Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu tính kinh tế của một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa (Khóa luận tốt nghiệp)

: 2013-2015

Thái Nguyên, N m 2014

: 2013-2015 : 1 PGS.TS Th Lan

2 PGS.TS Mai V n Tr nh

Thái nguyên, n m 2014

L I C M N

Trong su t quá trình h c t p, nghiên c u th c hi n tài và vi t lu n

v n, em ã nh n c s quan tâm, h ng d n giúp c a nhi u quý Th y

Cô, nhi u t p th cá nhân trong và ngoài tr ng, gia ình và b n bè

Em xin chân thành c m n các th y cô giáo tr ng i h c Nông Lâm,

c bi t là các th y cô giáo trong khoa Môi tr ng, ã cùng v i tri th c và tâm huy t c a mình truy n t v n ki n th c quý báu cho em trong nh ng n m tháng h c t p t i tr ng

Em xin chân thành c m n cán b h ng d n Ths Nguy n Th Hu , các cô, các chú, các anh, ch trong Vi n Môi tr ng Nông nghi p và Công ty TNHH MTV Nông Nghi p R ng ông ã t o i u ki n, góp ý, cung c p

nh ng tài li u quý báu giúp em th c hi n tài này

c bi t em xin bày t lòng bi t n sâu s c t i PGS.TS Th Lan,

tr ng khoa Môi tr ng - tr ng i h c Nông Lâm và PGS.TS Mai V n

Tr nh, phó vi n tr ng Vi n Môi tr ng Nông nghi p ã ch b o t n tình và

tr c ti p h ng d n em hoàn thành khoá lu n t t nghi p

Cu i cùng, em xin c bày t lòng bi t n chân thành và sâu s c t i gia ình, ng i thân và b n bè ã ng viên, giúp em hoàn thành t t vi c

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: M c t ng nhi t và m c thay i l ng m a trong 50 n m qua

các vùng khí h u c a Vi t Nam 12

B ng 4.1: M c N c bi n dâng so v i th i k 1980 - 1999 theo k ch b n phát th i trung bình (B2) khu v c t nh Nam nh 35

B ng 4.2: Di n tích có nguy c b ng p t nh Nam nh theo các m c n c bi n dâng 36

B ng 4.3: T ng thi t h i do bão, l c, m a l n nông nghi p trên a bàn t nh Nam nh giai o n 1989-2010 38

B ng 4.4: Di n tích gieo tr ng lúa c a các huy n trên a bàn t nh Nam nh trong 5 n m g n ây (t 2008 – 2012) 43

B ng 4.5: Thu nh p và ngu n thu nh p c a nông dân n m 2013 46

B ng 4.6: Th ng kê ngu n lao ng c a nông h 48

B ng 4.7: T tr ng s nhân kh u 48

B ng 4.8: Lao ng tham gia s n xu t lúa 49

B ng 4.9: Trình h c v n c a nông h 50

B ng 4.10: Nhu c u v n s n xu t trong m t v tính trên 1000m2 51

B ng 4.11: i u ki n canh tác lúa hi n nay 52

B ng 4.12: Th c tr ng s d ng t cho s n xu t nông nghi p 52

B ng 4.13: L ch th i v n m 2013 53

B ng 4.14: C c u gi ng và NS lúa n m 2013 54

B ng 4.15: L ng phân bón trung bình s d ng n m 2013 55

B ng 4.16: Kinh nghi m s n xu t c a nông h 56

B ng 4.17: T ng h p các h tham gia h c l p t p hu n k thu t s n xu t 57

B ng 4.18: T ng h p các bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u c áp d ng 58

B ng 4.19: Chi phí, thu nh p và thu nh p ròng c a nông h không áp d ng

bi n pháp canh tác gi m thi u B KH 61

B ng 4.20: Các t s tài chính c a các h không áp d ng bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u 62

B ng 4.21: Chi phí, thu nh p và thu nh p ròng c a nông h áp d ng bi n pháp

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 4.1: B n hành chính t nh Nam nh 30

Hình 4.2: C c u s d ng t c a t nh Nam nh n m 2012 31

Hình 4.3: Nhi t trung bình n m t i Nam nh giai o n 1980 - 2010 33

Hình 4.4: T ng l ng m a trong n m t i t nh Nam nh giai o n 1980 - 2010 34

Hình 4.5: T ng s gi n ng trong n m t nh Nam nh giai o n 1980 - 2010 34

Hình 4.6: S c n bão b vào vùng ven bi n Qu ng Ninh - Thanh Hóa giai o n 1960 - 2010 36

Hình 4.7: Di n tích, NS lúa chiêm (a) và lúa Mùa (b) t i Nam nh giai o n 1995 - 2012 42

Hình 4.8: nh h ng trong s n xu t nông nghi p c a ng i dân 44

Hình 4.9: C c u thu nh p c a nông dân n m 2013 47

Hình 4.10: C c u lao ng tham gia s n xu t 49

Hình 4.11: C c u lao ng tham gia s n xu t 50

Hình 4.12: C c u n m kinh nghi m s n xu t c a nông h 57

Hình 4.13: C c u nông h tham gia h c l p t p hu n 58

Hình 4.14: So sánh các kho n chi phí s n xu t gi a h không áp d ng và h áp d ng bi n pháp canh tác gi m thi u B KH cho t ng v 67

Hình 4.15: So sánh n ng su t gi a h không áp d ng và áp d ng bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u 67

Hình 4.16: So sánh các chi phí gi a h không và có áp d ng bi n pháp canh tác gi m thi u B KH 70

Hình 4.17: So sánh t ng chi phí, thu nh p, thu nh p ròng gi a h áp d ng và không áp d ng bi n pháp canh tác gi m thi u B KH 70

: Khí nhà kính : N c bi n dâng : Nông nghi p và Phát tri n nông thôn : N ng su t

: Trung bình : Trung bình nhi u n m : Trái t

: Th gi i : Trách nhi m h u h n m t thành viên : Tài nguyên và Môi tr ng

: Trung ng : y ban nhân dân : Vi t Nam

: Xâm nh p m n

M C L C

DANH M C CÁC B NG ii

DANH M C CÁC HÌNH iv

DANH M C CÁC T , C M T VI T T T v

M C L C vi

Ph n 1: M U 1

1.1 t v n 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 M c ích nghiên c u 2

1.4 Ý ngh a c a tài 3

1.4.1 Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c 3

1.4.2 Ý ngh a th c ti n 3

1.5 Yêu c u nghiên c u 3

Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U 4

2.1 T ng quan v bi n i khí h u 4

2.1.1 Quan ni m v bi n i khí h u 4

2.1.2 Nguyên nhân c a bi n i khí h u 4

2.2 Tình hình B KH trên th gi i và Vi t Nam 7

2.2.1 Tình hình B KH trên th gi i 7

2.2.2 Tình hình B KH Vi t Nam 11

2.3 nh h ng c a B KH n tình hình s n xu t nông nghi p 15

2.3.1 nh h ng c a B KH n tình hình s n xu t nông nghi p trên th gi i 15

2.3.2 nh h ng c a B KH n tình hình s n xu t nông nghi p Vi t Nam 16

2.4 Bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u trong s n xu t lúa trên

th gi i và Vi t Nam 18

2.4.1 Khái ni m gi m nh bi n i khí h u 18

2.4.2 Xác nh các bi n pháp gi m thi u 18

2.4.3 Bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u trong s n xu t lúa trên th gi i 19

2.4.4 Bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u trong s n xu t lúa Vi t Nam 20

2.5 M t s bi n pháp canh tác gi m thi u bi n i khí h u 22

2.5.1 H th ng canh tác lúa c i ti n (SRI) 22

2.5.2 Ba gi m, ba t ng (3G3T) 23

2.5.3 S d ng các gi ng chín s m ng n ngày 25

Ph n 3: I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 26

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 26

3.1.1 i t ng nghiên c u 26

3.1.2 Ph m vi nghiên c u 26

3.2 a i m và th i gian ti n hành 26

3.3 N i dung nghiên c u 27

3.4 Ph ng pháp nghiên c u 27

3.4.1 Ph ng pháp thu th p thông tin th c p 27

3.4.2 Ph ng pháp thu th p thông tin s c p 28

3.4.3 Ph ng pháp x lý s li u 28

Ph n 4: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 30

4.1 i u ki n t nhiên, kinh t xã h i c a t nh Nam nh 30

4.1.1 i u ki n t nhiên 30

4.1.2 i u ki n kinh t - xã h i 32

4.2 Di n bi n khí h u t i Nam nh 33 4.3 nh h ng c a B KH n ng i dân và canh tác lúa t i Nam

nh 37

4.4 Hi n tr ng quy trình k thu t áp d ng trong canh tác lúa t i t nh Nam nh 42

4.4.1 Tình hình s n xu t lúa t i t nh Nam nh 42

4.4.2 Hi n tr ng áp d ng quy trình k thu t canh tác lúa t i Nam nh 44

4.5 Th c tr ng s n xu t và tiêu th lúa c a các h t i th tr n R ng ông, huy n Ngh a H ng, t nh Nam nh 46

4.5.1 Ngu n l c lao ng 47

4.5.2 Ngu n v n u t cho s n xu t lúa 50

4.5.3 Ngu n l c t ai canh tác 51

4.5.4 K thu t trong s n xu t nông nghi p 53

4.6 ánh giá hi u qu s n xu t và hi u qu kinh t trong quá trình s n xu t lúa c a các nông h 61

4.6.1 Tình hình s n xu t chung c a các nông h 61

4.6.2 So sánh hi u qu s n xu t c a nông h áp d ng và nông h không áp d ng bi n pháp canh tác gi m thi u B KH 64

4.6.3 ánh giá hi u qu kinh t gi a nông h áp d ng và nông h không áp d ng bi n pháp canh tác gi m thi u B KH 68

4.6.4 Nh n xét chung 72

Ph n 5: K T LU N VÀ KI N NGH 73

5.1 K t lu n 73

5.2 Ki n ngh 75

TÀI LI U THAM KH O 76

PH L C 80

Ph l c 1: M t s hình nh ti n hành ph ng v n nông h , cán b Công ty TNHH MTV Nông nghi p R ng ông t i th tr n R ng ông 80

Ph n 1

1.1 t v n

Hi n nay, v n bi n i khí h u là m i hi m h a c a Th gi i nói chung và c a Vi t Nam nói riêng D i tác ng c a B KH và n c bi n dâng, Vi t Nam là m t trong n m qu c gia trên th gi i ch u nh h ng n ng

n nh t (theo ch ng trình bi n i khí h u IUCN) Các c nh báo v B KH cho th y r ng di n bi n khí h u trong t ng lai h t s c ph c t p Theo k ch

b n B KH, n c bi n dâng cho Vi t Nam n m 2011 c B Tài nguyên và Môi tr ng xây d ng và công b , theo k ch b n phát th i trung bình (B2), trung bình toàn Vi t Nam m c n c bi n dâng trong kho ng t 57 n 73 cm;

m c n c bi n dâng 1m, s có trên 10% di n tích vùng ng b ng sông H ng

và Qu ng Ninh b ng p M c n c bi n dâng, nhi t t ng, s gia t ng c a các hi n t ng th i ti t c c oan d oán s x y ra tác ng nghiêm tr ng

n con ng i và n n kinh t Vi t Nam

Gi m thi u B KH nh n c s quan tâm c a nhà n c và các t ch c

xã h i Tr c tình hình ó, Th t ng Chính ph ã phê duy t: "Chi n l c

-Nông nghi p là ngành kinh t quan tr ng c a Vi t Nam hi n nay N m

2009, giá tr s n l ng c a nông nghi p t 71,473 nghìn t ng, chi m 13,85% t ng s n ph m trong n c Trong ó s n xu t lúa g o chi m ch y u trong n n nông nghi p và Vi t Nam là m t trong nh ng n c ng u trên

th gi i v xu t kh u g o

Nam nh là t nh duyên h i phía nam ng b ng B c B , là t nh n m trong vùng tr ng i m s n xu t l ng th c, th c ph m c a ng b ng B c

B D i nh h ng c a bi n i khí h u, Nam nh là m t trong 3 t nh ng

b ng B c B c ánh giá là khu v c ch u nh h ng n ng n nh t Tr c tình hình B KH, ng i dân Nam nh ã áp d ng các bi n pháp k thu t canh tác lúa tiên ti n gi m thi u m c phát th i khí nhà kính, góp ph n

gi m thi u B KH góp ph n a ra cái nhìn t ng quan v tính kinh t c a

m t s bi n pháp canh tác gi m thi u B KH trong s n xu t lúa và a ra 1

s khuy n cáo cho nông dân s n xu t b n v ng gi m thi u B KH Sinh viên

ch n tài: "Nghiên c u tính kinh t c a m t s bi n pháp gi m thi u bi n

i khí h u trong s n xu t lúa"

1.2 M c tiêu nghiên c u

Nghiên c u tính kinh t c a nông h th c hi n bi n pháp gi m thi u

bi n i khí h u trong s n xu t lúa T ó, xu t m t s khuy n cáo, gi i pháp cho nông dân s n xu t b n v ng, gi m thi u bi n i khí h u và t ng thu

Nghiên c u tính kinh t c a m t s bi n pháp gi m thi u bi n i khí

h u trong s n xu t lúa t i t nh Nam nh;

Ki n ngh , xu t m t s khuy n cáo, gi i pháp cho nông dân s n xu t

b n v ng, gi m thi u bi n i khí h u và t ng thu nh p

1.4 Ý ngh a c a tài

1.4.1 Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c

Khóa lu n có th giúp sinh viên có th v n d ng c các ki n th c ã

h c vào trong th c ti n

Giúp sinh viên nâng cao ki n th c, k n ng và rút ra nh ng kinh nghi m th c t ph c v cho công tác sau này

1.4.2 Ý ngh a th c ti n

Khóa lu n là c s cho a ph ng có nh ng gi i pháp, khuy n cáo cho

nông dân s n xu t b n v ng, gi m thi u B KH và t ng thu nh p

th ng là vài th p k ho c dài h n B KH có th là do các quá trình t nhiên bên trong ho c các tác ng bên ngoài, ho c do ho t ng c a con ng i làm thay i thành ph n c a khí quy n hay trong khai thác s d ng t (B Tài nguyên và Môi tr ng, 2008)

Công c khung c a Liên h p qu c v B KH quan ni m B KH là s

bi n i c a tr ng thái khí h u do các ho t ng tr c ti p hay gián ti p c a con ng i gây ra s thay i thành ph n c a khí quy n toàn c u và nó c thêm vào s B KH t nhiên quan sát c trong các th i k có th so sánh

c

Khái ni m B KH c p n s thay i v tr ng thái c a khí h u mà

có th xác nh c (ví d nh s d ng các ph ng pháp th ng kê) di n ra trong m t th i k dài, th ng là m t th p k ho c lâu h n B KH c p n

b t c bi n i nào theo th i gian, có hay không theo s bi n i c a t nhiên

do h qu các ho t ng c a con ng i (IPCC, 2007)

Có r t nhi u quan ni m v B KH trên th gi i, nói chung B KH là sthay i các i u ki n khí h u theo xu th d n d n tr nên x u i ho c t t lên

2.1.2 Nguyên nhân c a bi n i khí h u

B KH là hi n t ng ã xu t hi n t lâu trên T , b t u ngay t th i

i a ch t qua th i i l ch s n th i i hi n nay N u nh trong th i i

a ch t và th i i l ch s B KH di n ra phù h p v i các quá trình v n ng

t nhiên duy trì s t n t i và phát tri n c a T thì trong th i i hi n nay

v i hàng lo t ho t ng c a con ng i cùng hàm l ng cao các khí nhà kính trong ó c bi t là s xu t hi n c a khí CFCs, B KH l i tr thành m t hi n

t ng áng lo ng i, c c th gi i quan tâm vì nó có nh h ng tr c ti p

n cu c s ng, s t n t i và phát tri n c a t t c các sinh v t s ng trên T

B KH là k t qu c a nhi u y u t bao g m c các quy trình ng n ng

c a b n thân trái t, c các l c bên ngoài bao g m các bi n i trong c ng ánh sáng m t tr i, c bi t là nh ng ho t ng c a con ng i trong th i gian g n ây

S bi n i trong qu o trái t

Trong các y u t tác ng n khí h u, s thay i trong qu o c a trái t là y u t có ý ngh a quan tr ng làm thay i n ng l ng m t tr i, b i

vì dù ch có s thay i r t nh trong qu o trái t c ng ã d n t i nh ng

s thay i trong s phân ph i c a ánh sáng m t tr i khi ti n t i b m t T

l ch tâm, nghiêng c a tr c và tu sai là 3 chu kì chi ph i t o ra

s thay i trong qu o trái t S k t h p hi u qu c a các bi n th trong

3 chu kì này ã t o ra s thay i trong s ti p nh n theo mùa v c a b c x

m t tr i trên b m t trái t Nh v y, chu kì Milankovitch (tên g i cho hi u

ng t h p c a các thay i trong chuy n ng c a trái t lên khí h u) nh

h u toàn c u, i n hình là chúng có th gây ra hi n t ng “mát” cho m t giai

o n kéo dài kho ng m t n m ho c nhi u h n th S ho t ng c a núi l a Pinatubo n m 1991 - ho t ng phun trào núi l a l n th hai trên T trong

th k XX (ch sau ho t ng c a núi l a Novarupta x y ra vào n m 1912), là

m t ví d , làm cho khí h u b nh h ng áng k , nhi t toàn c u gi m i 0,5oC, và làm cho t ng ô zôn b suy y u i áng k (Bùi Thu Vân, 2013)

