Qui luật mâu thuẫn trong phép biện chứng duy vật với việc phân tích hệ thống mâu thuẫn của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Đại hội lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện trọng đại trong đời sống chính trị của nhân dân ta. Đại hội đã tổng kết tình hình mọi mặt của đất nước, rút ra những bài học kinh nghiệm, đề ra những quyết sách lớn nhằm làm chuyển biến tình hình, đưa đất nước vượt qua khó khăn, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Một trong những quyết sách đó là chuyển đổi nền kinh tế đất nước từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghiã. Chuyển nền kinh tế từ hoạt động theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung - quan liêu - bao cấp sang phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là nội dung, bản chất và đặc điểm khái quát nhất đối với nền kinh tế nước ta trong hiện tại và tương lai. Trải qua mười lăm năm thăng trầm và biến động, nền kinh tế Việt Nam cũng đã tồn tại và phát sinh nhiều mâu thuẫn. Nhưng dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, kiên định trong việc lựa chọn lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm “kim chỉ nam” cho mọi hành động đã từng bước giải quyết được những mâu thuẫn này, đồng thời lại có kế hoạch, phương hướng giải quyết những mâu thuẫn mới nảy sinh. Vì thế, dân tộc ta đã từng bước thu được nhiều thành tựu to lớn về mọi mặt, kinh tế thoát khỏi khủng hoảng triền miên hàng chục năm và bước đầu thời kỳ phát triển toàn diện và tăng trưởng liên tục. Tuy nhiên, cũng cần phải phân tích sâu thêm bản chất, đặc điểm đã được khái quát nói trên, để có thể hiểu rõ và thống nhất hơn trong nhận thức và hành động. Hiện nay đứng trước ngưỡng cửa thế kỷ 21 với nhiều thời cơ và thách thức. Góp phần cùng Đảng và Nhà nước đưa nền kinh tế phát triển, khẳng định vị trí của Việt Nam trên thế giới thì nhiệm vụ đặt ra cho mỗi người dân Việt Nam nói chung, sinh viên kinh tế nói riêng là phải hiểu rõ nắm bắt được nguồn gốc bên trong của sự vận động và phát triển của nền kinh tế nước nhà. Do vậy em xin chọn đề tài:"Qui luật mâu thuẫn trong phép biện chứng duy vật với việc phân tích hệ thống mâu thuẫn của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam" cũng là để phát triển tư duy triết học, tập sự làm một công trình khoa học nhỏ, đồng thời làm quen với phương pháp học ở bậc đại học, làm bài viết của mình.

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Đại hội lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện trọng đại trong đời sống chính trị của nhân dân ta Đại hội đã tổng kết tình hình mọi mặt của đất nước, rút ra những bài học kinh nghiệm, đề ra những quyết sách lớn nhằm làm chuyển biến tình hình, đưa đất nước vượt qua khó khăn, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội Một trong những quyết sách đó là chuyển đổi nền kinh tế đất nước từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghiã Chuyển nền kinh tế từ hoạt động theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung - quan liêu - bao cấp sang phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là nội dung, bản chất và đặc điểm khái quát nhất đối với nền kinh tế nước ta trong hiện tại và tương lai Trải qua mười lăm năm thăng trầm và biến động, nền kinh tế Việt Nam cũng đã tồn tại và phát sinh nhiều mâu thuẫn Nhưng dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, kiên định trong việc lựa chọn lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm

“kim chỉ nam” cho mọi hành động đã từng bước giải quyết được những mâu thuẫn này, đồng thời lại có kế hoạch, phương hướng giải quyết những mâu thuẫn mới nảy sinh Vì thế, dân tộc ta đã từng bước thu được nhiều thành tựu

to lớn về mọi mặt, kinh tế thoát khỏi khủng hoảng triền miên hàng chục năm

và bước đầu thời kỳ phát triển toàn diện và tăng trưởng liên tục Tuy nhiên, cũng cần phải phân tích sâu thêm bản chất, đặc điểm đã được khái quát nói trên, để có thể hiểu rõ và thống nhất hơn trong nhận thức và hành động Hiện nay đứng trước ngưỡng cửa thế kỷ 21 với nhiều thời cơ và thách thức Góp phần cùng Đảng và Nhà nước đưa nền kinh tế phát triển, khẳng định vị trí của Việt Nam trên thế giới thì nhiệm vụ đặt ra cho mỗi người dân Việt Nam nói chung, sinh viên kinh tế nói riêng là phải hiểu rõ nắm bắt được nguồn gốc bên trong của sự vận động và phát triển của nền kinh tế nước nhà Do vậy em xin

chọn đề tài:"Qui luật mâu thuẫn trong phép biện chứng duy vật với việc

phân tích hệ thống mâu thuẫn của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam" cũng là để phát triển tư duy triết học, tập sự làm một

công trình khoa học nhỏ, đồng thời làm quen với phương pháp học ở bậc đại học, làm bài viết của mình

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1)Nội dung của qui luật mâu thuẫn:

Qui luật mâu thuẫn là hạt nhân của phép biện chứng, nó vạch ra nguồn gốc bên trong của sự vận động và phát triển Nắm vững được nội dung của qui luật này sẽ giúp chúng ta hình thành tư duy khoa học, biết khám phá bản chất của các sự vật và giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh thúc đẩy sự vật phát triển Qui luật mâu thuẫn có 3 nội dung

Nhưng để hiểu được nội dung qui luật, trước hết cần nắm được khái niệm “mặt đối lập” Khái niệm này trong qui luật mâu thuẫn là sự khái quát những mặt, những thuộc tính, những khuynh hướng trái ngược nhau trong

một chỉnh thể làm nên sự vật và hiện tượng Ví dụ: điện tích âm và điện tích

dương trong nguyên tử, chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong triết học v.v

Cũng không nên nhầm lẫn mặt đối lập với mâu thuẫn Mỗi mâu thuẫn phải có hai mặt đối lập, nhưng không phải bất kỳ mặt đối lập nào cũng tạo thành mâu thuẫn, những mặt này phải đối lập với nhau nhưng lại liên hệ ràng buộc nhau mới tạo thành mâu thuẫn

Nội dung qui luật:

-Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến:

Phép biện chứng duy vật khẳng định rằng, mọi sự vật và hiện tượng trong thế giới đều tồn tại mâu thuẫn bên trong Mâu thuẫn chẳng những là một hiện tượng khách quan, mà còn là hiện tượng phổ biến Mâu thuẫn tồn tại khách quan trong mọi sự vật và hiện tượng của giới tự nhiên, đời sống xã hội

và tư duy của con người Chẳng những mâu thuẫn tồn tại phổ biến ở mọi sự

vật, hiện tượng mà còn tồn tại phổ biến trong suốt quá trình phát triển của chúng Không có một sự vật, hiện tượng nào lại không có mâu thuẫn và không

có một giai đoạn nào trong sự phát triển của mỗi sự vật, hiện tượng lại không

có mâu thuẫn Mâu thuẫn này mất đi, thì mâu thuẫn khác lại hình thành

Để chứng minh tính khách quan và phổ biến của mâu thuẫn, Ăng-ghen chỉ ra rằng, ngay hình thức vận động giản đơn nhất của vật chất-vận động cơ học đã là một mâu thuẫn Sở dĩ sự di động một cách máy móc và đơn giản ấy

có thể thực hiện được chỉ là vì, một vật trong cùng một lúc vừalà ở nơi này lại vừa ở nơi khác, vừa ở trong cùng một chỗ duy nhất lại vừa không ở chỗ đó Tất nhiên sự tồn tại của vật chất ở những hình thức vận động cao hơn lại càng bao hàm mâu thuẫn Ăng-ghen viết:”Nếu bản thân sự di động một cách máy móc đơn giản đã chứa đựng mâu thuẫn,thì tất nhiên những hình thức vận động cao hơn của vật chất và đặc biệt là sự sống hữu cơ và sự phát triển của sự sống hữu cơ đó lại càng phải chứa đựng mâu thuẫn, như vậy Sự sống trước hết chính là ở chỗ một sinh vật trong mỗi lúc vừa là nó nhưng vừa lại là một cái khác Như vậy sự sống cũng là một mâu thuẫn tồn tại trong bản thân các sự vật và các quá trình, tự đề ra và tự giải quyết không ngừng, và khi mâu thuẫn

đã hết thì sự sống cũng không còn nữa vì cái chết xảy đến Cũng như chúng ta

đã thấy rằng trong lĩnh vực tư duy cũng vậy, chúng ta không thể thoát khỏi mâu thuẫn; chẳng hạn như năng khiếu nhận thức vô tận ở bên trong của con người với sự tồn tại thực tế của năng khiếu ấy trong những con ngưòi bị hạn chế bởi hoàn cảnh bên ngoài, và bị hạn chế trong những năng khiếu nhận thức,

- mâu thuẫn này được giải quyết trong sự nối tiếp của các thế hệ, sự nối tiếp

đó ít ra đối với chúng ta, thực tế cũng là vô tận, - và được giải quyết trong sự vận động đi lên vô tận”

- Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập:

Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó hai mặt đối lập vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranh với nhau

Trong một mâu thuẫn, có quan hệ thống nhất với nhau Khái niệm

“thống nhất” trong qui luật mâu thuẫn có nghĩa là hai mặt đối lập liên hệ với nhau, ràng buộc nhau và qui định lẫn nhau, mặt này lấy mặt kia làm tiền đề tồn tại của mình Ví dụ: Trong sinh vật, hai mặt đối lập đồng hoá và dị hoá thống nhất với nhau, nếu chỉ là một quá trình thì sinh vật sẽ chết v.v Lê-nin viết: “ Sự thống nhất của các mặt đối lập, đó là sự thừa nhận những khuynh hướng mâu thuẫn, bài trừ lẫn nhau, đối lập, trong tất cả các hiện tượng và quá trình của giới tự nhiên Phép biện chứng còn vạch ra rằng những mặt đối lập làm thế nào mà có thể chuyển hoá lẫn nhau, - trong những điều kiện nào chúng là đồng nhất, bằng cách chuyển hoá lẫn nhau - tại sao lý trí con người không nên xem những mặt đối lập ấy là chết, cứng đờ, mà là sinh động, có điều kiện, năng động, chuyển hoá lẫn nhau”

Như vậy, theo quan điểm của phép biện chứng, sự đồng nhất không tách rời với sự khác nhau, sự đối lập Mỗi sự vật vừa là bản thân nó, vừa là một cái khác với bản thân nó Trong sự đồng nhất đã bao hàm sự khác nhau, sự đối lập Trong một mâu thuẫn, sự thống nhất của các mặt đối lập không tách rời sự đấu tranh giữa chúng Bởi vì, đây là sự thống nhất của hai mặt đối lập Hai mặt đối lập này không nằm yên bên nhau, mà chúng luôn đấu tranh với nhau Khái niệm “ đấu tranh” giữa các mặt đối lập trong qui luật mâu thuẫn có nghĩa là các mặt đối bài trừ nhau, phủ định nhau Sự bài trừ, phủ định nhau trong thế giới vật chất được thể hiện dưới những dạng rất khác nhau Ví dụ:

Sự đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản được diễn ra dưới dạng xung đột với nhau về mọi mặt rất gay gắt và quyết liệt chỉ có thể thông qua cách mạng xã hội bằng nhiều hình thức, kể cả bạo lực mới giải quyết được

mâu thuẫn này một cách căn bản Sự đấu tranh giữa hai mặt đồng hoá và dị hoá, sức hút và sức đẩy, vi phân và tích phân v.v thì lại diễn ra dưới dạng tác động lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau v.v

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là một quá trình phức tạp Quá trình ấy

có thể chia ra từng giai đoạn Mỗi giai đoạn lại có những đặc điểm riêng của

nó Khi mới xuất hiện mâu thuẫn thường được biểu hiện ở sự khác nhau của hai mặt Song không phải bất cứ sự khác nhau nào của các mặt cũng là mâu thuẫn Chỉ có hai mặt khác nhau nào liên hệ hữu cơ với nhau trong một chỉnh thể và có khuynh hướng phát triển trái ngược nhau, thì mới hình thành bước đầu của mâu thuẫn Trong quá trình phát triển của mâu thuẫn sự khác nhau đó biến thành sự đối lập Khi hai mặt đối lập của mâu thuẫn xung đột với nhau gay gắt, nếu có điều kiện chín muồi thì hai mặt đối lập sẽ chuyển hoá lẫn nhau, mâu thuẫn được giải quyết Kết quả là sự thống nhất của hai mặt đối lập

cũ bị phá hủy, sự thống nhất của hai mặt đối lập mới được hình thành cùng với mâu thuẫn mới Mâu thuẫn mới này lại triển khai, phát triển và lại được giải quyết làm cho sự vật mới luôn luôn xuất hiện thay thế sự vật cũ Sự đấu tranh giữa hai mặt đối lập đã làm cho các sự vật không thể tồn tại một cách vĩnh viễn Vì thế, đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc, là động lực bên trong của mọi sự vận động và phát triển Với ý nghĩa đó Lê-nin viết: “ Phát triển là một cuộc “đấu tranh” giữa các mặt đối lập”

Bất cứ sự thống nhất của các mặt đối lập cụ thể nào cũng đều có tính chất tạm thời, tương đối, nghĩa nó tồn tại trong trạng thái đứng yên tương đối của các sự vật và hiện tượng Còn sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là có tính chất tuyệt đối, nghĩa là nó phá vỡ sự ổn định dẫn đến sự chuyển hoá về vật chất của các sự vật và hiện tượng Tính tuyệt đối của đấu tranh giữa các mặt đối lập gắn liền với sự tự thân vận động, tự thân phát triển diễn ra không

ngừng của các sự vật và hiện tượng trong thế giới vật chất Về mối quan hệ giữa thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, Lê-nin viết:”Sự thống nhất của các mặt đối lập là có điều kiện, tạm thời, thoáng qua, tương đối Sự đấu tranh của các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối, cũng như sự phát triển,

sự vận động là tuyệt đối”

-Sự chuyển hóa của các mặt đối lập:

Về sự chuyển hóa của các mặt đối lập Lê-nin viết:”Không phải chỉ là sự

thống nhất của các mặt đối lập, mà còn là những chuyển hóa của mỗi qui định,

chất, đặc trưng, mặt thuộc tính sang mỗi cái khác” Do đó, ta không nên hiểu

sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập một cách đơn giản, máy móc, chỉ căn cứ vào hình thức bên ngoài, chỉ nói về sự chuyển hóa của chúng Sự vật

và hiện tượng trong thế giới là muôn hình muôn vẻ, nên sự chuyển hóa của các mặt đối lập cũng rất khác nhau Ăng-ghen đã khái quát rằng, những mặt đối lập của mâu thuẫn “thông qua sự đấu tranh thường xuyên của chúng từ mặt đối lập này thành một đối lập kia, hoặc lên những hình thức cao hơn, đã qui định sự sống của giới tự nhiên”

Như vậy phải căn cứ vào từng sự vật mà phân tích sự chuyển hoá của các mặt đối lập Ý kiến của Ăng-ghen có nghĩa là hai mặt đối lập chuyển hóa lẫn nhau, hoặc cả hai chuyển thành những chất mới

2)Bản chất, đặc điểm của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Nền kinh tế ở nước ta hiện nay: “Nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, theo định hướng xã hội chủ nghĩa vận động theo cơ chế thị trường có sự quản

lý của nhà nước” [ Văn kiện đại hội VII (trang 21) ]

Vậy kinh tế hàng hóa là gì ? Kinh tế hàng hóa là một kiểu tổ chức kinh tế

- xã hội mà trong đó hình thái phổ biến của sản xuất là sản xuất ra sản phẩm

để bán, để trao đổi trên thị trường Và kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa trong đó thị trường là một quá trình mà người bán và người mua tác động qua lại với nhau để xác định giá cả và sản lượng Thông thường kinh tế thị trường phải trải qua ba giai đoạn phát triển Giai đoạn thứ nhất, là giai đoạn chuyển từ nền kinh tế hàng hóa giản đơn sang kinh tế thị trường Giai đoạn thứ hai, là giai đoạn phát triển kinh tế thị trường tự do, nhà nước không can thiệp vào hoạt động kinh tế Giai đoạn thứ ba, là giai đoạn kinh tế thị trường hiện đại Đặc trưng của giai đoạn này là nhà nước can thiệp vào kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu kinh tế với nước ngoài Như vậy, nền kinh tế nước ta đã không trải qua giai đoạn kinh tế hàng hóa giản đơn và giai đoạn kinh tế thị trường tự do, mà đi thẳng vào phát triển kinh tế thị trường hiện đại Đó là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa một nền kinh tế thị trường hiện đại với tính chất xã hội hiện đại (xã hội xã hội chủ nghĩa) Nhà nước ta quản lý thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có nghĩa là nhà nước tham gia vào quá trình kinh tế thông qua việc xây dựng các hình thức sở hữu nhà nước, các chương trình khuyến khích đầu tư và tiêu dùng, cùng với việc sử dụng các công cụ kinh tế như tài chính, tín dụng, tiền tệ để điều tiết nền kinh tế ở tầm vĩ mô Sự phối hợp giữa chính phủ và thị trường trong một nền kinh tế hỗn hợp nhằm bảo đảm sự phát triển có hiệu quả, cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh Nền kinh tế của chúng ta là nền kinh tế hỗn hợp nhiều thành phần với vai trò chủ đạo của kinh

tế nhà nước trong một số lĩnh vực, một số khâu quan trọng có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Nền kinh tế hàng hoá, nền kinh tế thị trường phải là một nền kinh tế đa thành phần, đa hình thức sở hữu Thế nhưng, nền kinh tế thị trường mà chúng ta sẽ xây dựng là nền kinh tế thị

trường hiện đại cho nên cần có sự tham gia bởi “bàn tay hữu hình” của nhà nước trong việc điều tiết, quản lý nền kinh tế đó Đồng thời, chính nó sẽ bảo đảm sự định hướng phát triển của nền kinh tế thị trường Sự quản lý, điều tiết, định hướng phát triển nền kinh tế thị trường của nhà nước là thông qua các công cụ chính sách kinh tế vĩ mô và vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước Kinh tế nhà nước phải nắm giữ vai trò chủ đạo ở một số lĩnh vực then chốt, có ý nghĩa là “ đài chỉ huy “ , là “ mạch máu” của nền kinh tế Cùng với việc nhấn mạnh vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, cần coi trọng vai trò của khu vực kinh tế tư nhân và kinh tế hỗn hợp, đặt chúng trong mối quan hệ gắn

bó, hữu cơ, thống nhất, không tách rời, biệt lập Cơ chế vận hành của nền kinh

tế được thực hiện thông qua cơ chế thị trường với sự tham gia quản lý, điều tiết của Nhà nước tức là mọi hoạt động sản xuất - kinh doanh trong nền kinh tế được thực hiện thông qua thị trường Các quy luật của kinh tế hàng hoá, kinh

tế thị trường sẽ chi phối các hoạt động kinh tế Quy luật giá trị quy định mục đích theo đuổi trong hoạt động kinh tế và lợi nhuận, quy định sự phân bố các nguồn lực vào các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh khác nhau, đồng thời đặt các chủ thể kinh tế trong một cuộc cạnh tranh quyết liệt Thông qua các công cụ, chính sách kinh tế vĩ mô, cùng với việc sử dụng các lực lượng kinh tế nhà nước, Nhà nước tác động lên mối quan hệ tổng cung - tổng cầu thực hiện sự điều tiết nền kinh tế thị trường Như vậy, cơ chế hoạt động của nền kinh tế là: thị trường điều tiết nền kinh tế, Nhà nước điều tiết thị trường và mối quan hệ Nhà nước - thị trường - các chủ thể kinh tế là mối quan hệ hữu cơ thống nhất

3) Hệ thống mâu thuẫn của nền kinh tế nước ta:

Mâu thuẫn là động lực của mọi sự vận động và phát triển Do vậy, trong

hệ thống thống nhất của nền kinh tế thị trường nói chung chứa đựng những sự đối lập, những khuynh hướng trái ngược nhau, một mặt bài trừ, phủ định lẫn

nhau, cạnh tranh với nhau, mặt khác chúng thống nhất với nhau, thâm nhập nương tựa vào nhau để tồn tại và phát triển thông qua hợp tác, cạnh tranh, liên doanh và liên kết Đặc biệt là nền kinh tế thị trường ở Việt Nam do không trải qua hai giai đoạn đầu của sự phát triển mà đi thẳng sang giai đoạn thứ ba nên càng phát sinh nhiều mâu thuẫn, đòi hỏi cần giải quyết

3.1 Mâu thuẫn giữa tính tự phát vốn có của sự phát triển kinh tế thị trường nói chung với sự phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta:

Tuy nền kinh tế nước ta đang ở giai đoạn phát triển cao nhất của nền kinh tế thị trường nhưng trong nó vẫn bao hàm hai giai đoạn đầu của sự phát triển Biểu hiện qua mâu thuẫn giữa tính tự phát của sự phát triển kinh tế thị trường với sự phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thông qua bản chất và vai trò quản lý của nhà nước Tính tự phát của nền kinh tế thị trường là sự phát triển kinh tế diễn ra theo tinh thần tự do, không chịu sự quản lý của nhà nước Dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh, xuất hiện sự thôn tính của các công ty lớn đối với các công ty nhỏ, làm thay đổi mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế, quyền lực của nhà nước bị lấn át

Nó còn đẻ ra sự phân phối không công bằng là giàu nghèo ngày càng cách biệt Điều này, một mặt kìm hãm sự phát triển kinh tế của đất nước, mặt khác

sẽ làm nảy nòi ra chủ nghĩa tư bản Do vậy đòi hỏi nhà nước ta cần phải có những biện pháp khắc phục tình trạng trên Cụ thể là tham gia vào nền kinh tế

ở trong nước, hướng sự phát triển thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Mâu thuẫn xuất hiện, đòi hỏi cần phải giải quyết Hai mặt đối lập của mâu thuẫn không nằm yên bên nhau mà chúng luôn đấu tranh với nhau ở một chỉnh thể xã hội nói chung và nền kinh tế nước ta nói riêng Sự đấu tranh của các mặt đối lập là một quá trình phức tạp Cụ thể, sự đấu tranh đó biểu hiện rõ

ở việc nhà nước tổ chức lại nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa: Thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần Kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Xác lập, củng cố và nâng cao địa vị làm chủ của người lao động trong nền sản xuất xã hội; thực hiện công bằng xã hội ngày càng tốt hơn; bảo đảm công bằng về cơ hội cho mọi người dân tham gia các hoạt động kinh tế – xã hội Tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển Kết hợp chặt chẽ thị trường và kế hoạch, có sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Chẳng hạn

“chúng ta đã vận dụng đúng đắn quy luật lưu thông tiền tệ của Mác để chấm dứt lạm phát phi mã từ năm 1989 và hiện nay vẫn dùng quy luật này để kích cầu và điều chỉnh giá thóc gạo có lợi cho người nông dân, tránh tình trạng một

bộ phận tư thương lợi dụng để chia đôi chênh lệch giá chợ – giá sàn ở những điểm thu mua có tiêu cực” [Tạp chí Cộng sản, trang 24, số 19 (10 – 1998) ] Tuy nhiên, trong cơ chế thị trường do hoạt động của các qui luật kinh tế là khách quan nên hành vi của con người trong vận dụng còn nhiều tự phát, khó nắm bắt được các nhu cầu của xã hội v.v Và sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là có tính chất tuyệt đối, nghĩa là nó phá vỡ sự ổn định dẫn đến sự chuyển hóa về vật chất của các sự vật và hiện tượng Vì thế, nền kinh tế thị trường sẽ

có xu hướng tự do hóa nếu không có sự can thiệp kịp thời, đúng đắn của nhà nước Còn thành phần kinh tế Nhà nước phải vươn lên tự khẳng định mình, giữ vai trò chủ đạo, dần dần chi phối toàn bộ xu hướng vận động của nền kinh

tế

3.2 Mâu thuẫn giữa các thành phần kinh tế: