 -“Hội nghị cấp cao cơ hội và

thách thức trong tiến trình hội nhập á - Âu ” của Hoàng Lan Hoa đã trìnhbày khá đầy đủ các nội dung về các kỳ Hội nghị cấp cao ASEM năm 1996,

1998, 2000, 2002 và một số hoạt động hớng tới Hội nghị cấp cao ASEM 5

Từ 1996 đến nay, đã xuất hiện một số bài nghiên cứu về một khía cạnhnào đó của ASEM trên các báo Nhân Dân, Đầu t, Tin tức , các tạp chí:Nghiên cứu châu Âu, nghiên cứu Đông Nam á, Việt Nam và Đông Nam ángày nay, Nghiên cứu quốc tế

Ngoài ra còn có luận văn sau đại học của tác giả Trần Văn Chiến với đề

tài “Hội nghị cấp cao ASEM I đến ASEM V và đóng góp của Việt Nam” năm 2005 đã nghiên

cứu tơng đối hệ thống về quá trình hình thành và phát triển của ASEM từ năm

1996 đến năm 2005 và những đóng góp cơ bản của Việt Nam cho diễn đàn

Tuy nhiên, các bài viết trên cha phản ánh toàn diện và hệ thống về Hộinghị cấp cao ASEM V, vị trí của Hội nghị cấp cao ASEM V trong tiến trìnhphát triển của ASEM cũng nh vai trò của Việt Nam trong ASEM V Đó chính

là lý do để chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu này

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích

Với đề tài này, chúng tôi muốn đi sâu tìm hiểu các vấn đề:

- Tìm hiểu những vấn đề cơ bản của Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứnăm (ASEM V) nh bối cảnh lịch sử, nội dung hội nghị, kết quả và ý nghĩa lịch

sử của hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V

- Nghiên cứu vai trò của Việt Nam trong trong ASEM V nói riêng vàtrong ASEM nói chung

Từ việc tìm hiểu về Hội nghị cấp cao ASEM V và vai trò của Việt Nam,

đề tài còn nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cho việc tổ chức Hội nghịquốc tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ

Tập hợp, hệ thống hoá t liệu và tìm hiểu về Hội nghị cấp cao á - Âu lầnthứ V, cùng những cơ hội và thách thức của Việt Nam trong quá trình thamgia ASEM ở những thập niên đầu thế kỷ XXI Đó là cơ sở để có thể đa ra cáckiến nghị về những bớc đi, biện pháp thích hợp trong tiến trình hội nhập ViệtNam – ASEM

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu một cách tổng quan về Hội nghị cấp cao á - Âu lầnthứ V dới góc độ lịch sử (bối cảnh lịch sử, biễn biến, kết quả, ý nghĩa của Hộinghị)

Đề tài tập trung vào nghiên cứu vai trò của Việt Nam trong ASEM (1996

- 2006), đặc biệt là trong ASEM V và cơ hội và thách thức của Việt Nam trongquá trình tham gia ASEM nói riêng và hội nhập khu vực nói chung

5 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

5.1 Nguồn tài liệu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi dựa vào những nguồn tài liệu sau:1.Các văn kiện của Đảng về công tác đối ngoại

2 Các văn kiện, hiệp định, tuyên bố có liên quan đến ASEM

3.Các sách chuyên khảo về ASEM

4 Các báo: Nhân Dân, Đầu t, Quốc tế, Tin tức,

5 Các tạp chí: Nhiên cứu Quốc tế, Tạp chí Cộng sản, Nghiên cứu Châu

Âu, Việt Nam và Đông Nam á ngày nay

6 Một số Luận án Tiến sĩ, Thạc sĩ

7 Các bản tin hàng ngày, tin nhanh, tài liệu tham khảo đặc biệt củathông tấn xã Việt Nam

8 Thông tin trên các trang Web trên mạng Internet

9 Các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học trong nớc và thế giới

5.2 Phơng pháp nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi dựa trên phơng pháp luận macxittrong nghiên cứu lịch sử Phơng pháp lịch sử và phơng pháp lôgic là phơng phápchủ đạo trong nghiên cứu đề tài này Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng các phơngpháp thống kê, phân tích, so sánh, su tầm chọn lọc tài liệu

6 Đóng góp của luận văn

- Dựa trên những tài liệu có đợc, luận văn sẽ khắc hoạ một cách chân thựcHội nghị cấp cao ASEM V 2004 Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đã đi sâuphân tích những vấn đề cơ bản của Hội nghị: Bối cảnh lịch sử, diễn biến, kết quả,

ý nghĩa của Hội nghị và vai trò của Việt Nam đối với Hội nghị cấp cao á - Âulần thứ V (ASEM V) nói riêng và ASEM nói chung Trên cơ sở đó, chúng tôi đã

đa ra những nhận xét khách quan và khoa học về Hội nghị cấp cao ASEM Vcũng nh triển vọng của việc Việt Nam tham gia ASEM

- Luận văn có thể là tài liệu tham khảo dùng trong việc học tập vànghiên cứu lịch sử thế giới, lịch sử quan hệ quốc tế, kinh tế đối ngoại

7 Bố cục của luận văn.

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận , Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Luận văn gồm

ba chơng nội dung:

Chơng 1 : Bối cảnh lịch sử của Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V

(ASEM V)

Chơng 2 : Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V (ASEM V) – Bớc phát

triển mới của diễn đàn hợp tác á - Âu

Chơng 3 : Vai trò của Việt Nam trong Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ

V (ASEM V)

Chơng 1.

Bối cảnh lịch sử của Hội nghị cấp cao

á - Âu lần thứ V (Asem V) 1.1 Khái quát về sự ra đời và phát triển của Diễn đàn hợp tác á - Âu (ASEM)

Ngày 1 và 2 tháng 3 năm 1996 đã trở thành thời khắc lịch sử trong quan

hệ giữa hai châu lục á - Âu, khi mà Hội nghị thợng đỉnh á - Âu lần đầu tiên

đợc họp tại Băng Cốc (Thái Lan), khai sinh ra Diễn đàn hợp tác á - Âu(ASEM) nhằm kiến tạo một quan hệ đối tác mới giữa hai châu lục

Sự ra đời của Diễn đàn hợp tác á - Âu là kết quả của những chuyểnbiến sâu sắc của quan hệ quốc tế và là sự hội tụ của lợi ích á - Âu trong thời

kỳ sau chiến tranh lạnh

Bớc sang thập niên 90, xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá phát triển sâurộng Nhu cầu hợp tác quốc tế ngày càng gia tăng nhằm đối phó hiệu quả hơnvới các vấn đề toàn cầu Liên kết khu vực phát triển mạnh mẽ và trở thành một

xu thế tất yếu Các tổ chức khu vực, nổi bật nhất là Liên minh châu Âu (EU),Hiệp hội các nớc Đông Nam á (ASEAN)…đ ợc mở rộng và tiếp tục đẩy mạnhđliên kết với vị thế quốc tế ngày càng cao Đồng thời các khối, các tổ chức liênkết khu vực và liên châu lục lần lợt ra đời và phát triển nh NAFTA, APEC…đTrong thập niên 90, với sự phát triển năng động của các nền kinh tế châu á -Thái Bình Dơng, nhiều thành viên của Liên minh châu Âu không muốn bỏ lỡ

“Hội nghị cấp cao chuyến tàu châu á ” và nhiều quốc gia châu á cũng muốn thâm nhập hơn

nữa vào “Hội nghị cấp cao pháo đài châu Âu” Quan hệ châu á và châu Âu cũng đã thay đổi.

Châu á không còn xem các nớc châu Âu là kẻ thù truyền kiếp của mình vàchâu Âu không thể bỏ qua sự phát triển năng động của châu á đợc Năm

1994, Liên minh châu Âu thông qua văn kiện “Hội nghị cấp cao Tiến tới một chiến lợc mới đốivới châu á” đã chứng minh điều đó

Chính trong bối cảnh đó, nhiều nhà lãnh đạo á - Âu mà đi đầu là thủ ớng Singapo Goh Chok Tong và Tổng thống Pháp Chirac đã nhấn mạnh nhucầu cấp thiết cần thay đổi mối quan hệ lâu đời giữa hai châu lục dựa trên cơ sở

t-“Hội nghị cấp cao cho và nhận” bằng một quan hệ đối tác mới bình đẳng nhằm củng cố và thúc

đẩy hợp tác á - Âu trong tam giác á - Âu – Mỹ, góp phần tạo quan hệ quốc

tế mới ổn định hơn

Đợc sự hởng ứng của châu á và EU, ngày 1 và 2 tháng 3 năm 1996,cuộc gặp cấp cao đầu tiên đã đợc tiến hành tại Băng Cốc với sự tham gia của

15 nớc EU và 10 nớc châu á gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Brunei,

Inđônêsia, Malaysia, Philippin, Thái Lan, Việt Nam, Singapo Sau hội nghịcấp cao ASEM lần thứ nhất (Asia – Europe – Meeting I), Diễn đàn hợp tác

á - Âu đã chính thức ra đời và lấy tên của Hội nghị cấp cao đầu tiên: ASEM

Nh vậy, có thể nói rằng sự ra đời của ASEM là xuất phát từ đòi hỏithực tiễn, từ nhu cầu của hai châu lục, tạo đối trọng cần thiết phá bỏ thế

đơn cực của Mỹ và là nhu cầu cần thiết trong đàm phán thơng mại đa biênWTO Chủ tịch Hội đồng châu Âu Jacques Santer đã nêu rõ tại ASEM I “Hội nghị cấp cao sự

ra đời của ASEM là cái mốc đánh dấu mối quan hệ giữa liên minh châu Âu

và châu á, phản ánh nguyện vọng tha thiết của các quốc gia ở cả hai khuvực trong việc tăng cờng quan hệ và xây dựng một mối quan hệ hợp tác vềchính trị, kinh tế mới và mạnh mẽ giữa hai châu lục”

Trải qua hơn 10 năm hoạt động, Diễn đàn hợp tác á - Âu đã tiến nhữngbớc khá dài trong việc tạo dựng và phát triển khuôn khổ quan hệ đối tác mớitrong lịch sử giữa hai châu lục á - Âu Nếu nh ASEM I (tại Băng Kốc, Thái

Lan, 3/1996) là hội nghị sáng lập với mục tiêu Tăng c“Hội nghị cấp cao ờng quan hệ đối tác á

- Âu để tăng trởng hơn nữa (Partnership for Greater Growth” ) thì ASEM II(tại Luân Đôn, Anh, 2/1998) có ý nghĩa xác lập tôn chỉ, mục đích và định ranguyên tắc chỉ đạo và phơng hớng hoạt động của ASEM ASEM III (tại Xơ -

un, Hàn Quốc, 10/2000) đợc ghi nhận là mốc định hớng đa ASEM đi vào

thiên niên kỷ mới theo hớng “Hội nghị cấp cao Quan hệ đối tác vì phồn vinh và ổn định trong

thiên niên kỷ mới”, Hội nghị cấp cao ASEM IV (tại Côpenhagen, Đan Mạch,

9/2002) đợc coi là bớc tiếp tục củng cố ASEM “Hội nghị cấp cao thống nhất và lớn mạnh

trong đa dạng” ASEM V (tại Hà Nội, Việt Nam, 10/2004) đợc coi là bớc

phát triển mới của ASEM, để “Hội nghị cấp cao tiến tới quan hệ đối tác á - Âu sống động và

thực chất hơn” Đây đợc coi là bớc ngoặt trong quá trình phát triển của

ASEM ASEM VI (tại Henxinki, Phần Lan, 9/2006) đã xem xét, đánh giá kếtquả mời năm hoạt động của ASEM và đa ra phơng hớng hoạt động của ASEMtrong thời gian tiếp theo ASEM VII sẽ đợc tổ chức tại Bắc Kinh, Trung Quốcvào tháng 10 năm 2008 Trong quy mô hiện tại (2006), ASEM gồm có 39thành viên (13 nớc châu á, 25 nớc châu Âu và uỷ ban Châu Âu), chiếm 40%dân số thế giới, có tổng GDP là 14829 tỷ USD, chiếm 46% GDP của toàn thế

giới, có tổng kim ngạch thơng mại là 7914 tỷ USD và 60,1% thơng mại toàncầu 87.