Núi l a c ng là m t ph n làm gia t ng l ng khí cacbon có trong khí quy n Tuy nhiên, theo s kh o sát c a các oàn a ch t Hoa Kì, ã c tính

r ng các ho t ng c a con ng i còn t o ra m t kh i l ng khí cacbon nhi u

g p 130 l n l ng khí c t o ra do ho t ng núi l a (Bùi Thu Vân, 2013)

S tác ng c a con ng i

Ngu n g c c b n gây nên B KH là s thay i các thành ph n v t

ch t trong khí quy n, mà s thay i này c xác nh ch y u là xu t phát

t s thay i m c ích s d ng t, ngu n n c và s gia t ng l ng phát

th i khí CO2 và các khí nhà kính khác t ho t ng c a con ng i, i u ó

c ng có ngh a là con ng i chính là tác nhân ch y u, b ng các ho t ng c a mình ã và ang khi n cho tình hình di n bi n B KH ngày càng tr nên ph c

t p và khó ki m soát h n

B t u t th i i công nghi p, con ng i ã không ng ng c i ti n và hoàn thi n công c lao ng, tác ng nhi u h n vào thiên nhiên nh m th a mãn cho nhu c u ngày càng cao c a chính mình Trong h u h t các m i quan tâm v nh ng tác ng do con ng i gây ra thì m i quan tâm hàng u hi n nay ó là s gia t ng c a l ng khí CO2 do vi c t các nhiên li u có ngu n

B c x sóng ng n d dàng xuyên qua các l p khí CO2 và l p ô zôn xu ng

m t t Khi xu ng m t t, m t ph n c a n ng l ng này c ph n x vào không khí, m t ph n b các ch t trên m t t h p thu, làm cho b m t trái t nóng lên Khi b m t Trái t nóng lên l i b c x n ng l ng vào khí quy n

d i d ng các b c x b c sóng dài, ch y u là các b c x nhi t Các b c xsóng dài không có kh n ng xuyên qua “khí nhà kính”, g m khí CO2, h i

n c, CH4, các h p ch t chloroflorocacbon (CFC’s) và NO2 Khí nhà kính có

m t trong khí quy n s h p th nh ng b c x sóng dài, c s i nóng và

l i ph n x ra m i phía trong ó có phía lên b m t c a trái t K t qu là b

m t trái t b m lên, nhi t b m t trái t c ng b nóng lên Hi n t ng này c g i là “hi u ng nhà kính” vì trong quá trình nóng lên c a trái t

t ng t nh quá trình nóng lên trong nhà kính, có s t ng khí CO2 và các

ch t b c x nhân t o, l p khí này có tác d ng nh l p kính gi nhi t c a nhà kính tr ng rau xanh vào mùa ông N i b t trong các khí gây hi u ng nhà kính là CO2, có kh n ng h p th các tia b c x b c sóng dài và nóng lên

Do v y, ng i ta cho r ng s phát sinh CO2 ngày càng nhi u trong khí quy n

s làm b u khí quy n nóng lên, (CO2 t ng lên là k t qu c a t cháy nhiên

li u, c i, than á, giao thông v n t i, cháy r ng làm m t ngu n h p thu b t

CO2 nh O2) S t ng nhi t làm thay i khí h u c a khí quy n toàn c u

Khi các nhà kính v t quá gi i h n và phát sinh KNK m i thì “hi u

ng nhà kính” gây h u qu nghiêm tr ng M t trong s h u qu nghiêm tr ng

c a hi u ng nhà kính ó là s nóng d n lên c a T Nhi t T t ng lên 0,5°C (1870 - 1900), n 1900 - 1940, nhi t trên b m t T t ng kho ng 0,8°C, ã có hi n t ng b ng tan hai c c, m c n c bi n t ng, khu v c b

bi n mong manh d b tràn ng p sóng gió Bão t x y ra th ng xuyên h n,

n c m n th m vào m c n c ng m, làm h y ho i nông nghi p và nh h ng

n vi c cung c p n c ng t, làm khí h u thay i b t th ng, nh h ng n

ch m a (Tr n Th c, 2010)

2.2 Tình hình B KH trên th gi i và Vi t Nam

2.2.1 Tình hình B KH trên th gi i

Nh ng thay i quan sát c c a B KH trên TG có th k n nh :

Gia t ng hàm l ng các khí trong b u khí quy n

CO2 - lo i khí nhà kính quan tr ng nh t trong b u khí quy n toàn c u Theo báo cáo ánh giá l n th t c a Ban Liên Chính Ph v B KH hàm

l ng khí CO2 trong khí quy n n m 2005 ã v t xa m c t nhiên trong kho ng 650.000 n m qua (180 - 280) và t 379ppm (t ng g n 35%)

Hàm l ng khí metan (CH4) trong khí quy n ã t ng 715ppb trong th i

k ti n công nghi p lên 1.732 ppb trong nh ng n m u th p k 90 c a th k

20 và t 1.774 ppb n m 2005 (t ng g n 148%)

Hàm l ng khí nito oxit (NOx) trong khí quy n t ng t 270 ppb trong

th i k ti n công nghi p lên 319 ppb vào n m 2005 (t ng 18%) Các khí metan và nit oxit t ng ch y u t ho t ng nông nghi p, khai thác r ng, khai hoang và công nghi p (Lê V n Khoa và c ng s , 2011)

S thay i c a nhi t

Trong vòng 125.000 n m qua, nhi t toàn c u ã có khuynh h ng gia t ng nh ng ch a t ng t i 2oC Tuy nhiên trong th k 20, trên kh p các châu l c và i d ng nhi t có xu th t ng lên rõ r t l ch tiêu chu n

c a nhi t trung bình toàn c u là 0,24oC, sai khác l n nh t gi a hai n m liên

ti p là 0,29oC (gi a n m 1976 và n m 1977), t c c a xu th bi n i nhi t

c a c th k là 0,75oC, nhanh h n b t k th k nào trong l ch s , k t

th k XI n nay (Tr n ãng H ng, 2007)

Vào 5 th p k g n ây 1956 - 2005, nhi t t ng 0,64oC ± 0,13oC, g p

ôi th k 20 Rõ ràng là xu th bi n i nhi t ngày càng nhanh h n Giai

o n 1995 - 2006 có 11 n m (tr 1996) c x p vào danh sách 12 n m nhi t cao nh t trong l ch s quan tr c nhi t k t 1985, trong ó nóng nh t là

n m 1998 và n m 2005 Riêng 5 n m 2001 - 2005 có nhi t trung bình cao

h n 0,44oC so v i chu n trung bình c a th i k 1961 - 1990 áng l u ý là,

m c t ng nhi t c a B c C c g p ôi m c t ng nhi t trung bình toàn

c u Nhi t c c tr c ng có xu h ng phù h p v i nhi t trung bình, k t

qu là gi m s êm l nh và t ng s ngày nóng và biên nhi t ngày càng

gi m i ch ng 0,07oC m i th p k (Nguy n V n Th ng và c ng s , 2010)

S thay i c a l ng m a

B c M , l ng m a t ng lên nhi u n i, nh t là B c Canada

nh ng l i gi m i Tây Nam n c M , ông B c Mexico và bán o Bafa

v i t c gi m ch ng 2% m i th p k , gây ra h n hán trong nhi u n m g n

ây Nam M , l ng m a l i t ng lên trên l u v c Amazon và vùng b

bi n ông Nam nh ng l i gi m i Chile và vùng b bi n phía Tây Châu Phi, l ng m a gi m Nam Phi, c bi t là Sahen trong th i o n 1960 -

1980 khu v c nhi t i, l ng m a gi m i Nam Á và Tây Phi v i tr s

xu th là 7,5% cho c th i k 1901 - 2005 Khu v c có tính a ph ng rõ r t

nh t trong xu th bi n i l ng m a là Australia do tác ng to l n c a ENSO i v trung bình và v cao, l ng m a t ng lên rõ r t mi n Trung B c M , ông B c M , B c Âu, B c Á và Trung Á Trên ph m vi toàn

c u l ng m a t ng lên các i phía B c v 30oN th i k 1901 - 2005 và

gi m i các v nhi t i, k t th p k 1990 T n s m a l n t ng lên trên nhi u khu v c, k c nh ng n i l ng m a có xu th gi m (Nguy n V n

Th ng và c ng s , 2010)

H n hán và dòng ch y

Dòng ch y c a h u h t các sông trên th gi i u có nh ng bi n i sâu

s c t th p k này sang th p k khác và gi a nh ng n m trong t ng th p k

B c bán c u, xu th h n hán ph bi n t gi a th p k 1950 trên ph n l n vùng B c Phi, c bi t là Saahel, Canada và Alaska Nam bán c u, h n hán

rõ r t trong nh ng n m t 1974 n 1998 Trong khi ó các n c khu v c Tây

Âu l i b e d a b i nh ng tr n l l t l n, do m c n c bi n dâng cao c ng

nh nh ng t b ng giá mùa ông kh c li t Trên l u v c sông Lena Xibiri

c ng có s gia t ng dòng ch y ng th i v i nhi t t ng lên và l p b ng

ph gi m i l u v c Hoàng Hà, dòng ch y gi m i rõ r t trong nh ng n m

cu i th k XX do l ng n c tiêu th t ng lên, nhi t và l ng b c h i

t ng lên trong khi l ng m a không có xu th t ng hay gi m Châu Phi dòng ch y các sông Niger, Senegal và Dambia u sa sút i (Nguy n V n

Th ng và c ng s , 2010)

Bão và thiên tai

Nh ng d li u thu c qua v tinh t ng n m cho th y s tr n bão, l c

c ng m nh, s c tàn phá l n ã t ng lên, c bi t B c M , Tây Nam Nam nh D ng, n D ng, B c i Tây D ng S l ng các tr n bão

l n, l c xoáy c ng m nh, s c tàn phá l n ã t ng lên g p ôi, trùng h p

v i nhi t b m t i d ng t ng lên gây thi t h i l n v ng i và c a, nh

tr n sóng th n n D ng n m 2004 ã c p i sinh m ng c a 225.000

ng i thu c 11 qu c gia (Nguy n V n Th ng và c ng s , 2010)

S thay i m c n c bi n toàn c u

M c n c bi n trên toàn c u ã t ng trong th k 20 v i t c ngày càng cao Hai nguyên nhân chính làm t ng m c n c bi n là s giãn n nhi t

c a i d ng và s tan b ng trên ph m vi toàn c u (IPCC, 2007)

Các quan tr c t n m 1978 n nay cho k t qu là l ng b ng trung bình hàng n m B c B ng D ng gi m 2,7 (2,1 - 3,3)% m i th p k B ng trên các vùng núi c hai bán c u c ng tan i v i kh i l ng áng k bán

c u B c, ph m vi b ng ph gi m i kho ng 7% so v i n m 1900 và nhi t trên nh l p b ng v nh c u t ng lên 3oC so v i n m 1982 (Nguy n V n

Th ng và c ng s , 2010)

S li u quan tr c m c n c bi n trong th i k 1961 - 2003 cho th y t c

t ng c a m c n c bi n trung bình toàn c u kho ng 1,8±0,5 mm/n m, trong ó óng góp do giãn n nhi t kho ng 0,42±0,12 mm/n m, nhanh h n áng k so v i th i k 1961 - 2003 (IPCC, 2007)

K ch b n B KH c a th gi i trong t ng lai

Các k ch b n v B KH c xây d ng trong khuôn kh các nghiên

c u c a IPCC (2007) d a trên các d báo v s phát th i khí nhà kính t th p

n cao và d a trên các k ch b n phát tri n kinh t - xã h i toàn c u Các k ch

b n khác nhau v gi nh liên quan n s phát tri n kinh t quy mô toàn

c u, dân s th gi i và m c tiêu dùng, chu n m c cu c s ng và l i s ng, tiêu th n ng l ng và tài nguyên n ng l ng, chuy n giao công ngh và thay

i s d ng t (B TN&MT, 2009)

Nhìn chung theo các k ch b n này, trong m t th p k t i, nhi t trung bình toàn c u s t ng 0,2 - 0,3oC m i th p k và vi c quan tr ng là c n gicho nhi t Trái t th k XXI ch t ng trong ph m vi 2oC so v i th i k

ti n công nghi p, b i vì n u v t quá kh i gi i h n này, các nguy c B KH

tr thành th m h a trong t ng lai s gia t ng r t nhanh tuy nhiên c ng theo các k ch b n này, vi c làm trên là vô cùng khó kh n th c hi n b i theo tính toán d a trên các k ch b n, nhi t trung bình th gi i n n m 2080 s t ng

t 2,3 n 4,5oC so v i th i k ti n công nghi p hóa, v t xa m c 2oC -

ng ng mà quá trình B KH tr nên nguy hi m (UNDP, 2008)

Cùng v i s gia t ng nhi t , m c n c bi n dâng cao c ng là m i e

d a khác Theo nghiên c u c a Dasgupta và c ng s (2007), s phát th i các KNK ang ti p t c t ng và hi n t ng nóng lên toàn c u s làm cho m c NBD t 1m n 3m vào cu i th k XXI Ngoài ra, các t ng b ng Greenland và B c c c ang tan nhanh ngoài d ki n có th làm cho m c n c

bi n dâng lên 5m

Ngoài ra, nh ng hi n t ng th i ti t c c oan theo các k ch b n cho th

k XXI ch c ch n ho c r t có th s x y ra ó là: m a tuy t, b ng giá, bão

m nh nh ã có trong n m v a qua ang có xu h ng, t n su t xu t hi n ngày càng nhi u h n, d báo s v t qua các m c l ch s , k l c ghi nh n tr c ó Các t n ng nóng gay g t, nhi t càng ngày càng cao; s ngày l nh, êm

l nh ít i trên h u h t kh p các vùng l c a S s ki n m a l n ho c t l

m a l n trong t ng l ng m a t ng h u h t các vùng; các vùng ch u nh

h ng c a h n hán t ng lên, c ng ho t ng c a bão, áp th p nhi t i

t ng lên, các s ki n c c tr cao c a m c n c bi n - không k sóng th n t ng lên, nh h ng nghiêm tr ng n s s ng và s phát tri n c a toàn nhân lo i (Lê V n Khoa và c ng s , 2011)

Theo Ngân hàng Th gi i (2010), ông Nam Á là m t trong nh ng khu

v c trên th gi i s ch u nh h ng n ng n nh t c a B KH do khu v c này

có ng b bi n dài, m c t p trung dân s và các ho t ng kinh t ven

bi n cao, ng th i ph thu c nhi u vào s n xu t nông nghi p, tài nguyên nhiên nhiên và lâm nghi p B KH ã có nh ng nh h ng n khu v c này,

bi u hi n t n su t và c ng c a các hi n t ng th i ti t c c oan nhcác t n ng nóng, h n hán, l l t

2.2.2 Tình hình B KH Vi t Nam

Theo s li u quan tr c, bi n i c a các y u t khí h u Vi t Nam:

V nhi t : Trong kho ng 50 n m qua (1958 - 2007), nhi t trung bình n m Vi t Nam ã t ng lên 0,7oC Nhi t trung bình n m c a 4 th p

k g n ây (1961 - 2000) cao h n trung bình n m c a 3 th p k tr c ó (1931 -1960) Nhi t trung bình n m c a th p k 1991 - 2000 Hà N i, à

N ng, thành ph H Chí Minh u cao h n trung bình c a th p k 1931 -

gi m t 5 n h n 10% trên a ph n di n tích phía B c n c ta và t ng kho ng t 5 n 20% các vùng khí h u phía Nam trong 50 n m qua Xu th

di n bi n c a l ng m a n m t ng t nh l ng m a mùa m a, t ng các vùng khí h u phía Nam và gi m các vùng khí h u phía B c Khu v c Nam Trung B có l ng m a mùa khô, mùa m a và l ng m a n m t ng m nh

nh t so v i các vùng khác n c ta, nhi u n i n 20% trong 50 n m qua (Nguy n c Ng , 2008)

L ng m a ngày c c i t ng lên h u h t các vùng khí h u, nh t là trong nh ng n m g n ây S ngày m a l n c ng có xu th t ng lên t ng

ng, nhi u bi n ng m nh x y ra khu v c mi n Trung T n t i m i t ng quan khá rõ gi a s nóng lên toàn c u và nhi t b m t bi n khu v c ông xích o Nam nh D ng v i xu th bi n i c a s ngày m a l n trên các vùng khí h u phía Nam (Nguy n c Ng , 2008)

B ng 2.1: M c t ng nhi t và m c thay i l ng m a trong 50 n m

S gi n ng: Trong th i gian 1961-1990, s gi n ng trung bình hàng

n m Vi t Nam bi n i nhi u S gi n ng trung bình hàng n m gi m 20

gi B c Giang, Hà N i, H i D ng; gi m 10 gi Nam nh mi n Nam gia t ng 20 gi n ng Nha Trang; t ng 18 s gi n ng Pleiku; t ng 10 gi

n ng Ban Mê Thu t; gi m 20 gi n ng C n Th và B c Liêu

S t không khí l nh nh h ng t i Vi t Nam gi m i rõ r t trong hai

th p k g n ây (cu i th k XX u th k XXI) N m 1994 và n m 2007

ch có 15 - 16 t không khí l nh b ng 56% trung bình nhi u n m 6/7 tr ng

h p có s t không khí l nh trong m i tháng mùa ông th p d th ng (0 - 1 t) c ng rõi vào 2 th p k g n ây (3/1990, 1/1993, 2/1994, 12/1994, 2/1997, 11/1997) M t bi u hi n d th ng g n ây nh t v khí h u trong b i

c nh B KH toàn c u là t không khí l nh gây rét m, rét h i kéo dài 38 ngày trong tháng 1 và tháng 2 n m 2008 gây thi t h i l n cho s n xu t nông nghi p (Ngô Huy n, 2012)

Bão và thiên tai: VN n m trong vùng nhi t i gió mùa, m t trong n m bão c a khu v c Châu Á - Nam nh D ng nên có th nói r ng bão là hi n

t ng th i ti t nguy hi m b c nh t VN Hàng n m có g n 10 c n bão ho t

ng trên bi n ông, trong ó có kho ng 3 - 5 c n bão nh h ng tr c ti p

n Vi t Nam gây ra nh ng thi t h i l n v ng i và c a Vào nh ng n m

g n ây, s c n bão có c ng m nh nhi u h n, qu o bão d ch chuy n

d n v các v phía nam và mùa bão k t thúc mu n h n, nhi u c n bão có

qu o di chuy n d th ng h n (Nguy n V n Th ng và c ng s , 2010)

S ngày m a phùn trung bình n m Hà N i gi m d n trong th p k

1981 - 1990 và ch còn g n m t n a (15 ngày/n m) trong 10 n m g n ây (Tr n Th c, Lê Nguyên T ng, 2010)

M c n c bi n: S li u quan tr c t i các tr m h i v n d c ven bi n Vi t Nam cho th y t c dâng lên c a m c n c bi n trung bình VN hi n nay là kho ng 3mm/n m (giai o n 1993 - 2008) Tính n n m 2005, t i Th a Thiên Hu , S quan tr c t ng trình m c n c bi n t i ó dâng cao h n 5cm, khi n xói l thêm tr m tr ng Theo s li u quan tr c trong kho ng 50 n m qua

các tr m C a Ông và Hòn D u, m c n c bi n trung bình ã t ng lên kho ng 20 cm, phù h p v i xu th chung c a toàn c u (B TN&MT, 2008)

Hi n t ng ENSO (EL Nino và La Nina) nh h ng m nh n n c ta trong vài th p k g n ây, gây ra nhi u t n ng nóng, rét m rét h i kéo dài

có tính k l c D oán vào cu i th k XXI, nhi t trung bình t ng kho ng

3oC và s t ng s t và s ngày n ng nóng trong n m, m c n c bi n sdâng cao lên 1m i u này d n n nhi u hi n t ng b t th ng c a th i ti t

c bi t là tình hình bão l và h n hán NBD d n n s xâm th c c a n c

m n vào n i a, nh h ng tr c ti p n ngu n n c ng m, n c sinh ho t

c ng nh n c và t s n xu t nông - công nghi p (Ngô Huy n, 2012)

Hi n t ng ENSO nh h ng n n c ta m nh m h n trong th p k1991-2000 so v i tr c ó (trong th i k 1950 - 2000), m i th p k có 3 t

El Nino, trong ó các th p k 1951 - 1960, 1961 - 1970, 1971 - 1980, m i

th p k có m t t m nh, riêng th p k 1981 - 1990 và 1991 - 2000 có 2 t

m nh và u là m nh nh t th k (Nguy n c Ng , 2008)

K ch b n B KH cho Vi t Nam trong t ng lai

K ch b n B KH, n c bi n dâng i v i Vi t Nam c khuy n ngh

s d ng trong th i i m hi n nay là k ch b n ng v i m c phát th i trung bình (B2) Theo ó có th tóm t t nh sau (B TN&MT, 2012):

V nhi t : Vào cu i th k XXI, nhi t n c ta có th t ng 2,3oC

so v i trung bình th i k 1980 - 1999 M c t ng nhi t dao ng t 1,6 n 2,8oC các vùng khí h u khác nhau Nhi t các vùng khí h u phía B c và

B c Trung B t ng nhanh h n so v i nhi t các vùng khí h u phía Nam

T i các vùng thì nhi t mùa ông t ng nhanh h n nhi t mùa hè

V l ng m a: N m 2010, l ng m a n m ng v i k ch b n trung bình các vùng khí h u B c B t ng t 7,3% n 7,9%, các vùng khí h u t Nam Trung B tr vào l ng m a t ng th p h n, t 1,0% n 3,2% Tính chung c

n c, l ng m a n m vào cu i th k XXI t ng kho ng 5% so v i th i k

1980 - 1999, t ng l ng m a n m và l ng m a mùa m a t ng trong khi

l ng m a mùa khô l i gi m

M c n c bi n dâng: Theo k ch b n c a B TN&MT thì vào gi a th

k XXI, m c n c bi n có th dâng kho ng 28cm n 33cm và n cu i th

k XXI có th dâng thêm 65cm n 100cm so v i th i k 1980 - 1999 Và

n u v i v n t c dâng nh IPCC tiên oán thì n c bi n s dâng thêm 64cm vào n m 2010 Vùng duyên h i VN có cao 1m trên m t n c bi n, chi m

m t di n tích r t l n theo h n 3.000 km b bi n s b e d a tr m tr ng Nhi u n i trong s ó có thành ph Sài Gòn ch cao h n m t bi n 3m, n u

m c n c bi n dâng cao h n hi n nay 100cm, s kho ng 40.000 km² t trên lãnh th VN, chi m 21,1% di n tích toàn qu c b nh n chìm trong bi n n c

Theo tính toán, n n m 2025 s có 2/3 di n tích t canh tác châu Phi, 1/3 di n tích t canh tác châu Á và 1/5 di n tích t canh tác Nam

l ng th c và t ng tình tr ng suy dinh d ng n cu i th k XXI, m c

n c bi n dâng s gây nh h ng t i các vùng tr ng ven bi n, ông dân c Chi phí thích ng có th chi m ít nh t t 5% - 10% t ng s n ph m qu c n i

(GDP) N m 2080, di n tích t khô c n và bán khô c n châu Phi s t ng t5% - 8% theo các k ch b n khí h u Ng c l i, B c M , trong nh ng th p

k u c a th k XXI, B KH m c v a ph i s nâng t ng s n l ng c a ngành nông nghi p d a vào n c m a thêm t 5% - 20%, nh ng s n l ng

t ng thêm l i thay i theo vùng (B TN&MT, 2014)

Hi n nay các khu v c châu th c a các con sông l n châu Á là các

v a lúa c a TG và r t quan tr ng áp ng nhu c u lúa g o toàn c u Nh ng tình tr ng bi n i ngày càng t ng gi a các mùa ang t o s c ép i v i các ngu n cung c p n c, trong khi ó m c NBD ang bi n các ngu n cung c p

n c ng t thành n c l có n ng m n cao Nh ng v n ó ang y ti n trình s n xu t lúa g o c a châu Á vào tình tr ng khó kh n Lúa g o châu Á

c gieo tr ng các vùng châu th r ng l n, th p và các khu v c ven sông,

ch ng h n châu th sông Mêkông - n i s n xu t h n m t n a lúa g o c a VN

M c n c bi n dâng cao do B KH s làm thay i ch t l ng n c và t ng

m n c a các khu v c này H n n a, m t s v nh sông l n, trong ó có v nh Chao Phraya Thái Lan và sông H ng Vi t Nam, ang c coi là "ch t"

do t t c ngu n n c u ngu n b ng n ch n (B NN&PTNT, 2012)

T i Nam Á, các v nh sông H ng và sông Indus là n i b o m an ninh

l ng th c c a h n m t t ng i, nh ng nhi u d u hi u nguy hi m ang n i lên: 88% ng i n sinh s ng các v nh sông ang trong tình tr ng thi u

n c ho c thi u l ng th c T i ông Nam Á, m c dù s d ng n c t i ddàng, nh ng g n 70% v gieo tr ng v n thi u n c và d b nh h ng b i

nh ng t bi n i khí h u (B NN&PTNT, 2012)

2.3.2 nh h ng c a B KH n tình hình s n xu t nông nghi p Vi t Nam

Trong các l nh v c ch u nh h ng c a B KH thì s n xu t nông nghi p nói chung và tr ng tr t nói riêng s ch u tác ng l n h n c , b i i

v i s n xu t nông nghi p, khí h u là ngu n tài nguyên thiên nhiên quý giá, trong ó n ng l ng b c x , nhi t và n c là nh ng y u t không th thi u trong vi c t o thành NS, s n l ng cây tr ng c bi t, s n xu t nông nghi p

n c ta hi n nay còn ph thu c r t nhi u vào th i ti t Hàng n m n n kinh

t nói chung và kinh t nông nghi p nói riêng ph i ch u thi t h i n ng n do

h u qu c a bão và hi n t ng th i ti t c c oan gây ra

Vi t Nam là m t n c có b bi n dài (3260 km b bi n ch y d c theo chi u B c Nam), n m ngay sát bi n ông - m t trong nh ng bi n l n c a TG,

vì v y, VN c x p vào m t trong nh ng n c có nguy c ch u tác ng r t nhi u c a vi c B KH mà c th là s gia t ng c a m c n c bi n ang có xu

h ng làm thu h p d n di n tích t nông nghi p, c bi t là các vùng t ven

bi n Các huy n ven bi n t nh Ngh An th i gian g n ây ang b n c bi n xâm l n n m c báo ng, nhi u xã n m cách b bi n t 5 n 10km, nh ng

ã và ang b n c m n t n công Trong các th p k g n ây, y u t khí

t ng thu v n t i ng b ng sông C u Long ( BSCL) ti p t c thay i theo chi u h ng x u Các thiên tai nh bão t , l t l i, xâm nh p m n x y ra

th ng xuyên h n và khó d oán D oán c a Vi n Khoa h c Khí t ng thu v n và Môi tr ng a ra t i h i th o khoa h c th ng niên 2007, khi

m c n c bi n dâng cao t 0,2 - 0,6m, s có 1.708km2 t b ng p nh h ng

t i 108.267 ng i sinh s ng (Tr n Th t, V Th Hoài Thu, 2012)

B KH còn làm thay i i u ki n sinh s ng c a các loài sinh v t, d n

l c, các thiên tai liên quan n nhi t và m a nh th i ti t khô nóng, l l t,

ng p úng hay h n hán, rét h i, xâm nh p m n, sâu b nh ang ngày càng nh

h ng nghiêm tr ng h n n s n xu t nông nghi p, làm gi m s n l ng sinh

h c bao g m c các cây tr ng nông, công và lâm nghi p, và s di t vong c a nhi u loài ng th c v t b n a gây h u qu nghiêm tr ng cho n n kinh t

L n m 2008 do bão Kammuri (tháng 8) làm thi t h i l n v ng i (162 ng i ch t) và tài s n cho các t nh mi n núi phía B c H n hán n m

2009, kéo dài n 2010 trên h u h t các t nh mi n núi phía B c làm thi t h i

r t l n n s n xu t nông lâm nghi p, bao g m c vi c gia t ng nguy c cháy

r ng, i n hình là cháy r ng V n Qu c Gia Hoàng Liên vào tháng 1/2010 thiêu ch i h n 1.000 héc ta r ng Bên c nh ó, m c dù n n nhi t t ng nh ng các hi n t ng rét m, rét h i mà i n hình là rét m n m 2008 (kéo dài 38 ngày), 2011 (kéo dài g n 30 ngày) di n ra th ng xuyên h n, gây thi t h i cho s n xu t nông lâm nghi p và i s ng xã h i t rét m n m 2008 ã làm ch t h n 110.000 gia súc các t nh mi n núi phía B c T i t nh Ngh An,

m t mùa và gi m NS cây tr ng do h n hán t ng, m a bão nhi u và tình tr ng rét m kéo dài Trung bình NS lúa t i Ngh An gi m kho ng 30 - 40% trong

nh ng n m g n ây; riêng n m 2010 bão l ã gây thi t h i cho 3.000 ha lúa

hè thu, 3.500 ha lúa mùa, 628 ha rau màu (Hòa Tr n, 2013)

Hi n t ng l l t gây nhi u khó kh n cho công tác th y l i, kh n ng tiêu thoát n c ra bi n gi m rõ r t, m c n c các sông dâng lên, nh l t ng thêm, uy hi p các tuy n ê sông các t nh phía B c, ê bao và b bao các

t nh phía Nam, di n tích ng p úng m r ng, th i gian ng p úng kéo dài, nhu

c u tiêu n c và c p n c gia t ng v t kh n ng áp ng c a nhi u h th ng

th y l i M t khác, dòng ch y l gia t ng có kh n ng v t quá các thông sthi t k h , p, tác ng t i an toàn h p và qu n lý tài nguyên n c

2.4 Bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u trong s n xu t lúa trên th

có th ã có s n trong th c t s n xu t và ã t ng c các nhà khoa h c khuy n cáo nh ng phân tích góc NS, hi u qu kinh t ch không góc

B KH vì th i i m ó B KH ch a c c p n Các bi n pháp canh tác này ít nhi u c ng c các nghiên c u ánh giá ho c v m t khoa h c

chúng hi n nhiên là m t bi n pháp gi m thi u, ó là: áp d ng h th ng canh tác lúa c i ti n (SRI); y m khí ch t th i tr ng tr t làm phân h u c ; 3 gi m

3 t ng (3G3T); s d ng các gi ng chín s m (ng n ngày), t ng c ng s d ng phân bón ammonia sulphate (SA) thay cho Urea, và ch bi n ph ph ph m thành than sinh h c bón cho cây tr ng (Mai V n Tr nh và c ng s , 2013)

2.4.3 Bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u trong s n xu t lúa trên th

gi i

Trong m y th p k qua, nhân lo i ã ch ng ki n và các nhà khoa h c trên kh p TG ã liên t c báo ng v nh ng bi n ng b t th ng c a KH toàn c u Thích ng và gi m nh tác ng tiêu c c do B KH gây ra ã trthành v n c p bách, òi h i s tham gia c a t t c c ng ng TG D i s

h tr c a Hi p nh Khung Qu c t v Thay i Khí h u (UNFCCC), m t scông vi c ã c b t u cho Ch ng trình Hành ng Thích ng Qu c gia

Nh ng hành ng này bao g m c vi c t ng c ng xác nh các ho t ng u tiên, bao g m c thích ng i v i n c bi n dâng các n c kém phát tri n

Tr c b i c nh B KH ang di n bi n ngày m t ph c t p, LHQ ã

ra các Ngh nh liên quan n v n B KH nh Ngh nh th Kyoto - Là

m t ngh nh liên quan n ch ng trình chung v v n B KH mang t m

qu c t v i m c tiêu c t gi m l ng khí th i gây hi u ng nhà kính B n d

th o c kí k t vào 11/12/1997 t i h i ngh các bên tham gia l n th 3 nhóm

h p t i Kyoto và chính th c có hi u l c 16/2/2005 K t tháng 11/2007 ã có kho ng 175 n c kí k t tham gia ch ng trình này Vi t Nam ã ký Ngh

nh th Kyoto vào ngày 3/12/1998 và phê chu n vào ngày 25/9/2002 (Nguy n Th Ng c Hoàn và c ng s , 2010)

Ngành nông nghi p óng m t vai trò quan tr ng trong vi c áp ng các

m c tiêu an ninh l ng th c toàn c u Nh n th c c t m quan tr ng c a an ninh l ng th c, g n ây các t ch c qu c t và nhi u qu c gia trên th gi i

ã có nh ng ng thái tích c c góp ph n bình n an ninh l ng th c

ph m vi th gi i và m i qu c gia LHQ kêu g i c ng ng qu c t c n kh i

ng l i cu c cách m ng xanh và t ng c ng u t m nh h n n a cho s n

xu t l ng th c (Nguy n Th Ng c Hoàn và c ng s , 2010)

T ch c L ng Nông Liên h p qu c (FAO) nh n m nh th gi i c n nhanh chóng b o v các lo i cây l ng th c truy n th ng c ng nh các cây

tr ng khác kh i tác ng c a tình tr ng B KH và nh ng thay i môi tr ng khác T ng Giám c FAO - ông Jacques Diouf kh ng nh b o v và s

d ng lâu dài các ngu n gen c a cây tr ng cho l ng th c và nông nghi p là

v n quan tr ng nh m b o m th gi i s n xu t l ng th c nuôi s ng dân s ngày càng t ng trong t ng lai (Thông t n xã Vi t Nam, 2011)

Khoa h c công ngh trong ch n l c các m u gien u vi t trong nông nghi p c các n c trên TG chú tr ng u t S n l c c a các nhà khoa

h c ã mang l i thành t u t ng s n l ng l ng th c áng k T i m t phòng thí nghi m t i trung tâm Can-b -rõ (Ô-xtrây-li-a) hàng tr m cây con c t trên m t b ng chuy n i qua m t phòng công ngh cao, m i cây u c mã hóa và quét các d u hi u di truy n u vi t Quá trình l a ch n th c hi n tr c

ó vài tháng ang hoàn thành n t công o n cu i cùng Phòng ki m tra cây

tr ng cao 3m, c trang b h th ng chi u la-de 3D và nhi u thi t b khác

o kích th c, t c t ng tr ng và l ng n c tiêu hao Nh nh ng thi t bcông ngh cao này, các nhà khoa h c có th nhanh chóng ch n ra c nh ng

gi ng cây tr ng t t nh t, ph c v hi u qu cho s n xu t nông nghi p trong b i

c nh B KH (Vi n Khoa h c K thu t Nông nghi p mi n Nam, 2010)

Nghiên c u SRI t i In ônêxia, i h c Nông nghi p Bogor (IPB) ch ra

r ng vi c rút c n n c th ng xuyên trên ng ru ng s làm h n ch áng k

l ng khí CH4 th i vào khí quy n Ngoài ra, gi m l ng khí nhà kính N2O do

gi m vi c s d ng phân bón hóa h c Theo nh ng ánh giá v m c phát

th i KNK khi s d ng phân bón h u c theo SRI thì nh ng cánh ng SRI thí

i m h u nh không có hi n t ng t ng phát th i N2O (Iswandi, A.D.K và

c ng s , 2008)

2.4.4 Bi n pháp gi m thi u bi n i khí h u trong s n xu t lúa Vi t Nam

Chính ph VN và gi i khoa h c ã tham gia r t tích c c và t r t s m vào nh ng n l c ng phó v i B KH c a qu c t Là m t qu c gia thành viên c a Công c Khung c a Liên H p Qu c v B KH (UNFCCC), VN ã xây d ng các Thông báo Qu c gia l n I (2003) và l n II (2010) trong ó ã có

nh ng ho t ng ki m kê m c phát th i các KNK S ra i c a Ch ng trình M c tiêu Qu c gia ng phó v i B KH cu i n m 2008 c ng góp ph n thu hút m i quan tâm c a các t ch c và các nhà tài tr trong ng phó v i

B KH Là m t n c c d oán s ch u nh ng tác ng nghiêm tr ng do

B KH gây ra và hi n ang ng tr c thách th c r t l n v an ninh n ng

l ng, cho nên VN có nhi u c h i và ti m n ng th c hi n các ho t ng

gi m nh B KH Nh ng cho n g n ây các ho t ng nghiên c u, ánh giá

và th o lu n liên quan n B KH VN v n ch y u t p trung vào vi c ánh giá nh ng tác ng và các gi i pháp thích ng (Nicolas T., & Martin S.,2011)

Quan i m chính th c c a chính ph v v n gi m nh B KH nh

c nêu trong v n b n pháp lu t cao nh t v B KH (NTP-RCC, tính cho

n nay) v n d a trên nguyên t c “Trách nhi m chung nh ng có phân bi t”

c a UNFCCC và nh n m nh r ng VN s th c hi n các ch ng trình gi m nh

hi u qu khi có s h tr m t cách y v v n và chuy n giao công ngh

t các n c phát tri n Tuy v y, d th o Chi n l c Qu c gia v B KH ã cho th y nh ng s thay i l n lao trong quan i m c a VN v v n gi m

nh B KH, trong ó nh n m nh r ng n n kinh t cac bon th p, t ng tr ng xanh s là xu h ng ch o trong phát tri n b n v ng c a t n c và gi m

nh phát th i khí nhà kính c ng nh t ng h p th các khí nhà kính là m t chtiêu b t bu c trong phát tri n kinh t - xã h i ây là m t d u hi u cho th y sthay i m t cách áng k v nh n th c liên quan n gi m nh B KH c a

VN Cùng v i các v n b n lu t và chính sách liên quan n b o v , s d ng

h p l tài nguyên và s d ng n ng l ng ti t ki m & hi u qu , d th o này

m t khi c thông qua s t o ra m t hành lang pháp lu t và môi tr ng thu n l i cho vi c thúc y các ho t ng gi m nh B KH VN, và t o ti n

có th giúp chúng ta tr nên s n sàng h n khi ng u v i nh ng thách th c c ng nh n m b t c nh ng c h i m i liên quan n B KH

Không ch có th , v i a hình và các i u ki n khí h u a d ng, Vi t Nam có i u ki n th nghi m hàng lo t các bi n pháp thích ng và gi m

nh i u này có th giúp chúng ta tr thành m t trong nh ng n c i u trong khu v c v các chi n l c & công ngh gi m nh và thích ng v i

B KH, và c bi t là t o ra nh ng c h i cho Vi t Nam i tr c m t b c so

v i các n c trong khu v c trong vi c phát tri n, thu nh n và chuy n giao các công ngh các bon th p (Baumuller, H., 2010)

M t vài n m tr l i ây các ho t ng nghiên c u, ánh giá và th o

lu n liên quan n B KH Vi t Nam ã có nh ng thay i và t p chung vào

vi c nghiên c u, th c hi n các d án nghiên c u ánh giá, a ra gi i pháp

nh m gi m m c ho c c ng phát th i khí nhà kính Trong nông nghi p,

B tr ng B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn c ng ã phê duy t " án

gi m phát th i khí nhà kính trong nông nghi p, nông thôn n n m 2020 và

a ra nh ng nhi m v (Q S : 3119/Q -BNN-KHCN, n m 2011)

Bên c nh vi c tìm ra gi ng lúa có kh n ng thích ng v i B KH, ã có nhi u k t qu nghiên c u ã tìm ra quy trình k thu t canh tác lúa em l i

hi u qu kinh t cao, gi m nh BDDKH Ví d xây d ng Bi n pháp “Áp d ng

3 gi m 3 t ng và k thu t tr ng lúa theo SRI trong s n xu t lúa ch t l ng”

v xuân 2013 t i xã Giao Hà, huy n Giao Th y, t nh Nam nh ã t k t qu

t t, hay Bi n pháp "Canh tác lúa gi m thi u khí gây hi u ng nhà kính" do

nhóm nghiên c u tr ng i h c Nông Lâm Hu nghiên c u n m 2011 theo

ph ng pháp t i n c khô t xen k ã phát huy hi u qu , góp ph n gi m

l ng khí gây hi u ng nhà kính mà v n m b o NS lúa D án SRI c

th c hi n t i hai t nh Phú Th và Thái Nguyên t n m 2008 n nay ã có nhi u t nh thành trong c n c th c hi n h th ng thâm canh lúa c i ti n SRI

2.5 M t s bi n pháp canh tác gi m thi u bi n i khí h u

2.5.1 H th ng canh tác lúa c i ti n (SRI)

SIR có th coi nh là k thu t tiên ti n nh m t i u hóa l i ích môi

tr ng phát tri n nh c y m non, c y th a, bón ít phân m và t i ti t

ki m n c M t trong nh ng n i dung c b n và quan tr ng c a SIR là thay

i k thu t t i n c SIR c gi i thi u vào Vi t Nam t n m 2007 nh ng

ã phát tri n nhanh chóng và di n tích canh tác lúa c i ti n (SIR) ã c m

r ng liên t c (Mai V n Tr nh, 2013)

SRI có th coi nh là k thu t tiên ti n nh m t i u hóa l i ích môi

tr ng phát tri n

5 nguyên t c SRI làm cho cây lúa m c kh e và cho NS cao: (D ng ình T ng, 2008):

1) Nguyên t c 1: C y m non C y khi m m i ch có 2-2,5 lá i v i t

th ng, 4-5 lá i v i t phèn, m n

2) Nguyên t c 2: C y 1 d nh, c y th a

- C y 1 d nh, c y nông và c y nh tay, tránh làm t n th ng b r M

ph i c c y ngay r nhanh bám t và m non chóng h i ph c

- C y th a có nhi u kho ng tr ng, nhi u ánh sáng, cây quang h p t t s nhánh nhi u C y th a b r có nhi u ch tr ng n sâu, n r ng, hút c nhi u dinh d ng, cây s kh e và nhi u nhánh

3) Nguyên t c 3: Qu n lý n c

- Rút n c ru ng, ru ng m hay khô n chân chim, t c thông khí, r phát tri n t t

- Rút n c 3-4 l n trong su t giai o n sinh tr ng và sinh d ng Tránh

gi n c liên t c trong ru ng lúa

- Giai o n sinh tr ng, sinh th c gi n c liên t c m c 3- 4cm

- Tr c 25 ngày khi lúa chín rút ki t n c d thu ho ch

- Chú ý: M i khi bón phân, gi n c trong ru ng m c 3-4 cm, sau ó 5 ngày m i rút ki t n c

th i KNK c a canh tác theo bi n pháp 3G3T là do gi m l ng bón phân m làm gi m phát th i N2O trong các giai o n phát tri n c a cây tr ng (Mai V n

Tr nh, 2013)

Nguyên t c 3 gi m, 3 t ng (Vi t Linh, 2014):

3 gi m:

1) Nguyên t c 1: Gi m l ng gi ng gieo s : Bà con nông dân gieo s a

s là h n 150 kg/ha, làm t ng chi phí ti n gi ng, t ng m t s cây lúa trên

ru ng làm d phát sinh sâu b nh trên ru ng lúa, hao t n thêm s l n phun x t thu c, t n ch t dinh d ng nhi u, ph i bón thêm phân

2) Nguyên t c 2: Gi m l ng thu c tr sâu b nh: Thu c BVTV a s u

là nh ng c ch t, s d ng nhi u s em l i nguy c có h i cho con ng i, cho gia c m, gia súc, các ng v t th y sinh và môi tr ng n c và t N u

áp d ng t t ki n th c v IPM, gieo s úng li u l ng h t gi ng, bón phân cân i, h p lý, s d ng nh ng lo i phân bón chuyên dùng cho lúa có b sung các nguyên t dinh d ng trung vi l ng (TE) thì s h n ch sâu b nh

3) Nguyên t c 3: Gi m l ng phân m (N): Các lo i phân m nh Urê, SA nhanh làm cho lúa b c (sinh tr ng nhanh, lá lúa chuy n màu xanh nhanh) Nh ng n u bón quá l ng phân m so v i nhu c u c a cây lúa thì slàm cho cây lúa m t cân i v dinh d ng, d b sâu b nh t n công, d n n

gi m NS Lãng phí ti n mua phân L ng m (N) d th a làm ô nhi m môi

tr ng S d ng phân NPK chuyên dùng cho lúa, s d ng d ng c b ng so màu lá lúa áp ng úng và nhu c u N

V i IPM là ch vi t t t c a ch ti ng Anh là: INTEGRATED – PEST – MANAGEMENT, có ngh a là : Bi n pháp t ng h p phòng tr d ch h i

Theo nhóm chuyên gia c a t ch c nông l ng th gi i (FAO), “Qu n lý d ch

h i t ng h p” là m t h th ng qu n lý d ch h i mà trong khung c nh c th

c a môi tr ng và nh ng bi n ng qu n th c a các loài gây h i, s d ng t t

c các k thu t và bi n pháp thích h p có th c, nh m duy trì m t c a các loài gây h i d i m c gây ra nh ng thi t h i kinh t

5 nguyên t c c b n trong qu n lý d ch h i t ng h p (IPM)

1) Nguyên t c 1: Tr ng và ch m cây kho :

- Ch n gi ng t t, phù h p v i i u ki n a ph ng

- Ch n cây kho , tiêu chu n

- Tr ng, ch m sóc úng k thu t cây sinh tr ng t t có s c ch ng

ch u và cho NS cao

2) Nguyên t c 2: Th m ng th ng xuyên: Ki m tra ng ru ng th ng xuyên, n m c di n bi n v sinh tr ng phát tri n c a cây tr ng;

d ch h i; th i ti t, t, n c có bi n pháp x lý k p th i

3) Nguyên t c 3: Nông dân tr thành chuyên gia ng ru ng Nông dân

hi u bi t k thu t, có k n ng qu n lý ng ru ng c n tuyên truy n cho nhi u nông dân khác

4) Nguyên t c 4: Phòng tr d ch h i: S d ng các bi n pháp phòng trthích h p tu theo m c sâu b nh, thiên ch ký sinh t ng giai

o n S d ng thu c hoá h c h p lý và ph i úng k thu t

5) Nguyên t c 5: B o v thiên ch

- B o v nh ng sinh v t có ích, giúp nhà nông tiêu di t d ch h i

2.5.3 S d ng các gi ng chín s m ng n ngày

ng d ng các gi ng ng n ngày làm cho th i gian có cây lúa trên m t

ru ng ng n do ó làm gi m c th i gian ng p n c trong quá trình sinh

tr ng, phát tri n c a cây tr ng và làm gi m m c phát th i CH4 trên ng

ru ng (Mai V n Tr nh, 2013)

ho ch g n ây nh t (khi ó ng i dân m i nh các kho ng chi phí mà mình

ã b ra) ó là v lúa chiêm xuân (thu ho ch tháng 06 /2013) và v lúa mùa (Thu ho ch xong trong tháng 11/2013)

3.2 a i m và th i gian ti n hành

- a i m nghiên c u: Di n tích t nông nghi p thu c s qu n lý c

ng ông trên a bàn th tr n R ng ông, huy n Ngh a H ng, t nh Nam nh

Tìm hi u, thu th p hi n tr ng áp d ng các quy trình k thu t và nh ng

bi n pháp canh tác gi m thi u B KH trong canh tác lúa t i t nh Nam nh;

Nghiên c u th c tr ng s n xu t và tiêu th lúa c a các nông h t i th

tr n R ng ông, huy n Ngh a H ng, t nh Nam nh

Ki n ngh , xu t m t s khuy n cáo, gi i pháp cho nông dân s n xu t

b n v ng, gi m thi u bi n i khí h u và t ng thu nh p

3.4 Ph ng pháp nghiên c u

3.4.1 Ph ng pháp thu th p thông tin th c p

- Thu th p các s li u liên quan n hi n tr ng s n xu t nông lâm, th y

s n t s li u th ng kê hàng n m c a T ng c c Th ng kê; các Báo cáo i u tra nông nghi p, nông thôn hàng n m; các Báo cáo k t qu nghiên c u ã

c công b ;

- S li u thu th p ch y u t các s NN&PTNT và s TN&MT t nh Nam

nh, báo cáo i u tra v nông h áp ng c các yêu c u:

- Hi n tr ng s n xu t nông nghi p c a t nh Nam nh;

- Th c tr ng B KH ang di n ra t i t nh Nam nh;

- Các tác ng c a B KH n s n xu t nông nghi p nói chung và canh tác lúa nói riêng;

- Các ho t ng thích ng và ng phó v i tình hình B KH;

- K th a các k t qu nghiên c u c a Vi n Môi tr ng Nông nghi p, các

k t qu nghiên c u ã c công b ti t ki m th i gian và chi phí

3.4.2 Ph ng pháp thu th p thông tin s c p

- Ph ng pháp i u tra: i u tra th c a thu th p thông tin hi n tr ng

s n xu t và áp d ng các quy trình canh tác lúa t i t nh Nam nh và xu h ng tác ng c a B KH n s n xu t nông nghi p

- a i m i u tra: Di n tích t nông nghi p thu c s qu n lý c

ng ông trên a bàn th tr n R ng ông, huy n Ngh a H ng, t nh Nam nh

- i t ng i u tra: i u tra ph ng v n chi ti t 80 nông h thông qua phi u i u tra

- L a ch n i t ng i u tra: Nông dân tham gia ph ng v n c ch n

ng u nhiên theo danh sách g m c h giàu, nghèo, gi i tính nam, n các

tu i khác nhau

3.4.3 Ph ng pháp x lý s li u

S d ng ph ng pháp th ng kê s lý s li u: S d ng ph n m m Excel, SPSS tính toán các giá tr c a bi n s , x lý th ng kê và xây d ng các b ng bi u phân tích s li u

Dùng ph ng pháp phân tích các ch tiêu kinh t , ph ng pháp phân tích các t s tài chính, thi t l p b ng và th ánh giá c hi u qukinh t t vi c s n xu t lúa

Thu nh p ròng = thu nh p - chi phí

- Thu nh p (TN): là giá tr thành ti n t s n ph m v i n giá s n ph m

ó

- Chi phí (CP): là toàn b s ti n chi ra cho ho t ng canh tác t o ra

s n ph m bao g m chi phí lao ng, chi phí v t ch t và chi phí khác Các ch tiêu ánh giá hi u qu kinh t

- Thu nh p trên chi phí (TN/CP): T s này ph n ánh m t ng chi phí

b ra thì thu nh p c bao nhiêu ng

TN/CP =

Thu nh p Chi phí

- Thu nh p ròng trên chi phí (TNR/CP): T s này ph n ánh m t

ng chi phí b ra thì ch th u t s thu l i c bao nhiêu ng l i nhu n

- Thu nh p ròng trên thu nh p (TNR/TN): T s này th hi n trong m t

ng thu nh p có bao nhiêu ng l i nhu n

TNR/CP =

Thu nh p ròng Chi phí

TNR/TN =

Thu nh p ròng Thu nh p

Ph n 4

K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 4.1 i u ki n t nhiên, kinh t xã h i c a t nh Nam nh

4.1.1 i u ki n t nhiên

Nam nh n m phía Nam châu th sông H ng, có t a a lý t

19º54’ n 20º40’ v B c t 105º55’ n 106º45’ kinh ông Di n tích

t nhiên 1.652,29 km², bao g m các n v hành chính là Thành ph Nam

nh và 9 huy n, trong ó có 3 huy n giáp bi n (Ngh a H ng, H i H u, Giao

Ph n l n t Nam nh g m các lo i: t cát (ven sông và ven bi n),

t m n, t phèn, t phù sa, t feralit, t s i á và t m i bi n i Hi n

tr ng s d ng t c a t nh c th hi n qua bi u sau: