ĐỀ XUẤT TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC THỐNG KÊ CHO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ

Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về kế hoạch và đầu tư bao gồm tham mưu tổng hợp về phát triển kinh tế xã hội chung của cả nước, về cơ

ĐỀ XUẤT TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC THỐNG KÊ CHO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ

Trần Đình Toàn, TS., Chuyên gia trong nước Josie B Perez, Chuyên gia quốc tế

Tháng 12 năm 2007

Báo cáo của Dự án 00040722

"Hỗ trợ Giám sát phát triển kinh tế-xã hội "

Tổng cục Thống kê- Hà Nội

3.1 Đề xuất cải tiến……… 6

IV Đánh giá các chỉ số do Bộ tính toán trong mối quan hệ với hệ thống chỉ tiêu

thống kê quốc gia NSIS và chương trình điều tra quốc gia……… 7 4.1 Các khó khăn và trở ngại……… 8 4.2 Đề xuất các bước cần thực hiện………….…….……… 8

V Đánh giá tình hình số lượng trình độ cán bộ Bộ KH&ĐT tham gia xử lý thống kê… 9 5.1 Tình trạng về đội ngũ cán bộ……… 9 5.2 Đánh giá và đề xuất……….……… 10

VI Tóm tắt, Kết luận và khuyến nghị……….… 11

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1 – Số cán bộ của Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân phân theo giới,

trình độ và chức danh ……… 10 Bảng 2 – Số cán bộ chuyên môn của TCTK, phân theo trình độ và đơn vị ……… 10 Bảng 3 – Đề xuất xây dựng tăng cường năng lực thống kê Bộ KH&ĐT ……… 12

DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT

CIEMS Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương

DNEI Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân

DSMED Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

FMD Vụ Tài chính, tiền tệ

GDP Tổng sản phẩm trong nước (quốc nội)

TCTK General Statistics Office

KH&ĐT Kế hoạch và Đầu tư

NAD Vụ Tài khoản quốc gia

NSIS Hệ thống tài khoản quốc gia

PDPI Sở Kế hoạch đầu tư

PSO Cục thống kê tỉnh

SEDP Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội

SMCU Phòng Điều phối và Phương pháp thống kê

I Giới thiệu

Theo chức năng nhiệm vụ được quy định trong Nghị định số 61/2003/NĐ-CP,

Bộ Kế hoạch và Đầu tư có quyền hạn định hướng phát triển và nâng cao điều kiện kinh tế xã hội của đất nước và thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước

về kế hoạch và đầu tư bao gồm tham mưu tổng hợp về phát triển kinh tế xã hội chung của cả nước, về cơ chế, chính sách quản lý kinh tế chung và một số lĩnh vực

cụ thể, đầu tư trong nước, ngoài nước, khu công nghiệp, khu chế xuất, quản lý nguồn hỗ trợ phát triển chính thức, các dịch vụ công trong phạm vi quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật

Sự hình thành và phát triển của Bộ Kế hoạch và đầu tư trải qua nhiều giai đoạn được đánh dấu bởi Sắc lệnh số 78-SL do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 31 tháng 12 năm 1945 thành lập Ban Nghiên cứu kế hoạch kiến thiết nhằm nghiên cứu soạn thảo trình Chính phủ kế hoạch kiến thiết quốc gia các ngành kinh tế, tài chính,

xã hội Tiếp đến là ngày 14 tháng 5 năm 1950, Chủ tịch nước đã ký sắc lệnh số

68-SL thành lập Ban kinh tế chính phủ Ban kinh tế Chính phủ có nhiệm vụ nghiên cứu, soạn thảo và trình Chính phủ những đề án về chính sách, chương trình, kế hoạch kinh tế

Trong phiên họp ngày 8 tháng 10 năm 1955, Hội đồng Chính phủ đã quyết định thành lập ủy ban Kế hoạch Quốc gia ủy ban Kế hoạch Quốc gia và các Bộ phận kế hoạch của các Bộ ở Trung ương, Ban kế hoạch ở các khu, tỉnh, huyện có nhiệm vụ xây dựng các dự án kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, và tiến hành thống kê kiểm tra việc thực hiện kế hoạch

Ngày 9-10-1961, Hội đồng Chính phủ đã ra Nghị định số 158-CP quy định nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của ủy ban Kế hoạch Nhà nước, trong đó xác định rõ ủy ban Kế hoạch Nhà nước là cơ quan của Hội đồng Chính phủ có trách nhiệm xây dựng kế hoạch hàng năm và kế hoạch dài hạn phát triển kinh tế và văn hóa quốc dân

Kể từ sau khi thành lập Ủy ban Kế hoạch nhà nước, Chính phủ đã có hàng loạt các Nghị định quy định và bổ sung chức năng cho ủy ban Kế hoạch Nhà nước

Từ năm 1986, Ủy ban Phân vùng kinh tế được sát nhập vào Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và nay là Viện chiến lược phát triển Từ tháng 1 năm 1993, ủy ban Kế hoạch Nhà nước tiếp nhận Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế TW cũng được sát nhập vào

Ủy ban Kế hoạch nhà nước

Ngày 1 tháng 11 năm 1995, Chính phủ đã ra Nghị định số 75/CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trên cơ sở hợp nhất ủy ban Kế hoạch Nhà nước và ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư Đến tháng 8 năm 2000, căn cứ quyết định của Thủ tướng chính phủ số 99/2000/TT, Ban quản lý các khu công nghiệp Việt nam trở thành bộ phận của Bộ

Kế hoạch và Đầu tư Tổng cục thống kê được sát nhập vào Bộ Kế hoạch và Đầu tư

từ tháng 1 năm 2007

Hình 1: Cơ cấu tổ chức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Vụ Thương mại và dịch

và lãnh thổ

Vụ Tài chính, tiền tệ

Vụ Kinh tế công nghiệp

Vụ Kinh tế nông nghiệp

II Đánh giá cơ cấu tổ chức xét từ khía cạnh công tác thống kê

Theo chức năng nhiệm vụ, bộ máy tổ chức của Bộ KH&ĐT gồm 2 nhóm:

1 Các Vụ giúp Bộ trưởng thực hiện các chức năng quản lý nhà nước

a Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân;

b Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ;

Vụ Kết cầu

hạ tầng và

đô thị

Vụ Quản lý khu công nghiệp và chế xuất

Vụ thẩm định

và giám sát đầu tư

Vụ Quản lý đấu thầu

Vụ kinh tế đối ngoại

Vụ Quốc phòng và an ninh

Cục Đầu tư nước ngoài

Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tổng cục thống kê

Vụ pháp chế

Vụ Tổ Cán bộ

Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương

Viện chiến

lược phát triển

Tạp chí Kinh

tế và dự báo Trung tâm tin

học

Báo Đầu tư

c Vụ Tài chính, tiền tệ;

d Vụ Kinh tế công nghiệp;

e Vụ Kinh tế nông nghiệp;

f Vụ Thương mại và dịch vụ

g Vụ Kết cấu hạ tầng và đô thị;

h Vụ Quản lý khu công nghiệp và chế xuất;

i Vụ Thẩm định và giám sát đầu tư;

j Vụ Quản lý đấu thầu;

k Vụ Kinh tế đối ngoại;

l Vụ Quốc phòng và an ninh;

m Vụ Pháp chế;

n Vụ Tổ chức-cán bộ;

o Vụ Khoa học, Giáo dục, Tài nguyên và Môi trường;

p Vụ Lao động, Văn hóa, Xã hội;

q Cục Đầu tư nước ngoài;

r Cục Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa;

2 Các tổ chức hành chính sự nghiệp

a Viện Chiến lược phát triển;

b Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương;

c Trung tâm thông tin và dự báo kinh tế xã hội quốc gia;

d Trung tâm Tin học;

e Báo đầu tư

f Tạp chí kinh tế và dự báo

Cơ cấu tổ chức, chức năng và quyền hạn của Viện Chiến lược phát triển và Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương do Bộ Trưởng KH&ĐT quy định dựa trên đễ xuất của các đơn vị này

Lợi thế lớn nhất của Bộ KH&ĐT so với các bộ khác về khía cạnh thống kê là

có TCTK, nhưng hoạt động tương đối độc lập và liệt kê trong cơ cấu tổ chức của Bộ KH&ĐT đã trình bày ở trên Tổng cục thống kê là cơ quan thống kê cao nhất trong

cả nước chịu trách nhiệm quản lý, tổ chức các cuộc tổng điều tra và điều tra mẫu cấp quốc gia, thu thập quản lý các dữ liệu Tổng cục có trách nhiệm điều phối các hoạt động thống kê của các Bộ/Ngành và cung cấp số liệu cho các Bộ khi có yêu cầu, xây dựng cơ sở dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả dựa trên các số liệu đã

thu thập Về cơ cấu tổ chức, tại TCTK có 24 Vụ, ngoài ra còn có 64 Cục thống kê các tỉnh và 659 Phòng thống kê cấp huyện Trong số 24 Vụ của Tổng cục có 6 đơn

vị trực tiếp tham gia thu thập số liệu Đó là Vụ Thống kê xã hội và môi trường, Vụ Dân số và Lao động, Vụ Hệ thống tài khoản quốc gia, Vụ Công nghiệp và xây dựng,

Vụ Thương mại, dịch vụ và giá cả, Vụ Nông Lâm Nghiệp và thủy sản Ngoài ra có 3 đơn vị hỗ trợ in ấn, xây dựng cơ sở dữ liệu, cải tiến phương pháp chế độ…

Phần lớn các vụ/cục của Bộ KH&ĐT là những đơn vị sử dụng dữ liệu cung cấp bởi TCTK, các Bộ khác và các cơ quan địa phương Nhưng có một số vụ thực hiện công tác dự báo dựa chủ yếu vào số liệu từ nguồn của TCTK Các đơn vị này còn tính toán và công bố các số liệu về đầu tư trong nước, vốn ODA, và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

2.1 Khả năng thỏa mãn nhu cầu số liệu của Bộ và các đối tượng khác

Để giúp Bộ trưởng hoàn thành chức năng quản lý nhà nước đã được giao, các đơn vị trong Bộ đã phối hợp chặt trẽ với nhau, với TCTK và các Bộ ngành khác cùng chia sẻ thông tin liên quan đến các công việc của mình Ví dụ, Viện Chiến lược

đã phối hợp với các đơn vị trong Bộ thực hiện nghiên cứu chiến lược phát triển kinh

tế xã hội và các kế hoạch tổng thể; Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ dự báo nguồn vốn đầu tư tư nhân trên cơ sở kết quả hoạt động của các doanh nghiệp

Việc sát nhập TCTK vào Bộ KH&ĐT tạo lợi thế cho Bộ KH&ĐT trong việc tiếp cận thông tin Bộ KH&ĐT sử dụng các thông tin này làm cơ sở dự báo các chỉ tiêu trong tương lai Chẳng hạn, Vụ Tài khoản quốc gia (TCTK) và các chi cục các tỉnh thực hiện tính toán dự báo GDP cho cả nước và cho tỉnh Vụ Tài khoản quốc gia tính toán và công bố GDP theo quý (dựa vào sản xuất) theo giá cố định và giá hiện hành Các kết này được đưa ra theo khoảng từ thấp nhất đến cao nhất (ví dụ trong khổng từ 8,3 đến 8,5) và được gửi cho Bộ KH&ĐT thẩm định điều chỉnh báo cáo Chính phủ và công bố Tương tự như vậy đối với dự báo theo năm Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân Bộ KH&ĐT tham khảo các số liệu này đưa ra dự báo GDP cho cả nước và cho các tỉnh ( với sự cộng tác của các sở đầu tư) và sử dụng chúng như mục tiêu cho năm tới cần đạt được

Bảng dưới đây chỉ ra một số quan hệ theo chiều ngang giữa các Vụ Bộ KH&ĐT và của TCTK xét từ góc độ tiếp cận thống kê

TCTK Bộ KH&ĐT Departments

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cả nước và

tỉnh (từ PSO) Dự báo GDP trong tương lai do DNEI và PDPI thực hiện được thông qua bởi Chính phủ và

Vốn khu vực tư nhân tính từ dữ liệu của các

cuộc điều tra chọn mẫu DNEI cũng tính số liệu này dựa trên kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp phối hợp với

Vốn đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước -

phối hợp tính toán giữa Vụ Tổng hợp kinh tế

quốc và TCTK; Dữ liệu quá khứ do TCTK cung

cấp

Bộ KH&ĐT chịu trách nhiệm về các dự tính trong tương lai

FDI đã thực hiện do PSO thu thập được Vụ Tài

khoản quốc gia TCTK-NAD thẩm định

Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ KH&ĐT chịu trách nhiệm về vốn FDI đã đăng ký

Với chức năng của mình, Bộ KH&ĐT có quyền yêu cầu và trao đổi thông tin với tất cả các Bộ ngành, các cơ quan nhà nước, các tỉnh cũng như các đơn vị thuộc khu vực tư nhân Ví dụ, để chuẩn bị kế hoạch tổng thể Vụ Nông nghiệp cần biết các

kế hoạch hàng năm của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Tương tự như vậy, Vụ Tài chính tiền tệ làm việc với Bộ Tài chính về phân bổ ngân sách cho các

Bộ, xác định kinh phí cho các dự án và chương trình quốc gia Sự hợp tác này với các Bộ khác đòi hỏi các Bộ cung cấp thông tin và gửi báo cáo có liên quan trực tiếp cho Bộ KH&ĐT

2.2 Đề xuất thay đổi

Bộ KH&ĐT không có đơn vị độc lập riêng phối hợp theo dõi và đánh giá các thông tin thống kê mà các Bộ ngành khác cung cấp Trước đây, trong Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân có Phòng Phương pháp chế độ làm công tác phối hợp các hoạt động thống kê trong Bộ Hiện tại, bộ phận này không còn tồn tại Do vậy, Tổng cục thống kê và các Bộ ngành khác trực tiếp cung cấp các dữ liệu cho các Vụ có liên quan Trong trường hợp không có hoặc không đủ, các Vụ phải trực tiếp liên hệ với TCTK hay các Bộ ngành để lấy số liệu Chính vì vậy sẽ không có cách nào để xác định và đánh giá được:

• Tính nhất quán của các số liệu đã được cung cấp;

• Các số liệu đến tay người sử dụng đã được thẩm định hay chưa hay là những số liệu lấy từ các báo cáo hành chính gửi cho Thủ tướng và các cơ quan chinh phủ cấp trên;

• Phương thức quản lý dữ liệu sau khi sử dụng, liệu chúng có được cất trữ trong một cơ sở dữ liệu hay lưu ở chỗ nào đó không rõ

Chúng tôi khuyến nghị Bộ nên phục hồi lại đơn vị này và được mở rộng thành Phòng Điều phối và Phương pháp thống kê (theo tiếng Anh: Statistical Methodology and Coordination Unit, viết tắt là SMCU) Để đảm đương được nhiệm vụ, tránh trùng lắp với các nhiệm vụ khác của Vụ, cần bổ sung cán bộ được đào tạo về thống kê hoặc các lĩnh vực có liên quan SMSCU có nhiệm vụ sau:

• Phối hợp tất cả các hoạt động thống kê, các giao dịch thống kê giữa các đơn vị trong Bộ, với TCTK và với các bộ ngành khác

• Theo dõi việc trao đổi dữ liệu và thông tin ra vào Bộ

• Theo dõi và phát hiện sự chậm trễ trong việc cung cấp dữ liệu, thông tin, các hoạt động chồng chéo cũng như sự không nhất quán về số liệu được cung cấp bởi các đơn vị khác nhau Đồng thời cung cấp số liệu đã nhận được cho các bộ phận có liên quan để thẩm định

• Nghiên cứu, xem xét đánh giá các phương pháp tính toán, tổng hợp và dự báo các chỉ số thống kê

• Lưu trữ, tập hợp các dữ liệu đã cung cấp cho Bộ, các ssó liệu dự báo bởi cácc đơn vị khác trong Bộ và các chỉ số phục vụ cho kế hoạch phát triển kinh tế xã hội

Để thực hiện được nhiệm vụ sau cùng, cần có sự trợ giúp của nhóm chuyên gia công nghệ thông tin trong công tác xây dựng bảo trì và cập nhật hệ cơ sở dữ liệu của Bộ

III Đánh giá các hoạt động thống kê của Bộ

Các hoạt động thống kê của TCTK là rất đa dạng phụ thuộc vào chức năng của các vụ chuyên ngành Nó bao gồm nhiều khía cạnh từ các khía cạnh xã hội của các hộ gia đình đến các đặc tính kinh tế, các loại doanh nghiệp tổ chức, nông nghiệp, công nghiệp thương mại và dịch vụ Cũng giống như các cơ quan thống kê

ở các nước trong khu vực châu Á, TCTK còn tiến hành các điều tra đặc biệt phục vụ cho tinh toán các chỉ số trong bảng I/O, tính toán các tài khoản thu nhập quốc dân, đầu tư đã thực hiện, tích lũy đầu tư cố định, vv

Như đã trình bày, các vụ quan trọng của Bộ KH&ĐT thực hiện phân tích tính toán và dự báo dự liệu về GDP, tổng đầu tư trong nước, trực tiếp nước ngoài, vốn ODA, đăng ký doanh nghiệp, hoạt động của các khu công nghiệp và chế xuất, đầu

tư từ ngân sách nhà nước, tín dụng ưu đãi, đầu tư tư nhân và của các doanh nghiệp nhà nước vv Bộ còn đống vai trò chủ đạo trong việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của cả nước Cũng liên quan đến vấn đề này, hàng năm Bộ KH&ĐT chuẩn bị báo cáo cho Chính phủ về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội và tình hình đầu tư

Mặc dù đã có sự phối hợp chặt trẽ với TCTK và các bộ ngành, các cơ quan khác, số liệu cung cấp cho Bộ chưa đáp ứng được nhu cầu, chẳng hạn như còn thiếu thông tin về phát triển kinh tế xã hội theo vùng, các hoạt động của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân, thông tin về chất lượng tăng trưởng, năng lực của các doanh nghiệp Các phân tích và dự báo do Bộ đưa ra chưa sâu sắc, chủ yếu mang tính mô tả các hoạt động có liên quan

3.1 Đề xuất cải tiến

Liên quan đến nhu cầu về số liệu mà chưa được đáp ứng như đã đề cập, Bộ KH&ĐT cần kiểm tra tính khả thi về việc thu thập các số liệu này và giao cho TCTK thực hiện Tuy nhiên, những hoạt động này là tốn kém cần bổ sung nguồn tài chính Nếu thực hiện các cuộc thử nghiệm này thì cần có sự tham gia của các đơn vị trong

Bộ có nhu cầu bổ sung dữ liệu và thông tin Bởi vì chính họ là người có tiếng nói quyết định liệu những số liệu bổ sung nào cần được thu nhập qua các các điều tra

Nếu các số liệu này có thể thu thập được nhưng có thể gặp phải khó khăn khi yêu cầu các doanh nghiệp đáp ứng thì chúng tôi đề xuất:

1 Bộ đề xuất với Chính phủ ra và ký văn bản yêu cầu bắt buộc các doanh nghiệp, kể cả tư nhân và nhà nước, phải cung cấp chính xác và tin cậy các số liệu cho các cuộc điều tra do TCTK hay các Bộ/ngành khác thực hiện Văn bản này cần bao gồm các điều khoản phạt, ví dụ sẽ thu hồi giấy phép kinh doanh nếu không cung cấp số liệu Để điều khoản này có hiệu lực, nó cần được đưa vào trong các thủ tục xin cấp mới hoặc gia hạn kinh doanh

2 Khi TCTK thực hiện điều tra, thì phiếu điều tra phải được thiết kế thuận tiện để các chủ doanh nghiệp, tư nhân hay nhà nước, dễ dàng điền các câu trả lời Phiếu điều tra phải có hướng dẫn cách điền phiếu và hỗ trợ khi

có nhu cầu

3 Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân cùng với TCTK nên tổ chức hội nghị thường niên với sự tham gia của các doanh nhiệp để trao đổi về sự cần thiết cung cấp số liệu cho Chính phủ, những vấn đề gặp phải khi thu thập thông tin, chẳng hạn như độ chính xác, thời hạn nộp, và công bố kết quả điều tra

4 Để khuyến khích khu vực doanh nghiệp cung cấp số liệu, thì cần ghi nhận

sự nỗ lực và đóng góp của họ bởi những lời cám ơn in trong báo cáo hay tặng cho họ ấn phẩm kết quả điều tra

Để nâng cao chất lượng phân tích và kết quả dự báo, các Vụ có liên quan của Bộ KH&ĐT và TCTK cùng phối hợp thực hiện Sự phối hợp này sẽ giúp hoàn thiện các phương pháp phân tích và dự báo vì TCTK đã được đào tạo nhiều về các tài khoản quốc gia cùng các vấn đề chuyên môn khác cũng như đã

có kinh nghiệm lâu năm về tính toán các chỉ tiêu thống kê, trong khi đó các Vụ khác trong Bộ lại có được nhiều kinh nghiệp thực tế về kinh tế nước nhà

IV Đánh giá các chỉ số do Bộ tính toán trong mối quan hệ với hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia NSIS và chương trình điều tra quốc gia

Để chuẩn bị và xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm, hàng tháng, Bộ KH&ĐT tổ chức họp với các Bộ ngành các cơ quan có liên quan để báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch đã đề ra Trên cơ sở báo cáo của các bộ ngành địa phương, Bộ KH&ĐT tập hợp báo cáo trình Chính phủ Hàng năm, Bộ trình lên Chính phủ báo cáo phân tích tình hình thực hiện kế hoạch năm trong khuôn khổ kế hoạch 5 năm

Ngoài các chỉ tiêu định lượng thuộc SEDP và NSIS, Bộ KH&ĐT nhận thức được cần đưa vào báo cáo một số chỉ tiêu thể hiện chất lượng của quá trình phát triển nhưng hiện tại rất khó thực hiện Các chỉ tiêu đó là cán cân thanh toán quốc tế, chất lượng tăng trưởng, chất lượng của lực lượng lao động, chất lượng bảo vệ môi trường và dự báo môi trường phát triển quốc tế

Các chỉ tiêu trong SEDP/NSIS được sử dụng là tiêu chuẩn theo dõi các hoạt động của Bộ KH&ĐT cũng như của các Bộ khác Các chỉ số này là rất có ích để theo dõi và đánh giá tình hình thực hiện các mục tiêu đề ra trong kế hoạch năm và kế hoạch 5 năm

và được điều chỉnh về sau nên làm giảm độ tin cậy của số liệu,

• Phương pháp và phương pháp luận chưa rõ ràng – chủ yếu dựa vào kinh nghiệp; chưa có hệ thống phương pháp nhất quán từ trung ương đến địa phương

Những vấn đề về hoàn thiện quá trình thu thập dữ liệu, hoàn thiện việc xử lý lưu trữ luôn được đề cập nhưng chưa tiến triển nhiều do các nguyên nhân sau:

• Hạn chế về nhân lực và nguồn tài chính;

• Đòi hỏi nhiều thời gian và công sức cho các công việc chuyên môn hàng ngày nên không có đủ thời gian cho các hoạt động mang tính dài hạn trong đó có việc thu thập và lưu trữ dữ liệu;

• Chưa có cơ sở dữ liệu dùng chung;

• Việc xử lý và lưu trữ thông tin dữ liệu cục bộ dẫn đến tình trạng trùng lặp

dữ liệu và gây khó khăn cho việc khai thác dữ liệu;

• Các cơ sở dữ liệu không tương đồng, thông tin chưa được cập nhật kịp thời trên trang web

4.2 Đề xuất các bước cần thực hiện

Để khắc phục những khó khăn trong việc thu thập dữ liệu cho các chỉ tiêu thống kê thuộc SEDP và NSIS, cần tiến hành thực hiện các sau:

Thư nhất: Cần có thời gian biểu chi tiết cho các hoạt động liên quan đến các chỉ

tiêu thuộc SEDP và NSIS Thời gian biểu này cần chỉ rõ thời gian cụ thể cho từng công việc theo trật từ: thu thập, xử lý, tính toán, tổng hợp, báo cáo, công bố Dựa vào thời gian biểu này có thể xác định được khi nào phát sinh khối lượng lớn công việc mà có thể làm trễ cũng như áp lực đối với việc tính toán và công bố số liệu Đồng thời cũng xác định được có cần thiết gia hạn thêm thời gian công bố số liệu hay không Trong trường hợp chưa có rõ ràng về phương pháp thu thập và tính toán các chỉ tiêu thống kê thì các bộ ngành được giao nhiệm vụ này phải có bản mô tả chi tiết cách thức thu thập và tính toán đối với từng chỉ tiêu cụ thể Nếu số liệu sẽ thu thập và tính toán từ các cuộc điều tra thì phải mô tả thiết kế mẫu điều tra, nội dung, chu kỳ điều tra phạm vi điều tra và mức của số liệu (cho cả nước, tỉnh, vv) Nếu số liệu lấy từ các báo cáo hành chính thì cũng phải chỉ rõ người/đơn vị thu thập, nguồn, phương pháp thu thập (qua phỏng vấn hay quan sát, dự tính/cảm nhận hay từ các sổ đăng ký…)

và mục đích sử dụng của báo cáo

Bước hai: Trung tâm phối hợp và theo dõi công tác thống kê (SCMC), được đề

xuất thành lập ở trên, sẽ chủ trì việc lập thời gian biểu các hoạt động thống kê, tổng hợp tất cả các bản mô tả quy trình thu thập dữ liệu từ các bộ ngành Do hiện tại chưa có đơn vị này, nên Bộ KH&ĐT giao nhiệm vụ nói trên cho một Vụ trong Bộ Và các Bộ cơ quan có liên quan cần họp trao đổi để xác định hay điều chỉnh thời hạn công bố

số liệu Đồng thời những cuộc họp này là nơi để hỗ trợ giả quyết những khó khăn trong quá trình thu thập dữ liệu của các bên liên quan

Liên quan đến vấn đề lưu trữ và xử lý dữ liệu phân tán và kế hoạch phát triển

cơ sở dữ liệu, Bộ KH&ĐT nên sử dụng trung tâm tin học và tiến hành thành lập Phòng Điều phối và Phương pháp thống kê (SMCU) như đề xuất Phòng này là cơ đơn vị chủ đạo xử lý dữ liệu tập trung và xây dựng phát triển cơ sở dữ liệu của Bộ

Nó có nhiệm đưa ra cấu trúc và đặc tả dữ liệu cần xử lý SMCU cần có một cán bộ chuyên về công nghệ thông tin phụ trách công việc phát triển bảo dưỡng hệ thống

cơ sở dữ liệu và xử lý tập trung Hệ thống cơ sở dữ liệu phải lưu trữ được tất cả các

dữ liệu nhận được từ TCTK và các bộ ngành khác, tập hợp các khái niệm, định nghĩa dùng cho cơ sở dữ liệu và chịu trách nhiệm cập nhật thông tin Cơ sở dữ liệu được đặt tại SMCU và kết nối với tất cả các đơn vị trong Bộ

Trong hệ thống cơ sở dữ liệu này nên có 2 thành phần riêng biệt: thứ nhất bao gồm các thông tin nhận được từ TCTK và các Bộ ngành khác; thành phần thứ hai là số liệu/thông tin về các dự báo Điều này đòi hỏi Bộ KH&ĐT cần đầu tư về con người có kiến thức về thống kê, tin học, kỹ năng về quản lý và bảo trì hệ thống cơ

sở dữ liệu và thiết bị tin học đặc biệt là các phần mềm có bản quyền

V Đánh giá tình hình số lượng và trình độ cán bộ Bộ KH&ĐT tham gia xử lý thống kê

5.1 Tình trạng về đội ngũ

Ngoài Tổng cục thống kê, đơn vị thống kê chủ chốt của Bộ, tại Bộ KH&ĐT không có đơn vị độc lập cũng như cán bộ chuyên trách về thống kê Căn cứ vào kết quả từ phiếu thăm dò do chuyên gia dự án thực hiện thì chỉ có Cục Đầu tư nước ngoài và Vụ Hợp tác xã tả lời là có cán bộ làm công tác thống kê và mỗi vụ chỉ có 1 người với trình độ cử nhân kinh tế Như đã trình bày, nguồn dữ liệu chính cung cấp cho Bộ là từ TCTK và từ Các báo cáo kinh tế xã hội đã thực hiện của các Bộ/ngành

và các thành phố lớn Chính vì vậy các hoạt động thống kê của các cán bộ tại các Vụ/Viện chủ yếu liên quan đến việc tổng hợp phân tích dữ liệu để theo dõi và đánh giá hoạt động của SEDP và tính toán các con số dự báo cho tương lai Đội ngũ cán

bộ này đều đã tốt nghiệp đại học hoặc sau đại học Ví dụ, trong số 28 cán bộ của Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân có 5 người có bằng Thạc sĩ và 5 người có bằng Tiến sĩ, chi tiết thể hiện ở Bảng 1 dưới đây

Bảng 1 – Đội ngũ cán bộ Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân phân theo

chức vụ và trình độ

Tổng BA (Đại học) MA (Thạc sĩ) Ph.D (Tiến sĩ) Chức vụ/Vị trí

Nam Nữ Nam Nữ Nam Nữ Nam Nữ

Đối với TCTK, các cán bộ chuyên môn đều có trình độ từ đại học trở lên,

trong đó 9% có trình độ thạc sĩ trở lên với 3 cán bộ có trình độ tiến sĩ

Bảng 2 – Đội ngũ cán bộ chuyên môn của TCTK phân theo trình độ và đơn vị

Thương mại, Dịch vụ & Giá cả 23 22 1

Nông nghiệp, Lâm nghiệp & Thủy sản 15 15

5.2 Đánh giá và đề xuất

Các cán bộ của Bộ KH&ĐT tham gia vào các hoạt động thống kê đều có kiến

thức tối thiểu cần thiết để thực hiện công tác này vì họ đều có trình độ từ đại học trở

lên Nâng cao năng lực của đội ngũ này sẽ là một trong các nhân tố góp phần cải

thiện chất lượng phân tích dữ liệu và dự báo Các kiến thức cần được bổ sung và

tăng cường thông qua đào tạo bồi dưỡng gồm::

• Kỹ năng viết báo cáo kỹ thuật và báo cáo phân tích

• Phân tích chuỗi số liệu theo thời gian

• Kinh tế lượng

• Các tài khoản quốc gia

• Sử dụng phần mềm thống kê như SPSS và STATA

Bộ KH&ĐT nên yêu cầu TCTK tổ chức bồi dưỡng về các tài khoản quốc gia

và sử dụng các phần mềm SPSS và STATA Ngoài ra cần mời các chuyên gia từ

các trường đại học giảng dạy về các kỹ năng viết báo cáo kỹ thuật và báo cáo phân

tích, phân tích chuỗi thời gian và kinh tế lượng Nếu có kinh phí nên gửi các cán bộ

thống kê đi đào tạo bồi dưỡng về các kỹ năng trên ở nước ngoài

Việc sử dụng chung một phần mềm thống kê, chẳng hạn SPSS, sẽ năng cao

năng lực ở những khía cạnh sau:

ƒ Có khả năng truy cập/tiếp cân, tích hợp dữ liệu từ các nguồn tổng hợp

ƒ Hiệu quả thu thập số liệu mới

ƒ Phát hiện được xu thế thậm chí từ khối lượng lớn dữ liệu

ƒ Thể hiện thông tin dưới dạng đồ thị dễ phân tích đánh giá

ƒ Chia sẻ an toàn thông tin giữa các Vụ và các đơn vị

ƒ Quản lý các mô hình có khả dự đoán trước như là các tài sản thông tin Còn phần mềm STATA là gói phần mềm thống kê hoàn chỉnh và tích hợp đáp ứng mọi nhu cầu phân tích và quản lý dữ liệu của Bộ

Cả 2 phần mềm này đều có công cụ phân tích chuỗi thời gian Ngoài ra còn

có các phần mềm khác sử dụng cho phân tích các dữ liệu điều tra, thậm chí có cả những phần mềm miễn phí có thể tải từ internet Có thể tham khảo Phụ lục C về thông tin một số phần mềm thống kê

Bộ nên đè nghị TCTK tổ chức các lớp bồi dưỡng về các tài khoản quốc dân,

sử dụng phần mềm SPSS và STATA Ngoài ra nên mời các chuyên gia từ các trường, các viện cung cấp kiến thức về viết báo cáo kỹ thuật/phân tích, phân tích chuỗi thời gian và kinh tế lượng Cũng có thể tìm kiếm sự hỗ trợ kỹ thuật từ một số

tổ chức quốc tế như ADB, WB về phân tích và sử dụng dữ liệu trong phát triển kinh

tế đồng thời đề nghị hỗ trợ tài chính để gưiử cán bộ thống kê đi học ở nước ngoài

về các lĩnh vực đã nêu trên

Bộ cần khuyến khích đội ngũ cán bộ làm công tác thống kê đi đào tạo nâng cao về thống kê, kinh tế hay các lĩnh vực khác có liên quan Các cán bộ tin học hỗ trợ SMCU, đơn vị đề xuất thành lập mới, cần được nâng cao kiến thức về quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu

Nếu Phòng Phương pháp và phối hợp thống kê ,theo đề xuất, được thành lập thì số lượng cán bộ thống kê ít ỏi chỉ tập trung vào việc đánh giá, phân tích các số liệu đã thu thập, dự báo mà không cần quan tâm đến việc theo dõi và lưu trữ dữ liệu vì phần việc này sẽ do SMCU đảm nhận

VI Tóm tắt, Kết luận và khuyến nghị

Khác với 4 Bộ khác (Bộ Tài chính, Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Lao động Thương xã hội, Y tế) thuộc đối tượng của dự án tăng cường năng lực thống

kê, Bộ KH&ĐT có đặc thù riêng là dễ dằng tiếp cận tất cả các loại dữ liệu của TCTK

và các Bộ ngành khác và có thể dự báo được số liệu liên quan đến đầu tư, nguồn lực và nền kinh tế Tuy vậy có những khó khăn trong việc thực hiện những công việc này đặc biệt khi thiếu nguồn lực về con người

Vì vậy, khuyến nghị chính đầu tiên là thành lập Trung tâm phối hợp theo dõi công tác thống kê (SCMC) có nhiệm vụ phối hợp với TCTK , các Bộ ngành địa phương và nội bộ Bộ KH&ĐT; theo dõi việc nộp báo cáo và các chỉ tiêu thống kê, và phát triển hoàn thiện cơ sở dữ liệu (cùng với Trung tâm tin học) Khuyến nghị thứ hai là phát triển hoàn thiện cơ sở dữ liệu liên kết với tất cả các đơn vị trong Bộ Cuối cùng là đào tạo bồi dưỡng cán bộ làm thống kê về thống kê và các kiến thức có liên quan, các cán bộ tin học về quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu