Đánh Giá Có Sự Tham Gia Dự Án Thí Điểm Tại Việt Nam Về Giáo Dục Vệ Sinh Cá Nhân Và Vệ Sinh Trường Học Do Chính Phủ Hà Lan Tài Trợ Năm 2000-2001

KHUNG TH,I GIAN VÀ K... - Theo dõi và giám sát c5p trung ng.

TRUNG TÂM NGHIÊN C U MÔI TR NG VÀ S C KHO

BÁO CÁO K T QU

ÁNH GIÁ CÓ S THAM GIA D ÁN THÍ I M T I

TR N M 2000-2001

Hà n i, tháng 1- 2006

H c sinh tr ng Ti u h c Thanh Son t nh Ngh An th c hành r a tay.

Chúng tôi xin bày t s bi t n sâu s c t i các cán b c a Phòng N c và V sinh môi

tr ng, Phòng Giáo d c - UNICEF, V Công tác H c sinh sinh viên - B Giáo d c và ào t o,

C c Y t D phòng Vi t Nam - B Y t , Trung tâm và V sinh môi tr ng nông thôn - B Nông nghi p và phát tri n nông thôn ã tích c c ng h và ph i h p v i chúng tôi trong vi c xây d ng

ph ng pháp và b công c i u tra, ánh giá

Chúng tôi xin c m n các cán b ngành giáo d c các t nh, huy n trong a bàn i u tra c ng nh lãnh o các tr ng h c, nh ng th!y cô giáo và h c sinh ã tích c c ng h và h p tác v i các cán b i u tra trong quá trình thu th p s li u t i th c a

Cu i cùng, chúng tôi xin c m n t"t c các #ng nghi p t$ các c quan qu n lý, các c quan nghiên c u ã h p tác cùng chúng tôi trong su t quá trình th c hi n cu c ánh giá

Hà N i -2/2006

PGS.TS Nguy n Võ K Anh Phó Giám c Trung tâm Nghiên c u Môi tr ng và S c kh e

M C L C

TÓM T T

1 T V N

1.1 S% L&'C V( CÁC D) ÁN GIÁO D*C V+ SINH TRONG TR&,NG H-C 7

1.2 LÝ DO TI.N HÀNH CU/C ÁNH GIÁ 8

1.3 M*C TIÊU C0A CU/C ÁNH GIÁ 9

2 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2.1 PH&%NG PHÁP 9

2.2 1A BÀN NGHIÊN C2U 10

2.3 T3P HU4N I(U TRA VIÊN 11

2.4 T5 CH2C I(U TRA THU TH3P S6 LI+U T7I TH)C 1A 11

2.5 X8 LÝ, PHÂN TÍCH S6 LI+U VÀ VI.T BÁO CÁO 12

2.6 KHUNG TH,I GIAN VÀ K HO7CH TH)C HI+N 13

2.7 THÀNH VIÊN THAM GIA CU/C TH)C HI+N ÁNH GIÁ 13

2.8 CÁC TR9 NG7I 6I V:I CU/C ÁNH GIÁ 13

3 NH NG PHÁT HI N CHÍNH 3.1 CÔNG TÁC GIÁO D*C TRUY(N THÔNG VÀ PH&%NG PHÁP GIÁO D*C V+ SINH TRONG TR&,NG H-C 14

3.2 TÌNH TR7NG CÔNG TRÌNH N&:C T7I CÁC TR&,NG H-C &'C I(U TRA 15

3.3 TÌNH TR7NG CÔNG TRÌNH V+ SINH T7I CÁC TR&,NG H-C &'C I(U TRA 20

3.4 HÀNH VI V+ SINH C0A H-C SINH SAU 7I TI;U TI+N VÀ V+ SINH TR&,NG L:P 26

3.5 TÁC /NG C0A CÔNG TRÌNH V+ SINH VÀ GIÁO D*C V+ SINH TRONG NHÀ TR&,NG 6I V:I GIA ÌNH H-C SINH VÀ C/NG <NG 29

4 K T LU N 4.1 NH=NG I;M THÀNH CÔNG 33

4.1.1 Giáo d c v sinh trong tr ng ti u h c qua ti p c!n ph ng pháp giáo d c k n"ng s ng ã c phát tri n 33

4.1.2 V i s kinh phí h# tr c$a d% án h n h&p (bình quân m#i tr ng c h# tr kho'ng 10 tri u ng) nh ng ph(n l n các tr ng tham gia d% án ã xây d%ng c công trình v sinh và hi n v)n còn s* d ng t t 33

4.1.3 Giáo d c v sinh và xây d%ng CTVS t i tr ng h c ã có tác ng tích c%c i v i h c sinh, gia ình h c sinh và c ng ng 34

4.2 NH=NG I;M CÒN H7N CH .34

4.3 NH=NG KHÓ KH>N VÀ THÁCH TH2C 35

5 KHUY N NGH+ 5.1 6I V:I UNICEF VÀ CÁC NHÀ TÀI TR' 35

5.2 6I V:I B/ GIÁO D*C - ÀO T7O VÀ C% QUAN QU?N LÝ GIÁO D*C 1A PH&%NG 35

5.3 6I V:I TR&,NG H-C 36

PH, L,C 1: DANH SÁCH CÁC TR -NG CAN THI P VÀ TR -NG CH NG

PH, L,C 2: NH NG THÀNH VIÊN CHÍNH THAM GIA TH.C HI N CU/C ÁNH GIÁ

PH, L,C 3: CÁC M0U PHI U I U TRA

TÓM T T

D% án Giáo d c V sinh cá nhân và V sinh tr ng h c (SSHE) v i s% tài tr c$a

n"m 2000 (thông qua phòng N c và V sinh môi tr ng c$a UNICEF) và 30 tr ng vào n"m 2001 (thông qua phòng Giáo d c c$a UNICEF) Các ho t ng c$a d% án bao g m

t ch3c h i th'o Qu c gia v Giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c, ti n hành

i u tra thu th!p s li u v ch ng trình Giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c, phát tri n và b xung nh4ng tài li u v Giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c,

ào t o giáo viên k n"ng gi'ng d y V sinh cá nhân và v sinh tr ng h c, d2ch và xu5t b'n các b'n h ng d)n v V sinh cá nhân và v sinh tr ng h c, xây d%ng các công trình n c s ch và v sinh t i 50 tr ng

Cu c nghiên c3u “ ánh giá có s% tham gia D% án thí i m Vi t Nam v Giáo

d c V sinh cá nhân và V sinh tr ng h c do Chính ph$ Hà Lan tài tr n"m 2000-2001”

i u tra, 40 tr ng ã tham gia d% án SSHE và 14 tr ng không tham gia d% án (m#i huy n ch n ng)u nhiên m t tr ng có i u ki n t% nhiên, kinh t xã h i t ng t% nh các

tr ng có h# tr c$a Hà Lan, nh ng ch a có h# tr c$a UNICEF)

nhóm h c sinh, ban giám hi u, giáo viên, cán b t1nh/huy n/xã, và cán b ngành giáo d c c5p trung ng S* d ng 4 k thu!t thu th!p s li u là quan sát, ph7ng v5n sâu, ph7ng

quan sát, th'o lu!n nhóm và th%c hành, phân tích và khuy n khích áp d ng m t s hành

b qu'n lý giáo d c các c5p T i m#i tr ng, sau khi k t thúc các n i dung kh'o sát, oàn

i u tra u ti n hành m t cu c h p chung gi4a oàn v i Ban giám hi u nhà tr ng,

T ng ph trách oàn i, i di n lãnh o UBND xã, cán b Phòng Giáo d c và S Giáo d c - ào t o i cùng oàn Trong cu c h p, oàn i u tra thông báo s b k t qu'

i u tra, ;c bi t ch1 rõ các i m còn t n t i, xu5t bi n pháp kh<c ph c và ngh2 chính quy n 2a ph ng h# tr nhà tr ng th%c hi n

n"m 2005 Sau ây là tóm t<t các n i dung chính c$a cu c ánh giá:

- D% án SSHE ã a “Ti p c!n ph ng pháp giáo d c K n"ng s ng trong gi'ng

d y v sinh tr ng ti u h c” Vi c v!n d ng ph ng pháp giáo d c K n"ng s ng vào

thi t t% mình bi t ra nh4ng quy t 2nh úng, xoá b7 nh4ng thói quen, t!p t c, t!p quán

l c h!u, có h i và hình thành c nh4ng hành vi s3c kho> lành m nh CTVS, công trình

cho h c sinh

- V công trình c"p n c: H(u h t các tr ng c i u tra u có ngu n n c t i

tr ng cho h c sinh s* d ng G(n m t n*a s tr ng can thi p có công trình c5p n c

c xây d%ng t= kinh phí h# tr c$a Hà Lan vào n"m 2000-2001 92,5% s tr ng can thi p có công trình c5p n c hi n ang s* d ng t t và u 'm b'o các tiêu chu8n an toàn và thân thi n cho tr> em (không có rêu tr n, gi ng có n<p !y an toàn, d ng c l5y

n c ti n l i…) 62,5% s tr ng can thi p có khu v%c r*a tay cho h c sinh, cao h n các tr ng i ch3ng (28,6%) Ph(n l n khu v%c r*a tay u t ng i g(n nhà tiêu và ch# ti u, thu!n ti n cho h c sinh T5t c' các tr ng có khu v%c r*a tay u có n c khu v%c r*a tay H(u h t d ng c l5y n c r*a tay các tr ng u là vòi, thu!n ti n cho h c sinh s* d ng Chi u cao c$a các máng ch3a n c r*a tay phù h p v i t(m vóc c$a h c sinh

- V công trình v sinh: Các tr ng h c c i u tra u có nhà tiêu, ch1 có 1/40

tr ng can thi p và 1/14 tr ng i ch3ng không có nhà tiêu T5t c' nh4ng nhà tiêu hi n

nhà tiêu an toàn, thu!n ti n cho h c sinh R5t ít tr ng h c có b'ng n i qui s* d ng nhà tiêu t i khu v sinh c$a tr ng H(u h t nhà tiêu hi n có các tr ng can thi p u thu c

lo i nhà tiêu h p v sinh và hi n v)n ang c s* d ng và b'o qu'n t t

- V hành vi v sinh c a h c sinh: Không ph'i t5t c' h c sinh quan sát c u ã th%c hi n (y $ các hành vi d i n c và r*a tay sau i, ti u ti n Ch1 duy nh5t có m t

tr ng có xà phòng cho h c sinh r*a tay, ó là tr ng ti u h c Phú Di?n 2 (Phú Vang,

- V tác ng c a giáo d c v sinh trong tr ng h c: Tác ng tích c%c c$a d% án

giáo d c v sinh và công trình v sinh, n c s ch i v i gia ình h c sinh và c ng ng vùng ng b6ng t ng i rõ Nh ng i v i vùng núi, a s h c sinh là ng i dân t c thi u s , tác ng c$a giáo d c v sinh trong nhà tr ng t i c ng ng còn h n ch

D% án thí i m giáo d c v sinh do Hà Lan tài tr ã c th%c hi n t t, có hi u qu' D% án là b c kh i (u cho vi c v!n d ng ph ng pháp giáo d c k n"ng s ng trong gi'ng d y v sinh tr ng ti u h c Áp d ng ph ng pháp giáo d c K n"ng s ng vào giáo d c v sinh trong nhà tr ng không ch1 bó h&p trong 20 tr ng ti u h c tham gia d% án do Hà Lan tài tr n"m 2000-2002, mà ngày nay ã c áp d ng r ng rãi c5p

ti u h c trong c' n c

1 T V N

1.1 S L C V CÁC D ÁN GIÁO D C V SINH TRONG TR NG H C

c5p n c s ch, công trình v sinh Các ch ng trình v giáo d c s3c kho> và v sinh môi

chính khoá

T= n"m 2000-2001, thông qua UNICEF, Vi t Nam và n"m qu c gia khác trên th

gi i là Nepal, Zambia, Nicaragua, Colombia and Burkina Faso ã th%c thi d% án Giáo

d c V sinh cá nhân và V sinh tr ng h c (SSHE) v i s% tài tr c$a Chính ph$ Hà Lan

M c tiêu c$a d% án là:

1 Xây d%ng và c'i thi n ch ng trình gi'ng d y l5y h c sinh làm trung tâm áp

d ng giáo d c k n"ng s ng

2 Nâng cao n"ng l%c s* d ng các h# tr k thu!t c$a d% án (Ch ng trình ào t o,

h ng d)n s* d ng và b'o d Ang i v i các công trình t i tr ng h c)

3 Các sáng ki n can thi p c$a d% án c c ng ng $ng h và duy trì

D% án này c th%c hi n t i 20 tr ng h c Hà Nam và Nam 2nh vào n"m

2000 (thông qua phòng N c và V sinh môi tr ng c$a UNICEF) và 30 tr ng vào n"m

2001 (thông qua phòng Giáo d c c$a UNICEF) Các ho t ng chính c$a d% án bao g m:

- T ch3c h i th'o Qu c gia v Giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c trong th i gian 5 ngày t i Hà N i

- Ti n hành i u tra thu th!p s li u v Giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng

h c cBng nh tình tr ng công trình n c và v sinh trong các tr ng h c huy n Kim B'ng t1nh Hà Nam và M L c t1nh Nam 2nh

- H# tr m t ph(n kinh phí cho các tr ng tham gia d% án xây d%ng công trình

n c và công trình v sinh

- Phát tri n tài li u v Giáo

d c v sinh cá nhân và v sinh

tr ng h c theo ph ng pháp ti p

c!n giáo d c k n"ng s ng

- T!p hu5n, ào t o cho

giáo viên k n"ng gi'ng d y V

sinh cá nhân và v sinh tr ng

h c

- T ch3c gi'ng d y giáo

d c v sinh cá nhân và v sinh môi

Ngân sách c a d án thí i m SSHE t i Vi t Nam

2000-2001 (US$115.268)

T p hu n/h i

th o, $56,150, 49%

Xây d ng công trình,

$34,990, 30%

i u tra ban u/giám sát,

$9,293, 8%

Phát tri n tài

li u, $14,498, 13%

tr ng cho h c sinh theo ph ng pháp ti p c!n giáo d c k n"ng s ng

- Theo dõi và giám sát c5p trung ng

T ng s kinh phí c$a d% án là 114.931 USD phân b cho các nhóm ho t ng chính nh sau: 13% dành cho phát tri n tài li u; 49% dành cho h i th'o, h i ngh2, t!p hu5n và tri n khai vi c gi'ng d y các tr ng; 30% c5p cho các tr ng xây d%ng công

dành cho các ho t ng ki m tra, giám sát

D% án giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c do chính ph$ Hà Lan tài tr

ã k t thúc vào cu i n"m 2001 Nh ng k t= ó ch ng trình Giáo d c v sinh cá nhân và

h# tr c$a UNICEF, d% án Giáo d c ti u h c v s% thân thi n c$a tr> c tri n khai

200 tr ng h c trong 15 t1nh m#i n"m Ch ng trình N c s ch và V sinh môi tr ng (WES) c$a UNICEF ti p t c h# tr xây d%ng các công trình N c và V sinh môi tr ng

70 tr ng h c m#i n"m Bên c nh ó, t= n"m 2003, hàng n"m Ch ng trình UNICEF WES còn h# tr t ch3c các ho t ng ngo i khoá (thi hi u bi t, thi v: v ch$ N c

và V sinh môi tr ng) 70 tr ng h c N"m 2004 và 2005, Ch ng trình UNICEF WES ã h# tr gói các ho t ng cung c5p n c và v sinh và giáo d c v sinh trong 72

tr ng h c sáu t1nh Ch ng trình M c tiêu Qu c gia v n c s ch và VSMT nông thôn giai o n 2001-2005 cBng u tiên xây d%ng các công trình N c s ch và V sinh môi tr ng cho các tr ng h c, trong ó có ngân sách cho D% án Giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c (7-9 t1nh m#i n"m)

Các ho t ng khác có liên quan n giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng

h c c ti n hành trong th i gian qua bao g m t ch3c h i th'o qu c gia v giáo d c

v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c l(n th3 2 trong n"m 2002, ti n hành ánh giá và kh'o sát qu c gia v n c và v sinh trong tr ng h c, tiêu chu8n hóa thi t k công trình

v sinh thân thi n v i tr> em, xây d%ng tài li u h ng d)n v!n hành b'o d Ang các công trình v sinh trong tr ng h c, qu'ng bá cách ti p c!n thân thi n và an toàn i v i tr>

em thông qua xu5t b'n tài li u tuyên truy n và t ch3c các s% ki n, khuy n khích s% ph i

k t h p ch;t ch: h n gi4a các ban ngành v à v i các t ch3c phi chính ph$ liên quan n giáo d c v sinh cá nhân và v sinh tr ng h c

Sau giai o n thí i m t i sáu qu c gia, UNICEF và Trung tâm Qu c t v Tài nguyên n c và v sinh môi tr ng c$a Chính ph$ Hà Lan ti n hành ánh giá k t qu' toàn di n c$a ch ng trình và nh4ng bài h c rút ra t= kinh nghi m th%c t t= ó có

ki n ngh2 cho các ch ng trình Giáo d c/Cung c5p N c s ch và V sinh môi tr ng, Giáo d c V sinh cá nhân và v sinh tr ng h c

1.2 LÝ DO TI N HÀNH CU C ÁNH GIÁ

Kho'ng m t ph(n hai các tr ng ti u h c Vi t Nam thi u các công trình N c

s ch và V sinh thi t y u Ch5t l ng c$a các công trình N c và V sinh nh m3c thân thi n v i tr>, vi c s* d ng và b'o qu'n các công trình cBng ang c quan tâm ;c

bi t Cung c5p n c s ch và v sinh môi tr ng các tr ng h c v)n là m t trong nh4ng v5n then ch t trong ch ng trình h p tác gi4a UNICEF và Chính ph$ Vi t Nam (B Giáo d c và ào t o) Cùng v i ó là s% quan tâm ngày càng gia t"ng c$a các t ch3c

qu c t khác D% án ánh giá Ch ng trình Giáo d c v V sinh cá nhân và v sinh

tr ng h c này s: cung c5p nh4ng bài h c có giá tr2 nh6m tìm ra nh4ng y u t d)n n s% thành công c$a d% án thí i m v=a qua, trên c s ó tri n khai d% án m i trên toàn qu c

Vi c ánh giá D% án Thí i m v Giáo d c V sinh Cá nhân và V sinh Môi tr ng

Vi t Nam cBng s: óng góp nh4ng bài h c kinh nghi m nh6m cung c5p nh4ng h# tr có

hi u qu' h n cho tr ng h c trên toàn th gi i

1.3 M C TIÊU C A CU C ÁNH GIÁ

Cu c nghiên c3u “ ánh giá có s% tham gia D% án thí i m Vi t Nam v Giáo

d c V sinh cá nhân và V sinh tr ng h c do Chính ph$ Hà Lan tài tr n"m 2000-2001” này nh6m m c ích:

d ng và s* d ng t t không

- Xác 2nh li u các h th ng CTVS và giáo d c k n"ng s ng có h# tr nâng cao nh!n th3c và thay i hành vi v sinh c$a h c sinh và c ng ng không

- Xác 2nh th m nh và nh4ng thách th3c c$a d% án Giáo d c V sinh tr ng h c

và phát tri n b công c qu'n lý phù h p

2.1 PH NG PHÁP

Ph ng pháp ánh giá D% án Thí i m Giáo d c V sinh cá nhân và V sinh Môi

nh5t t i h i th'o qu c t v ph ng pháp nghiên c3u ánh giá D% án Thí i m Giáo

d c V sinh Cá nhân và V sinh Môi tr ng trong tr ng h c cho sáu n c tham gia d%

án c t ch3c t i Delft, Hà Lan vào tháng 6 n"m 2005 D% án ánh giá t i Vi t Nam

c th%c hi n b6ng ph ng pháp ánh giá v i s% tham gia c$a các nhóm h c sinh, giáo viên, lãnh o tr ng h c, cán b xã, và cán b ngành giáo d c c5p huy n, t1nh và trung

ng B n k thu!t thu th!p s li u ã c s* d ng, ó là quan sát, ph7ng v5n sâu,

cùng quan sát, th'o lu!n nhóm và th%c hành, phân tích và khuy n khích áp d ng m t s

cho cán b qu'n lý giáo d c các c5p

Cu c ánh giá ã ti n hành theo trình t% t=ng b c m t, bao g m l%a ch n 2a bàn

i u tra (t1nh, huy n, tr ng), xây d%ng b công c ánh giá, i u tra th*, hoàn thi n b

c ng c và k thu!t ánh giá, t!p hu5n i u tra viên, i u tra t i th%c 2a, phân tích x* lý

s li u, vi t báo cáo, h i th'o góp ý cho báo cáo và s*a ch4a hoàn ch1nh báo cáo

Tham d% cu c h p bao g m các chuyên viên c$a B Giáo d c và ào t o (nh4ng ng i

ã ch1 o th%c hi n d% án n"m 2000-2001), các chuyên gia giàu kinh nghi m c$a Trung tâm N c S ch và V sinh Môi tr ng Nông thôn-B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn, các chuyên viên thu c phòng Giáo d c và Phòng N c-VSMT c$a UNICEF Sau

- Th'o lu!n nhóm v i h c sinh theo “Khung th'o lu!n nhóm v i h c sinh” (Q7)

- Ph7ng v5n sâu chuyên viên ph trách công tác VSTH thu c Phòng giáo d c huy n/S Giáo d c- ào t o b6ng “Khung ph7ng v5n sâu cán b qu'n lý giáo d c huy n, t1nh” (Q3)

- Ph7ng v5n sâu cán b lãnh o

Phòng giáo d c huy n/S Giáo d

c-ào t o b6ng “Khung ph7ng v5n sâu

cho khu v%c mi n núi phía B<c, ng

b6ng châu th sông H ng, b<c và nam

Trung b , vùng ông Nam b T i m#i

56a 56

56a Hâu Giang

5

ánh giá có s! tham gia v" D! án Thí i#m Giáo d$c V% sinh Cá nhân và V% sinh Môi

tr ng trong tr ng h&c

'a bàn các tr ng (c i"u tra

tr ng có i u ki n t% nhiên, kinh t xã h i t ng t% nh các tr ng có h# tr c$a Hà Lan, nh ng ch a có h# tr c$a UNICEF g(n v i tr ng có h# tr i u tra làm i

Cu c i u tra th* có s% tham gia c$a cán b Phòng N c và VSMT c$a UNICEF,

ngay sau cu c i u tra th* c' v n i dung b công c cBng nh k n"ng th%c hi n c$a

i u tra viên B công c i u tra ã c ch1nh s*a và hoàn ch1nh l i sau cu c i u tra th*

2.4 T* CH C I U TRA THU TH)P S+ LI U T I TH C A

tr ng thu c khu v%c mi n núi phía B<c, nhóm th3 hai ánh giá các tr ng thu c khu v%c ng b6ng châu th Sông H ng và nhóm th3 3 ti n hành i ánh giá t i các tr ng

mi n Trung và ông Nam b M#i nhóm g m 4 cán b : M t tr ng nhóm, m t chuyên gia v v sinh môi tr ng và 2 chuyên gia xã h i h c Tham gia oàn ánh giá còn có cán

b S , Phòng Giáo d c- ào t o c$a 2a ph ng khi i xu ng các tr ng h c T i tr ng

h c, các ho t ng sau ây ã c th%c hi n:

Lãnh o nhà tr ng, m t s giáo viên và h c sinh cùng v i cán b oàn ánh giá

i quanh tr ng, cùng quan sát a ra nh!n xét, ánh giá v tình tr ng v sinh sân tr ng,

l p h c, công trình c5p n c và công trình v sinh Nh4ng i m t t và nh4ng i m còn

t n t i u c a ra trao i t i ch# r i cùng a ra gi'i pháp kh<c ph c

D i s% i u hành c$a hai cán b oàn nghiên c3u, m t nhóm g m 10 – 12 h c sinh i di n cho các kh i t= l p 1 n l p 5 tham gia th'o lu!n a các ý ki n v cách gi'ng d y môn v sinh c$a th(y cô giáo, vi c th%c hành v sinh t i tr ng và nhà Các

em a ra các nh!n xét v hi n tr ng s* d ng, b'o qu'n công trình n c và v sinh

Cu i cùng c' nhóm cùng ra th"m công trình n c và công trình v sinh c$a tr ng M t

s h c sinh c ch1 2nh óng vai th%c hi n các hành vi v sinh khi i ti u ti n, i ti n

và r*a tay, c' nhóm cùng quan sát a ra các nh!n xét

tham d% các l p t!p hu5n do D% án SHHE t ch3c n"m 2000, h p cùng v i chúng tôi trao i v ph ng pháp gi'ng d y ã và ang áp d ng trong giáo d c v sinh; v ý nghCa c$a công trình n c s ch – v sinh i v i giáo d c v sinh cho h c sinh; v th%c tr ng s* d ng, b'o qu'n công trình n c-v sinh tr ng h c; v tác ng c$a giáo d c v sinh, công trình n c-v sinh i v i c ng ng; và nh4ng ki n ngh2 c$a h nâng cao hi u qu' c$a giáo d c v sinh trong nhà tr ng

ng th i v i các cu c làm vi c nhóm, oàn ánh giá còn c* m t i u tra viên bí m!t quan sát theo dõi vi c s* d ng n c, công trình v sinh và các hành vi v sinh c$a

h c sinh khi ti u ti n, i ti n và r*a tay, nh5t là trong gi ra ch i gi4a bu i h c

Các cu c trao i v i lãnh o nhà tr ng cBng ã c th%c hi n thu th!p thêm thông tin v vi c tri n khai giáo d c v sinh c$a tr ng; tình tr ng s* d ng, b'o qu'n công trình n c-v sinh c$a tr ng; vi c ph i k t h p v i chính quy n và các oàn

th qu(n chúng 2a ph ng

Sau khi k t thúc các n i dung kh'o sát, oàn i u tra ã ti n hành m t cu c h p chung gi4a oàn v i Ban giám hi u nhà tr ng, T ng ph trách oàn i, i di n m t s giáo viên, i di n lãnh o UBND xã, cán b Phòng Giáo d c và S Giáo d c - ào t o

i cùng oàn Trong cu c h p, oàn i u tra nh<c l i các i m m nh, nh4ng i m y u ã

c th ng nh5t trong quá trình cùng ph i h p ánh giá, ;c bi t nh5n m nh các i m còn t n t i, các bi n pháp kh<c ph c và ngh2 chính quy n 2a ph ng h# tr nhà

tr ng th%c hi n

Bên c nh các cu c ph7ng v5n lãnh o và chuyên viên Phòng, S Giáo d c – ào

t o thu th!p thêm thông tin v vi c tri n khai giáo d c v sinh trong các tr ng h c

2a ph ng; tình tr ng s* d ng, b'o qu'n công trình n c-v sinh các tr ng h c; nh4ng bài h c kinh nghi m rút ra qua th%c hi n d% án giáo d c v sinh trong nhà tr ng; ch$ tr ng chính sách tri n khai công tác giáo d c s3c kh7e trong nhà tr ng c$a 2a

ph ng trong th i gian t i; chi n l c giáo d c và (u t xây d%ng các công trình v sinh

t i các tr ng ti u h c c$a 2a ph ng Sau khi i u tra xong các tr ng, oàn i u tra còn ti n hành h p v i lãnh o Phòng Giáo d c và nh4ng cán b có liên quan nh6m thông báo s b k t qu' i u tra và a ra các khuy n ngh2 c(n thi t M t cu c h p khác

hành

2.5 X, LÝ, PHÂN TÍCH S+ LI U VÀ VI T BÁO CÁO

S li u trong các phi u thu th!p thông tin và ki m v sinh t i tr ng h c (Q1)

c nh!p và x* lý b6ng Epi-info 6.04

N i dung các cu c ph7ng v5n sâu và th'o lu!n nhóm c x* lý b6ng ph ng pháp 2nh tính

Các thông tin, s li u thu th!p c t= 40 tr ng h c ã tham gia d% án Giáo d c

án này ho;c các d% án khác do UNICEF tài tr

m;t c$a các chuyên gia thu c UNICEF Hà N i, V công tác h c sinh sinh viên - B Giáo

d c và ào t o, C c Y t d% phòng Vi t Nam - B Y t , Trung tâm n c và VSMT nông

c$a các chuyên gia tham d% h i th'o

k t qu' nghiên c3u và

hoàn thành báo cáo

2.7 THÀNH VIÊN THAM GIA CU C TH C HI N ÁNH GIÁ

Thành viên tham gia th%c hi n cu c ánh giá bao g m các chuyên gia v v sinh

tr ng và S3c kh7e, Trung tâm ng d ng C5p N c và V sinh Môi tr ng, Vi n xã h i

h c, Trung tâm Xã h i h c c$a H c vi n Chính tr2 Qu c gia H Chính Minh (Ph l c 2)

2.8 CÁC TR- NG I +I V.I CU C ÁNH GIÁ

D% án thí i m SSHE c th%c hi n t= n"m 2000-2001 n nay ã qua 4-5 n"m,

do v!y khó ánh giá tác ng tr%c ti p c$a d% án i v i h c sinh và c ng ng

Cu c ánh giá này không do cán b trung ng c$a các B Giáo d c và ào t o,

B Y t , B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn tr%c ti p ti n hành vì thi u cán b

giá Tuy nhiên, cán b c5p trung ng ã tích c%c tham gia xây d%ng c ng thi t k ánh giá Cán b 2a ph ng và tr ng h c cùng tích c%c tham gia ánh giá

54 tr ng can thi p và i ch3ng n6m trên 1 2a bàn r ng, làm cho quá trình ánh giá m5t nhi u th i gian và chi phí

K n"ng s ng trong gi'ng d y v sinh tr ng ti u h c” cho m t s giáo viên d y gi7i c$a 20 tr ng ti u h c thu c huy n Kim B'ng t1nh Hà Nam và huy n M L c t1nh Nam

2nh vào (u n"m 2001 Sau t!p hu5n, vào tháng 4 và tháng 5 n"m 2001, t5t c' 20 tr ng

t!p hu5n ti n hành gi'ng d y m t s bài v v sinh theo ph ng pháp ti p c!n K n"ng

s ng Cu i n"m 2001, b n khóa t!p hu5n ã c t Hà N i và Hu cho 153 giáo viên c$a 50 tr ng thu c 15 t1nh tham gia d% án Nh4ng ng i ã c t!p hu5n này v

h ng d)n l i cho các giáo viên khác tr ng mình

t i nay v)n còn có tác d ng t t i v i h c sinh các tr ng d% án Nhi u giáo viên huy n Kim B'ng t1nh Hà Nam và huy n M l c t1nh Nam 2nh u có chung ý ki n nh

ý ki n c$a m t s giáo viên tr ng ti u h c Thanh S n, Kim B'ng, Hà Nam “Các em h c

i u mà nh lâu Các cô giáo l i áp d ng ph ng pháp gi ng bài trao @i, h i áp, óng vai, quan sát, th o lu n nhóm, cho h c sinh h c trên th c a "y chính là các cô

n ng gi ng d y môn h c T nhiên xã h i, Khoa h c và S c kh e cho h c sinh nhà

tr ng” Nhi u h c sinh phát bi u: “Chúng em r"t thích cô giáo gi ng bài v VSMT và

tr c ti p quan sát, trao @i, th c hành” (M t s h c sinh TH Kh' phong B, Kim B'ng,

Hà Nam)

Cùng v i t!p hu5n ph ng pháp gi'ng d y, d% án còn h# tr các tr ng tham gia d% án kinh phí xây d%ng công trình v sinh và n c s ch tr ng h c v i m c tiêu v=a áp 3ng cho sinh ho t c$a h c sinh lúc tr ng v=a là c s h c sinh th%c hành các thói quen, hành vi v sinh mà các th(y cô giáo ã d y qua các môn h c a s giáo

Hà Nam là “Sau ph!n gi ng lý thuy t trên l p, chúng tôi ph i a h c sinh ra CTVS

d y cho các em s d ng CTVS Vi c h ng dCn ph i h t s c tD mD, ph i h ng dCn cho

h c sinh b gi"y vào ch nào, x n c nh th nào, h ng dCn cách r a tay cho h c sinh

l p 1”

Qua trao i v i h c sinh, giáo viên, lãnh o các tr ng ti u h c, các cán b qu'n

lý giáo d c các c5p cho th5y: Vi c v!n d ng ph ng pháp giáo d c K n"ng s ng vào

giúp cho h c sinh có c nh4ng k n"ng c b'n, c(n thi t t% mình bi t ra nh4ng quy t 2nh úng, xoá b7 nh4ng thói quen, t!p t c, t!p quán l c h!u, có h i và hình thành

c nh4ng hành vi s3c kho> lành m nh nh : bi t i i ti n úng n i qui 2nh, bi t gi4 gìn v sinh khi i i ti u ti n, r*a tay sau khi i i ti u ti n, bi t b'o qu'n ngu n n c

nh m t “giáo c tr%c quan” trong giáo d c v sinh cho h c sinh Áp d ng ph ng pháp giáo d c K n"ng s ng vào giáo d c v sinh trong nhà tr ng không ch1 bó h&p trong 20

áp d ng r ng rãi c5p ti u h c trong c' n c Th%c v!y, các tài li u do d% án 2000-2001

c$a d% án 2000-2001 còn là m t trong nh4ng tài li u tham kh'o quan tr ng biên so n

cu n tài li u “C ng ng v i ch"m sóc môi tr ng c b'n và phòng ch ng tai n n th ng tích tr> em” ang c coi nh m t tài li u chính th3c cho ào t o gi'ng viên và tuyên truy n viên c$a d% án VSMT m r ng hi n nay

D% án thí i m giáo d c v sinh do Hà Lan tài tr chính là b c kh i (u cho vi c

ph bi n r ng rãi ph ng pháp ti p c!n giáo d c k n"ng s ng vào giáo d c v sinh trong

tr ng ti u h c nói riêng và v sinh môi tr ng nói chung

3.2 TÌNH TR NG CÔNG TRÌNH N C T I CÁC TR NG H C C I U TRA

Quan sát các công trình n c t i 40 tr ng tham gia d% án giáo d c v sinh do Chính ph$ Hà Lan tài tr n"m 2000-2001 (tr ng can thi p) và 14 tr ng h c không có s% h# tr c$a Hà Lan (tr ng i ch3ng) cho th5y a s các tr ng tham gia d% án ã xây

tr ng cho h c sinh s* d ng M t tr ng trong nhóm can thi p là ti u h c Tân Vi t (Th ch An, Cao B6ng) và m t tr ng thu c nhóm ch3ng là THCS N!m Mòn 2 (B<c Hà,

N c s* d ng t i tr ng ph'i xin c$a nhà dân c nh tr ng

ch5t l ng v c'm quang (trong, không

màu, không mùi, không v2 l ), còn 10,3%

vào n"m 2000-2001 Các tr ng còn l i, công trình c5p n c c xây d%ng b i kinh phí c$a 2a ph ng ho;c c$a các t ch3c khác ho;c óng góp c$a ph huynh h c sinh Theo báo cáo t ng k t d% án “Thí i m gi'ng d y V sinh môi tr ng tr ng h c theo

ph ng pháp ti p c!n giáo d c k n"ng s ng” thì “kinh phí tài tr c a d án c"p xây

d ng công trình v sinh và n c s ch tr ng h c (kho ng 9-10 tri u #ng cho m t

tri u #ng nên các a ph ng ph i b@ sung thêm kho ng t$ 3-10 tri u #ng cho m i

10 tri u ng xây d%ng m i công trình c5p n c hay TH Phú Di?n 2 (Phú Vang, Th=a Thiên Hu ) c UNICEF ti p t c tài tr xây d%ng m i công trình c5p n c n"m 2005

'm b'o tiêu chu8n an toàn và thân thi n (không có rêu tr n, gi ng có n<p !y an toàn,

d ng c l5y n c ti n l i…) i v i tr>, còn 5,1% s tr ng can thi p và 15,4% tr ng

i ch3ng có ngu n n c không 'm b'o các tiêu chu8n an toàn và thân thi n i v i tr> Các tr ng có ngu n n c không an toàn i v i tr> là các tr ng s* d ng gi ng ào không có n<p !y, không có b m hút n c mà h c sinh ph'i t% múc b6ng g(u oàn ánh giá ã nêu ra trong cu c h p cu i bu i ki m tra v i i di n nhà tr ng và lãnh o 2a

i n hút n c lên cho h c sinh s* d ng

Theo ánh giá c$a i u

thi p-ti u h c Tân Vi t (Th ch

An, Cao B6ng) ch a có b ch3a

62.5 71.4

2021.4

5

7.1 0

10 20 30 40 50 60 70 80

mái b6ng nhà tiêu nh ng không có áy riêng mà l5y luôn mái nhà làm áy b nên b2 dò,

n c th ng xuyên ch'y t= trên mái nhà xu ng làm cho nhà tiêu luôn b2 8m t M;t khác, b l c n c c$a ti u h c Châu S n B cBng c xây ngay trên mái nhà tiêu r5t không thu!n ti n cho vi c thay cát s7i ho;c xúc r*a cát s7i l c nên n c không c trong, r5t nhi u s<t làm vàng h t các thi t b2 v sinh

Nh v!y, m;c dù s tr ng có ngu n n c không chênh l ch gi4a các tr ng can thi p và i ch3ng, nh ng c' hai tr ng hi n không có ngu n n c u là hai tr ng thu c khu v%c mi n núi Ch5t l ng c$a các công trình n c hi n có các tr ng can thi p và i ch3ng không khác nhau nhi u, nh ng tD l 'm b'o v tiêu chu8n an toàn và thân thi n c$a các tr ng can thi p cao h n m t cút so v i tr ng i ch3ng

ch3c cung c5p n c u ng cho h c sinh t i tr ng Các tr ng khác h c sinh ph'i t% mang n c t= nhà n tr ng

Trong th i gian i u tra, quan

sinh t i tr ng giúp cho h c sinh

thay i thói quen u ng n c lã

12.5

28.6

0 10 20

Trong s các tr ng có cung c5p

n c u ng cho h c sinh, h(u nh t5t c' các

d ng c ch3a n c u ng cho h c sinh

các tr ng là thùng/bình có vòi và u có

n<p !y kín T5t c' d ng c l5y n c u ng

các tr ng u là ca/c c có tay c(m

Theo quan sát c$a i u tra viên thì d ng c

ch3a n c u ng cho h c sinh và d ng c

lã vao h n tr ng can thi p i u áng nói là các tr ng có h c sinh u ng n c lã u

r i vào các tr ng không t ch3c cung c5p n c u ng cho h c sinh

62,5% s tr ng can thi p có

khu v%c r*a tay cho h c sinh, trong khi

ch3ng ch1 là 28,6% Nhìn chung khu

v%c r*a tay u t ng i g(n nhà tiêu

và ch# ti u, thu!n ti n cho h c sinh

Tuy nhiên, còn m t tr ng thu c nhóm

can thi p là tr ng ti u h c Lê H A

(Kim B'ng, Hà Nam), ch1 có m t vòi

n c ngay ch# i ti u cho h c sinh r*a

tay, ch a có khu v%c r*a tay riêng

62.5

28.6

0 50

100

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 3: T4 l% (%) tr ng có khu v!c r5a

tay cho h&c sinh t6i tr ng

Khu v%c r*a tay và n c r*a tay là i u ki n h t s3c quan tr ng ph c v cho giáo

d c v sinh và h ng d)n th%c hành r*a tay cho h c sinh V!y mà hi n t i, v)n có 37,5%

s tr ng can thi p và 71,4% tr ng i ch3ng

không có khu v%c r*a tay cho h c sinh Kho'ng

h n m t n*a s tr ng không có khu v%c r*a tay

T ch3c T(m nhìn th gi i tài tr xây d%ng công

trình c5p n c, nh ng cBng không xây d%ng khu

v%c r*a tay), còn l i khu v%c r*a tay có nh ng b2

c ph7ng v5n, cán b qu'n lý giáo d c các

2a ph ng u cho bi t “trong mCu thi t k công

trình v sinh do B Giáo d c và ào t o cung

c"p thì có khu v c r a tay trong b n vE, nh ng do

kinh phí không mà m t s tr ng ã không xây khu v c r a tay” i u này cho th5y,

trong thi t k công trình v sinh tr ng h c nh5t thi t ph'i có khu v%c r*a tay cho h c

H c sinh tr ng ti u h c NguyBn Uy t nh Hà Nam th c hành r a tay sau khi i v sinh

tay Khi thi công và nghi m thu, nh5t thi t ph'i có khu v%c r*a tay cùng v i các trang thi t b2 (y $, úng theo thi t k

R*a tay sau i ti u ti n là m t trong nh4ng hành vi v sinh cá nhân h t s3c quan

tr ng Không có khu v%c r*a tay và không có n c khu v%c r*a tay cBng có nghCa là thi u i u ki n giáo d c th%c hành v sinh cho h c sinh

Mu n giáo d c hành vi r*a tay úng cho h c sinh thì xà phòng là m t trong nh4ng

i u ki n r5t quan tr ng Tuy th , ch1 duy nh5t có m t tr ng có xà phòng cho h c sinh r*a tay, ó là tr ng ti u h c Phú Di?n 2 (Phú Vang, Th=a Thiên Hu ) ây là tr ng

v sinh môi tr ng trong tr ng h c do UNICEF tài tr và do S Giáo d c và ào t o

ph i h p v i Trung tâm n c s ch t1nh Th=a Thiên Hu th%c hi n D% án này ngoài vi c xây d%ng công trình n c và nhà v sinh an toàn và thân thi n v i tr> em, có khuy n khích giáo d c và rèn luy n thói quen v sinh, s* d ng và b'o qu'n t t các công trình

d%ng do ph huynh óng góp và giao cho b'o v c$a nhà tr ng qu'n lý ây là m t mô

d i nhà tiêu, cao h n tr ng ch3ng (77,8%) Có 3 tr ng không có n c d i nhà tiêu t i

th i i m i u tra: Ti u h c M Phúc A huy n M l c t1nh Nam 2nh (gi ng ào, n c b8n, không có máy b m hút n c lên b ch3a), ti u h c M Th2nh huy n M L c t1nh Nam 2nh (gi ng khoan h7ng, không có n c trong b ch3a n c d i, n c d i l5y t= ao lên r5t b8n) và ti u h c

N i l5y n c d i nhà tiêu sau m#i l(n i ti n a s các tr ng là thu!n l i vì b

n c xây g(n l# tiêu, v=a t(m v i c$a tr> M t s tr ng vi c l5y n c d i nhà tiêu ch a

ti n l i l<m vì van x' n c là van nh%a v;n khá n;ng i v i h c sinh các l p nh7 Th%c

t , trong khi d)n m t s h c sinh cùng quan sát ánh giá khu v%c v sinh, chúng tôi ã yêu c(u m t s h c sinh l p 1 và l p 2 th* v;n van x' n c nhà tiêu thì a s các em nh7

th"m khu v sinh ã c ch3ng ki n Có l: ây là m t trong nh4ng lý do ki m cho các

cu i bu i ki m tra

Nh v!y, tD l các tr ng can thi p có khu v%c r*a tay cho h c sinh và có n c

d i nhà tiêu cao h n các tr ng i ch3ng

3.3 TÌNH TR NG CÔNG TRÌNH V SINH T I CÁC TR NG H C C I U TRA

PTCS Xà H huy n Tr m T5u t1nh Yên Bái hi n không có nhà tiêu Theo lãnh o

tr ng PTCS Xà H : Nhà tiêu do Hà Lan tài tr xây n"m 2001, nay ã h7ng và m t trong nh4ng nguyên nhân h7ng CTVS là do c n bão 7/2005 làm , phá h7ng ch a làm l i

c khu v sinh m i Trong nhóm i ch3ng, tr ng THCS Su i Bu huy n V"n Ch5n

thì i âu, câu tr' l i nh!n c là th ng thì các em i ti n nhà còn n u nhA thì i ra ngoài r=ng V!y thì giáo d c v sinh cho h c sinh nh th nào?

T5t c' nh4ng nhà tiêu hi n có t i các tr ng can thi p u c tài tr b i Hà Lan

2002 Ngu n ngân sách xây d%ng nhà tiêu a s các tr ng i ch3ng là c$a 2a

r ng rãi và khang trang h n các nhà tiêu các tr ng do UNICEF tài tr nh ng vi c s*

xây d%ng n"m 1999 và là nhà tiêu c(u tr t thu c lo i không h p v sinh Nh v!y, tài

tr kinh phí ng th i ph'i l%a ch n c lo i nhà tiêu h p v sinh phù h p, k t h p v i giáo d c, h ng d)n cho h c sinh cách b'o qu'n và s* d ng nh D% án thí i m t i Hà Nam và Nam 2nh n"m 2001 s: có hi u qu' h n

T5t c' nhà tiêu hi n có các

d ng Các tr ng i ch3ng ch1 có

84,6% s nhà tiêu c s* d ng, 2

tr ng có nhà tiêu ào ki u cB Theo

m t s giáo viên thì r5t ít h c sinh s*

100

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 5: T4 l% (%) tr ng có nhà tiêu hi%n

ang (c h&c sinh s5 d$ng

a s giáo viên và h c sinh các tr ng i u tra u cho bi t "D án Hà Lan tài tr

cho vi c xây d ng c m CTVS g#m: nhà tiêu t ho i, ch i ti u, xây b ch a 10m3 n c

giáo viên ch$ nhi m l p 5C, TH T ng LCnh, Kim B'ng, Hà Nam) "9 tr ng h c ngoài

các b n i ti u Chúng em i v sinh r"t tho i mái không ng i gì c , các b n h c sinh sau khi i i ti n xong v t gi"y úng n i, vào s t trong nhà v sinh" (Nguy?n 3c M nh

h c sinh l p 5A và Lê Th2 Mai h c sinh l p 4A, ti u h c Nh!t Tân B, Kim B'ng, Hà Nam)

Theo Qui ch giáo d c th ch5t

và y t tr ng h c1 thì “S l ng h

tiêu bình quân t= 100-200 h c sinh

trong m#i ca h c có 1 h tiêu (nam

riêng, n4 riêng, giáo viên riêng, h c

sinh riêng)” K t qu' i u tra cho th5y:

hi n có quá t'i, c(n ph'i xây d%ng

thêm h tiêu cho h c sinh s* d ng

51.3 44.4 28.9 27.8 0

20 40 60

Trên 200 100-200 <100

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 6: T4 l% (%) tr ng h&c tính theo s

l (ng bình quân h&c sinh trên m7t b% xí

Khá nhi u giáo viên và h c sinh phàn nàn là CTVS quá nh7, không $ ch# cho

h c sinh s* d ng M t s ý ki n sau ây cho th5y rõ i u ó: “Các CTVS c a tr ng ti u

h c có quy mô quá nh trong khi h c sinh l i quá ông nên quá t i.” (Tr(n Th2 Ph ng,

giáo viên ch$ nhi m l p 4B, tr ng TH M Hà, M L c, Nam 2nh) “Có b"t c p là s

l ng h c sinh ông nh hi n nay thì công trình v sinh này không kh n ng áp ng” (Nguy?n Công Hoan, hi u phó tr ng TH M Tân, M L c, Nam 2nh) “Dù ã có CTVS, nh ng công trình này còn quá nh so v i s l ng h c trò nhi u nh bây gi cho

viên ch$ nhi m l p 5C, ti u h c ng Hoá, Kim B'ng, Hà Nam) Ông hi u tr ng

tr ng PTCS Tr m T5u huy n Tr m T5u t1nh Yên Bái cBng cho bi t “các CTVS xây theo

mô l n c a t"t c các tr ng”

R5t ít tr ng có khu v sinh dành riêng cho giáo viên B trí n i v sinh c$a giáo viên và h c sinh chung nh hi n t i là b5t c!p và gây khó kh"n cho c' thày cô l)n h c

sinh “ i u n a c ng quan tr ng là không nên khu v sinh dành cho giáo viên chung

v i khu v sinh c a h c sinh vì nh th thì h c sinh không dám dùng” (M t s giáo

u mong mu n có ch# v sinh dành riêng cho giáo viên không còn ph'i s* d ng

chung v i h c sinh nh hi n nay “Chúng tôi r"t mong có c m t n i v sinh dành riêng cho giáo viên” (Nguy?n Th2 Xu5t, giáo viên ch$ nhi m l p 1C, tr ng ti u h c

Thanh S n, Kim B'ng, Hà Nam) ây cBng là mong mu n chung c$a a s giáo viên mà chúng tôi ã g;p gA Yêu c(u này c$a giáo viên phù h p v i Qui ch giáo d c th ch5t và

y t tr ng h c ã ban hành

1 Qui ch giáo d c th ch5t và y t tr ng h c ban hành theo Quy t 2nh s 14/2001/Q – BGD& T ngày 03 tháng 5 n"m 2001 c$a B tr ng B Giáo d c và ào t o.

CBng theo Qui ch giáo d c

th ch5t và y t tr ng h c “Bình

quân trong m#i ca h c 'm b'o 50

h c sinh có 1 mét chi u dài h

ti u” K t qu' i u tra th%c t cho

Trên 50 25-50 <25

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 7: T4 l% (%) tr ng h&c tính theo s

l (ng bình quân h&c sinh trên m7t ch8 ti#u ti%n

M t i u r5t n gi'n là c(n ph'i có m t b'n n i qui s* d ng nhà tiêu, h ti u t i khu v sinh, nh ng r5t ít tr ng h c có b'ng n i qui s* d ng nhà tiêu t i khu v sinh c$a

tr ng (12,8% tr ng có) B'n n i qui s* d ng nhà tiêu tuy n gi'n nh ng l i có tác

d ng nh<c nh h c sinh ph'i th%c hi n úng m#i khi s* d ng nhà tiêu, h ti u Khi oàn ánh giá góp ý, Ban giám hi u c$a t5t c' các tr ng thi u b'n n i qui s* d ng nhà tiêu

u ti p thu và h3a s: làm ngay

a s tr ng can thi p có ghi ch4 trên t ng và th%c s% tách bi t khu v%c v sinh dành cho nam và cho n4 khu v sinh (71,8% tr ng can thi p, 36,4% tr ng i ch3ng) ã 4-5 n"m trôi qua, tr ng ti u h c Bình S n (Anh S n, Ngh An), bên ngoài

có ghi ch4 phân bi t khu v%c v sinh nam n4 rõ ràng, nh ng vào trong khu v sinh i vòng ra phía sau nhà tiêu thì không có b3c t ng ng"n phân chia nam n4 n4a H7i các em

sinh nam i qua khu v sinh n4 (chung cho c' giáo viên và h c sinh), khi i qua ch1 c(n quay (u nhìn vào là có th nhìn th5y h t toàn b khu v%c ti u ti n n4, m t cánh c*a ho;c

m t b3c t ng ch<n xây che l i th!t n gi'n các em gái yên tâm h n khi ti u ti n Nh4ng i u này oàn ánh giá chúng tôi ã nêu ra v i giáo viên, ban giám hi u và i

di n UBND xã trong cu c h p rút kinh nghi m cu i ngày i u tra C8n th!n h n, các em

h c sinh gái c$a m t tr ng ti u h c Nam 2nh (ti u h c M Tân) còn ngh2 nhà

tr ng làm mái che cho khu ti u n4 vì s các b n nam 3ng trên ban công và l p h c t(ng 2 nhìn xu ng

Theo khuy n cáo c$a B Y t trong tiêu chu8n v sinh i v i các lo i nhà tiêu2, ch1 có 4 lo i nhà tiêu c x p vào lo i nhà tiêu h p v sinh, ó là: Nhà tiêu t% ho i, nhà tiêu th5m d i n c, nhà tiêu hai ng"n sinh thái và nhà tiêu chìm có ng thông h i (hay còn g i là nhà tiêu ào c'i ti n)

K t qu' i u tra cho th5y:

97,4% s nhà tiêu hi n có các

tr ng can thi p là nhà tiêu t% ho i

và th5m d i n c, ch1 có m t nhà

tiêu lo i c(u tr t c$a PTCS B'o

Nhai B (B<c Hà, Lào Cai) T i các

97.4 53.9

2.6 46.2

0 20 40 60 80 100

Lo i HVS Không HVS

Can thi p

i ch ng

tiêu hi n có thu c lo i không h p

các tr ng (c i"u tra

Ba tr ng ch3ng có nhà tiêu ào ki u cB là: Tía Dính ( i n Biên ông, i n Biên), B'n L=u (Tr m T5u, Yên Bái) và N!m Mòn 2 (B<c hà, Lào Cai) Hai tr ng có nhà tiêu ki u c(u tr t là ti u h c VB Lâm (L c S n, Hòa Bình), Tân Th2nh (Chiêm Hóa, Tuyên Quang) và m t tr ng có nhà tiêu m t ng"n là PTCS Thái C ng (Th ch An, Cao B6ng)

Vi c l%a ch n lo i nhà tiêu xây d%ng t i tr ng h c cho phù h p v i tình hình th%c t c$a 2a ph ng, nh ng nh5t thi t ph'i ch1 là m t trong b n lo i nhà tiêu h p v sinh theo qui 2nh c$a B Y t Thí d , n u khu v%c tr ng h c thi u n c thì nên ch n nhà tiêu hai ng"n sinh thái ho;c nhà tiêu chìm có ng thông h i ho;c n u 5t khu v%c

tr ng h c không th5m n c thì ph'i xây d%ng nhà tiêu t% ho i…

M t nhà tiêu t% ho i 'm b'o ch5t l ng v xây d%ng ph'i có $ 6 tiêu chu8n nh qui

2nh trong tiêu chu8n v sinh i v i các lo i nhà tiêu, c th là: b x* lý g m có 3 ng"n; b ch3a phân không b2 lún s t; n<p b ch3a phân c trát kín, không r n n3t; sàn nhà tiêu nh9n, phEng, không ng n c; b xí có nút n c; và có ng thông h i cho b ch3a

B ng 3 Ch t l ng v xây d ng c a các lo i nhà tiêu thu c lo i h p v sinh

v sinh v xây d%ng do m i c xây d%ng n"m 2004 -2005

Nhà tiêu th5m d i n c mu n 'm b'o tiêu chu8n ch5t l ng v xây d%ng ph'i có

$ 7 tiêu chu8n nh qui 2nh trong tiêu chu8n v sinh i v i các lo i nhà tiêu, c th là: Cách ngu n n c "n u ng, sinh ho t t= 10m tr lên; b ch3a phân không b2 lún s t, thành

b cao h n m;t 5t ít nh5t 20cm; n<p b ch3a phân c trát kín, không r n n3t; sàn nhà

không th5m và tràn ra m;t 5t; và không xây d%ng vùng th5p, ng!p n c ho;c không

các tr ng can thi p u 'm b'o tiêu chu8n ch5t l ng v v sinh Trong 5 tr ng i ch3ng có nhà tiêu th5m d i n c thì 3 tr ng hi n không 'm b'o tiêu chu8n v sinh v xây d%ng

Nhà tiêu t% ho i và th5m d i n c mu n 'm b'o tiêu chu8n v sinh v s* d ng ph'i có $ 8 tiêu chu8n nh qui 2nh trong tiêu chu8n v sinh i v i các lo i nhà tiêu, c

th là: Có $ n c d i, d ng c ch3a n c d i không có b g!y; không có mùi hôi th i;

n c c$a b x* lý ch'y vào c ng ho;c t% th5m, không ch'y t% do ra xung quanh; n n nhà tiêu s ch, không có rêu tr n, gi5y, rác; không có ru i ho;c côn trùng trong nhà tiêu; b xí

s ch, không dính ng phân; c che ch<n kín, ng"n c n c m a; và gi5y v sinh b7 vào l# tiêu (n u là gi5y t% tiêu) ho;c b7 vào d ng c ch3a gi5y b8n có n<p !y

Theo ánh giá c$a i u tra viên,

92,1% nhà tiêu t% ho i ho;c th5m d i

n c c$a tr ng can thi p 'm b'o các

tiêu chu8n v sinh v s* d ng, ba nhà

tiêu không 'm b'o do thi u n c, b xí

100

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 9: T4 l% (%) tr ng có nhà tiêu

1m b1o các tiêu chu:n v% sinh v" s5 d$ng

xây d%ng nhà tiêu và giáo d c v sinh trong nhà tr ng vào n"m 2001) u ang c s*

kinh phí xây d%ng nhà tiêu n"m 2002 (không có ph(n giáo d c) ngoài 1 tr ng nhà tiêu

tr ng i ch3ng Hà Nam và Nam 2nh thì cBng ch1 có tr ng Hà Nam s* d ng 'm b'o tiêu chu8n v sinh, còn nhà tiêu c$a tr ng Tân Th2nh (M L c, Nam 2nh) là nhà tiêu th5m d i n c nh ng ã xu ng c5p nghiêm tr ng và r5t b8n Nh v!y cBng có th nói vi c h# tr kinh phí xây d%ng CTVS k t h p v i giáo d c v sinh s: hi u qu' h n là ch1 h# tr kinh phí xây CTVS

M t s tiêu chu8n ánh giá tính thân thi n và an toàn c$a nhà tiêu i v i tr> em

dàng, thu!n l i K t qu' i u tra,

quan sát cho th5y: 89,7% s

0 20 40 60 80 100

ng d? i Có l# thoáng $ ánh sáng

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 10: T4 l% (%) tr ng có nhà tiêu 1m b1o

thân thi%n và an toàn cho tr;

Có 38,5% nhà tiêu c$a các tr ng can thi p và 27,3% c$a tr ng i ch3ng không

có c*a s ho;c l# thoáng trong nhà tiêu Chính vì v!y nên còn có kho'ng g(n 50% nhà

thông thoáng, làm cho tr> ng i s* d ng nhà tiêu

Nh v!y, m t i u t ng ch=ng nh n gi'n là 1-2 l# thoáng trên t ng nhà

thông thoáng và l5y ánh sáng t% nhiên cho nhà tiêu cBng c(n c th hi n (y $ và rõ ràng trên b'n v: thi t k công trình v sinh tr ng h c

Theo lãnh o các tr ng, 89,7% s tr ng can thi p và 76,9% tr ng i ch3ng

tu(n hai l(n ho;c m#i tu(n m t l(n

Ng i quét d n nhà tiêu là lao công/b'o v chi m tD l cao nh5t (61,5% tr ng

tr ng can thi p và 38,5% tr ng i ch3ng) Phân công h c sinh các l p cu i c5p tham gia là v sinh nhà tiêu, h ti u cBng là m t hình th3c giáo d c ý th3c v sinh cho h c sinh

Tóm l i, m;c dù s tr ng có nhà tiêu không chênh l ch gi4a các tr ng can thi p

và i ch3ng, nh ng c' hai tr ng hi n không có nhà tiêu u là hai tr ng thu c khu

các tr ng i ch3ng TD l tr ng can thi p có nhà tiêu thu c lo i h p v sinh cao h n các tr ng i ch3ng Các tr ng có nhà tiêu thu c lo i không h p v sinh r i khu v%c mi n núi Trong s các tr ng có nhà tiêu thu c lo i h p v sinh, tD l nhà tiêu 'm b'o các tiêu chu8n v sinh v xây d%ng và các tiêu chu8n v sinh v s* d ng các tr ng can thi p cBng cao h n các tr ng i ch3ng H(u nh t5t c' các tr ng có nhà tiêu không 'm b'o tiêu chu8n v sinh v s* d ng u khu v%c mi n núi có nhi u h c sinh thi u s TD l các tr ng can thi p có ng i t i nhà tiêu an toàn và thu!n ti n cho h c sinh cao h n các tr ng i ch3ng

3.4 HÀNH VI V SINH C A H C SINH SAU I TI U TI N VÀ V SINH TR NG L.P

H c sinh TH Liên S n (Kim B'ng, Hà Nam)

s* d ng CTVS

K t qu' bí m!t quan sát theo dõi vi c s*

d ng n c, công trình v sinh và các hành

vi v sinh c$a h c sinh khi ti u ti n, i

ti n và r*a tay, ch$ y u là trong gi ra ch i gi4a bu i h c cho th5y: 95% s tr ng can thi p có quan sát c h c sinh i ti u t i

h ti u, hai tr ng ch a có n i ti u ti n riêng (5%) là Xà H (Tr m T5u, Yên Bái)

và Pú Nhi ( i n Biên ông, i n Biên)

i ch3ng, quan sát c h c sinh ti u ti n 78,6% s tr ng, còn 3 tr ng (21,4%)

26

Can thi p

i ch ng

Bi#u / 11: T4 l% (%) trung bình h&c sinh ti#u ti%n

quan sát (c t6i th i i#m i"u tra

thi p là Nh!t Tân B (Kim B'ng, Hà Nam) và Phú Di?n 2 (Phú Vang, Th=a Thiên Hu )

u th%c hi n hành vi d i n c sau khi ti u ti n 71,1% tr ng can thi p và 36,4% tr ng

i ch3ng có m t s h c sinh có d i n c sau ti u ti n S dC không ph'i t5t c' h c sinh

u th%c hi n hành vi d i n c sau ti u ti n m t ph(n vì trong cùng m t th i i m có nhi u h c sinh cùng i ti u ti n, m t vài h c sinh v;n vòi x' n c ho;c múc n c b ch3a d i là ã $ r*a trôi n c ti u c$a c' nhóm h c sinh Còn t i 45,5% tr ng ch3ng

và 18,4% tr ng can thi p không có h c sinh nào d i n c sau ti u ti n ó là nh4ng

tr ng không có b ch3a n c d i khu v%c ti u ti n

Khi d)n nhóm h c sinh ra khu v

sinh c$a tr ng, nhóm ánh giá th ng

yêu c(u 2-3 h c sinh óng vai i ti u ti n

t5t c' nhóm cùng quan sát và nh!n xét

K t qu' quan sát th%c hành cho th5y:

không ph'i t5t c' nh4ng h c sinh c

óng vai u ã th%c hi n hành vi d i

n c và r*a tay sau ti u ti n M;c dù

nh4ng thi u sót này c$a h c sinh óng vai

u c nh4ng h c sinh cùng quan sát

nh!n th5y và b sung, nh ng qua ó cBng

cho th5y vi c d i n c và r*a tay sau ti u

ti n ch a tr thành thói quen th ng tr%c i u tra viên cùng v i h c sinh TH Thành S n

K t qu' quan sát th%c t v hành vi r*a tay sau ti u ti n c trình bày b'ng

h c sinh nào r*a tay sau ti u các tr ng can thi p (21,1%) th5p h n các tr ng ch3ng (45,5%)

Ch1 có m t tr ng duy nh5t có xà phòng cho h c sinh r*a tay, ó là ti u h c Phú

giáo d c v sinh cá nhân và v sinh môi tr ng trong tr ng h c do UNICEF tài tr và

do Trung tâm y t d% phòng ph i h p v i Trung tâm n c s ch t1nh Th=a Thiên Hu th%c

hi n Quan sát h c sinh r*a tay, m t s h c sinh c$a ti u h c Phú Di?n 2 (trong s ti u

ti n) ã r*a tay úng

R*a tay úng tr c h t ph'i có xà phòng và cách th3c r*a c th nh sau: Làm t

và xoa xà phòng vào lòng và mu bàn tay, sát 2 lòng bàn tay v i nhau r i dùng lòng bàn tay này sát lên mu bàn tay kia vài ba l(n, dùng ngón và bàn c$a tay này xoáy và cu n quanh l(n l t t=ng ngón, ;c bi t là (u móng tay, cu i cùng là r*a s ch tay d i vòi

Trong s h c sinh i ti n, 9/11 tr ng can thi p có t5t c' s h c sinh i ti n ã

d i/x' n c sau i ti n, còn 2/11 tr ng can thi p và 1/1 tr ng ch3ng v)n còn có h c sinh không d i/x' n c sau i ti n

c' s h c sinh ã r*a tay sau i ti n, 3/11 tr ng can thi p không ph'i t5t c' h c sinh r*a tay sau i ti n và còn 1/11 tr ng (B'n Mù, Tr m T5u, Yên Bái) không ai trong s 3

ti n có xà phòng r*a tay nên không h c sinh nào r*a tay úng

Trong khi d)n nhóm h c sinh ra khu v sinh c$a tr ng, sau khi óng vai ti u ti n, nhóm ánh giá cBng yêu c(u m t vài h c sinh óng vai i i ti n TD l h c sinh d i/ x'

n c và r*a tay sau i ti n khá cao và cao h n sau ti u ti n TD l h c sinh có s* d ng

xà phòng cBng khá cao và tD l r*a tay úng cBng t ng i cao M t s h c sinh quên không s* d ng xà phòng (m;c dù ch# r*a tay ang có xà phòng) và m t s r*a tay ch a hoàn toàn úng Sau khi quan sát m t s h c sinh óng vai i, ti u ti n và r*a tay, các

em h c sinh trong nhóm quan sát cùng a ra nh!n xét phân tích xem các b n ã s* d ng nhà tiêu, h ti u và th%c hành v sinh (r*a tay) nh th nào và cu i cùng ng i i u khi n th'o lu!n nhóm nói rõ các b c th%c hành úng khi i ti u ti n cBng nh qui trình r*a tay úng

K t qu' th'o lu!n nhóm v i giáo viên và h c sinh các tr ng còn cho th5y: Giáo viên và h c sinh ph(n l n các tr ng h c Hà Nam và Nam 2nh u xác nh!n là vào

(u n"m h c m i nh!p tr ng ( (u n"m l p 1) ã c cô giáo d)n ra khu v sinh

duy trì t t là nhà tiêu không ch1 ph c v cho nhu c(u v sinh c$a giáo viên và h c sinh

mà còn là “giáo c tr%c quan” cho h c sinh th%c hành các bài h c v v sinh Ng c l i,

giá ã a ra khuy n ngh2 s* d ng công trình n c và v sinh h ng d)n th%c hành v sinh cho h c sinh trong các cu c h p cu i bu i ánh giá, cBng nh trong bu i h p rút

giá cBng a ra ki n ngh2 “K t qu' giáo d c v s* d ng nhà tiêu, h ti u và r*a tay sau

i ti u ti n s: còn t t h n n u h c sinh các l p khác ngoài l p 1 cBng c th(y cô giáo