Với những đặc trng riêng là “Hội nghị cấp cao tính không chính thức”, “Hội nghị cấp cao tính đa phơngdiện” và tính đại chúng, ASEM thực sự trở thành một cơ chế đối thoại và hợptác dựa trên các nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi, đợcxúc tiến ở nhiều cấp độ và với chơng trình nghị sự toàn diện theo ba trụ cột từ

đối thoại chính trị đến đối tác kinh tế và giao lu văn hoá xã hội

Các cuộc trao đổi và đối thoại chính trị ở Cấp cao đến cấp Bộ trởng,quan chức cấp cao, chuyên viên đã góp phần đa hai châu lục đi đến nhữngnhận thức chung về nhiều vấn đề quốc tế và khu cực cùng quan tâm, tạo điềukiện cho gia tăng hợp tác á - Âu, góp phần vào việc củng cố các nỗ lực đa ph-

ơng cũng nh các thể chế đa phơng, nhất là Liên hợp quốc, để xử lý nhữngthách thức chung, những vấn đề mang tính toàn cầu và các mối đe dọa an ninhtruyền thống và phi truyền thống Những biện pháp, chơng trình tăng cờngliên kết kinh tế, nhất là “Hội nghị cấp cao Kế hoạch hành động thuận lợi hoá thơng mại”(TFAP) và “Hội nghị cấp cao Kế hoạch hành động xúc tiến đầu t” (IPAP), đã bớc đầu tạo thuậnlợi cho quan hệ thơng mại, tài chính và đầu t Các dự án trị giá khoảng 82 triệuUSD của “Hội nghị cấp cao Quĩ tín thác ASEM” trợ giúp các nớc thành viên châu á khắc phục

ảnh hởng của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ 1997 – 1998 đợc coi là mộthợp tác thiết thực và hiệu quả Hợp tác giao lu văn hoá, giao lu nhân dân đặcbiệt là hơn 300 hoạt động của Quỹ á - Âu tạo điều kiện cho khoảng 15.000công dân á - Âu tham gia, đã có đóng góp đáng kể cho việc củng cố nhịp cầugiao lu, hữu nghị giữa hai châu lục Tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực khoahọc công nghệ, môi trờng, giáo dục, phát triển nguồn nhân lực đang từng b-

ớc đợc khơi dậy với việc thành lập Trung tâm công nghệ môi trờng á - Âu,các mạng liên kết các nhà nghiên cứu, các trờng đại học Vì vậy, có thể nóirằng, những thành quả đạt đợc của Diễn đàn hợp tác á - Âu đã góp phần quantrọng nâng cao vị thế của hai châu lục, thúc đẩy sự hình thành quan hệ quốc tếmới có lợi cho hoà bình, hợp tác, phát triển trên toàn thế giới

Tuy nhiên, trải qua 8 năm hoạt động (từ khi thành lập đến trớc ASEM V

1996 - 2004), ASEM cũng gặp phải những khó khăn, thách thức

Thứ nhất là sự bất đồng trong các lĩnh vực u tiên hợp tác giữa hai châulục Trong khi EU muốn đối thoại đồng đều trên cả ba trụ cột nhng có “Hội nghị cấp cao sự athích” hơn vào các vấn đề chính trị – xã hội trớc hết là an ninh khu vực và

quyền con ngời thì dờng nh phần lớn phía châu á lại muốn tập trung vào trụcột kinh tế với điểm nhấn là mở rộng thơng mại đầu t Hay trong đối thoạichính trị là đi từ né tránh các vấn đề nhạy cảm đến chỗ đối thoại thẳng thắnmọi vấn đề Vì vậy, ở diễn đàn này có sự khác nhau về quan điểm chính trịgiữa hai châu lục á - Âu.

Thứ hai, trong cục diện thế giới và ở từng khu vực có những bớc chuyểnbiến nhanh chóng và phức tạp, ASEM cũng đang đứng trớc không ít tháchthức, kết quả hợp tác còn hạn chế và cha tơng xứng với tiềm năng của hai châulục, nhất là trong lĩnh vực hợp tác kinh tế Hợp tác ASEM hiện mới ở mức đốithoại về chính sách là chính, cha đợc nâng lên tầm hợp tác với những kế hoạchhành động, cam kết cụ thể để thực hiện các mục tiêu đề ra Sau cuộc khủnghoảng tài chính, tiền tệ ở châu á, dờng nh hợp tác EU – ASEAN đã suy giảmdới mức tiềm năng của cả hai bên, chỉ có 4,3% kim ngạch xuất khẩu của EUvào ASEAN và thị trờng EU cũng chỉ thu hút 6,4% xuất khẩu của ASEAN[15;124]

Thứ ba, với tính chất không thể chế hoá, tính chất không ràng buộc, cáchoạt động của ASEM thực sự cha có hiệu lực và hiệu quả cao

Thứ t, ASEM đang đứng trớc yêu cầu mở rộng thành viên sau 8 nămhoạt động Mở rộng đợc hiểu theo hai góc độ: thu hút rộng rãi hơn nữa sựtham gia của mọi tầng lớp c dân á - Âu vào các hoạt động trên ba trụ cột vàtăng thêm số lợng thành viên ở cả châu Âu và châu á Ngay cả việc kết nạpthành viên mới sẽ không chỉ tăng thêm tiềm năng hợp tác mà còn đòi hỏiASEM phải có những bớc phát triển phù hợp

Đó sẽ là những vấn đề đặt ra cho ASEM V trong bối cảnh thế giới vàkhu vực đầu thế kỷ XXI

1.2 Bối cảnh thế giới và khu vực trớc hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V

Tình hình kinh tế và chính trị thế giới đầu thế kỷ XXI, đặc biệt trong

ASEAN 4 (Inđônêxia, Malayxia, Philippin, Thái Lan) là 4,6%, trong lúc đótốc độ tăng trởng kinh tế của Mỹ là 2,4%, Nhật Bản là 0,3%, Anh là1,6%[15;156] Điểm đáng chú ý là trong những năm gần đây, sự phát triển

của nền kinh tế thế giới đang chuyển sang nền kinh tế tri thức Sự chuyển

h-ớng đó đang đợc thúc đẩy mạnh mẽ bởi các thành tựu của cuộc cách mạngkhoa học công nghệ Đi đầu trong sự chuyển hớng này là Mỹ và các nớc côngnghiệp phát triển Nhật Bản, Tây Âu Kinh tế tri thức đã làm thay đổi kết cấulao động trong xã hội các nớc phát triển Số lao động trí óc đã vợt số ngời lao

động chân tay ở Mỹ số lao động tham gia trực tiếp vào sản xuất vật chất ngàycàng giảm (chiếm khoảng 20% lao động), số lao động trong các ngành nghiêncứu khoa học, văn hoá, chăm sóc sức khoẻ ngày càng tăng Việc các nớcphát triển chuyển sang nền kinh tế tri thức sẽ thúc đẩy quá trình chuyển giaonhững ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động sang thế giới thứ ba Điềunày vừa tạo ra cơ hội cho các nớc đang phát triển vừa tạo ra những thách thứclớn Cơ hội là ở chỗ các nớc đang phát triển sẽ có điều kiện khai thác lợi thế

so sánh của mình để phát triển sản xuất, đồng thời tìm đợc những “Hội nghị cấp cao khoảngtrống ” tại các thị trờng của các nớc công nghiệp phát triển Tuy nhiên, chính

sự chuyến giao đó làm cho khoảng cách giàu nghèo giữa các nớc phát triển và

đang phát triển ngày càng xa

Tuy nền kinh tế toàn cầu đang trong giai đoạn phục hồi và tăng trởngnhng sự phát triển của phần lớn các nền kinh tế trên thế giới hiện nay vẫn chabền vững

Đầu thế kỷ XXI, trong nền kinh tế thế giới đang diễn ra mạnh mẽ quátrình tự do hoá thơng mại, đặc biệt là sự bùng nổ của các thoả thuận thơng mạiquốc tế Tự do hoá thơng mại đã xuất hiện và phát triển từ thập niên 90 củathế kỷ XX và thực sự trở thành một trào lu rầm rộ đầu thế kỷ XXI Ngay từnăm 1992, các nớc ASEAN đã xây dựng khu vực mậu dịch tự do của các nớcASEAN trong vòng 10 năm Nhiều khu vực mậu dịch lớn hơn cũng đã tuyên

bố thành lập vào cuối thế kỷ XX nh khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ(NAFTA), Diễn đàn hợp tác kinh tế châu á - Thái Bình Dơng (APEC) Điều

đáng lu ý trong nền thơng mại quốc tế những năm đầu thế kỷ XXI là sự bùng

nổ các thoả thuận thơng mại tự do song phơng Ngày 4/11/2003, tại Hội nghịthợng đỉnh ASEAN lần thứ chín tổ chức tại Phnôm Pênh, Trung Quốc vàASEAN đã ký thoả thuận thành lập khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc –

ASEAN (CAFTA) CAFTA đợc dự kiến xây dựng trong vòng 10 năm, bắt đầu

từ năm 2003 Đây sẽ là khu vực buôn bán tự do lớn nhất thế giới với một thịtrờng bao gồm 1,7 tỷ ngời tiêu dùng và sản lợng quốc dân xấp xỉ 2000 tỷUSD Quan hệ kinh tế Nhật Bản – ASEAN cũng có bớc tiến quan trọng.Ngày 5/11/2002, tại Phnôm Pênh, Nhật Bản và ASEAN đã ký một thoả ớc sơ

bộ về việc thành lập Khu vực mậu dịch tự do (JAFTA) JAFTA đợc thành lập

sẽ tạo điều kiện cho ASEAN tiếp cận thị trờng Nhật Bản dễ dàng hơn Ngoàihai thoả thuận tự do hoá thơng mại song phơng trên, một số nớc ASEAN còn

ký kết các thoả thuận thơng mại song phơng khác với một số nớc Đông Bắc á:khu vực mậu dịch tự do Thái Lan – Trung Quốc, Thái Lan – Nhật Bản Tạicác khu vực khác của châu á, nhiều thoả thuận thơng mại tự do cũng đợc kýkết: Khu vực mậu dịch tự do Nam á, Khu vực mậu dịch tự do sông Hằng ởchâu Mỹ, quá trình liên kết kinh tế khu vực còn diễn ra nhanh chóng hơn Tớinăm 2005, Khu vực mậu dịch tự do toàn châu Mỹ sẽ đợc tiến hành xây dựng

ở châu Âu, ngày 1/5/2004, mời nớc Đông Âu là Síp, Séc, Extônia, Hungari,Látvia, Lítva, Manta, Ba Lan, Xlôvênia và Xlôvakia đợc kết nạp vào EU đãthúc đẩy quá trình nhất thể hóa châu Âu Việc thành lập khu vực mậu dịch tự

do đang trở thành một trào lu, một khuynh hớng phổ biến trong quan hệ thơngmại quốc tế hiện nay

Nh vậy, trong nền kinh tế thế giới đang diễn ra một sự tập hợp lực lợngmới: một bên là những nớc đợc lợi từ quá trình toàn cầu hoá và một bên lànhững nớc thua thiệt trong quá trình đó

Về chính trị, quá trình tạo dựng một trật tự thế giới mới vẫn đang tiếptục Hoa Kỳ đã và đang làm mọi cách để áp đặt trật tự thế giới một cực trong

đó Mỹ đóng vai trò lãnh đạo thế giới Năm 1991, chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu

và Liên Xô tan rã, trật tự hai cực Ianta sụp đổ, Hoa Kỳ trở thành siêu cờng duynhất trên thế giới và họ tìm mọi cách để bảo vệ vị trí đó của mình Tuy nhiên,tình hình đã ít nhiều thay đổi sau sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001 Cuộc tấncông của các lực lợng khủng bố quốc tế đã buộc Hoa Kỳ phải nhìn nhận lạibản thân họ Mặc dù vị trí siêu cờng của Mỹ sẽ đợc tiếp tục duy trì nhng Mỹ

đã không ngăn cản nổi một cuộc tấn công của các lực lợng khủng bố quốc tế

An ninh quốc gia của Mỹ bị đe doạ Các lực lợng khủng bố quốc tế vốn không

có một lãnh thổ cố định nhng lại có một mạng lới tổ chức chặt chẽ và khảnăng phối hợp hoạt động toàn cầu Với một đối thủ nh vậy, Mỹ sẽ phải hợp tác

với cộng đồng thế giới, nhất là các nớc lớn để đối phó Từ đó Mỹ đã chủ động

điều chỉnh quan hệ của họ với các cờng quốc khác đặc biệt là với Nga vàTrung Quốc Lấy lý do “Hội nghị cấp cao có hàng ngàn tên khủng bố ở hơn 60 nớc” Oasinhtơn

đã buộc thế giới phải lựa chọn “Hội nghị cấp cao hoặc là đi với Mỹ hoặc là đi với những tênkhủng bố” và cảnh báo “Hội nghị cấp cao kể từ giờ, bất cứ quốc gia nào dung chứa hoặc ủng hộchủ nghĩa khủng bố sẽ bị Hoa Kỳ liệt vào chế độ thù địch” [15;144] Để trừngphạt những nớc không chấp nhận mệnh lệnh trên của Mỹ, từ tháng 9/2002,Oasinhtơn đã chuyển từ thể chế răn đe sang “Hội nghị cấp cao đánh đòn phủ đầu” Cuộc tấncông Irắc tháng 3/2003 là minh chứng rõ ràng nhất về chủ nghĩa đơn phơng vàhành động bá quyền của Mỹ Điều đó đã làm rạn nứt mối quan hệ giữa Mỹ vàcác đồng minh truyền thống của mình là EU Quan hệ đang rạn nứt giữa EU

và Mỹ đang tạo cơ hội cho quan hệ Nga – EU và quan hệ Nga – TrungQuốc phát triển Bởi vì trong khi chia sẻ với Mỹ những lợi ích trong cuộcchiến chống khủng bố, Nga, Trung Quốc cũng phản đối chính sách đơn phơngcủa Mỹ, đặc biệt là từ khi Mỹ đơn phơng tiến hành chiến tranh Irắc (nơi màNga đang có nhiều lợi ích chiến lợc và kinh tế) bất chấp sự phản đối của một

số uỷ viên khác trong Hội đồng bảo an Liên hợp quốc Những chuyển biếntrong nền chính trị thế giới sau cuộc chiến tranh Irắc cho thấy Mỹ muốn củng

cố uy quyền của mình, trật tự thế giới một cực ngày càng hiện rõ, đòi hỏi cácnớc hợp tác chặt chẽ với nhau hơn nữa để kiềm chế Mỹ Cuộc đấu tranh chốngchủ nghĩa đơn phơng của Mỹ cũng đã nạp thêm năng lợng cho mối quan hệ

đang phát triển thuận lợi giữa Nga và Trung Quốc Bởi vì cả hai đều khôngchấp nhận một thế giới trong đó Hoa Kỳ có thể tự tung tự tác Ngoài việc đẩymạnh quan hệ hợp tác song phơng, Nga và Trung Quốc đã tăng cờng hợp tácvới nhau trong tổ chức hợp tác Thợng Hải (SCO) đợc thành lập 6/2001 Cuộc

đấu tranh vì một thế giới đa cực đang ngày càng trở nên quyết liệt hơn Docuộc đấu tranh này, trong nền chính trị thế giới đang diễn ra một cuộc sắp xếplại lực lợng theo hớng kiềm chế Mỹ, mối quan hệ giữa các nớc lớn đang thay

đổi Liên minh châu Âu, với t cách là một tổng thể đang đi đầu trong cuộc đấutranh vì một thế giới đa cực Trong cuộc đấu tranh này EU rất cần tới sự hợptác của các nớc châu á nói chung, Đông á nói riêng Bởi vì, chỉ riêng EU, kểcả sau khi đợc mở rộng (1/5/2004) cũng cha thể so sánh với Mỹ về sức mạnhtổng thể Nhiều nớc châu á, dù còn phụ thuộc nặng nề vào Mỹ về kinh tếcũng phản đối vai trò bá chủ của Hoa Kỳ cùng với chủ nghĩa đơn phơng của

họ Trong bài phát biểu tại Hội nghị của Hội đồng hợp tác an ninh châu á Thái bình Dơng (CSCAP) tổ chức tại Giacácta tháng 1/2004, Bộ trởng ngoạigiao Inđônêxia Hassrn Wirayuda đã cho thấy sự bất bình đó: “Hội nghị cấp cao Vấn đề hàng

-đầu là chủ nghĩa đơn phơng và những câu hỏi khó mà nó đặt ra trớc cộng đồngquốc tế Một cuộc chiến tranh chặn trớc có tính chất áp đặt đã đợc phát động

để chống lại một nớc có chủ quyền Liệu điều đó có phải là giờ đây bất cứ nớcnào cũng có thể đơn phơng, tuỳ tiện quyết định việc sử dụng vũ lực để chặn tr-

ớc một nớc bị coi là mối đe doạ hay không?”[80;19] Nh vậy, đấu tranh chốngchủ nghĩa đơn phơng của Mỹ đã trở thành lợi ích chung giữa châu á và châu

Âu

Do đờng lối đơn phơng của Mỹ trong cuộc chiến chống khủng bố đãlàm cho các lực lợng khủng bố mở rộng địa bàn và đối tợng hoạt động Cácbiện pháp chống khủng bố của Mỹ và một số đồng minh của Mỹ ở phơng Tây

đã tiến hành không những không ngăn chặn đợc các lực lợng khủng bố quốc

tế mà còn làm cho các hoạt động của chúng trở nên điên cuồng hơn Cả châu

á và châu Âu đang trở thành tiêu điểm hoạt động của các lực lợng khủng bốquốc tế Tháng 10/2002, các lực lợng khủng bố ở Đông Nam á đã tiến hành

đánh bom ở khu du lịch Bali của Inđônêxia Cuộc đánh bom đã gây nên cáichết của hơn 200 ngời trong đó chủ yếu là khách du lịch Ôtxtrâylia Các hoạt

động khủng bố cũng gia tăng ở Philippin, Thái Lan Ngày 4/1/2004, các lực ợng li khai ở miền Nam Thái Lan đã bất ngờ tấn công doanh trại quân độiThái ở tỉnh Narathioát, cớp toàn bộ vũ khí của doanh trại và giết hại 4 binh sỹ.Ngày 5/1/2004, một cuộc đánh bom nổ ra ở tỉnh Pattani làm chết hai cảnh sát.Các tu sỹ Phật giáo ở tỉnh Yala cũng bị tấn công Các hoạt động khủng bố ởmột số nớc Đông Nam á hiện nay chủ yếu là do một số nhóm Hồi giáo cực

l-đoan gây ra Các lực lợng khủng bố ở đây thờng kích thích các lực lợng lykhai và khuynh hớng cực đoan trong Hồi giáo phát triển Các cuộc đấu tranhcủa các lực lợng ly khai ở Đông Nam á hiện nay vừa nhằm mục đích ly khaikhỏi quốc gia mà họ đang thuộc về vừa nhằm mục đích bảo vệ đạo Hồi

ở châu Âu, từ sau chiến tranh Irắc (3/2003), châu Âu đã trở thành tiêu

điểm mới của các hoạt động khủng bố Ngày 11/3/2004 bọn khủng bố đã tổchúc đánh bom tại nhà ga Mađrit, làm 200 ngời thuộc 11 quốc gia khác nhauthiệt mạng và 1500 ngời bị thơng Ngày 15/3/2004, ông Giôsê Mari Andơnat– thủ tớng Tây Ban Nha đã tuyên bố rút các lực lợng vũ trang của Tây Ban

Nha ra khỏi Irắc Đánh giá về mối nguy hiểm của chủ nghĩa khủng bố đối vớichâu Âu, trong chiến lợc an ninh châu Âu, Uỷ ban châu Âu (EC) đã khẳng

định “Hội nghị cấp cao Châu Âu vừa là mục tiêu vừa là cơ sở cho chủ nghĩa khủng bố Các nớcchâu Âu đã trở thành mục tiêu và đã bị tấn công Các cơ sở hậu cần của cácchi nhánh của Al Qaeda đã bị phát hiện ở Anh, Italia, Đức, Tây Ban Nha vàBỉ”[15;152] Chủ nghĩa khủng bố quốc tế không chỉ mở rộng phạm vi ảnh h-ởng mà còn mở rộng cả đối tợng khủng bố Ngoài các lực lợng vũ trang, các tổchức chính phủ thì những ngời dân vô tội cũng trở thành mục tiêu khủng bốcủa chúng Chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế trở thành vấn đề quan tâm hàng

đầu của hai châu lục á - Âu

Cùng với sự gia tăng hoạt động của các lực lợng khủng bố quốc tế lànguy cơ phổ biến vũ khí giết ngời hàng loạt Điều này đe doạ nghiêm trọng

đến hoà bình và an ninh thế giới Nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân trên thếgiới hiện nay đòi hỏi châu á và châu Âu tăng cờng hợp tác với nhau hơn nữa,bởi vì khi một thảm hoạ hạt nhân không may xảy ra cho loài ngời thì toàn thểnhân loại sẽ bị huỷ diệt Việc phổ biến vũ khí hạt nhân đợc biểu hiện rõ néttrong cuộc khủng hoảng hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên Vấn đề hạt nhân trênbán đảo Triều Tiên lúc bấy giờ đang tiềm ẩn khả năng bùng nổ chiến tranh.Ngoài ra, các vũ khí hoá học, sinh học, vũ khí vi trùng cũng có khả nănggiết ngời hàng loạt nếu chúng rơi vào tay các lực lợng khủng bố Nhận thức đ-

ợc mối nguy hiểm đó, trong tuyên bố về ngăn chặn vũ khí giết ngời hàng loạt

và các biện pháp phân phát vũ khí đó, Hội nghị Bộ trởng ngoại giao ASEM lầnthứ 5 tại Bali ngày 24/4/2003 đã nhấn mạnh “Hội nghị cấp cao tầm quan trọng của việc ngănchặn bọn khủng bố giành đợc và phát triển các vũ khí đó” Để ngăn chặn đợcnguy cơ trên, cần có sự hợp tác quốc tế rộng rãi, trong đó có sự hợp tác á -

Âu

Bên cạnh những thách thức an ninh phi truyền thống trên, loài ngời vẫn

đang phải đối phó với nhiều thách thức an ninh phi truyền thống khác Tìnhtrạng buôn bán ma tuý, rửa tiền, tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán phụ nữ vàtrẻ em qua biên giới, sự xuống cấp của môi trờng toàn cầu đã đặt ra cấpbách đòi hỏi nhân loại phải giải quyết

Từ năm 2002 đến nay, nhiều dịch bệnh mới đã xuất hiện Nạn dịchSARS, cúm gia cầm ở châu á và khả năng lây lan nhanh chóng của nó do sự

di chuyển nhanh và với mật độ lớn của con ngời ở kỷ nguyên toàn cầu hoá

đang đặt nhân loại trớc những thảm hoạ chung Trớc những thách thức trên,

“Hội nghị cấp cao không nớc nào có khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp hiện nay bằngnguồn lực riêng của mình”, đúng nh liên minh châu Âu đã khẳng định trongchiến lợc an ninh châu Âu đợc công bố tại Brúcxen ngày 12/12/2003 Hợp tácquốc tế nói chung, hợp tác á - Âu nói riêng có vai trò quan trọng giúp nhânloại vợt qua những thách thức này

Trong khi tình hình thế giới đang trải qua những biến động phức tạp nhvậy, trong khi loài ngời đang phải đối diện với những thách thức mới cha từng

có thì trong mấy năm gần đây hoạt động của Liên hợp quốc đã tỏ ra không cóhiệu quả Chẳng hạn trong cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, vai trò củaLiên hợp quốc chỉ hạn chế trong việc đảm bảo cho sự can thiệp của Mỹ đểgiúp Côoét thoát khỏi Irắc ở Nam T, tổ chức này cũng chỉ giới hạn vai tròcủa nó ở ý muốn “Hội nghị cấp cao duy trì hoà bình ở những nơi không có hoà bình” Trongcuộc chiến tranh Irắc (3/2003) càng cho thấy sự bất lực của Liên hợp quốc tr-

ớc một thành viên của Liên hợp quốc tấn công một nớc thành viên có chủquyền khác Sự bất lực đó của Liên hợp quốc khiến nhiều nớc trên thế giớinhất là các nớc đang phát triển không tin vào khả năng của nó với t cách làmột công cụ bảo vệ hoà bình và an ninh quốc tế Vì vậy, việc cải tổ tổ chứcnày là đòi hỏi của cả cộng đồng thế giới trong đó có các nớc á - Âu

Nh vậy, bớc sang những năm đầu của thế kỷ XXI, diễn đàn hợp tác á

-Âu đã chịu sự tác động không nhỏ của các nhân tố quốc tế sau:

Thứ nhất, quá trình toàn cầu hoá diễn ra trên mọi mặt của đời sống kinh

tế – xã hội của các quốc gia trên thế giới Quá trình này không chỉ là một xuthế mà trở thành một thực tế sinh động, tác động đến tiến trình phát triển củathế Trong đó, toàn cầu hoá thơng mại quốc tế ngày càng thu hút mọi quốcgia, bao gồm cả các nớc phát triển và các nớc đang phát triển Tuy nhiên, mâuthuẫn trong lĩnh vực này cũng đang trở nên gay gắt, thể hiện qua sự thất bạicủa vòng đàm phán Đô - ha do việc tranh chấp lợi ích giữa các nớc phát triển

và các nớc đang phát triển Việc tăng cờng hợp tác quốc tế nói chung, hợp tác

á - Âu nói riêng trong khuôn khổ tổ chức thơng mại thế giới (WTO) là đòi hỏikhách quan hiện nay và phải đợc giải quyết trên những cơ sở mới Ngoài ra,toàn cầu hoá cũng đang gây ra sự chia rẽ về quan điểm trên thế giới giữa mộtbên ủng hộ, cho rằng thế giới đang gặt hái sự phát triển nhanh chóng từ quátrình toàn cầu hoá và một bên phản đối, cho rằng toàn cầu hoá đang khiến cho

khoảng cách giữa các nớc giàu và các nớc nghèo ngày càng lớn, chênh lệchgiàu nghèo trong bản thân mỗi quốc gia cũng ngày càng trở nên trầm trọnghơn, các giá trị văn hoá bị suy thoái, môi trờng sinh thái bị tàn phá nghiêmtrọng Những yếu tố này đòi hỏi các nớc phải có sự phối hợp giải quyết trênphạm vi toàn cầu và khu vực.

Thứ hai, châu á đang nằm trong trào lu liên kết kinh tế và khu vực mạnh

mẽ qua việc hình thành Diễn đàn hợp tác kinh tế châu á - Thái Bình Dơng(APEC), sáng kiến hình thành nhóm kinh tế Đông á (EAEC), nhóm hợp táckinh tế Thợng Hải, tổ chức hợp tác kinh tế Nam á Các quan hệ hợp tác songphơng cũng đợc châu á chú trọng và tăng cờng, nh việc ký kết Hiệp định tự dothơng mại song phơng giữa ASEAN với các nớc Đông Bắc á ( ASEAN –Trung Quốc năm 2010; ASEAN – Nhật Bản năm 2012) Đối với khu vực

Đông á, các mối quan hệ quốc tế đã đợc phát triển thành những mô hình hợptác cao hơn nh mô hình hợp tác ASEAN + 1và ASEAN + 3.

Bên cạnh đó, ASEAN tiếp tục thực hiện các cam kết của mình, hìnhthành Cộng đồng ASEAN vào năm 2020 dựa trên Cộng đồng kinh tế, Cộng

đồng an ninh và Cộng đồng văn hoá - xã hội Đồng thời, các nớc ASEAN đã

đa ra sáng kiến hình thành Cộng đồng Đông á mà ASEAN là nền tảng Ngoài

ra, ASEAN cũng hớng tới việc xây dựng Hiệp định tự do thơng mại với EU,chứ không đơn thuần chỉ dừng lại ở hợp tác trao đổi trong lĩnh vực kỹ thuật,thông tin

Thứ ba, EU đang tiếp tục thực hiện liên kết cả về chiều rộng lẫn chiềusâu Một mặt, EU tiến hành kết nạp thêm 10 thành viên mới năm 2004 vàthêm 2 thành viên nữa vào năm 2007, tạo thế vững chắc trong tơng quan lực l-ợng trên thế giới, trở thành khối kinh tế và thị trờng lớn nhất toàn cầu Mặtkhác, EU tiến hành cải cách thể chế chính trị với việc hình thành một bản dựthảo Hiến pháp chung châu Âu năm 2004 nhằm xây dựng một mô hình “Hội nghị cấp cao liênbang”; bảo đảm quá trình hoạch định và thực hiện chính sách thống nhất vềnhững vấn đề liên quan đến an ninh đối ngoại, tự do thơng mại, tự do cạnhtranh, xây dựng nền kinh tế tri thức, xã hội thông tin, nghiên cứu phát triển nhằm xây dựng hình ảnh mới của EU trên thế giới

Thứ t, những diễn biến phức tạp trên thế giới kể từ sau sự kiện ngày11/9/2001 ở Mỹ, vụ đánh bom ở đảo Ba – li ( Inđônêxia năm 2002), cuộc tấncông của phiến quân Chexni – a ( Nga, năm 2002) đã khiến tình hình an

ninh thế giới trở nên bất ổn Điều này đã đặt quốc gia trớc nhu cầu hợp táchơn nữa trong vấn đề chống khủng bố trên toàn cầu, nhằm giải quyết các mâuthuẫn thông qua các diễn đàn khu vực Đặc biệt là cuộc chiến tranh Irắc(3/2003) đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong quan hệ quốc tế, tác động đến

sự phát triển của tất cả các quốc gia cũng nh các tổ chức quốc tế và khu vực.Tất cả những diễn biến này đều có tác động trực tiếp hay gián tiếp đến Diễn

đàn hợp tác á - Âu hiện nay

Tuy nhiên, các nhân tố đó cũng đang đặt ASEM trớc những cơ hội lớn.Trong xu thế hoà bình, ổn định, hợp tác và phát triển tiếp tục là xu thế chínhtrong quan hệ quốc tế, các nớc thành viên ASEM càng thấy rõ hơn tầm quantrọng của Diễn đàn hợp tác á - Âu trong nỗ lực chung nhằm củng cố xu thế

đó Trong mỗi khu vực đang diễn ra nhiều chơng trình liên kết kinh tế mạnh

mẽ hơn cả về chiều rộng và chiều sâu, không gian kinh tế đang mở rộng, tạo

ra những cơ hội mới để khai thác tối đa các tiềm năng để xây dựng quan hệ

đối tác kinh tế chặt chẽ hơn giữa hai châu lục Cuộc cách mạng khoa học côngnghệ tiếp tục phát triển mạnh trên các lĩnh vực đột phá về lợng tử và tin học cùng với kinh tế tri thức trở thành lực lợng sản xuất mở ra những cơ hội hợptác mới rộng lớn hơn trong ASEM, nhằm phát huy thế mạnh và khả năng bổsung giữa các nền kinh tế á - Âu

Tình hình chính trị và kinh tế thế giới diễn ra rất phức tạp đó đã đặt racho Hội nghị cấp cao ASEM V nhiệm vụ nặng nề là phải khắc phục nhữngkhó khăn, thách thức và tận dụng đợc những cơ hội để tiếp tục duy trì và pháttriển ASEM, đa ASEM lên một tầm cao mới Bộ trởng Ngoại giao Trung Quốc

Lý Triệu Tinh cho rằng “Hội nghị cấp cao vấn đề đặt ra không phải là có nên tiếp tục duy trìASEM hay không mà làm thế nào để tăng cờng hơn nữa hợp tác á - Âu” Bởivì “Hội nghị cấp cao sự sáng lập ASEM có ý nghĩa hiện thực sâu sắc và ý nghĩa chiến lợc lâudài Trớc tình hình thế giới phức tạp và đầy biến động nh hiện nay, việc tăngcờng đối thoại, giao lu, hợp tác á - Âu càng trở nên cấp thiết”[81; 7]

1.3 Việt Nam trớc Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V

Sau gần 20 năm thực hiện đờng lối đổi mới, kinh tế – xã hội Việt Nam

đã đạt đợc những thành quả khả quan Kinh tế phát triển, tốc độ tăng trởngkinh tế khá cao, đúng thứ hai ở châu á, sau Trung Quốc

1996* 1997* 1998* 1999* 2000** 2001** 2002** 2003**

Nguồn: * tổng cục thống kê 1999

** báo cáo của chính phủ tại Hội nghị nhóm t vấn ngày 2-3/12/2003.

Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch tích cực theo hớng công nghiệp hoá,hiện đại hoá Trong ba năm (2001 - 2003), tỷ trọng nông nghiệp trong GDP từ24,5% năm 2001 giảm xuống còn 23% năm 2002 và 22,2% năm 2003, tỷtrọng công nghiệp tăng từ 36,7% lên 38,6% và 39%, dịch vụ duy trì ở mức38,5% Các ngành thuộc kết cấu hạ tầng đợc u tiên đầu t Các ngành dịch vụ

có tốc độ tăng trởng bình quân đạt 7 % năm, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhucầu về đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Các vùng kinh tế trọng

điểm hình thành trên cả nớc

Với một nền chính trị ổn định, kinh tế phát triển tích cực, Việt Nam trởthành điểm đến an toàn và hấp dẫn đối với các nhà đầu t nớc ngoài

Năm 2003, Liên hợp quốc xếp Việt Nam đứng thứ 39 trong số 94 nớc

đang phát triển về chỉ số tổng hợp (HDI) Ngoài ra, Việt Nam còn đạt đợcnhững thành tựu đáng kể trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá - thôngtin Điểm nổi bật nhất trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới của ViệtNam là sự kiên trì thực hiện đờng lối đối ngoại độc lập tự chủ

Đại hội VI năm 1986 của Đảng Cộng sản Việt Nam đã quyết định đổi

mới toàn diện, trong đó đổi mới đờng lối và chính sách đối ngoại Bớc vào

thập niên 90 của thế kỷ XX, Việt Nam chuyển sang một giai đoạn mới trongbối cảnh quốc tế có những biến đổi sâu sắc và phức tạp Đại hội VII ĐảngCộng sản Việt Nam (tháng 6/1991) đã xác định nhiệm vụ đối ngoại là giữvững hoà bình, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện quốc tếthuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, đồng thời góp phần vàocuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dânchủ và tiến bộ xã hội Đại hội thông qua tuyên bố chính sách: “Hội nghị cấp cao Việt Nammuốn là bạn với tất cả các nớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình,

độc lập và phát triển” [2;147] Cơng lĩnh đợc thông qua tại Đại hội VII đề rachính sách đa phơng hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại, hợp tác bình đẳng

và cùng có lợi với tất cả các nớc không phân biệt chế độ chính trị, xã hội khácnhau trên cơ sở các nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình, không ngừng củng cố vàphát triển quan hệ hữu nghị, duy trì và tăng cờng hợp tác với các bạn bè truyềnthống, phát triển quan hệ với các nớc Đông Nam á, tích cực góp phần xâydựng khu vực này thành khu vực hoà bình và hợp tác; phát triển quan hệ hợp

tác, hữu nghị, giúp đỡ lẫn nhau với các nớc đang phát triển; mở rộng hợp táccùng có lợi với các nớc phát triển Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳkhoá VII (tháng1/1994) khẳng định: Việc mở rộng quan hệ đối ngoại, nângcao uy tín và vị trí của Việt Nam trên thế giới, tạo môi trờng quốc tế thuận lợicho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là một thành quả quan trọng củacông cuộc đổi mới Để phát huy những kết quả đạt đợc, Hội nghị nhấn mạnhphải tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, mởrộng, đa dạng hoá, đa phơng hoá, tranh thủ tối đa sự đồng thuận, hạn chế mặtbất đồng trong quan hệ với các nớc, phải thấy rõ khó khăn và thách thức cũng

nh thuận lợi và cơ hội, theo dõi sát diễn biến phức tạp trong quan hệ quốc tế

để có chủ trơng thích hợp, giữ vững nguyên tắc năng động, linh hoạt Trên cơ

sở phân tích các đặc điểm và tình hình thế giới và khu vực, những thời cơ vàthách thức đối với nớc ta, Đại hội VIII Đảng cộng sản Việt Nam (6/1996) đãquyết định tạo điều kiện quốc tế thuận lợi hơn nữa để đẩy mạnh phát triểnkinh tế – xã hội, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Đại hội khẳng địnhmạnh mẽ việc đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế theo những lộ trình phù hợpvới Việt Nam Kể từ Đại hội VIII, với chủ trơng của Đảng là hội nhập kinh tếquốc tế, Việt Nam bắt đầu chuyển trọng tâm hoạt động đối ngoại sang phục

vụ phát triển kinh tế – xã hội Bớc sang thế kỷ XX, khoa học và công nghệ cónhững bớc tiến nhảy vọt, kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật, toàn cầuhoá ngày càng trở thành một thực tế khách quan, đối với Việt Nam bối cảnhquốc tế có nhiều thời cơ đan xen với nhiều thách thức lớn Trong bối cảnh đó,

Đại hội IX Đảng cộng sản Việt Nam tuyên bố: “Hội nghị cấp cao Việt Nam sẵn sàng là bạn và

là đối tác tin cậy của tất cả các nớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển, mở rộng quan hệ quốc tế và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế ” [4;147]

Hội nghị Trung ơng 8 khoá IX (7/2003), trên cơ sở phân tích tình hìnhthế giới và khu vực, đã nhấn mạnh: Việt Nam thực hiện nhất quán đờng lối đốingoại độc lập, tự chủ, mở rộng, đa phơng hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc

tế trên nguyên tắc tôn trọng độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không canthiệp vào công việc nội bộ của nhau, không dùng vũ lực hoặc đe doạ dùng vũlực; hợp tác bình đẳng cùng có lợi; giải quyết các bất đồng và tranh chấp bằngthơng lợng hoà bình; lấy lợi ích quốc gia, dân tộc là cao nhất, xác định đúng

đối tác, đối tợng; kiên định về chiến lợc, linh hoạt về sách lợc; u tiên cho việc

củng cố quan hệ với các nớc láng giềng, tránh bị rơi vào thế đối đầu, bị cô lậphay lệ thuộc.

Với đờng lối đối ngoại độc lập tự chủ, Việt Nam đã từng bớc mở rộng,

đa phơng hoá, đa dạng hoá quan hệ quốc tế Ngay sau chiến tranh lạnh kếtthúc, năm 1992, Việt Nam trở thành quan sát viên của ASEAN và là một trongnhững thành viên sáng lập Diễn đàn an ninh khu vực ARF năm 1994 ViệtNam coi “Hội nghị cấp cao việc tham gia ARF sẽ tạo điều kiện để Việt Nam tham gia vào cuộcthảo luận liên quan tới các vấn đề khu vực và quốc tế, đóng góp vào việc duytrì, bảo vệ hoà bình, ổn định trong khu vực và trên thế giới, qua đó nâng cao vịthế của Việt Nam trên các diễn đàn khu vực”[13; 353]

Ngày 27/8/1995, Việt Nam trở thành thành viên chính thức củaASEAN Việt Nam tham gia đầy đủ và tích cực vào các cơ chế hợp tác chínhtrị, an ninh ASEAN, tham gia tất cả các cơ chế đối thoại trong ASEAN vàgiữa ASEAN với các đối thoại nh ASEAN +1, ASEAN +3 Năm 1998, trongbối cảnh các nớc Đông Nam á lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chínhnghiêm trọng, nội bộ ASEAN có những ý kiến cha thống nhất xung quanh vấn

đề Campuchia và về một vài vấn đề khác, với t cách là nớc chủ nhà của Hội

nghị thợng đỉnh ASEAN 6, Việt Nam đã đa chủ đề của Hội nghị là “Hội nghị cấp cao Đoàn kết, hợp tác vì một ASEAN hoà bình, ổn định, phát triển đồng đều” hoặc tại Hội

nghị Bộ trởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 34 (AMM 34) năm 2001, Việt Nam

đa ra sáng kiến “Hội nghị cấp cao thu hẹp khoảng cách phát triển nhàm giúp đỡ các thành viên mới, tăng cờng liên kết ASEAN ”

Ngoài tổ chức khu vực ASEAN, Việt Nam đã có những bớc thiết lập vàtăng cờng quan hệ với các nớc lớn, các trung tâm quyền lực chính trị, kinh tếquốc tế nh bình thờng hoá quan hệ với Mỹ (1995), ký hiệp định khung về hợptác Việt Nam – EU (17/7/1995), tham gia APEC (1998), ký hiệp định thơngmại Việt Mỹ (2001) Trong đó tham gia sáng lập ASEM và có đóng góp tíchcực cho quá trình hoạt động của ASEM từ 1996 – 2002, đã biến phơng châmViệt Nam muốn là bạn của tất cả các nớc trở thành hiện thực Ngay từ khiASEM đợc hình thành tại Băng Kốc 3/1996, Việt Nam đã tích cực tham gia cáchoạt động, có đóng góp quan trọng cho Diễn đàn hợp tác á - Âu Tại ASEM II

tổ chức tại Luân Đôn (Anh) tháng 4/1998, Việt Nam đã chủ động đa ra và đợcthông qua sáng kiến về “Hội nghị cấp cao kết hợp y dợc học cổ truyền với y dợc học hiện đạitrong chăm sóc sức khoẻ nhân dân” và sáng kiến chung Việt – Pháp về “Hội nghị cấp cao Bảo

tồn và phát huy di sản văn hoá tại các nớc ASEM” Để triển khai hai sáng kiếnnày, Việt Nam tổ chức thành công Hội nghị chuyên viên ASEM lần thứ nhất về

di sản văn hoá (1/1999), Hội thảo về Đông – Tây y kết hợp trong chăm sócsức khoẻ cộng đồng (3/1999) và Hội thảo Đông – Tây y kết hợp trong điều trịmột số bệnh khó (12/2000) Tại Hội nghị ASEM III (Xơun, Hàn Quốc, 2000),Việt Nam đa ra sáng kiến “Hội nghị cấp cao tăng cờng cơ hội kinh doanh trong ASEM” nhằm h-ớng hợp tác kinh tế ASEM vào những mục tiêu cụ thể và thiết thực hơn nữa.Việt Nam cũng đã đóng góp cho quỹ á - Âu trong giai đoạn 1997 - 2002 và

2002 - 2006 Bên cạnh đó Việt Nam cũng đã phối hợp với Quỹ á - Âu và Viện

đối ngoại của Đan Mạch tổ chức hội thảo về phát triển an ninh chính trị tronghợp tác á - Âu tại Hà Nội tháng 12/2001; tranh thủ quỹ tín thác á - Âu triểnkhai 9 dự án trong lĩnh vực cải cách ngân hàng và xây dựng cơ sở hạ tầng, vớitổng giá trị hơn 6 triệu USD Ngoài việc tham dự tất cả các hội nghị quan trọngcủa ASEM, Việt Nam đã đóng góp nhiều ý kiến xây dựng các văn kiện củaASEM và tích cực tham gia các hoạt động khác trong khuôn khổ hợp tác á -

Âu Đảm nhận vai trò điều phối viên châu á trong ASEM (từ Hội nghị cấp caoASEM III tháng 10/2000 đến Hội nghị cấp cao ASEM V tháng 10/2004), ViệtNam đã tổ chức thành công Hội nghị Bộ trởng Kinh tế ASEM lần thứ 3 (EMM

3 tại Hà Nội từ 10 –11/9/2001)

Xuất phát từ đờng lối đối ngoại tích cực hội nhập quốc tế và khu vực,

đồng thời nhận thức rõ việc tổ chức hội nghị cấp cao á - Âu tại Việt Nam sẽgóp phần nâng cao vị thế của nớc ta trên trờng quốc tế, đợc sự đồng ý của Thủtớng chính phủ, tại cuộc họp các quan chức cấp cao ASEM tổ chức tại ThợngHải (Trung Quốc) ngày 7/1/2002, Việt Nam chính thức thông báo mong muốn

đợc đăng cai tổ chức Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ năm Đề nghị này củaViệt Nam đã đợc các thành viên ASEM nhiệt liệt hởng ứng và tại Hội nghị cấpcao ASEM IV tổ chức tại Côpenhagen (Đan Mạch) từ 22- 24/9/2002 các vịlãnh đạo ASEM đã chính thức hoan nghênh và chấp nhận đề nghị này củaViệt Nam, đồng ý Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V (ASEM V) sẽ tổ chức tại

Hà Nội trong hai ngày 8 và 9 tháng 10 năm 2004

Tóm lại, ASEM V diễn ra trong bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiềuchuyển biến nhanh chóng và khó lờng Tình hình đó đã đặt ra cho ASEM Vnhiều vấn đề phải giải quyết ASEM V là hội nghị tiếp nối một cách logic cáchội nghị trớc của ASEM Trớc những thành tựu của công cuộc đổi mới, đặc

biệt là thành quả về đối ngoại của Việt Nam cũng nh vai trò của Việt Namtrong ASEM đã đợc khẳng định, các nớc thành viên ASEM đã tin tởng giaocho Việt Nam trọng trách lớn, tổ chức ASEM V tại Hà Nội vào hai ngày 8 và9/10/2004.

Chơng 2 Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V (ASEM V) – B B ớc phát

triển mới của Diễn đàn hợp tác á - Âu 2.1 Công tác chuẩn bị

Chuẩn bị về chủ đề và nội dung chính của ASEM V

Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V diễn ra vào đúng thời điểm hai châulục á - Âu cũng nh thế giới đang chứng kiến những phát triển và thay đổiquan trọng, tình hình diễn biến nhanh chóng và phức tạp trong đó cơ hội vàthách thức đan xen lẫn nhau Năm 2004 cũng đánh dấu gần một thập kỷ Diễn

đàn hợp tác á - Âu ra đời và phát triển và lần đầu tiên sẽ đợc mở rộng Trongbối cảnh đó, Việt Nam đề nghị và đợc các nớc nhất trí chủ đề bao trùm của

Hội nghị cấp cao là “Hội nghị cấp cao Tiến tới quan hệ đối tác á - Âu sống động và thực chất hơn (Further Revitalising and Substantiating the Asia ” – Europe Partnership), với mong muốn Hội nghị cấp cao Hà Nội sẽ trở thành một dấu

ấn quan trọng trong quan hệ đối tác bình đẳng giữa hai châu lục cả bề rộng lẫnchiều sâu, đa tiến trình hợp tác á - Âu lên một tầm cao mới, góp phần đáp ứngnguyện vọng và lợi ích của nhân dân các quốc gia hai châu lục

Theo thông lệ của ASEM, các hội nghị cấp cao không có chơng trìnhnghị sự cụ thể mà các vị lãnh đạo có thể thảo luận một cách cởi mở thẳng thắn

về các vấn đề của ASEM và các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.Tuy nhiên, để các vị lãnh đạo tập trung vào các vấn đề của chủ đề chính củahội nghị, các thành viên ASEM đã nhất trí về một danh mục các vấn đề sẽ đợctrao đổi trên cả ba trụ cột hợp tác của ASEM là chính trị, kinh tế và các hợptác khác (chủ yếu về văn hoá, xã hội, giáo dục, khoa học và công nghệ)

Đối với mỗi trụ cột, các vị lãnh đạo sẽ tập trung vào một chủ đề mangtính thời sự đợc cộng đồng quốc tế quan tâm, mang tính chiến lợc và đúng tầmvóc của cấp cao Về chính trị, trong bối cảnh thế giới và khu vực đang và sẽ

đối mặt với những thách thức truyền thống và phi truyền thống, các vị lãnh

đạo sẽ trao đổi các vấn đề dới chủ đề “Hội nghị cấp cao Tình hình quốc tế và những thách thức toàn cầu mới ” Trong đó, ASEM làm thế nào để đóng góp nhiều hơnnữa cho các nỗ lực hợp tác quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ của Liên HợpQuốc cũng sẽ là một vấn đề đợc đề cập Những phát triển mới nhất ở châu á

và châu Âu cũng sẽ đợc các vị lãnh đạo trao đổi cùng với những vấn đề quốc

tế cùng quan tâm

Trong trụ cột kinh tế, chủ đề chính sẽ là “Hội nghị cấp cao Tăng cờng hợp tác kinh tế á

- Âu trong bối cảnh toàn cầu hoá và chủ nghĩa khu vực mới” Chủ đề này

đã phản ánh những mong muốn của các thành viên ASEM đa ra các biện pháphữu hiệu để quan hệ hợp tác kinh tế ASEM không chỉ dừng lại ở trao đổi vềchính sách mà mang lại những kết quả cụ thể và hiệu quả thiết thực cho côngcuộc phát triển của các thành viên và đời sống của nhân dân hai châu lục, gópphần làm giảm khoảng cách phát triển giữa các thành viên ASEM V sẽ ra

Tuyên bố Hà Nội về quan hệ đối tác kinh tế

hiện những cam kết và những biện pháp cụ thể đợc các vị lãnh đạo nhất trí Đểnhấn mạnh trọng tâm kinh tế, các vị lãnh đạo ASEM sẽ giành thời gian lắngnghe kiến nghị của nhóm đặc trách kinh tế về các biện pháp tăng cờng quan

hệ hợp tác kinh tế hai bên, nghe các vị đại diện của Diễn đàn doanh nghiệp á

- Âu lần thứ 9 (AEBF 9) trình bày các kiến nghị của giới doanh nghiệp á - Âulên hội nghị cấp cao Cuối cùng sẽ có 45 phút giao lu trực tiếp giữa các vị lãnh

đạo với toàn thể các vị đại biểu AEBF 9 và các thành viên của nhóm đặc tráchkinh tế

Trong trụ cột thứ ba, các nhà lãnh đạo có thể tiếp tục cuộc đối thoại vềvăn hoá văn minh đã đợc khởi xớng từ ASEM IV Tại ASEM V lần này, các

vấn đề sẽ đợc trao đổi dới chủ đề “Hội nghị cấp cao Đa dạng văn hoá: Bảo tồn văn hoá dân tộc trong kỷ nguyên thông tin và toàn cầu hoá , ” trong đó tập trung vào tăngcờng phát triển chính sách văn hoá giáo dục để phát triển đối thoại giữa cácnền văn hoá văn minh Trong kỷ nguyên công nghệ thông tin phát triển mạnh

mẽ thì việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các lĩnh vực sẽ góp phầnmang lại kết quả tốt hơn, do đó, tại hội nghị lần này, Việt Nam sẽ đa ra sángkiến về “Hội nghị cấp cao ứng dụng công nghệ thông tin trong phát triển nguồn nhân lực vànâng cao năng lực” Dự kiến hội nghị sẽ ra tuyên bố về “Hội nghị cấp cao Tăng cờng đối thoạigiữa các nền văn hoá văn minh”

Qua 8 năm phát triển và với triển vọng ASEM sẽ mở rộng, vấn đềASEM sẽ hoạt động nh thế nào trong những năm tới phải đợc các nhà lãnh

đạo thảo luận và đề ra những định hớng mới Họ sẽ dành một phiên họp riêng

để trao đổi về những kế hoạch cho tơng lai của ASEM, làm sao đa ASEM pháttriển tơng xứng với tiềm năng của hai châu lục, đa quan hệ đối tác này lênngang tầm với yêu cầu của lịch sử và ngày càng có vai trò quan trọng trongquan hệ quốc tế

Biểu tợng của ASEM V

Biểu tợng chính thức của ASEM V tổ chức tại Việt Nam trong hai ngày

8 và 9/ 10/2004 mang những dải lụa hoà quyện vào nhau, bên dới có dòng chữASEM V, Hà Nội 2004, tợng trng cho sự gắn bó mật thiết á - Âu cũng nhtriển vọng hợp tác rộng mở giữa hai châu lục vì hoà bình và phát triển bềnvững

Các dải lụa màu xanh của biểu tợng đợc lấy cảm hứng từ màu xanhcủa Liên minh châu Âu, còn các dải lụa màu vàng thể hiện nền văn minhlúa nớc, tợng trng cho các thành viên châu á Màu đỏ phía dới vừa mangdấu ấn Việt Nam, vừa tợng trng cho sức sống mạnh mẽ của Diễn đàn hợptác á - Âu Toàn bộ biểu tợng gợi hình ảnh cánh chim hoà bình, đồng thờicũng gợi chữ V Chữ V có nghĩa là Việt Nam cũng có nghĩa là lần thứ năm(chữ số V LaMã), đồng thời cũng có ý nghĩa là thắng lợi (Victory) Biểu t -ợng thể hiện mong muốn của tất cả các thành viên ASEM rằng Hội nghịcấp cao ASEM V tổ chức ở Việt Nam sẽ thành công rực rỡ, nâng cao hơnnữa hình ảnh và diễn đàn hợp tác á - Âu nói chung và hình ảnh Việt Namnói riêng trên trờng quốc tế

Những chuẩn bị cụ thể cho hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V

Để chuẩn bị tổ chức Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V, Việt Nam đãthành lập uỷ ban quốc gia về chuẩn bị và tổ chức Hội nghị cấp cao á - Âu doPhó thủ tớng Vũ Khoan làm Chủ tịch và Bộ trởng ngoại giao Nguyễn Dy Niênlàm Phó Chủ tịch với sự tham gia của đại diện của 14 bộ, nghành liên quan.Phơng châm tổ chức hội nghị là “Hội nghị cấp cao nỗ lực cao nhất để tổ chức một hội nghị cấpcao ASEM tại Việt Nam đàng hoàng, trọng thể, mang dấu ấn Việt Nam nhngtiết kiệm và an toàn” Uỷ ban quốc gia về ASEM V có nhiệm vụ chỉ đạo và

điều phối các bộ ngành và các địa phơng trong các lĩnh vực công tác có liênquan trong quá trình chuẩn bị và tổ chức hội nghị cấp cao ASEM V Uỷ banquốc gia ASEM V gồm có 4 tiểu ban: Tiểu ban nội dung do Bộ ngoại giao chủtrì; Tiểu ban vật chất và hậu cần do Văn phòng chính phủ chủ trì; Tiểu ban anninh do Bộ công an chủ trì; Tiểu ban Tuyên truyền do Bộ văn hoá thông tinchủ trì

Công tác chuẩn bị về an ninh: Tiểu ban an ninh đã chuẩn bị tất cả các

ph-ơng án bảo vệ, các cơ sở hậu cần và các trang thiết bị cần thiết để đảm bảo anninh tốt nhất cho ASEM V Ngoài ra, để đảm bảo an ninh tuyệt đối cho Hội nghị,

Việt Nam tạm thời ngừng cấp thị thực D (visa D) Đây là loại visa có giá trị trong

15 ngày cấp cho những ngời không có tổ chức, cá nhân nào ở Việt Nam đón tiếp.Sau khi kết thúc hội nghị, việc cấp thị thực D sẽ đợc áp dụng trở lại

Công tác chuẩn bị về y tế: Để chuẩn bị cho ASEM V, Bộ y tế đã lên

ph-ơng án chuẩn bị tốt nhất nh lực lợng cấp cứu, vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinhmôi trờng và phòng chống dịch bệnh Công tác thờng trực cấp cứu 24/24 giờ đợc

tổ chức tại tất cả các địa điểm tổ chức hoạt động của hội nghị, tại nơi lu trú củacác đoàn Tại mỗi điểm cấp cứu có đủ các cơ số thuốc, trang thiết bị, dụng cụ vàphơng tiện vận chuyển Khoảng 100 bác sĩ, y tá, lái xe của 11 bệnh viện củatrung ơng và Hà Nội tham gia trực tiếp tại các điểm Vấn đề vệ sinh an toàn thựcphẩm, Bộ y tế chỉ đạo cho sở y tế Hà Nội phải tăng cờng kiểm tra công tác vệsinh an toàn thực phẩm từ khâu thu mua nguyên liệu ban đầu đến quá trình vậnchuyển, bảo quản, chế biến và sử dụng thực phẩm

Về cơ sở vật chất: Các địa điểm tổ chức các hoạt động chính của Hội

nghị cấp cao nh lễ khai mạc, lễ bế mạc, các phiên họp chính thức của các ởng đoàn, Trung tâm Hội nghị, Trung tâm báo chí ASEM đã đợc nâng cấp,

tr-tu sửa hoặc xây mới Các công tác chuẩn bị phơng tiện đi lại, đào tạo đội ngũcán bộ, lái xe và lực lợng sĩ quan liên lạc đã đợc gấp rút tiến hành nhằm đáp

ứng tốt yêu cầu về chất lợng và thời gian

2.2 Diễn biến của Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V (ASEM V).

Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ năm đợc tổ chức tại Hà Nội trong haingày 8 và 9/10/2004, với sự tham gia của các vị đứng đầu Nhà nớc và Chínhphủ của 13 nớc châu á, 25 nớc châu Âu và chủ tịch Uỷ ban châu Âu Thủ t-ớng chính phủ nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Phan Văn Khải chủtrì hội nghị trọng đại này

Trớc hội nghị, chiều ngày 7/10/2004, tại khách sạn Hà Nội – Daewoodiễn ra lễ kết nạp 13 nớc thành viên mới của ASEM với sự đứng đầu của cácNhà nớc và Chính phủ, lãnh đạo cấp cao 39 nớc châu á, châu Âu và uỷ Banchâu Âu (EC) Tại buổi lễ trọng thể này, 13 nớc đã cam kết làm thành viên mớicủa ASEM, gồm: ba nớc ASEAN là Campuchia, Lào, Mianma; 10 nớc EU làSíp, Séc, Extônia, Hungari, Látvia, Lítva, Manta, Ba Lan, Xlôvênia và Xlôvakia.Với sự kiện này, tổng số thành viên ASEM đợc nâng lên con số 39

Tại lễ khai mạc ASEM V sáng ngày 8/10/2004, trong diễn văn khai mạc,chủ tịch nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trần Đức Lơng khẳng định,

“Hội nghị cấp cao Châu á và châu Âu từ lâu đã trở thành đối tác tự nhiên của nhau, liên kết á

-Âu là tất yếu khách quan ASEM chính là sự lựa chọn chiến lợc của cả châu á vàchâu Âu Tiến trình độc đáo này đã và đang tạo khuôn khổ phù hợp cho việc xâydựng mối quan hệ đối tác toàn diện trong thế kỷ XXI ASEM gắn kết hơn 2,4 tỷngời từ các nền văn hoá khác nhau của hai nôi văn minh vĩ đại nhất của nhânloại, vợt qua mọi khác biệt để hớng tới sự thống nhất trong đa dạng ASEM kếtnối hai trong ba trung tâm lớn về kinh tế – chính trị – văn hoá trên thế giới, vớigần 40% dân số và 50% GDP của thế giới, hớng tới quan hệ đối tác chặt chẽhơn” Sau khi điểm lại những kết quả to lớn của Diễn đàn hợp tác á - Âu đạt đợctrong gần một thập kỷ qua, chủ tịch nớc Trần Đức Lơng nhấn mạnh, chủ đề bao

trùm và xuyên suốt của ASEM V là Tiến tới quan hệ đối tác “Hội nghị cấp cao á - Âu sống động

và thực chất hơn ,” vì vậy Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V (ASEM V) cónhiệm vụ quan trọng là đề ra biện pháp và phơng hớng thích hợp để đạt mục tiêunày, chú trọng các chủ đề về đối thoại chính trị, hợp tác văn hoá và các lĩnh vựckhác, tơng lai ASEM Chủ tịch nớc Việt Nam cũng khẳng định việc mở rộngthành viên lần đầu tiên tại Hội nghị cấp cao này là bớc phát triển quan trọng củatiến trình ASEM, nâng cao vai trò và vị thế của ASEM trên thế giới Sau diễn vănkhai mạc của Chủ tịch nớc Việt Nam, Trởng đoàn các điều phối viên của ASEMgồm Lúcxămbua, Nhật Bản, Uỷ Ban châu Âu và Đan Mạch lần lợt phát biểu ýkiến Thủ tớng đại công quốc Lúcxămbua Giăng Clốt Giăngkê nhấn mạnh, hộinghị này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng phấn đấu vì mục tiêu hoà bình an ninh,tăng trởng kinh tế bền vững, đa các thành viên ASEM xích lại gần nhau Việc kếtnạp thêm các thành viên mới cho thấy quá trình đối thoại ASEM ngày càng pháttriển cả bề rộng lẫn chiều sâu, tạo thế và lực mới cho Diễn đàn Thủ tớngGiăngkê cho rằng, các nớc thành viên ASEM cần hợp tác chặt chẽ để đối mặt cácthách thức nh chủ nghĩa khủng bố, đại dịch HIV/AIDS; hợp tác chặt chẽ hơn nữatrên lĩnh vực kinh tế trên cơ sở tự do sáng tạo, niềm tin; đối thoại chính trị về cácvấn đề nhân quyền, tự do đoàn kết; đối thoại giữa các nền văn hoá và văn minhnhằm tạo điều kiện hiểu biết lẫn nhau

Thủ tớng Nhật Bản G Côidmi nêu rõ, ASEAN đang nỗ lực hớng tớithành lập cộng đồng ASEAN trên lĩnh vực an ninh, kinh tế và văn hoá xã hội.Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc đang nỗ lực cùng ASEAN xây dựng mộtcộng đồng Đông á với các quan hệ đối tác kinh tế Để một ASEM mới hoạt

động hiệu quả, các nớc thành viên cần thúc đẩy làm sống động hơn nữa trong

hợp tác ASEM, mở rộng hợp tác trong khuôn khổ ASEM trên tinh thần đoànkết; để tăng cờng chủ nghĩa đa phơng có hiệu quả cần thảo luận sâu về cải tổLiên Hợp Quốc và bày tỏ ý chí mạnh mẽ cùng nhau giải quyết những mối đedoạ, đa ra biện pháp cụ thể nhằm đạt đợc quan hệ đối tác chặt chẽ hơn

Chủ tịch uỷ ban châu Âu (EC) Rômanô Prôđi nhấn mạnh Hội nghị cấpcao ASEM với sự tham dự của 13 nớc thành viên mới là sự kiện lịch sử quantrọng trong quá trình hợp tác á - Âu Đây là cơ hội để hai châu lục thúc đẩymạnh hơn nữa đối thoại về tất cả các vấn đề trong chơng trình nghị sự tổngthể, là dịp tiến hành các cuộc gặp gỡ song phơng để đẩy mạnh mối quan hệcủa EU với các đối tác châu á

Quyền thủ tớng Đan Mạch P Môlơ cho rằng các nớc thành viên ASEMphải cùng nhau biến việc mở rộng ASEM thành chất xúc tác nhằm thúc đẩyhơn nữa quan hệ hợp tác á - Âu; bày tỏ tin tởng dới sự chủ trì đầy năng lựccủa nớc chủ nhà và nỗ lực chung, Hội nghị ASEM V đem lại sự khởi đầu tốt

đẹp nhất cho một ASEM mới sau khi mở rộng Quyền thủ tớng Môlơ nhấnmạnh, thế giới đang đứng trớc nhiều khó khăn thách thức nh đe dọa khủng bố,thiếu năng lợng, thay đổi khí hậu, vấn đề phổ biến vũ khí hủy diệt hàngloạt Vì vậy, tất cả các nớc thành viên ASEM phải có giải pháp chung Quan

hệ hợp tác chặt chẽ giữa châu á và châu Âu không chỉ mang lại lợi ích chongời dân hai châu lục mà còn góp phần xây dựng một trật tự thế giới an toàn

và công bằng cũng nh một nền kinh tế thế giới vững mạnh hơn

Ngay sau lễ khai mạc, tại trung tâm Hội nghị quốc tế, Hà Nội, Thủ tớngPhan Văn Khải chủ trì phiên họp kín đầu tiên của các vị trởng đoàn ASEM vớichủ đề “Hội nghị cấp cao Tình hình quốc tế và những thách thức toàn cầu mới” Các vị lãnh đạo

đã trao đổi ý kiến về những vấn đề lớn là hoà bình, an ninh và ổn định, chủnghĩa đa phơng và vai trò của Liên Hợp Quốc, khủng bố quốc tế, cấm phổbiến vũ khí giết ngời hàng loạt và các mối đe dọa phi truyền thống Các vịlãnh đạo đã chia sẻ mối quan tâm về những diễn biến phức tạp của tình hìnhthế giới kể từ sau ASEM IV trên các lĩnh vực chính trị, an ninh, trong đó nhiều

vị lãnh đạo đã đề cập đến tình hình Irắc, bán đảo Triều Tiên, Đài Loan và chorằng những thay đổi đó đem lại cả cơ hội và thách thức đối với hoà bình vàphát triển của các quốc gia và nhất trí xu thế hoà bình, hợp tác vẫn là xu thếlớn hiện nay trên thế giới Các vị lãnh đạo nêu bật nguy cơ khủng bố quốc tế,coi khủng bố quốc tế là mối đe doạ nghiêm trọng đối với hoà bình, an ninh và

phát triển bền vững và nhất trí tăng cờng hợp tác trong ASEM trong cuộc đấutranh chống khủng bố Các vị lãnh đạo nhấn mạnh sự cần thiết phải phối hợpchặt chẽ để giải quyết những thách thức toàn cầu mới nh việc phổ biến vũ khígiết ngời hàng loạt, tội phạm có tổ chức, buôn bán ma tuý, rửa tiền, các dịchbệnh HIV/AIDS, SARS , suy thoái môi trờng, nhập c bất hợp pháp Các vịlãnh đạo cho rằng để đối phó những thách thức toàn cầu mới, cần có cách tiếpcận chúng thông qua đối thoại sâu rộng cả về văn hoá và hợp tác chặt chẽ trêncơ sở luật pháp quốc tế và theo tinh thần hiểu biết lẫn nhau, bình đẳng, cùng

có lợi Các vị lãnh đạo nhất trí rằng Liên Hợp Quốc cần có vai trò chủ đạotrong việc giữ gìn hoà bình, an ninh quốc tế và giải quyết các vấn đề cấp bách

đặt ra trong Tuyên bố Thiên niên kỷ Liên Hợp Quốc kể cả Hội đồng bảo an,cần đợc cải tổ để thực hiện có hiệu quả trọng trách của mình

Chiều ngày 8/10/2004, các vị Trởng đoàn ASEM đã tiến hành phiênhọp kín thứ hai tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Thủ tớng Phan Văn Khải chủtrì phiên họp Với chủ đề bao trùm “Hội nghị cấp cao Thúc đẩy quan hệ đối tác kinh tế á - Âutrong bối cảnh toàn cầu hoá và chủ nghĩa khu vực mở”, các vị lãnh đạo đãthảo luận các vấn đề kinh tế vĩ mô, các biện pháp thắt chặt hơn quan hệ đốitác kinh tế á - Âu và củng cố quan hệ giữa các khu vực kinh tế và Chính phủ,giúp ASEM gắn kết hơn với các doanh nghiệp Các vị lãnh đạo nhất trí tiềmnăng hợp tác giữa hai châu lục là rất to lớn nhng cha đợc tận dụng tốt, cầnkhai thác hơn nữa những tiềm năng đó góp phần đảm bảo phát triển bền vững

ở các nớc thành viên

Các vị lãnh đạo nhất trí làm sâu sắc hơn sự hợp tác hiện có trong khuônkhổ kế hoạch hành động thuận lợi hoá thơng mại, kế hoạch hành động xúctiến đầu t và các hình thức khác, củng cố quan hệ đối tác Nhà nớc và t nhân,tăng cờng đối thoại trong các lĩnh vực cùng quan tâm Các vị lãnh đạo cũngcho rằng cần tăng cờng đối thoại, hợp tác và phối hợp trong lĩnh vực tài chínhnhằm đối phó với những biến động tài chính có thể xảy ra và hỗ trợ tăng trởngbền vững sâu rộng ở châu Âu và châu á trong tơng lai Các vị lãnh đạo nhất trí

mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực cùng quan tâm nh công nghệ thông tin –truyền thông và kinh tế tri thức, năng lợng, giao thông vận tải, du lịch, bảo vệquyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa, đối thoại về việc làm và thuhẹp khoảng cách phát triển giữa các đối tác ASEM Các vị lãnh đạo bày tỏ longại về việc giá dầu tăng cao có thể làm giảm tốc độ tăng trởng kinh tế ở hai

khu vực, nhấn mạnh sự cần thiết tăng cờng hợp tác, gia tăng hiệu quả sử dụngnăng lợng và nghiên cứu những nguồn năng lợng thay thế.

Các vị lãnh đạo khẳng định lại cam kết đối với một hệ thống thơng mại

đa phơng mở công bằng theo khuôn khổ Tổ chức thơng mại thế giới (WTO)

và nhất trí tăng cờng hơn nữa hợp tác và phối hợp của ASEM trong các vấn đềliên quan đến WTO để vòng đàm phán Đôha kết thúc thành công Các vị lãnh

đạo khẳng định lại sự ủng hộ mạnh mẽ Việt Nam và Lào sớm gia nhập WTO.Các vị lãnh đạo hoan nghênh các sáng kiến hội nhập kinh tế dựa trên chủnghĩa khu vực mở, không phân biệt đối xử và phù hợp với các nguyên tắcWTO Các vị lãnh đạo đánh giá cao các khuyến nghị quan trọng của Nhóm

Đặc trách kinh tế ASEM và hoan nghênh những khuyến nghị của Diễn đàndoanh nghiệp á - Âu lần thứ 9 về các biện pháp tăng cờng hợp tác kinh tế giữahai khu vực Các vị lãnh đạo giao cho các Bộ trởng nghiên cứu các khuyếnnghị nêu trên để báo cáo lên Hội nghị cấp cao tới

Sáng 9/10/2004, tại Trung tâm Hội nghị quốc tế, các vị trởng đoànASEM 5 tiến hành phiên họp kín thứ ba, dới sự chủ trì của Thủ tớng Việt NamPhan Văn Khải Với chủ đề “Hội nghị cấp cao Đa dạng văn hoá và các nền văn hoá dân tộc trongthời đại công nghệ thông tin và toàn cầu hoá”, các vị lãnh đạo đã có cuộc thảoluận sâu sắc về đối thoại văn hoá - văn minh, thống nhất trong đa dạng, cácbiện pháp tăng cờng hợp tác văn hoá, giao lu giữa hai châu lục, vai trò của giáodục, công nghệ thông tin trong gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc

Thủ tớng Phan Văn Khải Việt Nam nhấn mạnh: Châu á và châu Âuvốn là những chiếc nôi của các nền văn hoá, nền văn minh huy hoàng Nhữngnhân tố mới nh toàn cầu hoá, cách mạng khoa học- công nghệ mở ra những cơhội mới cho sự phát triển và giao lu văn hoá, đồng thời cũng đặt ra nhiều tháchthức mới Thủ tớng nhấn mạnh hợp tác ASEM cần phát huy hơn nữa tiềmnăng của hợp tác văn hoá giữa hai châu lục

Các vị lãnh đạo nêu rõ đa dạng văn hoá không chỉ là di sản chung củanhân loại mà còn là nguồn sáng tạo, cổ vũ và là động lực quan trọng cho pháttriển kinh tế và tiến bộ xã hội, đem lại sự hoà hợp, khoan dung, đối thoại vàhợp tác Các vị lãnh đạo nhất trí tiến hành đối thoại giữa các nền văn hoá vàvăn minh trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, thúc đẩy sự thống nhấttrong đa dạng và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc trong bối cảnh công nghệthông tin phát triển mạnh mẽ và toàn cầu hoá, không chấp nhận mọi sự áp đặt

và phân biệt đối xử giữa các giá trị văn hoá Các vị lãnh đạo coi đối thoại vàhợp tác văn hoá là biện pháp quan trọng góp phần ngăn chặn xung đột tiềmtàng, tăng cờng hiểu biết và tin cậy lẫn nhau, tích cực góp phần bảo vệ hoàbình, an ninh và hợp tác vì sự phát triển trên toàn thế giới.

Các vị lãnh đạo nhấn mạnh tiềm năng to lớn của hợp tác văn hoá trongASEM Các vị lãnh đạo hài lòng ghi nhận các hoạt động đã đợc triển khaitrong thời gian qua, nhất là kết quả của Hội nghị Bộ trởng Văn hoá - văn minhASEM lần thứ nhất (tổ chức tại Bắc Kinh tháng 12 - 2003) và đề nghị Hộinghị Bộ trởng Văn hoá - văn minh ASEM lần thứ hai sẽ tổ chức tại Pari trongnăm 2005 đa ra các biện pháp cụ thể thúc đẩy đối thoại và hợp tác trong lĩnhvực quan trọng này Các vị lãnh đạo đánh giá cao hoạt động của quỹ á - Âu(ASEF) trong việc tăng cờng giao lu giữa nhân dân, giao lu văn hoá và giao lutri thức giữa hai châu lục Các vị lãnh đạo nhất trí triển khai các biện pháptăng cờng đối thoại giữa các nền văn hoá và văn minh của ASEM, trong đóchú trọng các chơng trình giáo dục, giao lu thanh niên và các lãnh đạo trẻ, trao

đổi ý tởng và tri thức Các vị lãnh đạo nhấn mạnh cam kết tiến hành đối thoạitrong khuôn khổ UNESCO trong quá trình thơng lợng dự thảo Công ớc quốc

tế về đa dạng văn hoá, góp phần vào hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hoá

Sau hai ngày làm việc khẩn trơng, hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ năm(ASEM V) bế mạc vào lúc 11h sáng 9/10/2004 Hội nghị thông báo Hội nghịcấp cao ASEM VI sẽ đợc tổ chức tại Phần Lan vào tháng 9 năm 2006

Ngoài ra, trong ngày 8/10/2004, các trởng đoàn tham dự ASEM V còn

có buổi ăn tra làm việc tại Trung tâm Hội nghị quốc tế, với chủ đề “Hội nghị cấp cao Tơng laicủa ASEM” Trong quá trình thảo luận, các vị lãnh đạo đã ghi nhận nhữngthành tựu của diễn đàn trong những năm qua và nhất trí làm cho ASEM trởnên sống động và thực chất hơn, hiệu quả hơn trong những năm tới

Các kết quả thảo luận trong các phiên họp trên đợc công bố trong bavăn kiện: Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị á - Âu lần thứ năm; Tuyên bố HàNội về quan hệ đối tác kinh tế á - Âu chặt chẽ hơn; Tuyên bố ASEM về đốithoại văn hoá và văn minh

2.3 Kết quả và ý nghĩa lịch sử của Hội nghị cấp cao á - Âu lần thứ V

2.3.1 Kết quả

Sau hai ngày làm việc với ba phiên họp liên tục, Hội nghị cấp cao á

-Âu lần thứ V đã thành công tốt đẹp Ngay sau lễ bế mạc, tại Hội tr ờng Ba

Đình, Hà Nội, Thủ tớng Việt Nam Phan Văn Khải, Trởng đoàn các điều phốiviên ASEM Nhật Bản, Hà Lan, EC và Lúcxămbua chủ trì cuộc họp thông báokết quả Hội nghị ASEM V.

Theo đánh giá của Thủ tớng Chính phủ Phan Văn Khải, Hội nghị cấpcao ASEM V đã đạt đợc tám kết quả quan trọng

Thứ nhất, đây là lần đầu tiên sau tám năm kể từ khi ra đời, ASEM đã

mở rộng ra thêm 13 thành viên mới là Campuchia, Síp, Séc, Etxtônia, Hungari,Lào, Látvia, Lítva, Manta, Mianma, Ba Lan, Slôvakia và Slôvennia Điều nàybiến ASEM thành một tiến trình bao gồm tới 2,4 tỷ ngời, chiếm trên 40% dân

số thế giới, 50% sản lợng toàn cầu Có thể nói, đây là sự kiện mang dấu ấnlịch sử của cấp cao Hà Nội

Hai là, các nhà lãnh đạo của 38 nớc và EC đã có cơ hội trao đổi ý kiếntrên tinh thần rất cởi mở và xây dựng, góp phần gia tăng sự hiểu biết lẫn nhau,

từ đó tạo động lực mới cho sự hợp tác á - Âu Mặc dù các quốc gia trongASEM có hoàn cảnh lịch sử khác nhau, trình độ phát triển, chế độ chính trị –xã hội, lợi ích và u tiên khác nhau song các vị lãnh đạo đều nhất trí với nhau

về tầm quan trọng của sự Hợp tác á - Âu, đều đánh giá cao những gì đã đạt

đ-ợc, đồng thời đều cho rằng cần làm cho quan hệ đối tác á - Âu “Hội nghị cấp cao sống động vàthực chất hơn” nh chủ đề của Hội nghị

Ba là, Hội nghị đã ra ba văn kiện rất quan trọng là “Hội nghị cấp cao Tuyên bố của Chủtịch”, “Hội nghị cấp cao Tuyên bố Hà Nội về quan hệ đối tác kinh tế á - Âu chặt chẽ hơn” vàtuyên bố ASEM về đối thoại giữa các nền văn hoá và văn minh” Đây là lần

đầu tiên Hội nghị cấp cao ASEM đã thông qua một văn kiện chuyên đề vềkinh tế Điều này cho thấy các thành viên ASEM đều mong muốn làm choquan hệ đối tác giữa hai châu lục thực chất hơn, đem lại lợi ích thiết thực chocác nớc, nâng cao phúc lợi cho nhân dân

Bên lề Cấp cao đã diễn ra Diễn đàn doanh nghiệp á - Âu lần thứ 9 vàcuộc tiếp xúc giữa các nhà lãnh đạo các nớc với đại diện giới doanh nghiệp haichâu lục để trao đổi về những phơng hớng và biện pháp thúc đẩy quan hệ hợptác kinh tế giữa các nớc thành viên ASEM Điều này cho thấy Hội nghị cấpcao ASEM rất coi trọng vai trò của giới doanh nghiệp đối với tiến trình hợptác giữa hai châu lục

Tuyên bố ASEM về đối thoại giữa các nền văn hoá, văn minh là thông

điệp mạnh mẽ của Cấp cao Hà Nội thúc đẩy sự giao lu hợp tác trong lĩnh vựctrọng yếu này theo tinh thần “Hội nghị cấp cao thống nhất trong sự đa dạng”

Bốn là, Hội nghị đã thông qua 9 sáng kiến hợp tác về các lĩnh vực kinh

tế, đầu t, thơng mại, khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin, văn hoá - xã hội,

y tế, giáo dục và đào tạo Chín sáng kiến đợc thông qua trong Hội Nghị cấpcao á - Âu lần thứ năm là:

- Hợp tác ASEM ứng dụng công nghệ thông tin và viễn thông trongphát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực (Việt Nam, Thuỵ Điển, HànQuốc, Brunây, Nhật Bản và Ailen)

- Hội thảo ASEM về hợp tác khoa học và công nghệ á - Âu về côngnghệ sạch (Uỷ ban châu Âu và Việt Nam)

- Hợp tác á - Âu về kiểm soát dịch bệnh HIV/AIDS (Thụy Điển, ViệtNam, Hà Lan, Philippin)

- Triển lãm thơng mại và đầu t á - Âu (Trung Quốc, áo và Đức)

Tài liệu định hớng về Hội nghị cấp cao các nhà lãnh đạo trẻ tuổi á

-Âu (Trung Quốc và Đan Mạch)

- Sáng kiến tăng cờng an ninh mạng trong khu vực á - Âu (Hàn Quốc,Xingapo, Bồ Đào Nha, Đức, Ba Lan, Philippin và Trung Quốc)

- Giai đoạn hai chơng trình học bổng ASEM DUO (Hàn Quốc,Xingapo, Pháp, Đan Mạch)

- Sáng kiến ASEM: Đối thoại giữa các tôn giáo (Inđônêxia, Anh và Uỷban châu Âu)

- Trung tâm nghiên cứu và giáo dục á - Âu về học suốt đời (Đan Mạch,Thụy Điển và Thái Lan)

Ngoài ra, Hội nghị Cấp cao cũng ghi nhận hai sáng kiến khác là Hộithảo ASEM về hợp tác trong cách ly y tế để phòng tránh và kiểm soát bệnhtruyền nhiễm (của Việt Nam) và sáng kiến ASEM về đại dơng (của Philippin

và Bồ Đào Nha)

Việc thực hiện những sáng kiến này sẽ làm cho tiến trình ASEM sống

động hơn, thiết thực hơn, đem lại những kết quả cụ thể trong những lĩnh vựcnóng bỏng của cuộc sống

Năm là, Hội nghị đi đến nhận thức chung về nhu cầu cải tiến hơn nữanhững phơng thức hoạt động của ASEM theo hớng sống động, thực chất, thiết

thực và hiệu quả hơn Nhân dịp này đã khai trơng “Hội nghị cấp cao Trang thông tin ASEM”nhằm góp phần gia tăng tính hiệu quả hơn của sự hợp tác, quảng bá hoạt độngcủa ASEM.

Sáu là, tổ chức thành công các hoạt động xung quanh Hội nghị cấp cao

nh Hội nghị nghị viện, Diễn đàn thanh niên, Diễn đàn công đoàn, Diễn đànnhân dân, Liên hoan phim, văn nghệ, các cuộc triển lãm, hội chợ Từ đóchúng ta thấy ASEM không chỉ là diễn đàn của các nhà lãnh đạo mà thực chất

là diễn đàn của nhân dân, vì nhân dân

Bảy là, bên lề ASEM V còn có các cuộc tiếp xúc song phơng và thu đợcnhiều kết quả cụ thể Riêng Việt Nam đã có vinh dự đón, tiếp xúc với nhiều vịlãnh đạo các nớc và đã ký đợc 45 văn kiện hợp tác song phơng với nhiều nớckhác nhau

Tám là, ASEM V diễn ra thuận lợi, các nhà lãnh đạo các nớc và nhữngngời tham gia đều cảm thấy thoải mái và tuyệt đối an toàn

Với những kết quả đạt đợc nh trên chúng ta có thể khẳng định Hội nghịcấp cao á -Âu lần thứ năm thành công tốt đẹp

ASEM V có tầm quan trọng đặc biệt - đó là phát biểu của ngài Armand

De Decker, Bộ trởng phát triển, Vơng quốc Bỉ ASEM V đánh dấu bớc pháttriển mới của quan hệ đối tác á - Âu, khi mà lần đầu tiên ASEM chính thức đ-

ợc mở rộng, kết nạp thêm 13 thành viên mới Từ nay, thành viên của ASEM

đã có đầy đủ các nớc của hai tổ chức ASEAN và EU Việc kết nạp 13 thànhviên mới đợc coi là sự kiện đánh dấu mốc son mới, hết sức quan trọng trongtiến trình phát triển của ASEM, thắt chặt hơn nữa sự hợp tác giữa hai châu lục.Thủ tớng Việt Nam Phan Văn Khải đã nhấn mạnh, việc mở rộng ASEM chứng

tỏ hùng hồn thành công và sức hấp dẫn của ASEM, các nớc thành viên mới sẽ

có những đóng góp tích cực và cụ thể cho những nỗ lực chung của ASEM,cùng nhau đa Diễn đàn hợp tác á - Âu ngày càng phát triển cả về chiều rộnglẫn chiều sâu, đa quan hệ đối tác á - âu đi vào thực chất và sống động hơn,nâng cao vai trò và vị thế của ASEM trên trờng quốc tế Giờ đây, ASEM đã có

39 thành viên, chiếm gần 40% dân số thế giới, 50% sản lợng toàn cầu “Hội nghị cấp cao Việc

mở rộng ASEM không chỉ có ý nghĩa về mặt không gian mà còn mở ra chântrời mới trong quan hệ đối tác chặt chẽ và bền lâu giữa hai châu lục”

ASEM V là hội nghị cấp cao có ý nghĩa lớn, chiếm vị trí quan trọngtrong quá trình phát triển của ASEM Lần đầu tiên, Hội nghị cấp cao á - Âu

đã thông qua một văn kiện về kinh tế là “Hội nghị cấp cao Tuyên bố Hà Nội về quan hệ đối táckinh tế á - Âu chặt chẽ hơn”, đa hợp tác kinh tế trong ASEM sang trang mới,chuyển từ trao đổi chính sách sang hợp tác thực chất và sống động hơn.TạiASEM 5, các nhà lãnh đạo đã đa vào trục chính những mục tiêu thơng mạicòn rải rác của ASEM nhằm đa lại lợi ích thiết thực cho các nớc

ASEM là một tiến trình độc đáo đã và đang tạo khuôn khổ cho việc xâydựng quan hệ đối tác toàn diện giữa hai châu lục trong thế kỷ 21 Từ sauASEM V, ASEM đã gắn kết 2,4 tỷ ngời từ các nền văn hoá khác nhau của hainôi văn minh vĩ đại nhất của nhân loại, vợt qua các khoảng cách về địa lý,những rào cản về sắc tộc, tôn giáo cũng nh khác biệt về trình độ phát triểnkinh tế xã hội ASEM kết nối hai trong ba trung tâm kinh tế tài chính lớn củathế giới ASEM V đã tuyên bố mở rộng đối thoại giữa các nền văn hoá và vănminh vì diễn đàn ASEM tập hợp các nớc rất đa dạng, quy tụ các nền văn hoá,tôn giáo, tín ngỡng và bản sắc rất khác biệt Trớc những thách thức về vấn đềtoàn cầu hoá, đòi hỏi phải có cuộc đối thoại giữa các nền văn hoá và văn minhtrên cơ sở tôn trọng và bình đẳng lẫn nhau ASEM V nhận thấy rằng ASEM làtổng hoà các nền văn hóa và văn minh phơng Đông và phơng Tây, mà sự gầngũi về địa lý và mối quan hệ lâu đời đã tạo nên một nền tảng thuận lợi choviệc tăng cờng đối thoại và giao lu văn hoá, đồng thời ASEM cần tập trungvun đắp tinh thần hợp tác giữa hai châu lục

Nh vậy, sự thành công của ASEM V đã đa ASEM sang giai đoạn pháttriển mới cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, đa quan hệ hợp tác trong ASEM sanggiai đoạn thực chất và sống động hơn

Đối với Việt Nam, việc tổ chức thành công Hội nghị cấp cao á - Âu lầnthứ năm có ý nghĩa rất quan trọng trong công cuộc đổi mới và mở rộng quan

hệ ngoại giao

Việc nớc ta đăng cai và tổ chức thành công ASEM V thể hiện sự tínnhiệm và ủng hộ mạnh mẽ của các thành viên ASEM đối với nớc ta nói chung

và đối với chính sách phát triển đất nớc và chủ động hội nhập quốc tế của tanói riêng, đặc biệt là hội nhập kinh tế

Về chính trị, việc tổ chức thành công ASEM đã nâng cao uy tín của nớc

ta trong cộng đồng ASEM Trớc hội nghị, nhiều nớc ASEM đã tỏ ra không tinViệt Nam có thể tổ chức thành công một hội nghị quốc tế lớn nh ASEM V.Nhng sau khi chứng kiến các hoạt động chuẩn bị và tổ chức Hội nghị của ViệtNam, các nhà lãnh đạo tất cả các đối tác ASEM đã đánh giá rất cao năng lực

tổ chức hội nghị của nớc ta Theo thủ tớng Thái Lan Thặcxỉn Xinnavat

“Hội nghị cấp cao Chính phủ và nhân dân Việt Nam đã tổ chức ASEM V rất hoàn hảo” Thủtớng Lúcxămbua Giăng Clốt Giăngkê nhận xét “Hội nghị cấp cao Những gì Việt Nam đã làmcho ASEM V ghi đậm dấu ấn Việt Nam, biến ASEM V trở thành hội nghị cấpcao của Việt Nam Tôi đánh giá cao lòng dũng cảm, ý chí kiên cờng của ViệtNam trong việc chứng tỏ vị trí và vai trò của mình trên bản đồ thế giới Cácbạn đã đạt đợc những thành tựu đáng tự hào”.Trong bài phát biểu tại lễ bế mạchội nghị, Thủ tớng Phần Lan Vanhanen Matti Taneli nhấn mạnh rằng “Hội nghị cấp cao ViệtNam đã tiến hành tổ chức hội nghị lần này một cách rất hiệu quả và cũng sắpxếp hết sức tuyệt vời cho tất cả đoàn chúng tôi Với t cách là nớc chủ nhà tiếptheo, tôi hoàn toàn nhận thấy rằng với chơng trình tổ chức thật tốt và lòng mếnkhách của Việt Nam chúng tôi khó có thể vợt qua ASEM V mãi mãi ghi vàobiên niên sử ASEM Phần Lan khó có thể vợt qua những gì mà Việt Nam tạo

ra Đây là hội nghị cấp cao tuyệt vời”

ASEM V đã tạo ấn tợng mạnh với bạn bè quốc tế về môi trờng an ninhcực kỳ ổn định và công tác tổ chức tuyệt vời của Việt Nam Thủ tớng TrungQuốc Ôn Gia Bảo, Tổng thống Hàn Quốc Roh Moo Hyun ngay tại ASEM V

đã lập tức chỉ đạo cho các quan chức ngoại giao của mình cử ngời sang ViệtNam học tập kinh nghiệm Nhng quan trọng hơn, sau ASEM V, Việt Nam đãtạo đợc niềm tin và ghi danh trên bản đồ toàn cầu nh một địa điểm tổ chức hộinghị nổi tiếng Đây là nền tảng, là niềm tin vững chắc để nớc ta tiếp tục tổchức thành công hội nghị cấp cao APEC năm 2006

Về kinh tế, từ sau ASEM V, với việc hợp tác kinh tế ASEM bớc sanggiai đoạn phát triển mới hiệu quả và thực chất hơn, Việt Nam sẽ có thêmnhiều điều kiện thuận lợi để tận dụng tốt hơn tiềm năng hợp tác kinh tế to lớncủa hai châu lục á - Âu Các cam kết chính trị ở Hội nghị cấp cao ASEM V làcơ sở quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế trong ASEM một cách

tổng thể và dài hạn Với những thành quả đạt đợc tại ASEM V đã tiếp tục tạothêm môi trờng quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp đổi mới, tranh thủ nguồn lựcbên ngoài cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Kết quả cácchuyến thăm cấp cao của các nớc ASEM và các cuộc gặp gỡ giữa các vị lãnh

đạo các nớc với các vị lãnh đạo nớc ta cùng việc ký 45 hiệp định và thoả thuậnhợp tác trong dịp ASEM V có ý nghĩa rất quan trọng trong việc tăng cờng hơnnữa quan hệ song phơng của nớc ta với các nớc trọng yếu ở cả hai châu lục.Những thoả thuận song phơng cụ thể sẽ hỗ trợ tích cực cho các nỗ lực của tatrong việc xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển nông nghiệp, văn hoá giáo dục,xoá đói giảm nghèo Trong chuyến thăm Việt Nam, Tổng thống Pháp GiắcSirắc đã khẳng định tiếp tục giúp Việt Nam phát triển quan hệ với EU, hỗ trợViệt Nam gia nhập tổ chức WTO và ứng cử vào ghế uỷ viên không thờng trựccủa Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008- 2009 Nhân dịp này haibên đã ký kết 20 văn kiện hợp tác trong đó có 8 văn kiện đợc ký với sự chứngkiến của chủ tịch nớc Trần Đức Lơng và Tổng thống Pháp Giắc Sirắc Trongcuộc hội đàm với Thủ tớng Phan Văn Khải, Thủ tớng Trung Quốc Ôn Gia Bảokhông chỉ tuyên bố ủng hộ Việt Nam gia nhập WTO, ứng cử vào ghế uỷ viênkhông thờng trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc mà còn công nhận kinh tếViệt Nam là nền kinh tế thị trờng Trong dịp này, Việt Nam và Trung Quốc đã

ký kết tám văn kiện quan trọng Trong chuyến thăm và dự Hội nghị ASEM Vcủa Tổng thống Hàn Quốc Roh Moo Hyun (10 – 12/10/2004), Việt Nam vàHàn Quốc cũng đã ký kết ba văn kiện hợp tác Trong các cuộc gặp song phơnggiữa lãnh đạo Việt Nam với lãnh đạo một số nớc ASEM, nhiều cam kết hợptác, hỗ trợ Việt Nam đã đợc tuyên bố Chẳng hạn, trong cuộc gặp Thủ tớngPhan Văn Khải sáng 10/10/2004 Thủ tớng Nhật Bản Kôzumi cam kết tiếp tụcduy trì ODA ở mức cao cho Việt Nam, mặc dù nguồn viện trợ chính thức củaNhật Bản gặp khó khăn.Trong cuộc gặp cấp cao Việt Nam – EU diễn ra vàongày 7/10/2004 tại Hà Nội giữa Thủ tớng Phan Văn Khải với Thủ tớng Đạicông quốc Lúcxembua Giăngclốt Giăngkê, Bộ trởng Bộ ngoại giao Hà LanBênát Ruđônbốt, Chủ tịch uỷ ban châu Âu Rômanô Prôđi, EU đã tuyên bốủng hộ Việt Nam gia nhập WTO vào năm 2005, nhất trí thúc đẩy quá trình

đàm phán song phơng về việc Việt Nam gia nhập WTO Ngoài ra, các nhàlãnh đạo châu Âu còn cam kết mở rộng thị trờng cho hàng dệt may của ViệtNam trớc khi Việt Nam gia nhập WTO trong khuôn khổ của một thoả thuận

“Hội nghị cấp cao thu hoạch sớm” Đó là món quà có ý nghĩa lớn mà EU dành tặng cho ViệtNam nhân dịp ASEM V.

Nh vậy, các thành viên ASEM đều là những đối tác hàng đầu của ViệtNam Kết quả tốt đẹp của Hội nghị cấp cao ASEM V có ý nghĩa rất quantrọng trong việc làm sâu sắc và nâng quan hệ giữa nớc ta với ASEM nói chung

và quan hệ song phơng của nớc ta với các nớc trọng yếu trong ASEM lên mộttầm cao mới

So với các kỳ hội nghị cấp cao khác, chúng ta thấy ASEM V có các đặc

điểm riêng:

ASEM V diễn ra ngày 8 – 9/10/2004 tại Hà Nội đã thành công tốt đẹp

Đây là bớc phát triển quan trọng của diễn đàn hợp tác á - Âu Đây là Hội nghịcấp cao ASEM lớn nhất từ trớc tới nay với sự tham gia của 39 thành viên, trởthành hội nghị cấp cao của một ASEM mở rộng

ASEM V là hội nghị cấp cao có sự tham dự đầy đủ nhất của các vị lãnh

đạo cấp cao của các nớc thành viên ASEM gồm 1 quốc vơng, 3 tổng thống, 17thủ tớng, chủ tịch EU, 4 phó thủ tớng và 13 bộ trởng

Với chủ đề bao quát đợc lựa chọn kỹ lỡng và các cuộc thảo luận thựcchất, sâu rộng của các nhà lãnh đạo cấp cao của hai châu lục, ASEM V thểhiện là một cấp cao đổi mới, đa tiến trình hợp tác trong ASEM vợt lên đốithoại để đi vào hợp tác thiết thực hơn Tại ASEM V, các nớc thành viên đã đạtnhiều thoả thuận quan trọng về định hớng đa quan hệ đối tác á - Âu theo h-ớng sống động và thực chất trên cả ba trụ cột hợp tác chính của ASEM:khuyến khích đối thoại chính trị, tăng cờng hợp tác kinh tế, thúc đẩy hợp tácvăn hoá - xã hội

ASEM V đã đạt đợc những kết quả quan trọng và hoàn toàn mới so vớicác Hội nghị cấp cao ASEM trớc ASEM V thông qua ba tuyên bố “Hội nghị cấp cao Tuyên bốcủa chủ tịch”, “Hội nghị cấp cao Tuyên bố Hà Nội về quan hệ đối tác kinh tế á - Âu chặt chẽhơn” và “Hội nghị cấp cao Tuyên bố về đối thoại giữa các nền văn hoá và văn minh” Đây lànhững tuyên bố đầu tiên của cấp cao ASEM định hớng cho hợp tác trong lĩnhvực kinh tế và văn hoá

Điểm mới của ASEM V so với các Hội nghị cấp cao ASEM trớc là các

vị lãnh đạo tiếp xúc với giới doanh nghiệp Điều này thể hiện sự coi trọng vaitrò của doanh nghiệp trong các nớc ASEM Tại hội nghị, các thành viênASEM đều bày tỏ ủng hộ mạnh mẽ Việt Nam và Lào gia nhập WTO